STRONA GŁÓWNA

ZA GRANICĄ

MINIGALERIA

MAPKI

KSIĘGA GOŚCI

KONTAKT
BARANÓW SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO ŚLĄSKIE

BĄKOWA GÓRA

BESIEKIERY

BĘDZIN

BIERUTÓW

BIESTRZYKÓW

BOBOLICE

BODZENTYN

BOLKÓW

BORYSŁAWICE ZAMKOWE

BROCHÓW

BRODNICA

BRZEG

BYDLIN

BYSTRZYCA KŁODZKA

CHĘCINY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHANÓW

CIESZÓW

CZARNY BÓR

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZĘSTOCHOWA

CZOCHA

DĄBRÓWNO

DOBKÓW

DRZEWICA

DZIAŁDOWO

DZIERZGOŃ

GDAŃSK

GIŻYCKO

GŁOGÓW

GNIEW

GNIEWOSZÓW Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZYŃ

GOŁAŃCZ

GOŁUCHÓW

GOŚCISZÓW

GÓRA

GRODZIEC

GRÓDEK

GRUDZIĄDZ

GRZĘDY

GRZMIĄCA z.ROGOWIEC

INOWŁÓDZ

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZÓW

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO GÓRECKIE

KAMIENIEC ZĄBKOWICKI

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

KĘTRZYN

KĘTRZYN - KOŚCIÓŁ

KIELCE

KLICZKÓW

KŁODZKO

KOŁO

KONARY

KONIN-GOSŁAWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KOŹMIN WLKP.

KÓRNIK

KRAKÓW

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTMĘT

KRĘPCEWO

KRUSZWICA

KRZYŻNA GÓRA

KRZYŻTOPÓR

KSIĄŻ WIELKI

KUROZWĘKI

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMIŃSKI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

ŁAGÓW

ŁĘCZYCA

ŁOWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAŁA NIESZAWKA

MIĘDZYLESIE

MIĘDZYRZECZ

MIRÓW

MOKRSKO

MOSZNA

MSTÓW

MYŚLENICE

NAMYSŁÓW

NIDZICA

NIEMCZA

NIEPOŁOMICE

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJCÓW

OLEŚNICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OŁAWA

OŁDRZYCHOWICE KŁODZKIE

OPOCZNO

OPOLE GÓRKA

OPOLE OSTRÓWEK

OPORÓW

OSSOLIN

OSTRĘŻNIK

OSTRÓDA

OSTRÓW LEDNICKI

OTMUCHÓW

PABIANICE

PANKÓW

PASTUCHÓW

PIESKOWA SKAŁA

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

PIOTRKÓW-BYKI

PIOTROWICE ŚWIDNICKIE

PŁAKOWICE

PŁOCK

PŁONINA

PŁOTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POŁCZYN-ZDRÓJ

POZNAŃ z.PRZEMYSŁAWA

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZÓWKA z.GRYF

PRZEWODZISZOWICE

PYZDRY

RABSZTYN

RACIĄŻEK

RADŁÓWKA

RADOM

RADZIKI DUŻE

RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROGÓW OPOLSKI

RYBNICA

RYBNICA LEŚNA

RYCZÓW

RYDZYNA

RZĄSINY

SANDOMIERZ

SIEDLĘCIN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIEWIERZ

SMOLEŃ

SOBKÓW

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA GÓRA

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJÓW

SZAMOTUŁY

SZCZECIN

SZTUM

SZYDŁÓW

SZYMBARK

ŚWIDWIN

ŚWIEBODZIN

ŚWIECIE n.WISŁĄ

ŚWIECIE k.LEŚNEJ

ŚWINY

TORUŃ

TORUŃ z.DYBÓW

TUCZNO

TYNIEC

UDÓRZ

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZYŻTOPÓR

UNIEJÓW

URAZ

WAŁBRZYCH z.KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.STARY KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.NOWY DWÓR

