STRONA GŁÓWNA

ZA GRANICĄ

MINIGALERIA

MAPKI

KSIĘGA GOŚCI

LITERATURA

KONTAKT
BARANÓW SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO ŚLĄSKIE

BĄKOWA GÓRA

BESIEKIERY

BĘDZIN

BIERUTÓW

BIESTRZYKÓW

BOBOLICE

BOBROWNIKI

BODZENTYN

BOLESTRASZYCE

BOLKÓW

BORYSŁAWICE ZAMKOWE

BROCHÓW

BRODNICA

BRZEG

BUKOWIEC

BYDLIN

BYSTRZYCA KŁODZKA

CHĘCINY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHANÓW

CIESZÓW

CIESZYN

CZARNY BÓR

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZĘSTOCHOWA

CZOCHA

CZORSZTYN

DĄBRÓWNO

DRZEWICA

DZIAŁDOWO

DZIERZGOŃ

FREDROPOL (KORMANICE)

GDAŃSK

GIŻYCKO

GLIWICE

GŁOGÓW

GNIEW

GNIEWOSZÓW Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZYŃ

GOŁAŃCZ

GOLCZEWO

GOŁUCHÓW

GOŚCISZÓW

GÓRA

GRODZIEC

GRÓDEK

GRUDZIĄDZ

GRZĘDY

GRZMIĄCA z.ROGOWIEC

INOWŁÓDZ

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZÓW

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO GÓRECKIE

KAMIENIEC ZĄBKOWICKI

KAMIENNA GÓRA

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

KĘTRZYN

KĘTRZYN - KOŚCIÓŁ

KIELCE

KLICZKÓW

KŁODZKO

KOŁO

KONARY

KONIN-GOSŁAWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KOŹMIN WLKP.

KÓRNIK

KRAKÓW

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTMĘT

KRASICZYN

KRĘPCEWO

KRUSZWICA

KRZYŻNA GÓRA

KRZYŻTOPÓR

KSIĄŻ WIELKI

KUROZWĘKI

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMIŃSKI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

ŁAGÓW

ŁĘCZYCA

ŁOWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAŁA NIESZAWKA

MIĘDZYLESIE

MIĘDZYRZECZ

MIRÓW

MOKRSKO

MOSZNA

MSTÓW

MUSZYNA

MYŚLENICE

NAMYSŁÓW

NIEDZICA

NIDZICA

NIEMCZA

NIEPOŁOMICE

NOWY SĄCZ

NOWY WIŚNICZ

ODRZYKOŃ

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJCÓW

OLEŚNICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OŁAWA

OŁDRZYCHOWICE KŁODZKIE

OPOCZNO

OPOLE GÓRKA

OPOLE OSTRÓWEK

OPORÓW

OSSOLIN

OSTRĘŻNIK

OSTRÓDA

OSTRÓW LEDNICKI

OTMUCHÓW

PABIANICE

PANKÓW

PASTUCHÓW

PIESKOWA SKAŁA

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

PIOTRKÓW-BYKI

PIOTROWICE ŚWIDNICKIE

PŁAKOWICE

PŁOCK

PŁONINA

PŁOTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POŁCZYN-ZDRÓJ

POZNAŃ

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZÓWKA z.GRYF

PRZEMYŚL

PRZEWODZISZOWICE

PSZCZYNA

PYZDRY

RABSZTYN

RACIĄŻEK

RADŁÓWKA

RADOM

RADZIKI DUŻE

RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROGÓW OPOLSKI

ROŻNÓW ZAMEK DOLNY

ROŻNÓW ZAMEK GÓRNY

RYBNICA

RYBNICA LEŚNA

RYCZÓW

RYDZYNA

RYTWIANY

RZĄSINY

SANDOMIERZ

SANOK

SIEDLĘCIN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIERAKÓW

SIEWIERZ

SMOLEŃ

SOBKÓW

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA GÓRA

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STARY SĄCZ

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJÓW

SZAMOTUŁY

SZCZECIN

SZTUM

SZUBIN

SZYDŁÓW

SZYMBARK

ŚCINAWKA GÓRNA

ŚWIDWIN

ŚWIEBODZIN

ŚWIECIE n.WISŁĄ

ŚWIECIE k.LEŚNEJ

ŚWINY

TORUŃ

TORUŃ z.DYBÓW

TUCZNO

TYNIEC

UDÓRZ

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZYŻTOPÓR

UNIEJÓW

URAZ

WAŁBRZYCH z.KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.STARY KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.NOWY DWÓR

