|
|
|
POZOSTAŁOŚĆ PO DAWNYM ZAMKU - SKRZYDŁO POŁUDNIOWE ZESPOŁU KLASZTORNEGO
|
|
|
 redniowieczny zamek rycerski, którego relikty wtopione są w bryłę użytkowanego przez księży Salezjanów dawnego klasztoru, powstał przypuszczalnie przed rokiem 1418 z inicjatywy Wacława Zaręby z Kalinowej. Sporadycznie źródła fundację warowni przypisują Różycom Niechmirowskim lub łączą z potomkami Jana z Chełmicy, czyli rodziną Lutomierskich h. Jastrzębiec. W zakładanym okresie budowy obronnych umocnień żaden z wymienionych rodów nie był jednak w posiadaniu tej części miasta i rozpoczęcie inwestycji przez któregoś z ich przedstawicieli w świetle istniejących materiałów historycznych wydaje się mało prawdopodobne. Około 1460 Lutomiersk przeszedł w ręce rodziny Poddębskich, a następnie w wyniku powiązań okołomałżeńskich stał się w 1518 własnością Grzymalitów Grudzińskich. W roku 1651 wojewoda rawski Andrzej Grudziński herbu Grzymała po nieudanej przygodzie z kalwinizmem sprowadził do miasteczka Zakon Ojców Reformatorów i ufundował im klasztor, którego bryła wchłonęła wkrótce mury średniowiecznego zamku. Rozbudowę już wówczas kościelnego zespołu prowadzili w 1651-59 Anna Grudzińska oraz jej syn Marcin Grudziński, podkomorzy inowrocławski - obok domów klasztornych wznieśli oni ponadto nowy barokowy kościół konsekrowany w roku 1659. Po blisko 200-letnim okresie rządów zakonnych w wyniku sankcji polityczno-ekonomicznych za nieudane powstanie styczniowe obiekt został przejęty przez skarb państwa, choć duchowni nadal mieli prawo w nim mieszkać. W 1900 zmarł ostatni rezydent i wówczas klasztor zamknięto. Wystawioną na licytację przez władze carskie budowlę wykupiła gmina lutomierska i aktem notarialnym przekazała ją biskupowi diecezji kujawsko-kaliskiej. Niedługo potem, podczas działań wojennych jesienią 1914 gmach uległ poważnym zniszczeniom - spłonęły wówczas wszystkie dachy, runęły sklepienia, a ceglane mury uległy takiej ruinie, że po wojnie pojawił się pomysł, aby zabudowania zburzyć, a na ich miejscu postawić kapliczkę upamiętniającą działalność Reformatorów. Ostatecznie zawiązał się komitet odbudowy i po przekazaniu ruin wraz z kościołem w ręce Salezjanów w 1925 roku rozpoczęła się powolna rekonstrukcja założenia. Po zakończeniu prac w roku 1929 w dawnym zamku otwarto zakład wychowaczy i sierociniec, który z przerwami funkcjonował do 1951. Podczas II wojny światowej budynki klasztorne wykorzystywano m.in. na koszary żołnierzy Wermachtu zmierzających na front wschodni, organizowano punkt zborny dla Polaków wywożonych na przymusowe roboty do Niemiec, później w opuszczonym gmachu zaaranżowano magazyn zbożowy, a w marcu 1943 całość zajęły władze wojskowe z przeznaczeniem na magazyn części zamiennych Luftwaffe. W okresie powojennym obiekt powrócił do roli sierocińca, brutalnie przerwanej przez pożar w dniu 11.09.1951 roku (dokładnie pół wieku przed WTC). Po przeprowadzonej na przełomie lat 50-ych i 60-ych odbudowie zespół klasztorny zaadaptowano na dom rekolekcyjny oraz ośrodek dla młodych księży, a w 1996 otwarto tutaj Salezjańską Szkołę Muzyczną.
|
|  |  |
|
BRAMA WJAZDOWA NA TEREN KOŚCIOŁA
|
W ELEWACJI POŁUDNIOWEJ ZACHOWAŁY SIĘ
ELEMENTY GOTYCKIE PO ŚREDNIOWIECZNYM
PRZEJEŹDZIE BRAMNYM (NA DOLE)
|
|
iedziba Zarębów zbudowana była przypuszczalnie na planie kwadratu o wymiarach ok. 26,5x35 metrów, choć zdania historyków na ten temat są mocno podzielone. Być może zamek składał się z murów obwodowych, południowego, dwukondygnacyjnego budynku z bramą i drugiego, pomocniczego domu, położonego przy zachodnim odcinku kurtyny północnej. Nie brakuje jednak głosów, że zespół obronny w Lutomiersku nigdy nie został w pełni zrealizowany - w średniowieczu wzniesiono tylko gmach z bramą i być może niewielki dom wschodni, natomiast pozostałe zabudowania, również umocnienia, wykonane były z drewna.
|
PLAN ZAMKU W LUTOMIERSKU WG T.POKLEWSKIEGO, E.GRABARCZYK I M.ŻEMIGAŁY
BLADĄ LINIĄ ZAZNACZONY ZARYS BUDYNKÓW KLASZTORNYCH
|
|
|
 ozostałości średniowiecznego założenia ukryte są w południowym skrzydle domu klasztornego. Nieotynkowana, uformowana z rudawej cegły elewacja ozdobiona jest rombami dekoracji zendrówkowej. W jej części wschodniej dostrzec można zamurowany ostrołukowy przejazd bramny z dwiema furtkami, natomiast po stronie zachodniej widnieją ślady niewielkich gotyckich okien. Trójskrzydłowy zespół klasztorny mieści obecnie Szkołę Organistowską oraz Salezjańską Ogólnokształcącą Szkołę Muzyczną II Stopnia im. ks. A. Chlondowskiego z internatem. Corocznie pod koniec wakacji organizowane są tutaj zjazdy katolickiej młodzieży "Campo Don Bosco". We wnętrzach czynna jest wystawa zbiorów Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi pt. "Najdawniejsze i dawne dzieje Lutomierska", choć nie wiem, czy jest ona otwarta dla wszystkich zainteresowanych. Teren wokół szkoły i stojącego obok niej kościoła jest ogólnie dostępny, ale ze względu na specyficzny charakter miejsca należy zachować daleko posuniętą dyskrecję.
|
|
WIDOK Z DROGI PROWADZĄCEJ DO ŁODZI
|
KLASZTOR OD STRONY JEZIORKA
|
|
 iasteczko położone jest 14 kilometrów na północny-zachód od Pabianic przy drodze Zgierz-Kalisz. Dojechać można tutaj autobusami PKS z sąsiednich miejscowości lub z Łodzi tramwajem (!) linii 43 i 43B (przystanek "Klasztor" i trochę na południe). Szkoła znajduje się przy wyjeździe z Lutomierska na lewo od trasy prowadzącej do wspomnianej już Łodzi. Pod bramą miejsca parkingowe. (mapa). (2004)
|
|
1. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
2. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
3. L. Kajzer: Małe czy duże, czyli o tzw. zamkach rycerskich na Niżu Polskim
4. Internet
|
|
Pabianice - dwór kapituły krakowskiej XVIw., ok. 14 km
Wojsławice - pozostałości zamku rycerskiego XVIw., ok. 26 km
Zduńska Wola - nie ma zamków, ale pozostały wspomnienia, ok. 30 km
Łęczyca - zamek królewski XIVw., ok. 37 km
Sieradz - relikty zamku królewskiego XIVw., ok. 41 km
Uniejów - zamek biskupi XIVw., ok. 43 km
|
|