WARSZAWA z.KRÓLEWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

WĄBRZEŹNO

WENECJA

WĘGORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIEŚ

WIERZBNA

WITKÓW

WLEŃ

WOJNOWICE

WOJSŁAWICE

WROCŁAW

WROCŁAW LEŚNICA

WYSZYNA

ZAGÓRZE ŚLĄSKIE

ZĄBKOWICE ŚLĄSKIE

ZBĄSZYŃ

ZŁOTORIA k.TORUNIA

ŹRÓDŁA

ŻAGAŃ

ŻARY

ŻELAZNO

ŻMIGRÓD


IMG BORDER=1 style=

TABLICZKA INFORMACYJNA NA OCALAŁYM FILARZE GDANISKA ZAMKU W KOWALEWIE POMORSKIM



ierwszą warownię w Kowalewie założyli Krzyżacy prawdopodobnie po roku 1235. W roku 1272 drewniany zamek powstrzymał jeszcze oblężenie pruskiego plemienia Bartów, lecz tego typu archaiczne konstrukcje nie były w stanie w przyszłości zagwarantować bezpieczeństwa ich obrońcom, o czym Krzyżacy przekonali się zaledwie trzy lata później, kiedy pogańscy Prusowie pod wodzą Skomanda zaatakowali ponownie. Przypuszczalnie to właśnie na zgliszczach spalonego grodu komtur Rudolf przystąpił w 1275 do wznoszenia murowanej twierdzy. Obronne założenie lokowano w obrębie wzgórza chronionego od północy przez bagna i wody nie istniejącego obecnie jeziora, a wraz z nim ufortyfikowano również miasto. W 1330 roku system ten oparł się najazdowi pustoszących ziemię chełmińską oddziałów koronnych Władysława Łokietka. Dowodzący obroną komtur Herman von Oppen zastosował oryginalną taktykę walki - rano Krzyżacy wychodzili przed zamek i toczyli bitwę w otwartym polu, a kiedy szala zwycięstwa zaczynał przechylać się na stronę liczniejszych Polaków, wraz z uprowadzonymi jeńcami chowali się za murami. Następnego dnia o świcie znów stali przed zamkiem gotowi do walki. Po czterech dniach zniechęcony Łokietek zwinął oblężenie i odjechał.


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

SAMOTNIE STOJĄCY FILAR GDANISKA TO NAJLEPIEJ ZACHOWANY FRAGMENT DAWNEGO ZAMKU


lipcu 1410 na polach Grunwaldu zginął komtur Kowalewa Nicolaus von Vitz, niedługo potem wojska Jagiełły zajęły bez walki miasto i zamek wywlekając panów zakonnych za ich brody. Za nieznane nam zasługi król dał Kowalewo w dzierżawę podkanclerzemu koronnemu Mikołajowi Trąbie, należącemu do ścisłej grupy najbliższych i najbardziej zaufanych dworzan królewskich. Okupacja polska w mieście trwała kilka miesięcy i zakończyło ją udane kontrnatarcie wojsk zakonnych wspieranych przez rycerzy inflandzkich pod dowództwem landmarszałka Bern Hevelmann'a. Dwanaście lat później połączone wojska Jagiełły i księcia Witolda ponownie stanęły zbrojnie pod murami Kowalewa. Na zamku dowodził wówczas komtur Marcin von Kemnete, który nakazał spalić wszystkie domy, a okolicznej ludności schować się w warowni i jej bronić. Po ośmiu dniach oblężenia król polski odstąpił tracąc część wziętych do krzyżackiej niewoli rycerzy.


POCZTÓWKA Z 1908 ROKU, W TLE XIX-WIECZNA WIEŻA CIŚNIEŃ



OBLĘŻENIE KOWALEWA W 1422 ROKU

[...] a zastawszy miasto spalone przez przeciwników, aby go nie zdobyli Polacy, oblega (król) zamek i ostrzeliwuje go z dział. A w uroczystość ścięcia św. Jana Chrzciciela uderzywszy na zamek z wojskiem, usiłuje go zdobyć. Ponieważ jednak ci, którzy strzegli zamku, stawili silny opór, cały trud zdobywania i atakowania obrócił się w niwecz. Nadto wielu spośród rycerzy polskich, którzy po rozbiciu i zdobyciu przedmurza weszli do rowu otaczającego zamek, naraziło się na duże niebezpieczeństwo. Przeciwnicy położywszy w tym rowie wiele kół, przykryli je słomą, a gdy rycerze weszli do rowu, wrogowie podpalili słomę. Rycerze uwikłani w koła nie bez wielkiej trudności uniknęli śmierci. Nieprzyjaciel wziął jednak do niewoli kasztelana Dobrogosta herbu Nałęcz, który przed walką z Krzyżakami o Golub stracił przez swe niedbalstwo, wskutek podstępnego zagarnięcia przez wrogów, zamek polski Drahim, którego był dzierżawcą...

