ZAMEK KSIĄŻĘCY W GŁOGOWIE

amiętający dramatyczną obronę przed wojskami cesarskimi Henryka V w roku 1109 drewniany gród książęcy znajdował się na odrzańskim Ostrowie Tumskim w miejscu, gdzie później stanęła kolegiata. W 1249 syn Henryka Pobożnego Konrad samozwańczym aktem oderwał ziemię głogowską od rządzonego przez jego brata Bolesława Łysego Rogatkę księstwa wrocławskiego i wykreował swoje własne państewko ze stolicą w Głogowie, dając tym samym początek głogowskiej i oleśnickiej linii Piastów. Ograbiony Bolesław wprawdzie trochę protestował, ale porwany i uwięziony przez bezwzględnego brata wkrótce skruszał i prawnie usankcjonował narodziny nowego księstwa. Zamek powstał w drugiej połowie XIII wieku z inicjatywy księcia Konrada II. Zgodnie z panującym w tamtym okresie kierunkiem rozwoju budownictwa, składał się on z drewnianych domów, wolno stojącej, ceglanej wieży oraz drewniano-ziemnych umocnień. W 1291 roku podatna na ogień konstrukcja spłonęła, a w jej miejsce w latach późniejszych wznoszono sukcesywnie nowe, murowane już budynki. Od początku swego istnienia warownia była miejscem przetargów politycznych skłóconych między sobą suwerenów dzielnic śląskich. W roku 1293 ówczesny władca księstwa Henryk III Biały uwięził w zamkowych lochach swego stryjecznego brata Henryka V Grubego. Przyczyną rodzinnych waśni był spadek po Henryku Probusie, który zapisał w testamencie ziemię wrocławską księciu głogowskiemu, lecz niezadowoleni z takiego wyboru wrocławscy mieszczanie nie zezwolili na jego realizację i na swego pana wybrali Grubego. Ten porwany z kąpieli i przywleczony na golasa do Głogowa został zamknięty w ciasnej żelaznej skrzyni, bez możliwości wyprostowania kończyn i swobodnych ruchów, z dwoma niewielkimi otworami: na jedzenie i picie, oraz na to drugie. Henryk twardy był i wytrzymał w takich warunkach pół roku, ale kiedy w jego ciele zagnieździły się robaki, nie dał rady - w maju 1294 podpisał układ, na mocy którego zrzekł się na rzecz swego oprawcy części spornego księstwa.

WIDOK ZAMKU W POŁOWIE XVIII WIEKU WG F.B.WERNERA

ZAMEK OD STRONY OGRODÓW NA POCZĄTKU XX WIEKU

roku 1331 stolicę księstwa zaatakowały i podstępem zdobyły wojska czeskie Jana Luksemburczyka. Głogów znajdował się wtedy w rękach dwóch władców: Jana Ścinawskiego i Henryka IV Żagańskiego. Ścinawski szybko dogadał się z Czechami i w zamian za ocalenie innych własnych dóbr oddał swoją część miasta; do zbrojnego konfliktu doszło natomiast pomiędzy Luksemburczykiem a drugim z właścicieli, synem Henryka IV - Henrykiem V Żelaznym. Henrykowi Żelaznemu udało się nawet na pewien czas przejąć zamek, zaatakowany jednak od wschodu przez polskiego króla Kazimierza Wielkiego nie był w stanie walczyć na dwa fronty i w 1344 zmuszony został do złożenia hołdu lennego królowi czeskiemu, uzyskując dzięki temu łaskę i połowę Głogowa. W zachowanej części miasta jeden z jego potomków, książę Jan I na początku XV stulecia wzniósł nową rezydencję. Niewielkie założenie, zwane zamkiem książęcym, wykorzystało istniejącą wcześniej wieżę i miejski mur obronny. W roku 1480 książę Jan Żagański przekazał dwór radzie miejskiej, która w niedługim czasie przeznaczyła go do rozbiórki. Tymczasem większy obiekt pełnił funkcję siedziby czeskich urzędników królewskich. Namiestnikami Głogowa w XV stuleciu byli m.in. bracia króla Czech Władysława Jagiellończyka: Jan Olbracht i Zygmunt Jagiellończyk, zwany współcześnie Starym.

