KOŚCIÓŁ ŚW. ROCHA W BROCHOWIE - WIDOK OD STRONY BZURY

ierwsza wzmianka o mazowieckiej wsi Brochów pochodzi z 1113 roku i związana jest z drewnianym kościółkiem wybudowanym w tym miejscu kilkanaście lat wcześniej. W roku 1331 drewnianą świątynię zastąpił kościół murowany, wystawiony z fundacji książąt mazowieckich przez rycerza Andrzeja z Dinheim. Obiekt ów został rozbudowany po 1551 z polecenia wojskiego warszawskiego Jana Brochowskiego herbu Prawdzic, który najął w tym celu znakomitego architekta, Wenecjanina Jana Baptystę, autora m.in. warszawskiego Barbakanu. Prace, polegające w skrócie na dodaniu do istniejącej bryły naw bocznych oraz narożnych wieżyczek o charakterze obronnym, zakończone zostały 10 lat później, tj. w roku 1561 inicjalnym poświęceniem, utrwalonym uroczystą konsekracją z 1596. Świątynia uległa uszkodzeniu podczas tzw. wojen szwedzkich w XVII wieku - odbudowano ją w latach 1662-65 środkami ówczesnego właściciela wsi Olbrachta Adriana Lasockiego herbu Dołęga, starosty wyszogrodzkiego, a później kasztelana i senatora. Za jego czasów Brochów uzyskał prawa miejskie, Olbracht Lasocki zapoczątkował też długą linię rodu, w posiadaniu którego miejscowość ta należała aż do 1931 roku. W XIX stuleciu kościółek kilkakrotnie poddawany był niewielkim modernizacjom i remontom, ich efekty zniszczone zostały jednak podczas I wojny światowej, kiedy w wyniku walk rosyjsko-pruskich doszczętnie spłonął, służąc przez pewien czas za stajnie. Po odzyskaniu przez kraj niepodległości zabytkowy obiekt poddano głębokiej rekonstrukcji przy udziale architektów: Wojciechowskiego i Sawickiego, łączących wierność tradycji historycznej z modnym w owym czasie stylem art deco. Prace remontowe zakończyły się ok. 1933 roku, a zaledwie sześć lat później świątynia ponownie ucierpiała od ognia i pocisków, gdy w 1939 Brochów znalazł się w zasięgu wielkiej rzezi, zwanej Bitwą nad Bzurą. Zniszczony kościół pospiesznie odbudowano w latach 1946-49.

KOSCIÓŁ NA RYCINIE Z POŁOWY XIX WIEKU

ościół parafialny pod wezwaniem św. Rocha w Brochowie był szczególnie ważnym miejscem związanym z rodzinną historią zamieszkałych w pobliskiej Żelazowej Woli Chopinów. Tutaj 2 czerwca 1806 roku odbył się ślub Mikołaja Chopina z Teklą Justyną z Krzyżanowskich; także tutaj w Wielkanoc 1810 roku ochrzczono ich syna - Fryderyka Franciszka. Zachowały się wpisy z księgi metrykalnej i metryki chrztu o poniższej treści:

Roku 1810, 23 miesiąca kwietnia o godzinie trzeciej po południu przed nami proboszczem brochowskim, sprawującym obowiązki urzędnika stanu cywilnego parafii brochowskiej powiatu sochaczewskiego w departamencie warszawskim, stawili się Mikołaj Chopin, ojciec lat mający 40, w wsi Żelazowa Wola zamieszkały, i okazał nam dziecię płci męskiej, które urodziło się w domu jego w dniu 22 miesiąca lutego o godzinie szóstej wieczorem roku bieżącego, oświadczając, że jest ono spłodzone z niego i Justyny z Krzyżanowskich, liczącej lat 28, jego małżonki, i że życzeniem jego jest nadać mu dwa imiona Fryderyk Franciszek. Po uczynieniu powyższego oświadczenia i okazaniu dziecięcia w przytomności Józefa Wyrzykowskiego, ekonoma, liczącego lat 38, tudzież Fryderyka Geszta, który rok 40 skończył, obydwóch w wsi Żelazowa Wola zamieszkałych, ojciec i świadkowie po przeczytaniu niniejszego aktu urodzenia stawiającym wyznali, iż pisać umieją. My akt niniejszy podpisaliśmy, Ksiądz Jan Duchnowski, proboszcz brochnowski, sprawujący obowiązki urzędnika stanu cywilnego, Mikołaj Chopin, ojciec.

