|
|
|  |
|
|
 udowę pierwszego zamku w Pilczy (pierwotna nazwa Smolenia) datuje się na drugą połowę XIII stulecia. W roku 1300 ta niewielka, zapewne drewniana warownia być może została spalona przez oddziały króla czeskiego Wacława II, walczącego o tron polski z Władysławem Łokietkiem. Owo "być może" wynika z faktu, że teza ta straciła ostatnio nieco na aktualności, bowiem w świetle współczesnych badań archeologicznych spalonym przez Czechów "zamkiem" mógł być inny gródek, którego relikty odkryto niedawno na pobliskiej górze Biśnik. Niektórzy historycy sugerują jednak, że tę drewnianą fortyfikację zniszczyli w 1241 Tatarzy, lub zmagające się ze sobą armie księcia Henryka Brodatego i jego konkurenta Konrada Mazowieckiego. Budowę gotyckiej twierdzy przypisuje się inicjatywie Ottonona z Pilczy h. Topór lub Jana z Pilicy (Pilczy), kasztelana radomskiego, pierwszego źródłowo poświadczonego właściciela tutejszych włości. Wzniesiony w połowie XIV wieku zamek po raz pierwszy wzmiankowany był w dokumencie z 1394, wspominającym lokalnego kapelana. W późniejszych przekazach występują także burgrabiowie (od 1396), a w roku 1423 pojawia się określenie castrum. Warownia od początku stanowiła siedzibę rodu Toporczyków, którzy w XV stuleciu zmienili nazwisko na Pileccy. Z początkiem XV wieku dobra pileckie przeszły w posiadanie Leliwitów, synów Elżbiety Pileckiej oraz jej małżonka Wincentego z Granowa. Wincenty był trzecim mężem Elżbiety, zdecydowanie od niej starszym i raczej nie kochanym. Po jego śmierci pani Granowska, z nieznanych nam powodów nazywana przez jej współczesnego Stanisława Ciołka sprośną świnią, utopiła swoje "smutki" w królewskich objęciach Władysława Jagiełły tak skutecznie, że w 1417 roku odbył się ich ślub. On był jej czwartym mężem. Ona jego trzecią żoną...
|
|  |
|
SMOLEŃ W DRUGIEJ POŁOWIE XIX WIEKU. RYSUNEK NAPOLEONA ORDY.
|
|
 ierwszym właścicielem warowni z nowej linii był Jan z Pilicy, piastujący w okresie 1459-72 stanowisko wojewody krakowskiego i późniejszy kasztelan krakowski. Pod koniec XV stulecia na zamku w Smoleniu gościł m.in. Biernat z Lublina, jeden z pierwszych polskich pisarzy świeckich, autor najstarszej książki drukowanej po polsku - modlitewnika Raj duszny. "Przywabiła" go tutaj bogata biblioteka zamkowa. Ostatnim przedstawicielem Toporczyków na Pilczy był Jan Pilecki, starosta horodelski, który w 1563 roku odsprzedał dobra Sewerynowi Bonarowi. Za czasów tego sławnego małopolskiego bankiera gotycką twierdzę przebudowano w stylu renesansowym i rozbudowano o nowe podzamcze. W roku 1570 budowlę kupił biskup krakowski Filip Padniewski, a następnie przekazał ją swemu bratankowi Wojciechowi Padniewskiemu, który odtąd nie rezydował już w zamku, lecz na folwarku zwanym Smoleniem, położonym poniżej zamkowego wzgórza. Tuż przed swą śmiercią w 1610 roku wzniósł on w mieście Pilicy obronną rezydencję w stylu włoskim tzw. palazzo in fortezza. Od tej chwili średniowieczna warownia pozostawała niezamieszkana, ale pełniła jeszcze od czasu do czasu funkcje militarne. W okresie potopu szwedzkiego w 1655 żołnierze Karola Gustawa po długotrwałym ostrzale zdobyli zamek, doszczętnie go ograbili, a odchodząc puścili z dymem. Przesądziło to o losie budowli, która szybko popadła w ruinę. Pod koniec XVIII wieku zaborcze władze austriackie użyły kamienia z jej murów do budowy komory celnej. Swój udział w barbarzyńskim dziele zniszczenia mieli również poszukiwacze skarbów; mamieni legendami przekopywali średniowieczne lochy w poszukiwaniu szczęścia. W połowie XIX wieku ówczesny właściciel Smolenia Roman Hubicki podjął pewne próby oczyszczenia zamkowego wzgórza, podczas których na południowym jego stoku odkopano ludzkie szczątki, a także fragmenty średniowiecznej broni i amunicji - zapewne pozostałości po jakimś oblężeniu. Po II wojnie światowej odgruzowano zachowane mury i zabezpieczeno je w charakterze trwałej ruiny. W latach 90-ych ubiegłego stulecia Teleexpress triumfalnie poinformował, że na zamku znaleziono skarb. A jednak...