WIDOK ZAMKU NA POCZTÓWCE Z 1908 ROKU

ygmunt Jagiellończyk mieszkał w głogowskim zamku w latach 1498-1506 podnosząc go z ruin, będących rezultatem toczącej się dziesięć lat wcześniej wojny z królem węgierskim Korwinem. O skali zniszczeń z czasów owego konfliktu może świadczyć fakt, że w podczas oblężenia miasta w 1488 na wyspę tumską w ciągu tylko jednego dnia spadło 120 pocisków z dużych dział, nie licząc kul z dział mniejszych oraz z broni ręcznej. Z bombardy świdnickej oddano wówczas 17 strzałów, zaś z legnickiej, zaliczanej do trzech największych puszek śląskich, 14 strzałów do czasu, kiedy pękła. Do prac przy odbudowie zamku Zygmunt zatrudnił architektów włoskich, nie dane mu było jednak osobiście jej nadzorować, gdyż w 1506 roku został królem Polski i wyjechał do Krakowa. W 1574 część gmachu zawaliła się, a w roku 1615 zamek spłonął w wielkim pożarze miasta. W XVII wieku próbowali ratować go: starosta Rudolf von Zedlitz i Jan Bernard von Herberstein, który w okresie 1652-69 nadzorował prace budowlane przy kształtowaniu nowego charakteru rezydencji, nadające jej formę pałacową, porównywalną ze stanem współczesnym. W czasie wojen napoleońskich Głogów znalazł się na trasie marszu wojsk francuskich z Drezna do Warszawy i tutaj dn. 16 sierpnia 1807 niemieckich polityków przyjmował na zamku sam Napoleon Bonaparte. W 1814 obiekt powrócił w ręce pruskie, by pod koniec wieku przejść kolejną przebudowę, tym razem w celu adaptacji go na siedzibę sądu królewskiego, schrony, a częściowo również na prywatne lokale mieszkalne. Zniszczony w roku 1945 gmach odbudowano w latach 1971-83 na potrzeby Muzeum Hutnictwa i Odlewnictwa Metali Kolorowych, choć pierwsza wystawa otwarta została jeszcze w ruinach w 1967. Obecnie w Zamku Książąt Głogowskich mieści się Muzeum Archeologiczno-Historyczne.

AŻ SIĘ NIE CHCE WIERZYĆ, ŻE TAK ZAMEK WYGLĄDAŁ JESZCZE NIESPEŁNA 40 LAT TEMU

amek zbudowany został w północno-zachodnim narożniku miasta, na lewym brzegu Odry. Strzegł on przeprawy, a później mostu, którym biegł ważny strategicznie trakt do Wielkopolski. Warownia leżała w obrębie fortyfikacji miejskich, od miasta otoczona była jednak fosą. Najstarszym istniejącym jej elementem była kolista wieża obronna, wzniesiona z cegły w wątku wendyjskim w drugiej połowie XIII wieku. Po pożarze w 1291 roku powstało nowe regularne założenie, na planie prostokąta o wymiarach około 38x49 metrów, w skład którego oprócz wieży wchodziły mury obwodowe i dwa jednotraktowe budynki usytuowane przy ich krótszych bokach. Na przestrzeni wieków gmach podlegał licznym reformom oraz modernizacjom, z których największy wpływ na jego postać miały: XV-wieczna rozbudowa o trzeci, północny budynek mieszkalny, a także przebudowa z drugiej połowy XVII stulecia, podczas której dostawiono południowe skrzydło i arkadę z loggią przy skrzydle wschodnim; pozostałe budynki podwyższono wówczas o jedną kondygnację, zmieniono układ i charakter wnętrz, ujednolicono otwory okienne, a elewację zewnętrzną ozdobiono w stylu baroku. Po zniszczeniach, będących rezultatem wojen napoleońskich otynkowano elewacje dziedzińca wraz z wieżą. Ponownie zmieniono układ pomieszczeń zamkowych, wewnątrz cylindrycznej wieży założono klatkę schodową, na jej parterze przebito nowy otwór, a szczyt zwieńczono klinkierowym krenelażem. Po drugiej wojnie światowej podjęta została decyzja o rozebraniu zniszczonego skrzydła południowego i zastąpieniu go mało estetycznym betonowym murem parawanowym. Tak ukształtowany gmach odrestaurowano i udekorowano barokową szatą architektoniczną.

