KOMPLEKS ZAMKOWO-PAŁACOWY W MIĘDZYLESIU

ierwsze założenie warowne na terenie osady Medilese powstało przypuszczalnie na przełomie XIII i XIV wieku, a zamek murowany w pierwszej połowie wieku XIV, po wykupieniu lokalnych dóbr z rąk cysterskich przez wywodzących się z Łużyc przedstawicieli rycerskiego rodu von Glaubitz (słowian. Glubosz). Transakcja ta miała miejsce pomiędzy 1315-1318 rokiem i skutkowała przekształceniem wsi w ośrodek rozległego majątku, w skład którego weszły m.in. przygraniczne zamki Szczerba oraz Karpień. Nie należy jednak w tym przypadku jednoznacznie utożsamiać powstania warowni z działalnością von Glaubitzów - być może wzniesiono ją z inicjatywy nowego właściciela po roku 1318, a być może dopiero po jego śmierci, na polecenie króla Czech Jana Luksemburskiego. Opinie historyków na ten temat są podzielone.

WIDOK PAŁACU W ROKU 1739, ŹRÓDŁO:
KURZE GESCHICHTLICHE NACHRICHTEN ZUM ALBUM DER GRAFSCHAFT GLATZ 1862

iędzylesie znajdowało się w rękach Gluboszów do 2. połowy XV wieku. W 1381 roku jako właściciel dóbr występował Otto von Glaubitz, a w roku 1403 również Otto, zw. Schramme. W 1421 miasto stało się punktem oparcia dla wojsk księcia głogowskiego, który stąd uderzył na czeskie Litice i Potsztejn. W efekcie husyci spalili je wraz z zamkiem, z którego ocalała jedynie osmolona wieża, zwana dziś Czarną. Odbudowaną wkrótce warownię Henryk I Podiebrad, król Czech, przekazał w 1472 roku Balthasarowi von Tschischwitz zaś siedem lat później oddał ją swemu ochmistrzowi Georgowi von Bischofscheim. Od niego z kolei w roku 1493 majątek trafił do Jana Zampacha z Potsztejna, którego synowie Johann i Wentel w 1538 wydzierżawili międzyleski zamek wraz z dobrami pochodzącemu z Bolkowa Johannowi von Tschirnhaus. Ten, mimo że znany wcześniej jako despota i gwałtownik, okazał się dobrym organizatorem, skutecznie angażując się w akcję kolonizacji podległych mu obszarów, w czym pomógł wielki pożar z 1540 roku, który opustoszył tyle połaci ziemi, że mogło na nich powstać kilka nowych wiosek. Potomkowie Johanna, bracia David i Michał w 1564 wykupili Międzylesie wraz z okolicznymi ziemiami od Zampachów, czyniąc zeń kolejny na Dolnym Śląsku ośrodek dóbr rodowych von Tschirnhaus, jednego z najpotężniejszych w tym regionie średniowiecznych rodów rycerskich.

WIDOK NA ZAMEK OD POŁUDNIA

BAROKOWE SKRZYDŁO WSCHODNIE Z PRZEJAZDEM BRAMNYM

avid von Tschirnhaus zmarł bezdzietnie w grudniu 1600, więc jedynym dziedzicem majątku został jego brat Michał, który posiadając trzech synów zapisał Międzylesie jednemu z nich, Davidowi Heinrichowi. Już wtedy zapewne na miejscu średniowiecznej zabudowy Czarną Wieżę oplatały budynki renesansowe, datowane na lata 1580-1590. Ich gospodarz w zaczątku wojny 30-letniej zaangażował się w polityczną awanturę na szczycie władzy, popierając antyhabzburską rebelię czeską i opowiadając za nowo wybranym królem Czech Fryderykiem, zwanym też Królem Zimowym. Nieszczęśliwie jednak dla niego i wielu jemu podobnych cesarz stłumił bunt, co oznaczało dla Heinricha nie tylko utratę stanowiska starosty kłodzkiego, ale także konieczność ucieczki i konfiskatę wszystkich nieruchomości. Upaństwowiony majątek zakupił za 60.000 talarów Philipp hrabia von Liechtenstein, by niedługo potem zbyć go trzem siostrom zmarłego w 1642 Heinricha von Tschirnhaus, z których jedna - baronówna Helena von Raedern - mieszkała w pałacu do 1653. Wtedy też posiadłość tę, wraz z Roztokami oraz Wilkanowem nabył za 50.000 guldenów pochodzący z czeskich kralików Michael Ferdynand hr. von Althann. W rękach tejże rodziny zamek funkcjonował niezmiennie aż do 1945 roku.