WARSZAWA z.KRÓLEWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

WĄBRZEŹNO

WENECJA

WĘGIERKA

WĘGORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIEŚ

WIERZBNA

WITKÓW

WLEŃ

WOJNOWICE

WOJSŁAWICE

WROCŁAW

WROCŁAW LEŚNICA

WYSZYNA

ZAGÓRZ

ZAGÓRZE ŚLĄSKIE

ZAŁUŻ

ZĄBKOWICE ŚLĄSKIE

ZBĄSZYŃ

ZŁOTORIA k.TORUNIA

ŹRÓDŁA

ŻAGAŃ

ŻARY

ŻELAZNO

ŻMIGRÓD


IMG BORDER=1 style=

ZAMEK W RADZIKACH DUŻYCH, WIDOK OD POŁUDNIOWEGO ZACHODU



uro­wa­ny za­mek w Ra­dzi­kach po­wstał przy­pusz­czal­nie w la­tach 1380-84 z ini­cja­ty­wy ka­szte­la­na do­brzyń­skie­goKasztelan (łac. comes castellanus, komes grodowy, żupan) – urzędnik lokalny w średniowiecznej Polsce. Zajmował się administracją gospodarczą (ściąganiem danin na rzecz panującego), obroną i sądownictwem na terenie kasztelanii. Podlegali mu chorąży, wojski, sędzia grodowy i włodarz. An­drze­ja Ogoń­czy­ka (+ c.1395), lub – jak po­da­ją star­sze o­pra­co­wa­nia hi­sto­rycz­ne - do­pie­ro po ro­ku 1413, kie­dy w spad­ku po oj­cu Mi­ko­ła­ju z Ku­tna wieś wraz z przy­le­gły­mi do­bra­mi o­trzy­mał cho­rą­żyChorąży - w średniowiecznej Polsce rycerz trzymający chorągiew swojego oddziału, księcia lub ziemi. Później był to urzędnik podporządkowany kasztelanowi. W jego kompetencji leżało przygotowanie rycerstwa podczas pospolitego ruszenia i przyprowadzenie go do kasztelana. Ja­kusz O­goń­czyk (+ 1435. W rę­kach ro­du, któ­ry z cza­sem za­czął u­ży­wać na­zwis­ka Ra­dzi­kow­ski, wa­row­nia znaj­do­wa­ła się do po­ło­wy XVI stu­le­cia, do­świad­cza­jąc znisz­czeń po­czy­nio­nych przez od­dzia­ły krzy­żac­kie w tra­kcie dzia­łań zbroj­nych woj­ny trzy­na­sto­let­niej. Od­bu­do­wa­no ją w dru­giej po­ło­wie XV wie­ku, a oko­ło ro­ku 1510 wnuk Ja­ku­sza Mi­ko­łaj Ra­dzi­kow­ski he­rbu Ogoń­czyk (+1520) zmo­der­ni­zo­wał za­ło­że­nie na­da­jąc mu ce­chy re­ne­san­so­we. Gdy w 1525 ro­ku zmarł bez­po­tom­nie Jan Ra­dzi­kow­ski, os­tat­ni mę­ski przed­sta­wi­ciel ro­du w Ra­dzi­kach, ma­ją­tek po nim o­dzie­dzi­czy­ła sio­stra Ma­łgo­rza­ta, od 1513 żo­na Pio­tra Plec­kie­go he­rbu Do­li­wa z Dą­bro­wy. W ro­ku 1540, w wy­ni­ku po­dzia­łu dóbr ra­dzi­kow­skich wszedł on w po­sia­da­nie Ra­dzik Du­żych z za­mkiem, dwo­ma fol­war­ka­mi, la­sem i pra­wem pa­tro­na­tu w miej­sco­wym ko­ście­le. W 1564 ro­ku ja­ko wła­ści­ciel Ra­dzik wy­stę­pu­je już syn Pio­tra i Mał­go­rza­ty, Sta­ni­sław Ple­cki, a po nim – Bar­ba­ra, przy­pusz­czal­nie cór­ka je­dy­nacz­ka Sta­nis­ła­wa, któ­ra po­szed­łszy za Wa­len­te­go Ku­czyń­skie­go wnio­sła mu w po­sa­gu wieś wraz z oko­licz­ny­mi do­bra­mi.


