ZAMEK W OPOCZNIE - WIDOK OD STRONY ZACHODNIEJ

edług przekazów królewskiego dokumentalisty Janka z Czarnkowa warowny zamek w Opocznie zbudowany został z polecenia Kazimierza Wielkiego w latach 1360-65 jako wspólny element powstałego w tym samym okresie systemu fortyfikacji miejskich. Pełnił on funkcje urzędowe i administracyjne - stanowił siedzibę miejscowych starostów, o czym informuje zachowana dokumentacja z roku 1399. W XVI stuleciu gmach uległ jakimś zniszczeniom i przez dłuższy okres stał opustoszały i niezagospodarowany. Znajdując się w częściowej ruinie podupadł tak bardzo, że w 1599 na podstawie zezwolenia Zygmunta III Wazy w jego zewnętrznym murze przebito nową bramę miejską, a wewnętrzny dziedziniec przekształcono w ulicę. Około 1620 roku warownia została odbudowana z przeznaczeniem na izby Kancelarii Grodzkiej, ale już 30 lat później wojska szwedzkie ponownie doprowadziły ją do upadku, po którym po raz kolejny przywrócono ją do życia, lecz już w innej, mocno zmienionej formie. W XVIII wieku zamkowa wieża być może wykorzystywana była jeszcze jako lokum więzienne dla opoczyńskich mieszczan, z czasem jednak cały gmach podupadł, ostatecznie został opuszczony i już w połowie XIX stulecia straszył ruiną. Po 1874 ówczesne władze powiatowe na fundamentach starej siedziby postawiły dla siebie nowy budynek, nie związany stylistycznie z wcześniejszym założeniem. Jego surową bryłę w latach 20-ych XX wieku uatrakcyjniono, dodając renesansowe attyki, boniowane portale i arkadową werandę. Podczas drugiej wojny światowej Niemcy wyburzyli zachodnią część elewacji południowego skrzydła zamkowego w celu przebicia szosy w kierunku Radomia. Po zakończeniu działań wojennych obiekt wykorzystywano jako szpital miejski i bibliotekę powiatową, a od 1976 roku ma tutaj swą siedzibę Muzeum Regionalne.

ZAROŚNIĘTY DZIEDZINIEC ZAMKU NA PRZEDWOJENNEJ POCZTÓWCE -
PO PRAWEJ WIDOCZNY ZACHODNI FRAGMENT SKRZYDŁA, ZBURZONY PRZEZ NIEMCÓW W 1942
BRAK TUTAJ RÓWNIEŻ DOSTAWIONEJ W 1927 ROKU NEORENESANSOWEJ ATTYKI

ie wiadomo dokładnie, jak wyglądał średniowieczny zamek Kazimierza Wielkiego, nie zachowały się bowiem ikonograficzne przekazy, nie prowadzono też dotychczas żadnych badań archeologicznych w obrębie jego terenu. Można jedynie przypuszczać, że usytuowana w południowym narożu organizmu miejskiego warownia miała formę zbliżoną do funkcjonujących po sąsiedzku zamków w Inowłodzu i Rawie Mazowieckiej. Zbudowana prawdopodobnie z kamienia posiadała plan prostokąta z jednym skrzydłem mieszkalnym i ośmioboczną lub okrągłą wieżą główną. Według lustracji z 1620, opisującej stan budynków, w zamku znajdowało się kilka pokojów, kancelaria grodzka, mieszkanie burgrabiego oraz pozbawiona wówczas schodów wieża. W konsekwencji XIX-wiecznej "rekonstrukcji" powstał budynek dwuskrzydłowy, wzniesiony z cegły (?)(częściowo obłożonej kamiennymi płytami), z elementami charakterystycznymi w postaci pseudorenesansowej attyki oraz sklepionej bramy, nad którą od strony północnej zawieszono płytę z herbem Odrowąż.

