|
|
|
|
 ierwsze murowane umocnienia na Wzgórzu Tumskim wzniósł prawdopodobnie książę mazowiecki Bolesław II, choć już 300 lat wcześniej istniał tutaj założony przez Mieszka I gród warowny. Płocki gród był jedną z "rezydencji" Bolesława Chrobrego, który zbudował w jego obrębie piętrowe, kamienne palatium romańskie z izbami mieszkalnymi i kaplicą. W roku 1075 powstało w Płocku biskupstwo, a murowaną budowlę przeznaczono na kościół. W związku z zaistniałym faktem ówcześnie panujący Władysław Herman zażyczył sobie, aby nieopodal starego palatium powstało nowe - większe i bardziej reprezentacyjne. Zbudowany z udekorowanych cegłą granitowych głazów pałac miał wymiary 14x11 metrów i mieścił salę tronową, kancelarię królewską oraz komnaty mieszkalne. Należy przypomnieć, że w tamtym okresie Płock był de facto stolicą Polski i tam właśnie w 1085 roku narodził się Bolesław III, znany z tego, że miał krzywe usta. Mimo swego znaczenia na politycznej mapie Polski gród płocki przez długi okres chroniony był przez mało skuteczne, drewniano-ziemne obwarowania, być może gdzieniegdzie wzmocnione przy pomocy niewielkich murowanych fortyfikacji. W połowie XIV stulecia ziemią mazowiecką rządził książę Bolesław III (ale nie Krzywousty), który nawiązał przyjazne stosunki z Kazimierzem Wielkim i obiecał mu, że kiedy umrze, król będzie mógł przejąć cały jego majątek. Niedługo potem Kazimierz mógł się już radować, albowiem Bolesław został zabity przez Litwinów i całe Mazowsze Płockie przypadło dożywotnio królowi polskiemu. Władca ten, przewidując zagrożenie zarówno ze strony Litwy jak i Państwa Krzyżackiego, na miejscu dawnych umocnień zbudował murowaną twierdzę; zezwolił również mieszczanom na wzniesienie miejskich murów.
|
|
ZAMEK W POŁOWIE XVII WIEKU. OBRAZ A.BOOTA.
|
 o końca XV wieku na zamku mieszkali książęta mazowieccy. W roku 1495 w związku z inkorporacją Księstwa Płockiego do Korony musieli się oni wyprowadzić, a bezpańska budowla zaczęła powoli niszczeć, w czym pomogło jej osunięcie się nadwiślańskiej skarpy, które zabrało ze sobą część królewskich zabudowań. Gruntownego remontu warowni podjął się Zygmunt I Stary. Właściwą część zamku, zwaną castellum przekazał on później na potrzeby osiadłych tutaj od XI wieku Benedyktynów, a rezydencję władcy przeniósł na południowy skraj założenia, zwany castrum, gdzie powstała otoczona zabudowaniami gospodarczymi królewska kamienica. W latach najazdu szwedzkiego obiekt trochę podupadł, a kiedy w 1781 opuścili go Benedyktyni (przenieśli się do Pułtuska) i przyszli Prusacy, nakazali oni rozebrać część zamkowych murów. Od 1865 roku budowla pełniła funkcję siedziby seminarium duchownego oraz żeńskiego gimnazjum, z kolei czasie wojny mieściły się tutaj prywatne mieszkania. Po drugiej wojnie światowej zabytek odrestaurowano i w 1973 roku przeznaczono na siedzibę muzeum.
|
|
ZESPÓŁ ZAMKOWY NA RYCINIE NAPOLEONA ORDY
|
 amek Kazimierza Wielkiego składał się z dwóch członów. Ważniejszy charakter miała część określana mianem castrum. Mniejsze i mniej reprezentacyjne castellum pomieszczono w części północno-zachodniej wzgórza. Całe założenie miało kształt nieregularnego półkola, przylegającego prostym odcinkiem do wiślanej skarpy. Główny zespół zamkowy przybrał formę nieregularnego czworoboku, a całość otaczała podwójna linia murów obronnych. Prawdopodobnie wewnętrzny mur był wyższy od zewnętrznego o kilka metrów. W zachodnim odcinku obwodu znajdowały się dwie bramy, poprzedzone mostami nad przekopem oddzielającym miasto od twierdzy. Mur wewnętrzny, otaczający właściwy zamek, łączył dwie wieże: u dołu czworoboczną i dalej przechodzącą w oktagon Wieżę Szlachecką oraz Wieżę Zegarową, ulokowaną na pozostałościach wczesno- piastowskiego pałacu. Do muru przylegał gotycki dom mieszkalny. Pozostałe budynki zgrupowano wzdłuż kurtyny wschodniej i południowej.
|
PLAN WAROWNEGO KOMPLEKSU KATEDRALNO-ZAMKOWEGO
|
WZGÓRZE TUMSKIE NA STAREJ FOTOGRAFII -
- PO PRAWEJ WIDOCZNA WIEŻA ZEGAROWA
|
zamku do naszych czasów przetrwały obydwie wieże: obniżona w 1796 roku Wieża Szlachecka (zwana kiedyś Wysoką) oraz pełniąca w czasach późniejszych funkcję kościelnej dzwonnicy Wieża Zegarowa. Zatraciła ona częściowo swą pierwotną formę w XVII i XVIII wieku, kiedy to jej górne partie pokryto bogatą ornamentyką, a całość zwieńczono cebulastym hełmem z latarenką. Oprócz wież ocalał również prawdopodobnie najstarszy w Polsce północnej mur - pamiątka po czasach Władysława Hermana. Pozostałe zabudowania to wypełniające przestrzeń między wieżami XVII-wieczne budynki opactwa Benedyktynów. Dawny zamek jest obecnie własnością kościelną i nie można go zwiedzać. Mieszczące się tutaj do niedawna Muzeum Mazowieckie, słynące z największych w kraju zbiorów sztuki secesyjnej, przeniesione zostało do odnowionej kamienicy na ul. Tumskiej.
|
WZGÓRZE TUMSKIE OD STRONY WISŁY:
PO LEWEJ WIEŻA ZEGAROWA,
PO PRAWEJ WIEŻA SZLACHECKA,
A W GŁĘBI WIEŻYCZKI KATEDRY
|
|
WIEŻA SZLACHECKA I FRAGMENT BUDYNKU
DAWNEGO SEMINARIUM
|
 północno-wschodniej części założenia stoi XII-wieczna katedra, która w wyniku wielokrotnych prac renowacyjnych stanowi obecnie misz-masz architektury romańskiej, gotyckiej i renesansu. W katedrze znajdują się słynne drzwi płockie - kopia dwuskrzydłowych drzwi romańskich z 1154 roku, składających się z 48 spiżowych płyt z płaskorzeźbami przedstawiającymi sceny z Pisma Świętego. W kaplicy królewskiej pochowane są szczątki Władysława Hermana i Bolesława Krzywoustego, a także książąt mazowieckich i płockich. (2002)
|
ZA TĄ PLĄTANINĄ GAŁĘZI KRYJE SIĘ ŚREDNIOWIECZNA KATEDRA
|
Muzeum Mazowieckie w Płocku
ul. Tumska 2, 09-402 Płock
tel./fax (0-24) 262-44-93, tel. 262-44-91
|
Nowy Duninów - zameczek neogotycki XIXw., ok. 20 km
Gostynin - pozostałości zamku książąt mazowieckich XIVw., ok. 25 km
Oporów - zamek biskupi XVw., ok. 43 km
|
|