|
|  |
|
WIDOK ZAMKU WG A.SCHOUPPEGO W 1867
|
|
|
 redniowieczny zamek Toporczyków zbudowano na jednym z najwyższych wzniesień Jury Krakowsko-Częstochowskiej (486 m n.p.m.). W jego zakres wchodził zajmujący szczyt skalistego wzgórza zamek wysoki, a także dwa zamki dolne (przedzamcza). Głównym elementem warowni, wzniesionej z miejscowego kamienia wapiennego, była okrągła wieża o średnicy 7,5 metra. Postawiono ją w zachodniej części zespołu, wewnątrz muru obronnego biegnącego po krawędziach skały. W skład wewnętrznej zabudowy wchodził również dom mieszkalny, którego dolne partie zachowały się do dziś. Jedyne wejście do zamku górnego wiodło przez niewielki otwór bramny umieszczony w południowej kurtynie. Dostęp do niego prowadził po drewnianych schodkach, które podczas wystąpieniu zagrożenia można było naprędce zniszczyć. Zaplecze gospodarcze stanowiło pięcioboczne przedzamcze wschodnie. Otoczone było ono murem o grubości dochodzącej do 2 metrów, zwieńczonym krenelażem, poniżej którego biegł ganek dla straży. Dobudowane w XVI stuleciu przedzamcze zachodnie było otoczone murem na rzucie wydłużonego prostokąta i miało odrębną bramę wjazdową. W jego wnętrzu znajdowały się dodatkowe pomieszczenia mieszkalne i gospodarcze, a także wykuta podobno tatarskimi rękoma głęboka studnia z kamienną cembrowiną.
|
| 
|
|
PLAN ZAMKU W SMOLENIU: (NIEBIESKIM KOLOREM ZAZNACZYŁEM MOŻLIWOŚĆ WEJŚCIA NA ZAMEK GÓRNY)
1. ZAMEK GÓRNY Z WIEŻĄ, 2. PODZAMCZE WSCHODNIE, 3. PODZAMCZE ZACHODNIE, 4. BRAMY WJAZDOWE
|
|
|
 o czasów nam współczesnych jurajska twierdza przetrwała w nienajgorszym stanie. Cylindryczna wieża zachowała się do wysokości 16 metrów, kilka metrów wysokości liczą mury zamku górnego. Niemal w całości zachowały się również mury obronne zamków dolnych z obydwiema bramami - w jednej z nich widoczne są resztki mechanizmu służącego do podnoszenia brony. Z domów na zamku dolnym pozostały jedynie elementy przyziemia, zaś piwnice oraz studnia są obecnie niemal całkowicie zasypane. Na zamek górny wspiąć się można przy pomocy wmurowanych stalowych wsporników tworzących drabinkę (lepszy efekt końcowy) lub wejść łagodniejszym zboczem wzdłuż zachodniego muru (gorszy efekt). Muszę jednak ostrzec, że o ile wejście na górę jest stosunkowo łatwe, to wyślizgane kamienie sprawiają, że zejście można kwalifikować do sportów ekstremalnych (zwłaszcza z drabinki). Zamkowe wzgórze stanowi rezerwat krajobrazowy "Smoleń", na którego obszarze porastają wiekowe buki, modrzewie i graby oraz 160 gatunków innych roślin. W lesie znajduje się też wiele ostańców skalnych, a najciekawsze z nich to położone nieopodal Zegarowe skały. W okolicy jest też kilka jaskiń. Usytuowanie warowni oraz jej niewielka sława sprawiają, że nie przyjeżdża tutaj zbyt wielu turystów, co tylko dodatkowo potęguje uczucie odizolowania od współczesności. Ma to też swoje minusy, bowiem przejeżdżając przez wieś łatwo przeoczyć wąską, prowadzącą na górę zarośniętą ścieżkę. Brakuje bowiem tablic informacyjnych, nie ma też choćby symbolicznego parkingu.
|
|  |
|
RYCINA Z 2. POŁOWY XIX WIEKU
|
|
ojazd do Smolenia komunikacją PKS z Pilicy i Wolbromia. Przyjemniej jednak zrobić sobie całodniową wycieczkę z Ogrodzieńca, przez Ryczów i Bydlin, poprzez lasy i łąki przepięknej Jury. (Polecam mapę Jury Krakowsko-Częstochowskiej, wydanej niegdyś jako dodatek do Gazety "Koszernej" - w przeciwieństwie do swej pryncypałki jest ona godna zaufania). Wstęp na teren ruin wolny. (mapa) (2003)
|
|
1. M. Antoniewicz: Zamki na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej...
2. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
3. I. T. Kaczyńscy: Zamki w Polsce południowej, Muza SA 1999
4. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
5. R. Sypek: Zamki i obiekty warowne Jury Krakowsko-Częstochowskiej
6. Małopolska na weekend - przewodnik turystyczny Pascal 2000
|
|
ZAMEK GÓRNY; WIDOK Z PODZAMCZA WSCHODNIEGO
|
FURTA BRAMNA NA PODZAMCZU WSCHODNIM
|
|
Pilica - zamek Toporczyków, XIVw., przebudowany, ok. 4 km
Ryczów - ruina strażnicy królewskiej XIVw., ok. 6 km
Bydlin - ruina zamku rycerskiego XIVw., ok. 6 km
Udórz - relikty zamku rycerskiego XIVw., ok. 7 km
Podzamcze - ruina zamku Ogrodzieniec XIV-XVIw., ok. 10 km
|
|