Nr 2.23.IV /1810/. Ja, jak wyżej, spełniłem obrzędy nad niemowlęciem ochrzczonym z wody, dwojga imion Fryderykiem Franciszkiem, urodzonym 22 lutego z Wielmożnych Mikołaja Choppen Francuza oraz Justyny Krzyżanowskiej, ślubnych małżonków. Rodzice chrzestni - Wielmożny Franciszek Grembecki ze wsi Ciepliny z Wielmożną panną Anną Skarbkówną, hrabianką z Żelazowej Woli.

ależy tutaj wyjaśnić, że wymieniony w akcie chrztu Grembecki jedynie zastępował hrabiego Skarbka, który w tym czasie przebywał w Paryżu i który uważany był przez rodzinę Chopina za właściwego ojca chrzestnego. Niejasna jest też data urodzin Fryderyka - według rodzinnej tradycji kompozytor przyszedł na świat nie 22 lutego, lecz 1 marca.

RUINA NA POCZTÓWCE Z 1916 ROKU

punktu widzenia architektury kościół jest klasyczną bazyliką obronną, wybudowaną na planie prostokąta ze średniowieczną nawą główną i dostawionymi do niej w XVI stuleciu dwiema nawami bocznymi, gdzie okna w nawie głównej usytuowane są nad dachami naw bocznych. Surową, zbliżoną do neoromańskiej formę zewnętrzną budowli podkreślają dostawione w narożach dwie cylindryczne wieżyczki, pomiędzy którymi znajduje się rodzaj empory. Prezbiterium zamknięte zostało absydą oraz górującą nad nią samotną wieżą, co w Polsce stanowi rozwiązanie rzadko spotykane, popularne jest ono natomiast w architekturze północnych Włoch. Wnętrze kościoła przykryto rozciągniętym na długości bezlunetowym, kolebkowym sklepieniem, dekorowanym siecią kasetonową z powtarzającymi się motywami prostokąta oraz koła. Wokół świątyni poprowadzono dwukondygnacyjny ganek tunelowy ze strzelnicami. Całość otacza wybudowany prawdopodobnie w pierwszej połowie XVII wieku mur obronny z protobastionami, który - biorąc pod uwagę czasy, w jakich powstawał - mógł mieć w tym przypadku znaczenie bardziej symboliczne niż autentycznie obronne.

PRZEDWOJENNY PLAN KOŚCIOŁA

ościół parafialny pw. św. Rocha to jeden z nielicznych w Polsce zabytków łączących przed laty funkcje sakralne z obronnymi. Dzisiejszy jego wygląd w pewnym stopniu odbiega od wyglądu XVI-wiecznego i jest rezultatem kontrowersyjnych, prowadzonych w pośpiechu działań konserwatorskich z lat 1946-49 - sklepienia są wykonane z cementu, dach pokryto nowoczesną dachówką, hełmy wież z kolei przybrały dziwną, ahistoryczną formę. Wyposażenie świątyni jest niemal w całości wtórne i pochodzi z czasów współczesnych - do wyjątków należą oryginalne XVIII-wieczne figury świętych dominikańskich. Zachowały się również kominki do gotowania pożywienia załodze na wypadek oblężenia, a w podziemiach - groby rodu Lasockich - właścicieli wsi z lat 1662-1931. Kościół wciąż pełni funkcje sakralne i można go obejrzeć od wewnątrz, nie znam niestety warunków i godzin otwarcia.
okrocznie, począwszy od 2002r., w trzecią niedzielę września Gmina Brochów jest jednym z organizatorów rekonstrukcji historycznej upamiętniającej epizody Bitwy nad Bzurą. Bierze w niej czynny udział co najmniej kilkuset uczestników poprzebieranych w mundury polskie, niemieckie, słowackie, także kawaleria i historyczne pojazdy pancerne, a nawet samolot. Inscenizacja ta jest największą polską imprezą rekonstrukcyjną wydarzeń z drugiej wojny światowej i najważniejszym spotkaniem pasjonatów historii Września'39.

KOŚCIÓŁEK OD STRONY PREZBITERIUM

rochów leży ok. 12 km na północ od Sochaczewa, przy zachodniej granicy Puszczy Kampinoskiej. Dojazd z Sochaczewa drogą krajową nr 578; na ok. 10 kilometrze jest skrzyżowanie z kapliczką - należy tutaj skręcić w lewo w drogę, na którą prowadzi tabliczka z napisem "Malanowo 0,6". (2007)

1. Z. Skiełczyński: Dawny Brochów, Leszno 1993
2. A. G. Turczyk: Brochów i Chopin, Ziemia Sochaczewska, 7/2000
3. internet

CAŁA GMINA BAWI SIĘ NA DOŻYNKACH

RAZ JESZCZE WIDOK WEJŚCIA GŁÓWNEGO
OD STRONY RZEKI BZURY

Sochaczew - ruina zamku książęcego XIVw., ok. 12 km
Łowicz - ruina zamku biskupiego, ok. 38 km