PLAN ZAMKU W GŁOGOWIE:
1. WIEŻA GOTYCKA, 2. PRZEJAZD BRAMNY, 3. ROZEBRANE SKRZYDŁO POŁUDNIOWE,
4. DZIEDZINIEC, 5. ŚREDNIOWIECZNA PRZYPORA

POCZTÓWKA Z 1916. NA PIERWSZYM PLANIE NIEISTNIEJĄCY JUŻ MOST, ZASTĄPIONY NOWĄ KONSTRUKCJĄ
O BARWIE SUGERUJĄCEJ ZWIĄZKI Z PEWNĄ KRZYKLIWĄ MNIEJSZOŚCIĄ SEKSUALNĄ

zamku średniowiecznego do dziś zachowała się XIII-wieczna gotycka wieża, narożna skarpa od strony fosy i fragmenty murów ukrytych pod współczesnymi tynkami, w tym obecny przejazd bramny. Aktualnie swoją siedzibę ma tutaj Muzeum Archeologiczno-Historyczne ze zbiorami pochodzącymi (głównie) z badań wykopaliskowych, prowadzonych na terenie budowy huty Miedzi "Głogów", na Ostrowie Tumskim i na Starym Mieście, w tym m.in. odkryty w 1987 roku przez zdumionych działkowiczów skarb ponad 20 tys. (!) monet średniowiecznych, skarb ozdób i monet z X wieku oraz starożytne wyroby z brązu. Ponadto obejrzeć tutaj można ekspozycję dokumentującą historię osadnictwa w dorzeczu Odry, XII-wieczną rekonstrukcję mennicy, wystawę poświęconą historii ziemi głogowskiej, pieczęcie, płyty nagrobne, dawne militaria, a nawet kolekcję starych radioodbiorników i gramofonów oraz malarstwo współczesne. Muzeum czynne jest od środy do niedzieli w godzinach 10-17. Ja byłem we wtorek i zastałem drzwi zamknięte nawet na dziedziniec.

Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Głogowie
Zamek książąt Głogowskich
67-200 Głogów, ul. Brama Brzostowska 1
tel/fax. (076) 34 10 81, 33 30 38

ZAMEK OD POŁUDNIOWEGO WSCHODU

TERENY DAWNYCH OGRODÓW ZAMKOWYCH
DZIŚ ZAJMUJĄ SKWERY I POMNIK OFIAR

łogów to dość duże miasto, więc nie powinno być problemów z dojazdem. Zamek położony jest na wschód od śródmieścia, nad Odrą, tuż obok wysokiego różowego mostu. Po wyjściu z dworca PKP należy skręcić w lewo i trzymać kurs jak najbliżej rzeki - po drodze dworzec PKS. Dojście zajmuje około 15 minut. Pod zamkiem od strony zachodniej darmowy parking. (mapa) (2004)

1. M. Chorowska: Zamek jako rezydencja książęca na Dolnym Śląsku...
2. M. Chorowska: Rezydencje średniowieczne na Śląsku, OFPWW 2003
3. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
4. I. T. Kaczyńscy: Zamki w Polsce południowej, Muza SA 1999
5. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
6. J. Szymczak: Zamki i pieniądze w średniowiecznej Polsce
7. internet

ZAMEK OD ZACHODU

RÓŻOWY MOST

Jakubów - pozostałości zamku XIVw., ok. 12 km
Czerna - zamek XVIw., przebudowany, ok. 18 km
Siedlisko - zamek rycerski XVw., w ruinie, ok. 27 km
Chobienia - zamek XVIw., ok. 34 km
Góra - pozostałości zamku książęcego XIV/XVw., ok. 35 km
Lubin - kaplica zamku książęcego XIVw., po rekonstrukcji, ok. 38 km

Więcej archiwalnych ilustracji zamku w Głogowie, a ponadto kilka tysięcy grafik, fotografii i pocztówek obrazujących inne polskie warownie znajdziesz na płytach CD w wydawnictwie Zamki na historycznej ilustracji. Szczegóły tutaj.