FRANZ SCHROLLER: SCHLESIEN T.1, GLOGAU CARL FLEMMING, 1885

POCZTÓWKA Z 1900 ROKU

PÓŁNOCNA FASADA SKRZYDŁA WSCHODNIEGO, POCZTÓWKA 1909

POCZTÓWKA Z RYNKIEM - PO LEWEJ FRAGMENT
BAROKOWEGO SKRZYDŁA PAŁACU, POCZTÓWKA 1913

fensywę wojsk radzieckich wiosną 1945 obiekt przetrwał w zasadzie bez większych uszkodzeń. Wyjeżdżający w pośpiechu właściciele pozostawili w pałacu sporą część wyposażenia: mebli, dywanów, obrazów i książek - rozkradzionego następnie nie tylko przez okolicznych mieszkańców, ale również przez różne instytucje i urzędy. W 1950 zagarnięty przez skarb państwa zabytek restaurowano, a jego wnętrza adaptowano na cele kolonijno-wczasowe. W roku 1972 w wyniku uderzenia pioruna spłonęła część renesansowa zamku, co spowodowało zamknięcie go dla zwiedzających i ponowny remont. Później zarządzała nim m.in. katowicka Elektrociepłownia i Polska Żegluga Morska, w obydwu przypadkach z takim samym (czyt. nędznym) skutkiem. W 2008 nowy właściciel przeprowadził remont skrzydła barokowego, które zaadaptował na restaurację i pokoje hotelowe.

PRZEDWOJENNE FOTOGRAFIE: PO LEWEJ FRAGMENT SKRZYDŁA RENESANSOWEGO OD STRONY DZIEDZIŃCA,
PO PRAWEJ SCHODY PARADNE Z WAZONAMI

ieznane jest szczegółowe rozplanowanie średniowiecznego zamku. Prawdopodobnie było to założenie nieregularne albo czworoboczne z graniastą wieżą umieszczoną w narożniku murów lub wolno stojącą oraz piętrowym domem (ok. 11x16 metrów), z piwnicą składającą się z trzech pomieszczeń krytych ostrołucznymi kolebami. Siedziba renesansowa ukształtowana została w wielobok z wewnętrznym dziedzińcem (1) oraz wjazdem od północy i elementem dominującym w postaci tzw. Czarnej Wieży (2) (dziś całkiem białej), w obecnej formie wzniesionej przypuszczalnie w latach 1527-1534, zwieńczonej w okresie późniejszym tarasem z kamienną balustradą i nakrytej ośmiopołaciowym łamanym dachem stożkowym. Główne, trzypiętrowe skrzydło mieszkalne (3) ozdobione zostało ornamentyką sgraffitową. Obramienia drzwi i okien oraz portale wykonano z piaskowca.

WIDOK OD STRONY DZIEDZIŃCA: PO LEWEJ WYREMONTOWANE BAROKOWE SKRZYDŁO PÓŁNOCNE,
PO PRAWEJ OCZEKUJĄCA NA REMONT CZĘŚĆ RENESANSOWA Z CZARNĄ WIEŻĄ