IMG BORDER=1 style=

RADZIKI DUŻE, POZOSTAŁOŚCI POŁUDNIOWO-ZACHODNIEJ KURTYNY MURU OBRONNEGO


a prze­ło­mie XVI i XVII stu­le­cia wła­ści­cie­lem Ra­dzik zo­sta­ła ro­dzi­na Ro­li­czów Tar­now­skich z Ku­jaw. Znisz­czo­ny pod­czas wo­jen pol­sko-szwe­dzkich w XVII wie­ku za­mek u­tra­cił sta­tus re­zy­den­cji, a oko­ło ro­ku 1770 zo­stał o­pusz­czo­ny i po­padł w ru­inę. Na­le­żał on wó­wczas już do sy­nów z pie­rwsze­­go ma­łżeń­stwa Fran­cisz­ki Su­chor­skiej z do­mu Tar­now­ska: Fran­cisz­ka oraz Ka­zi­mie­rza (+1845) Prze­ci­szew­skich. Do sta­nu w ja­kim o­bec­nie się znaj­du­je do­pro­wa­dzi­ły wy­da­rze­nia pra­wdo­po­do­bnie z prze­ło­mu XVIII i XIX wie­ku, kie­dy to część ce­gły zam­ko­wej prze­zna­czo­no do bu­do­wy wzno­szo­ne­go tuż o­bok ruin kla­sy­cys­tycz­ne­go dwo­ru, te zaś od­tąd wy­ko­rzy­sty­wa­ne by­ły je­szcze przez pe­wien czas ja­ko za­bu­do­wa­nia fol­warcz­ne. W 1839 ro­ku za­dłu­żo­ny ma­ją­tek na­był Fran­ci­szek Sa­le­zy Dmo­chow­ski (+1871), au­tor o­po­wieś­ci hi­sto­rycz­nej Prze­kleń­stwo ma­tki, gdzie opi­sy­wał pod zmie­nio­ny­mi na­zwa­mi dzie­je za­mku i je­go mie­szkań­ców. Po Dmo­chow­skich dwór prze­szedł w rę­ce Sie­miąt­kow­skich, by po dru­giej woj­nie świa­to­wej stać się wła­snoś­cią gmi­ny, któ­ra u­mieś­cił­a w nim szko­łę. Po­zo­sta­łoś­ci śre­dnio­wiecz­nej wa­row­ni za­bez­pie­czo­no w la­tach 50. XX wie­ku ja­ko trwa­łą ru­inę i w ta­kim sta­nie prze­trwa­ły one do dnia dzi­siej­sze­go.


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

WIDOK NA RUINY OD ZACHODU



Zamek w Ra­dzi­kach, umiej­sco­wio­ny 57 me­trów na pra­wo od go­ściń­ca, czwo­ro­kąt­ny o wy­so­kich mu­rach, z czte­re­ma ba­szta­mi, na­le­ży do ty­pu za­mków ni­zin­nych, jak np. w Cie­cha­no­wie i Ra­wie; zbu­do­wa­ny wraz z ko­ścio­łem na prze­ło­mie XIV i XV stu­le­cia sta­no­wi przy­kład wpły­wów ar­chi­te­ktu­ry krzy­ża­ckiej na te­re­nie Ma­zow­sza o­raz zie­mi do­brzyń­skiej, prze­nie­sio­nych przez ry­cer­stwo nie­mie­ckie z po­łu­dnio­wej Eu­ro­py na pół­noc. O tym, że w XVI czy XVII stu­le­ciu za­mek był je­szcze w uży­ciu, świa­dczą ozdo­bne o­bra­mie­nia o­kien­ne, za­cho­wa­ne w szczą­tkach, na któ­rych wi­do­czne są wpły­wy re­ne­san­su pół­no­cne­go. Znisz­czo­ny przy­pu­szczal­nie pod­czas wo­jen szwe­dzkich w XVII stu­le­ciu o­pu­sto­sza­ły za­mek nie pod­niósł się już; ucier­piał wie­le od rę­ki póź­niej­szych wła­ści­cie­li, któ­rzy bra­li z nie­go ma­te­riał na in­ne bu­do­wle. Do­bra te w 1839 za­ku­pił pi­sarz Fran­ci­szek Sa­le­zy Dmo­chow­ski, któ­re­go za­cie­ka­wił ko­ściół sta­ro­daw­ny w Ra­dzi­kach, lecz szcze­gól­nie bu­dzi­ły je­go cie­ka­wość zwa­lis­ka zam­ku. Wie­ści prze­róż­ne wśród lu­du o tym za­me­czku, o lo­chach i przej­ściach pod­ziem­nych, o wi­dziad­łach no­cnych, o po­ku­tni­kach, o ma­tce prze­kli­na­ją­cej po­tom­stwo swe. Słu­chał te­go wszy­stkie­go pan Dmo­chow­ski, ba­dał mu­ry sta­ro­ży­tne, du­mał wśród ru­in w no­ce księ­ży­co­we, po sta­rych ak­tach o­raz me­try­kach szpe­rał, od sta­re­go or­ga­ni­sty za­się­gał po­dań, prze­de wszy­stkim zaś pa­trzył na ko­niec ża­ło­sny po­tom­ków Tar­now­skich i Prze­ci­szew­skich, nie­daw­nych dzie­dzi­ców Ra­dzik.