Wkrótce odzyskał go Niemiec Waschnik, który miał sypialnię w rogu zamku i wyciągnął na górę za pomocą sieci myśliwskich, używanych do łowienia dzikich zwierząt, bardzo wielu Polaków. Wziął do niewoli tych, którzy zajmowali zamek i oddał go królowi. Za to wyznaczono mu z hojności królewskiej mały czynsz w żupach wielickich



OBECNA ULICA STRAŻACKA, WIDOK NA POCZTÓWCE Z 1918 ROKU


statnim odnotowanym w dokumentach źródłowych komturem Kowalewa był rezydujący tu w latach 1422-27 Ludwig von Erlichschausen. Na początku 1454 roku mieszczanie przystąpili do powstania przeciwko Zakonowi i nie spotykając się z oporem załogi zajęli zamek. W 1457 za zasługi wojenne otrzymał go dowódca wojsk najemnych Oldrzych Czerwonka, którego nazwisko otwiera długą listę polskich starostów Kowalewa rezydujących od 1457 do 1772 roku. Na podstawie traktatu pokojowego podpisanego w Toruniu w 1466 roku miasto stało się własnością Korony, a warownia - siedzibą wspomnianych wyżej urzędów starościńskich. Przez około 150 lat panował tutaj względny spokój, aż pojawili się Szwedzi, którzy zamek zajęli, a następnie podpalili. Jego stan po ewakuacji wojsk szwedzkich obrazuje przeprowadzona w roku 1662 roku lustracja wskazująca postępującą ruinę zarówno murów miasta jak i warowni: Zamek Kowalewski bardzo spustoszony i zrujnowany. Mosty do zamku naprawione przez jmć wojewodę Chełmińskiego i okna do sądowej izby, drzwi, ławy i piec w piekarni. Do zamku wchodząc jest ozdownia, która się rujnuje i browar zrujnowany. W dziedzińcu, w którym się zawiera zamek, jest tylko jedna baszta, w której jest izdebka, gdzie jmć pan wojewoda stawa. (...) Stajnie wszystkie popsowane. Z ów dziedzińca do kępy idąc cancellaria zrujnowana i przy niej izdebek dwie. Sądowa wielka izba obalona. Lochów cztery do piw potrzebują poprawy, sklepów sześć, siódmy, gdzie księgi zostają, prędkiej potrzebują poprawy. Wieża, gdzie szlachta sądy odprawowała zasiadania, obaliła się i w niwecz zrujnowana. W 1685 podjęto na sejmie uchwałę o odbudowie zniszczonej warowni, jednak z powodu braku funduszy inwestycji zaniechano. Gmach ostatecznie rozebrano w drugiej połowie XIX wieku, a odzyskane w ten sposób cegły przeznaczono na budowę kościoła.


GÓRA ZAMKOWA W 1942 ROKU



arownię ulokowano na wysokim, południowym brzegu rozległego, częściowo już wówczas zarośniętego jeziora, w sąsiedztwie wąskiego przesmyku, którym wiódł szlak handlowy w kierunku Brodnicy. Zamek składał się z założonego na planie regularnego czworoboku ceglanego budynku konwentualnego i dwóch przedzamczy, obwiedzionych murami i zintegrowanych bramą z miastem. Program użytkowy głównego gmachu nie jest dokładnie rozpoznany. Prawdopodobnie w północnej jego części mieściły się pomieszczenia mieszkalne braci oraz komtura, kaplica zaś na pewno znajdowała się w skrzydle południowym. Zagadką pozostaje rozkład innych pomieszczeń, charakterystycznych dla zabudowy klasztorno-zamkowej: refektarza, kapitularza i infirmerii. Na południe od gmachu głównego znajdowały się dwa wydzielone murami i fosami przedzamcza. Na ich terenie rozmieszczono budynki o charakterze gospodarczym i militarnym: karwan, warsztaty kusznicze, stajnie konwentu itp. Ponadto w obrębie przedzamczy znajdowała się kuźnia, chlewnie, obory, spichlerze i inne budynki o charakterze gospodarczym. Całość otoczona była nawodnioną fosą połączoną z umocnieniami przyległego od wschodu miasta.


