ZAMEK W KARPNIKACH WIDOK OD PÓŁNOCY

ierwotne założenie obronne w Karpnikach (wówczas Vischbach) wzniesiono w XIV wieku prawdopodobnie z inicjatywy rycerza Czirna. Było ono nieregularne i składało się z budynku mieszkalnego oraz narożnej cylindrycznej wieży. W dokumentach z 1369 roku zamek wymieniany był jako własność Clericiusa Bolcze (Clercos von Bolitz). W roku 1438 pozbył się go niejaki Cuncze von Predel, a szczęśliwym nabywcą został rycerz Cuncze Beeler von Rychenbach. Nowy właściciel szybko jednak zmienił zdanie (albo umarł) i kilka lat później dobra przeszły na własność Hansa Schoffa-Gotschego (*), kanclerza księstwa świdnicko-jaworskiego, Pana na Kamienicy i Chojniku. Niewielką budowlę powiększył w roku 1475 Kacper Schoff-Gotsch. Składała się ona wówczas z wieży oraz dwóch budynków, które połączone murami tworzyły dziedziniec. Całość usytuowana była na otoczonej fosą sztucznej wyspie. W 1580 roku Adam Schoff Gotsch sprzedał Karpniki Melchiorowi Friedrichowi baronowi von Kanitz und Talewitz. Nowy właściciel rozpoczął całkowitą przebudowę w stylu renesansowym i choć w 1593 zamek ucierpiał od uderzenia pioruna, prace budowlane ukończono. Podczas przebudowy z przełomu XVI/XVII stulecia wzniesiono nowe skrzydła, odnowiono wieżę, fosę otoczono murami i zmodernizowano wnętrza. Zakończenie prac przypadło na rok 1603, o czym świadczy data na jednym z istniejących do dziś portali. Między rozbudową renesansową a neogotycką dononano pomniejszych przekształceń m.in. wieża otrzymała barokowy hełm, a w XVIII wieku zamkowy czworobok podwyższono o jedną kondygnację.
rzez cały okres funkcjonowania zamek bardzo często zmieniał swych właścicieli. W okresie wojny trzydziestoletniej zmarł w nim Christoph Friedrich von Kanitz und Talewitz, który wcześniej cały majątek zapisał żonie Lucretti. Ta zaś przekazała go swemu wujowi Reimarowi Friedrichowi von Winterfeld. Wdowa po nim oddała posiadłość córce Elizabeth Christiane baronowej Schonaich Carolath Beuthen, a po jej zgonie Karpniki otrzymała przyrodnia siostra Anna Elizabeth. W roku 1679 sprzedała ona dobra karpnickie Balthazarowi Leopoldowi von Hayn. Pochodzący z tej rodziny Phillip Antoni odstąpił je w 1725 Franzowi Wilhelmowi von Schaffgotsch. Następnie po bezdzietnej śmierci Franza w roku 1774 majątek stał się własnością skarbu państwa, a trzy lata później krzeszowskiego klasztoru cystersów. Już jednak w 1784 pałac odkupił baron i późniejszy hrabia Friedrich Wilhelm von Reden auf Hameln und Bennigsen, by po trzech latach odsprzedać pruskiemu ministrowi do spraw Śląska, którym był wtedy Karol Georg Heinrich hrabia von Hoym. W roku 1789 nowym właścicielem wsi został Kaspar Konrad baron von Zedlitz. Od jego wuja w 1822 kupił zamek dla siebie oraz żony Marianny książę Wilhelm von Hohenzollern, brat króla pruskiego Fryderyka Wilhelma III i wkrótce zlecił jego przebudowę w stylu neogotyku angielskiego. Projekt prac przygotował oraz kierował nimi wybitny niemiecki architekt Friedrich August Stuler. Zmiany rozpoczęto od założenia romantycznego ogrodu w stylu angielskim. Postawiono w nim różnorodne budowle, takie jak Chata Marianny, cieplarnia i szwajcarski domek. W południowej części parku stanął pomnik Archanioła Michała, upamiętniający Leopolda, brata księżnej.

