|
|
|
RADZIKI DUŻE. DZIEDZINIEC ZAMKOWY.
|
|
|
 urowany zamek w Radzikach został zbudowany w latach 1380-1384 przez kasztelana dobrzyńskiego, sojusznika Zakonu Krzyżackiego Andrzeja Ogończyka, prawnuka założyciela rodu, dobrzyńskiego rycerza Ogona, lub dopiero po roku 1413, gdy w spadku po ojcu Mikołaju z Kutna miejscowy klucz otrzymał chorąży Jakusz Ogończyk (zm. 1435). W rękach rodu, który z czasem zaczął używać nazwiska Radzikowski, warownia znajdowała się do połowy XVI stulecia. W tym okresie, ok. 1510 wnuk wspomnianego Jakusza Mikołaj Radzikowski herbu Ogończyk (zm. 1520) dokonał jej przebudowy, całości nadając cechy renesansowe. Po śmierci Mikołaja wieś trzymał jego syn Jan, a gdy ten zmarł bezpotomnie w roku 1525, majątek przypadł siostrze Małgorzacie, już wtedy żonie Piotra Pileckiego herbu Doliwa z Dąbrowy. Odtąd przez kilkadziesiąt lat zamek należał do Pileckich, następnie do Roliczów Tarnowskich z Kujaw. Zniszczony podczas wojen szwedzkich utracił status rezydencji, został opuszczony i w XIX wieku był już ruiną.
|
|  |
|
REKONSTRUKCJA ZAMKU Z XV WIEKU WG M. ARSZYŃSKIEGO I J. SALMA
|
|
 Zamek w Radzikach, umiejscowiony 57 metrów na prawo od gościńca, czworokątny o wysokich murach, z czterema basztami, należy do typu zamków nizinnych, jak np. w Ciechanowie i Rawie; zbudowany wraz z kościołem na przełomie XIV i XV stulecia stanowi przykład wpływów architektury krzyżackiej na terenie Mazowsza oraz ziemi dobrzyńskiej, przeniesionych przez rycerstwo niemieckie z krain południowej Europy na północ. O tym, że w XVI i XVII wieku zamek był jeszcze w użyciu, świadczą ozdobne obramienia okienne, zachowane w szczątkach, na których widoczne są wpływy renesansu północnego (holenderskiego). Zniszczony przypuszczalnie podczas wojen szwedzkich w XVII stuleciu opustoszały zamek nie podniósł się już [...] ucierpiał wiele od ręki późniejszych właścicieli, którzy brali z niego materiał na inne budowle.
Dobra te w 1839 zakupił pisarz Franciszek Salezy Dmochowski, którego zaciekawił kościół starodawny w Radzikach, lecz szczególnie budziły jego ciekawość zwaliska zamku. Wieści przeróżne wśród ludu o tym zameczku, o lochach i przejściach podziemnych, o widziadłach nocnych, o pokutnikach, o matce przeklinającej potomstwo swe. Słuchał tego wszystkiego pan Dmochowski, badał mury starożytne, dumał wśród ruin w noce księżycowe, po starych aktach oraz metrykach szperał, od starego organisty zasięgał podań, przede wszystkim zaś patrzył na koniec żałosny potomków Tarnowskich i Przeciszewskich, niedawnych dziedziców Radzik...
|
fragment przedmowy ks. W. Mąkowskiego
do książki F. S. Dmochowskiego "Przekleństwo matki.
Opowiadanie na rzeczywistych faktach osnowane"
|
|
|  |  |
|
NAROŻE SKRZYDEŁ PÓŁNOCNEGO I WSCHODNIEGO
|
WIDOK OD ZACHODU
|
|
 amek reprezentował prosty typ rycerskiej siedziby obronnej, gdzie dom mieszkalny obwiedziono murem z wykorzystaniem jednego boku jako oparcia, a jednocześnie był w tamtym okresie najzamożniejszym gniazdem szlacheckim w całej Ziemi Dobrzyńskiej. Wzniesiono go w dolnych partiach z eratyków, a wyżej z cegieł w układzie wendyjskim oraz gotyckim, na planie kwadratu o boku ok. 28,8 metra (całk. pow. 830 metrów2). Składał się z murów obwodowych, jednotraktowego, piętrowego budynku mieszkalnego o trzech izbach na każdej kondygnacji, oraz innych drewnianych zabudowań mieszkalnych i gospodarczych dostawionych do murów od strony dziedzińca. Wjazd prowadził przez wykuty na osi kurtyn pd-wsch wysunięty poza lico muru segment z przelotem bramnym. Pierwotnie dostępu do zamku broniła fosa nawadniana z zanikającego obecnie stawu.
|
|
PLAN RUIN ZAMKU WG B. GUERQUINA
|
|
 o czasów nam współczesnych zachowała się czytelna ruina w postaci niemal pełnego obwodu murów zewnętrznych do wysokości ok 5-8 metrów, z otworami okiennymi, resztkami detali architektonicznych i wybetonowanym dziedzińcem. Podziały wewnętrzne nie zachowały się. Budowla stoi na terenie szkoły (podstawówka i gimnazjum im. Tony'ego Halika), wciśnięta między brzydkie obiekty gospodarcze oraz efektowny, odnowiony gmach szkolny, dawniej dwór Przeciszewskich. Całość otoczona jest przez zmyślny system siatek i opłotków, jak w jakimś obozie. Na szczęście zabezpieczenia te są wybrakowane, od zachodu (od strony niewielkiego parku) w ogrodzeniu są dziury, a od południa przeczołgać się można pod siatką. W dni nauki szkolnej dostęp z pewnością będzie łatwiejszy.
|
|
RELIKTY ZESPOŁU BRAMNEGO
|
MUR PÓŁNOCNY WIDOK Z DZIEDZIŃCA
|
|
 adziki to duża wieś położona w połowie odległości między Golubem a Brodnicą, skąd kursują tu autobusy PKS (rzadko). Ruina znajduje się w północno-wschodniej części osady, na wzgórzu obok kościoła i wspomnianego już gimnazjum. Ruszając od przystanku na pierwszym skrzyżowaniu należy skręcić w prawo, a następnie iść około 600-800 metrów w kierunku szkoły. Miejsc parkingowych pod dostatkiem. (mapa) (2005)
|
|
1. F. S. Dmochowski: Przekleństwo matki. Opowiadanie..., Verbum 2004
2. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
3. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
4. L. Kajzer: Małe czy duże, czyli o tzw. zamkach rycerskich na Niżu Polskim
5. internet
|
|
ODNOWIONY BUDYNEK GIMNAZJUM STOI TUŻ OBOK RUIN - ABY W DNI WOLNE OD ZAJĘĆ SZKOLNYCH DOSTAĆ SIĘ W ICH POBLIŻE OD STRONY POŁUDNIOWEJ NALEŻY PRZECZOŁGAĆ SIĘ POD SIATKĄ
|
|
Brodnica - ruina zamku komturskiego XIVw., ok. 16 km
Golub-Dobrzyń - zamek komturski XIVw., ok. 18 km
Sadłowo - relikty zamku rycerskiego XIV., ok. 22 km
Kowalewo Pomorskie - relikty zamku komturskiego XIIIw., ok. 29 km
Wąbrzeźno - relikty zamku komturskiego XIVw., ok. 30 km
Kurzętnik - ruina zamku kapitulnego XIVw., ok. 39 km
|
|