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

WZNIESIONA NA SZCZYCIE WZGÓRZA ZAMKOWEGO WIEŻA CIŚNIEŃ \ FRAGMENT DAWNYCH FORTYFIKACJI MIEJSKICH


czasie wojen polsko-krzyżackich i w okresie bezpośrednio poprzedzającym te wydarzenia zamek stanowił dobrze umocnioną, samowystarczalną jednostkę, o czym świadczy stan z prowadzonej w 1399 roku lustracji. Wynika z niej, że w miejscowej zbrojowni było 56 hełmów, 39 egzemplarzy zbroi różnego typu, 10 czepców kolczych, 51 kusz i 9000 bełtów, a także 3 działa na kamienie i ołowiane kule. W stajniach stało łącznie 81 koni, w tym 4 egzemplarze bardzo drogich bojowych wierzchowców, 7 pocztowych, 12 wozowych do obsługi taboru wojennego w karwanie i in. W przyzamkowych folwarkach hodowano 2111 świń, 1250 owiec i 224 sztuki bydła. Działania wojenne przyczyniły się do wzrostu nakładów na uzbrojenie i w roku 1421 zamek dysponował już 8 działami, dla których przygotowane było niemal 800 kul różnego kalibru.


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

SKRYWAJĄCE RELIKTY MURÓW WAROWNI WZGÓRZE ZAMKOWE



o czasów współczesnych w dobrym stanie zachował się jedynie filar gdaniska z blendami i dekoracją zendrówkową. Znacznie zdekapitalizowane, ale wciąż czytelne pozostały partie murów obronnych podzamczy i resztki murów przyziemia. Na wzgórzu zamkowym, być może na fundamentach gotyckiej wieży zbudowano pod koniec XIX wieku wieżę ciśnień. Latem 2013 roku, pod kierunkiem archeologów z toruńskiego UMK, na terenie ruin rozpoczęto pierwsze w historii zamku kompleksowe badania archeologiczne, których celem jest zdobycie cennych informacji na temat datowania poszczególnych etapów powstawania warowni, a także szczegółów dotyczących jej zasięgu i rozplanowania.



owalewo Pomorskie położone jest ok. 30 km na północny wschód od Torunia, przy trasie kolejowej z Torunia do Olsztyna. Stacja PKP oddalona jest od ruin o 30 minut marszu, a przystanek PKS o 5 minut. Relikty po średniowiecznym zamku znajdują się kilkaset metrów na wschód od Rynku, przy ulicy Strażackiej. (mapa zamków województwa) (2013, fotografie z 2004)





1. W. Antkowiak, P. Lamparski: Zamki i strażnice krzyżackie..., Graffiti BC 1999
2. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
3. M. Haftka: Zamki krzyżackie w Polsce, 1999
4. I. T. Kaczyńscy: Zamki w Polsce północnej i środkowej, Muza SA 1999
5. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
6. R. Sypek: Zamki i obiekty warowne Państwa Krzyżackiego, Agencja CB 2000


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

POZOSTAŁOSCI ŚREDNIOWIECZNYCH UMOCNIEŃ MIEJSKICH



Golub-Dobrzyń - zamek komturów krzyżackich XIVw., przebudowany, 12 km
Wąbrzeźno - relikty zamku biskupiego XIVw., 17 km
Lipieniek - pozostałości zamku krzyżackiego XIVw., 27 km
Złotoria - ruina zamku królewskiego XIVw., 27 km
Toruń - ruina zamku krzyżackiego XIIIw., 27 km
Toruń - ruina królewskiego zamku Dybów XVw., 28 km
Radziki Duże - ruina zamku rycerskiego XIV/XVw., 29 km
Papowo Biskupie - ruina zamku krzyżackiego, XIVw., 30 km
Radzyń Chełmiński - ruina zamku komturów krzyżackich XIIIw., 30 km
Brodnica - ruina zamku komturów krzyżackich XIVw., 33 km




STRONA GŁÓWNA