RUINA ZAMKU W ZĄBKOWICACH WIDOK OD WSCHODU

ierwszy zamek w Ząbkowicach powstał przed rokiem 1321, a jego budowę rozpoczął prawdopodobnie książę Bernard Świdnicki. W 1335 roku gotycką warownię bezskutecznie oblegały wojska czeskie. Rok później ówczesny właściciel, Bolko II Mały oddał Ząbkowice w zastaw za gotówkę królowi Czech Janowi Luksemburskiemu. Syn Bolka - Mikołaj Mały nie tylko nie wykupił miasta z zastawu, lecz w roku 1351 sprzedał je wraz z zamkiem Karolowi IV i ten należał odtąd do Luksemburgów, pełniąc funkcję jednej z siedzib czeskich królów. Po zniszczeniach, jakie w pierwszej połowie XV wieku przyniosły wojny husyckie, twierdza przeszła w posiadanie Jerzego z Podiebradu, nacjonalisty i późniejszego władcy Czech. W 1468 roku, mimo modernizacji umocnień, budowlę zdobyli zbuntowani mieszkańcy Wrocławia, Nysy i Świdnicy.

ELEWACJA WSCHODNIA ZAMKU (RYS. M.PRZYŁĘCKI)

statni etap funkcjonowania średniowiecznej warowni rozpoczął rok 1489. Po najeździe króla węgierskiego Macieja Korwina i kilkumiesięcznym oblężeniu zamek został zdobyty i częściowo zniszczony. W rękach węgierskich pozostał on aż do śmierci króla. Na początku XVI stulecia zamek ponownie stał się własnością Podiebradczyków. Zrujnowana budowla nie zaspakajała jednak ambicji jej właściciela - Karola I z Podiebradów (oraz jego żony Anny), który w roku 1524 zainicjował powstanie nowej siedziby - renesansowej warownej rezydencji. Projekt założenia sporządził królewski architekt Kazimierza Jagiellończyka, pochodzący z Pragi Benedykt Rejt (Ried). Rozebrano wówczas większość murów starego zamku, a na ich miejscu postawiono obszerny czteroskrzydłowy zespół mieszkalno-obronny, wyposażony w dwie potężne basteje - bodajże pierwsze tego typu rozwiązanie na Śląsku. Niedługo potem Podiebradowie przejęli księstwo oleśnickie, kierując od tego momentu działania w celu rozbudowy zamku w Oleśnicy. W związku z potrzebą przeniesienia środków na finansowanie nowej inwestycji, budowę ząbkowickiej rezydencji zakończono pospiesznie w roku 1532.

WIEŻA BRAMNA

SKRZYDŁO POŁUDNIOWE ZAMKU

drugiej połowie XVI wieku budowla należała do starosty z Dzierżoniowa, Fabiana von Reichenbach - być może wtedy rozbudowano umocnienia obronne zamku i połączono go z miastem. Otoczenie obiektu ziemnymi bastionami pozwoliło obronić się w 1632 roku przed wojskami cesarskimi, jednak głód ostatecznie zmusił oblężonych do kapitulacji. Przez następne kilkanaście lat twierdzę na przemian szturmowały oddziały cesarskie i szwedzkie, które część zabudowań wysadziły w powietrze. Zniszczoną rezydencję częściowo odbudowano w latach 50-ych XVII wieku i przeznaczono na siedzibę starosty ziemskiego. Mimo podjętej na początku XVIII stulecia próby ratowania zamku, jego stan pogorszył się na tyle, że w 1728 roku został on definitywnie opuszczony. Pożar z roku 1784 przypieczętował akt zgonu.

ZAMEK OD STRONY POŁUDNIOWO-WSCHODNIEJ;
NA PIERWSZYM PLANIE POZOSTAŁOŚCI BASTEI

enesansowa siedziba Karola I stanowiła czworoboczne, wzniesione z piaskowca założenie o wymiarach około 70 na 65 metrów. W jego skład wchodziły dwie wieże: wschodnia kwadratowa wieża bramna i północno-wschodnia kolista wieżyczka, oraz dwie cylindryczne basteje. Posiadały one trzy kondygnacje i umożliwiały ostrzał flankowy; zaopatrzone też były w otwory do odprowadzania dymów prochowych, a także składające się z półkoli attyki ze strzelnicami. Zamkowy dziedziniec wyposażono w jedne z pierwszych w tej części Europy zdobne krużganki. Cały zespół, mimo realnych walorów obronnych, pokryty był bogatym wystrojem architektoniczno-rzeźbiarskim (portal bramny, obramowania okien, herby rodowe, półkolista attyka).

PLAN ZAMKU W ZĄBKOWICACH:
1. MURY ZAMKU ŚREDNIOWIECZNEGO, 2. WIEŻA WEWNĘTRZNA,
3. WIEŻA BRAMNA, 4. ŚLADY KRUŻGANKÓW, 5. BASTEJA

chwili obecnej zabytkowa budowla przedstawia stan tzw. "trwałej ruiny". Przetrwały magistralne mury warowni na całym obwodzie wraz z wieżą bramną i częściowo zachowanymi bastejami. Podobno w najlepszej kondycji znajdują się zamkowe podziemia, użytkowane od czasu do czasu dla celów kulturalnych. Malownicza ruina położona jest na wysokiej skarpie w północno-wschodniej części miasta, w bezpośrednim sąsiedztwie niewielkiego parku, około 20 minut drogi od stacji kolejowej. Obiekt jest ogólnie dostępny, a wstęp wolny. (mapa) (2002)

ZAMEK WIDOK OD STRONY DROGI - FOT. GOSIA:)

Stoszowice - zamek szlachecki XIII/XIVw., przebudowany w XVIIw., ok. 6 km
Kamieniec Ząbkowicki - zamek neogotycki XIXw., ok. 10 km
Ciepłowody - ruina zamku rycerskiego XIII/XVIw., ok. 13 km
Grodziszcze - pozostałości zamku joannitów(?) XIII/XIVw., ok. 13 km
Srebrna Góra - fort XVIIIw., ok. 13 km
Owiesno - ruina zamku szlacheckiego XIV/XVIIw., ok. 14 km
Bardo Śląskie - relikty zamku książęcego XIVw., ok. 12 km
Niemcza - zamek książęcy XIIIw., przebudowany, ok. 15 km