fragment przedmowy ks. W. Mąkowskiego
do książki F. S. Dmochowskiego Przekleństwo matki
Opowiadanie na rzeczywistych faktach osnowane



IMG BORDER=1 style=

ZAMEK Z LOTU PTAKA, W GÓRNEJ PARTII ZDJĘCIA DAWNA CZĘŚĆ MIESZKALNA ZAMKU



amek w Ra­dzi­kach, choć bę­dą­cy w po­cząt­ko­wym o­kre­sie fun­kcjo­no­wa­nia naj­za­moż­niej­szym gnia­zdem szla­chec­kim w ca­łej Zie­mi Do­brzyń­skiej, re­pre­zen­to­wał pro­sty typ ry­cer­skiej sie­dzi­by o­bron­nej, gdzie dom mie­szkal­ny obwie­dzio­no mu­rem z wy­ko­rzy­sta­niem jed­nej je­go kur­ty­ny ja­ko o­par­cia. Wznie­sio­no go na pla­nie kwa­dra­tu o bo­ku o­ko­ło 29 me­trów, w dol­nych par­tiach z ka­mie­ni pol­nych, a wy­żej z ce­gieł w ukła­dzie wen­dyj­skimWątek wendyjski (słowiański) – w Polsce w XIII wieku, zanikł ostatecznie około 1420 roku; składa się z dwóch powtarzalnych warstw, w których dwie wozówki przedzielone są jedną główką. Przesunięcie spoin poprzecznych pionowych wynosi 1/4 długości cegły. i go­tyc­kimWątek gotycki (polski) – stosowany od XIV do XVI wieku; dziś tylko przy odbudowie obiektów zabytkowych. Wiązanie uzyskuje się przez powtarzanie dwóch warstw, w których na przemian układane są cegły główką i wozówką do lica muru. Spoiny przesunięte są o 1/4 długości cegły.. Ca­łość zaj­mo­wa­ła po­wierz­chnię 830 me­trów kwa­dra­to­wych, oto­czo­ną mu­rem z do­sta­wio­nym od pół­no­cne­go-wscho­du dwu­kon­dyg­na­cyj­nym, pię­tro­wym do­mem mie­szkal­nym o trzech iz­bach na ka­żdej kon­dy­gna­cji, oraz dre­wnia­ny­mi bu­dyn­ka­mi mie­szkal­ny­mi i go­spo­dar­czy­mi sto­ją­cy­mi wzdłuż mu­ru od stro­ny dzie­dziń­ca. Wjazd do za­mku pro­wa­dził przez wy­su­nię­te po­za li­co kur­ty­ny przed­bra­mie u­sy­tu­o­wa­ne w po­łud­nio­wo-za­chod­niej czę­ści za­ło­że­nia, a do­stę­pu do nie­go bro­nił most zwo­dzo­ny o­raz na­wa­dnia­na z za­ni­ka­ją­ce­go o­bec­nie sta­wu fo­sa.