DAWNY PRZEJAZD BRAMNY SŁUŻY OBECNIE JAKO CHODNIK

KAZIMIERZ WIELKI SPIJAŁ MIODEK U ESTERKI

Piękna Żydówka Esterka była postacią autentyczną, choć bardzo skąpe przekazy historyczne i wyobraźnia ludzka sprawiły, że wokół jej osoby narosło mnóstwo legend. Nie wiadomo dokładnie, skąd owa Esterka pochodziła oraz w jakich okolicznościach zapoznała Kazimierza Wielkiego. Według powszechnej tradycji urodziła się na krakowskim Kazimierzu, według innej w Radomiu, Opoczynanie zaś wierzą, że panienka wywodziła się z Opoczna i była córką szynkarza Mardocheusza Beniamina. W mieście znana jest legenda, jakoby Estera poznała swego przyszłego chłopaka w lesie, kiedy ten uratował ją sprzed rogów szarżującego tura. Kazimierz szybko rozkochał się w ślicznej Żydówce, wzniósł dla niej na Rynku w Opocznie (rzekomo połączoną tunelem z zamkiem) kamienicę i rzucił swą poprzednią wielką miłość - "niepospolitej cudowności" Czeszkę Rokiczankę. Będąca u wielkich łask królewskich Estera nie prowadziła koszernego życia, jadała trefne potrawy, nie przestrzegała też szabasu, co strasznie nie podobało się miejscowej starszyźnie, więc postanowiono ją ukamienować. W porę ostrzeżona panienka wymknęła się nocą z miasta i uciekła na bosaka do Krakowa, do króla, który wywiózł ją w bezpieczne miejsce: według jednych przekazów do królewskiego zamku w Bochotnicy, według innych do niewielkiego Łobzowa, gdzie - jak głoszą słowa piosenki - "Kazimierz Wielki łykał miód smaczny u Esterki".
Dom Esterki stoi w Opocznie do dziś (przy Placu Kościuszki 15) i obecnie mieści się w nim Biblioteka Publiczna.

PLAC ZAMKOWY - FOTOGRAFIA POWOJENNA
(BUDYNKÓW NA PRAWO OD ZAMKU JUŻ DZISIAJ NIE MA)

spółczesna bryła zameczku niewiele ma już wspólnego ze średniowieczną królewską warownią - oprócz nazwy ze starego założenia zachowała się część piwnic i być może trzy sklepione komnaty. Jej pozbawiona zabytkowego charakteru forma stanowi dziś rażący przykład, do czego może doprowadzić rekonstrukcja oparta nie na rzetelnej analizie historycznej, lecz jedynie na wyobraźni i własnym widzimisie architekta. W gmachu mieści się siedziba Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego oraz Muzeum Regionalne z ekspozycją historyczno-etnograficzną poświęconą Ziemi Opoczyńskiej, przedstawiającą m.in.: dawne stroje regionalne, rekonstrukcję wiejskiej chaty, ludową rzeźbę oraz malarstwo, a także przedmioty i dokumenty dotyczące początków miasta i jego rozwoju. Muzeum otwarte jest w dni powszednie w godzinach 7.30-15.00 (we wtorki do 16.00) i w soboty robocze w godz. 8.00-14.00. Bilet wstępu kosztuje 2 zł normalny i złotówkę ulgowy.

Muzeum Regionalne w Opocznie
Plac Zamkowy 1
26-300 Opoczno
tel: (044) 755 23 19

SKRZYDŁO POŁUDNIOWE - WIDOK OD POŁUDNIOWEGO ZACHODU (Z LEWEJ) I OD PÓŁNOCY

poczno położone jest 45 km na wschód od Piotrkowa, przy drodze prowadzącej do Radomia. Zamek znajduje się w południowo-wschodniej części miasta, tuż obok wspomnianej drogi. Dojazd do Opoczna autobusami PKS (często z Warszawy, Drzewicy, Łodzi i Tomaszowa) albo pociągiem z Tomaszowa lub Skarżyska. Pod zamkiem kieszonkowy parking dla kilku samochodów. (mapa) (2005)

1. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
2. I. T. Kaczyńscy: Zamki w Polsce północnej i środkowej, Muza SA 1999
3. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
4. A. R. Sypek: Zamki i warownie ziemi mazowieckiej, TRIO 2002

W PRZYPADKU KŁOPOTÓW Z CIASNYM PARKINGIEM
ZAWSZE MOŻNA ZAKOTWICZYĆ NA SĄSIEDNIEJ ULICZCE

Drzewica - ruina zamku biskupiego XVIw., ok. 18 km
Inowłódz - ruina zamku królewskiego XIVw., ok. 18 km
Modliszewice - ruina dworu obronnego XVIw., ok. 22 km
Sulejów - warowne opactwo cystersów XIII-XVIIw., ok. 30 km
Fałków - ruina dworu obronnego XVIIw., ok. 35 km