łodsza, pałacowa część zespołu wzniesiona została w stylu barokowym po roku 1695 wg projektu uznanego włoskiego architekta Jakobo Carove. W rezultacie powstały dwa rozległe, prostopadle ustawione względem siebie skrzydła: północne (4) i wschodnie (5), otaczające z trzech stron reprezentacyjny dziedziniec, zamknięty od pd-zach. murem kurtynowym oddzielającym budynki mieszkalne od XVIII-wiecznego ogrodu. Interesujące jest zwłaszcza skrzydło wschodnie wzbogacone od strony dziedzińca w arkadowe podcienie (6) w części parterowej, od północy zaś - przylegającej do miejskiego Rynku - akcentowane symetrycznie rozmieszczonymi pilastrami. Wjazd do budynku prowadził od strony Rynku przez dwie ukośnie ustawione furty, przewieszony nad suchą fosą kamienny most (7) oraz bramę wjazdową z dwoma portalami na flankach. Przejazd bramny (8) to trzynawowa sień ze sklepieniem krzyżowym wsparta na sześciu filarach ustawionych w dwóch rzędach. Nad sienią umieszczono salę balową przekrytą sklepieniem lustrzanym, z piecami kaflowymi i kominkiem. Z parteru prowadziły doń - pierwsze na Dolnym Śląsku - tzw. schody paradne z ozdobną balustradą. W 1778 barokową część pałacu połączono krytą galerią (9) z pobliskim kościołem Bożego Ciała.

PLAN ZESPOŁU ZAMKOWO-PAŁACOWEGO:
1. DZIEDZINIEC ZAMKOWY, 2. CZARNA WIEŻA, 3. SKRZYDŁO RENESANSOWE, 4. SKRZYDŁO PÓŁNOCNE,
5. SKRZYDŁO WSCHODNIE, 6. ARKADY, 7. MOST, 8. PRZEJAZD BRAMNY, 9. ŁĄCZNIK, 10. DZIEDZINIEC PARADNY

sytuowany nad niewielkim stawem zespół zamkowo-pałacowy urzeka piękną, zwartą sylwetą, której stan techniczny i estetyka elewacji niestety pozostawia jeszcze wiele do życzenia. Jest jednak nadzieja, że wkrótce jego sytuacja zmieni się diametralnie. Obecni właściciele wyremontowali już barokowe skrzydło północne, na którego parterze mieści się restauracja, a na pierwszym piętrze - pokoje hotelowe. W dalszych etapach planowany jest remont skrzydła renesansowego oraz barokowego skrzydła wschodniego tak, aby "zamek w pełni odzyskał swój dawny historyczny urok i posiadał współczesną funkcjonalność".

Zamek Międzylesie Sp. z o.o.
Plac Wolności 42
57-530 Międzylesie
tel./fax 74 812 65 42
e-mail: info@zamekmiedzylesie.pl

WIZUALIZACJA ZESPOŁU ZAMKOWO-PAŁACOWEGO PO REMONCIE

SALA MYŚLIWSKA

RESTAURACJA

iędzylesie leży w południowej części tzw. worka kłodzkiego, na granicy z Czechami, przy międzynarodowej linii kolejowej Wrocław - Praga. Możliwy dojazd autobusem z Bystrzycy Kłodzkiej i Kłodzka. Komunikacja kolejowa zapewnia dojazd m.in. z Wrocławia i miejscowości położonych po drodze. Zamek stoi w samym centrum miasta, w północno - zachodniej części Rynku. (mapa) (2009)

1. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
2. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
3. J. Lamparska: Dolny Śląsk jakiego nie znacie, Asia Press 2002
4. J. Lamparska: Sudety Środkowe po obu stronach granicy, Asia Press 2003
5. R. Łuczyński: Zamki, dwory i pałace w Sudetach, Stowarzyszenie WA 2008
6. M. Perzyński: Zamki, twierdze i pałace D. Śląska i Opolszczyzny, WDW 2006

WIDOK Z CZARNEJ WIEŻY NA SUDETY

Wszystkie fotografie współczesne i wizualizacje umieszczone zostały
za zgodą właścicieli i pochodzą ze strony www.zamekmiedzylesie.pl

Gniewoszów - ruina zamku Szczerba XIVw., ok. 8 km
Bystrzyca Kłodzka - wieża mieszkalno-obronna XIVw., przebudowana, ok. 18 km
Stara Łomnica - wieża mieszkalna XIV-XVIw., ok. 25 km
Żelazno - wieża mieszkalno-obronna XV-XVIw., ok. 25 km
Gorzanów - zamek XVI-XVIIw., ok. 27 km
Ołdrzychowice Kłodzkie - dawniej wieża mieszkalna XIV., obecnie dwór, ok. 29 km