PLAN RUIN ZAMKU W RADZIKACH DUŻYCH


REKONSTRUKCJA ZAMKU Z XV WIEKU WG M. ARSZYŃSKIEGO I J. SALMA



o cza­sów o­bec­nych prze­trwa­ła czy­tel­na ru­ina w po­sta­ci nie­mal pe­łne­go o­bwo­du mu­rów ze­wnętrz­nych li­czą­cych 5 do 8 me­trów wy­so­koś­ci, z po­zo­sta­ło­ścia­mi za­mu­ro­wa­nych strze­lnic, de­ta­li archi­te­kto­nicz­nych i otwo­rów o­kien­nych, przy czym ty­lko trzy z nich po­sia­da­ją me­try­kę śre­dnio­wiecz­ną (po­zo­sta­łe wy­ku­to w XIX i XX wie­ku). Nie ist­nie­ją po­dzia­ły we­wnętrz­ne do­mu mie­szkal­ne­go, a je­dy­ny­mi pa­miąt­ka­mi po nim po­zo­sta­ły skro­mne re­lik­ty skle­pień w nie­do­stęp­nych już pi­wni­cach. Ru­ina znaj­du­je się na te­re­nie szko­lnym, ale do­stęp do niej, na­wet w dniach wo­lnych od za­jęć, nie po­wi­nien być o­gra­ni­czo­ny. Kil­ka­dzie­siąt me­trów na za­chód od za­mku stoi pię­knie od­no­wio­ny kla­sy­cys­tycz­ny dwór Prze­ci­szew­skich, dziś sie­dzi­ba szko­ły pod­sta­wo­wej im. To­ny Ha­li­ka.


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

FRAGMENT CZĘŚCI PÓŁNOCNEJ ZAMKU; NA FOTOGRAFIACH PONIŻEJ DWÓR PRZECISŁAWSKICH - OBECNIE SZKOŁA



adzi­ki Du­że to wieś u­sy­tu­o­wa­na mniej wię­cej w po­ło­wie od­le­gło­ści mię­dzy Go­lu­bem a Bro­dni­cą, skąd kur­su­je ko­mu­ni­ka­cja au­to­bu­so­wa. Ru­ina stoi we wscho­dniej czę­ści miej­sco­wo­ści, na wzgó­rzu nie­o­po­dal ko­ścio­ła. Przy po­łu­dnio­wym wje­ździe na te­ren szko­ły znaj­du­je się o­bszer­ny, nie­utwar­dzo­ny par­king. (ma­pa zam­ków wo­je­wódz­twa)




1. F. S. Dmochowski: Przekleństwo matki. Opowiadanie..., Verbum 2004
2. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
3. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
4. L. Kajzer: Małe czy duże, czyli o tzw. zamkach rycerskich na Niżu Polskim
5. T. Olszacki, A. Różański: Zamek w Gołańczy, Gołaniecki Ośrodek Kultury 2015


IMG BORDER=1 style=

JAK WIDAĆ NA ZAŁĄCZONEJ FOTOGRAFII, BEZPOŚREDNIE OTOCZENIE RUIN DO MALOWNICZYCH RACZEJ NIE NALEŻY


W pobliżu:
Brodnica - ruina zamku komturów krzyżackich XIVw., 16 km
Golub-Dobrzyń - zamek komturów krzyżackich XIVw., 18 km
Sadłowo - relikty zamku rycerskiego XIV., 22 km
Kowalewo Pomorskie - relikty zamku komturów krzyżackich XIIIw., 29 km
Wąbrzeźno - relikty zamku komturów krzyżackich XIVw., 30 km
Kurzętnik - ruina zamku biskupa chełmińskiego XIVw., 39 km



Warto zobaczyć również:


Usytuowany w odle­gło­ści o­ko­ło 150 me­trów na pół­no­cny za­chód od zam­ku, oto­czo­ny sta­ro­drze­wem go­ty­cki koś­ciół pw. Św. Ka­ta­rzy­ny, wznie­sio­ny przy­pu­szczal­nie w tym sa­mym cza­sie, w ja­kim bu­do­wa­no wa­ro­wną sie­dzi­bę O­goń­czy­ków. Jest to gmach mu­ro­wa­ny z ce­gły z do­dat­kiem ka­mie­ni pol­nych, wy­sta­wio­ny na pla­nie pro­sto­ką­ta z za­kry­stią od pół­no­cy i kruch­tą w czę­ści po­łud­nio­wej, z zew­nątrz wzbo­ga­co­ny o ak­cen­ty ne­o­go­ty­ckie wpro­wa­dzo­ne pod­czas XIX-wie­cznej re­no­wa­cji. Naj­cen­niej­sze wy­po­sa­że­nie tej nie­wiel­kiej świą­ty­ni sta­no­wi obraz Ma­tki Bo­skiej z Dzie­ciąt­kiem wy­ko­na­ny na po­cząt­ku XVII stu­le­cia, a ta­kże ro­ko­wa chrzciel­ni­ca z 1776 ro­ku o­raz XIV-wie­czny go­ty­cki kru­cy­fiks. Przy ko­ście­le wzn­osi się ne­ogo­ty­cka dzwon­ni­ca.


IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG




STRONA GŁÓWNA

tekst: 2019
fotografie: 2019
© Jacek Bednarek