ZAMEK NA XIX-WIECZNEJ RYCINIE

czasach, kiedy Karpniki należały do niemieckiej rodziny panującej, zgromadzono tu wiele pamiątek, organizując na pierwszym piętrze muzeum i udostępniając je wybranej publiczności. Prezentowano w nim wyroby rzemiosła artystycznego, rzeźby, zbiory klejnotów, dawną broń, stare witraże. Na pierwszym piętrze północnego skrzydła mieściła się biblioteka z bogatymi zbiorami rękopisów. W pałacu tętniło życie towarzyskie, a spośród utytułowanych gości wymienić można m.in. niemiecką rodzinę królewską, wielkie księżne rosyjskie Olgę i Aleksandrę Teodorownę, wielkiego księcia Mikołaja (późniejszego cara), licznych przedstawicieli arystokracji: Reussów, Radziwiłłów, księcia Wołkońskiego, Klaudynę z Działyńskich Potocką. Z okazji tych próżnych wizyt organizowano bale, koncerty muzyczne i przedstawienia teatralne. Podczas drugiej wojny światowej urządzono w pałacu karpnickim składnicę muzealną stworzoną przez Gunthera Grundmanna, w której umieszczono zbiory zrabowane w państwach okupowanych przez sługi Hitlera. Tu także przeniósł z Darmstadtu swoją kolekcję dzieł sztuki ostatni właściciel Karpnik, książę Ludwig von Hessen und bei Rhein. Zaniedbany przez lata powojenne obiekt wyremontowano w 1962 roku z przeznaczeniem na ośrodek kolonijny. W roku 1993 (a oto Polska właśnie!) złodzieje odkuli renesansowy portal bramny i przygotowali go do wywiezienia. Na szczęście w porę udało się zauważyć szkodę, portal złożono w piwnicy i po konserwacji wrócił on na swoje miejsce. Obecnie zamek ponownie jest własnością prywatną, a jego właściciele planują (informacja niepotwierdzona) uruchomić tutaj jakąś placówkę o charakterze kulturalnym.

PLAN ZAMKU W KARPNIKACH
(CIEMNYM KOLOREM ZAZNACZONO HIPOTETYCZNY PRZEBIEG MURÓW ZAMKU ŚREDNIOWIECZNEGO)

ODWIEDZINY KARPNIK

Fischbach (Karpniki) leży w pięknej dolinie Gór Olbrzymich, naprzeciw najwyższego, a u podnóża niższego ich grzbietu. Z jednej strony roztacza się widok na Śnieżkę, z drugiej strony na dwie góry Falkenberg (Krzyżną Górę i Sokolik), nader zajmujące piękną formacją skał granitowych. Ładnemu położeniu swemu zawdzięcza Fischbach stosunkowo dość znaczną liczbę obcych, którzy z dalekich stron Niemiec tamże na letnie mieszkanie zjeżdżają. Do upiększenia miejscowości przyczynia się park bardzo starannie utrzymywany z szumiącymi strumykami, cieplarnią, pawilonem we wschodnim guście urządzonym, pomnikiem patriotycznym z roku 1813. Przy wejściu do parku stoi zamek otoczony fosą.

Zamek ten, z widzialną daleko wieżą, miał według kroniki Trautmanna z XVI wieku, znajdującej się w bibliotece pałacu warmbrudzkiego, niejaki rycerz Falkenberg pobudować. Od Falkenbergów przeszedł w posiadanie zakonu templariuszów, którzy między Bolkenhainem, a Hirschbergiem w XIV wieku kilkanaście wsi posiadali. W XV wieku należał do familii hr. Schaffgotschów, od których przeszedł do Zedlitzów. Roku 1822 kupił go od Zedlitzów książę niderlandzki Wilhelm, brat króla Wilhelma III.

Dziennik Poznański, rok 1876

arpniki leżą około 10 km na południowy wschód od Jeleniej Góry, w zachodniej części Rudawskiego Parku Krajobrazowego (mapa). Do wsi dociera PKS. Najbliższa stacja kolejowa znajduje się w miejscowości Trzcińsko (ok. 5 km, po drodze Sokolec) lub Janowice Wielkie (ok. 8 km, nieopodal Bolczów). Zamek w Karpnikach położony jest w południowo zachodniej części wsi, w dość zaniedbanym parku. Jego właściciel wyraźnie nie życzy sobie wizyt obcych, o czym - w kilku językach - informują tablice ostrzegawcze. Fizycznie dostęp jest jednak możliwy. Należy jednak bardzo uważać, bo obiekt wygląda na zagospodarowany, a ucieczka przed ewentualnymi psami, o których wspomniano na w/w tabliczkach, może skończyć się na oddziale intensywnej terapii w szpitalu wojewódzkim w Jeleniej Górze. (2001)

ZDJĘCIA NIE SĄ PIĘKNE, ALE KIEDY JE ROBIŁEM, MYŚLAŁEM PRZEDE WSZYSTKIM O SWOICH SZANSACH NA PRZETRWANIE W PRZYPADKU NIESPODZIEWANEJ KONFRONTACJI Z WŁAŚCICIELEM I JEGO RASOWYMI ZABÓJCAMI.

(*) Nazwisko to wywodzi się od właściwego nazwiska Schaf i przydomka Gotsch. Rozdzielnie było używane aż po wiek XVII. Między XIV a XVII stuleciem nazwisko to przybierało różne formy, ale po raz pierwszy zostało użyte jako jednowyrazowe prawdopodobnie dopiero w roku 1611.

Krzyżna Góra - pozostałości zamku Sokolec XIVw., ok. 3 km
Kowary - zamek renesansowy XVIw., przebudowany, ok. 6 km
Janowice Wielkie - ruina zamku Bolczów XIVw., ok. 7 km
Koziniec - pozostałości zamku piastowskiego, ok. 8 km

Więcej archiwalnych ilustracji zamku w Karpnikach, ponadto kilka tysięcy grafik, fotografii i pocztówek obrazujących inne polskie warownie znajdziesz na płytach CD w wydawnictwie Zamki na historycznej ilustracji. Szczegóły tutaj.