RUINA ZAMKU W LIPIE WIDOK OD ZACHODU

redniowieczny zameczek w Lipie w swojej pierwotnej, skromnej postaci zbudowany został przypuszczalnie na przełomie XIII i XIV wieku. Dziś nie znamy jego fundatora - powszechnie przyjmuje się, że powstał on z inicjatywy przedstawiciela któregoś ze śląskich rodów rycerskich, niektórzy jednak chcą, aby jego genealogię wiązać z działalnością zakonu templariuszy - temat ten prawdopodobnie na zawsze pozostanie otwarty. W drugiej połowie XIV stulecia Lipa należała do rodzin: von Schrimer i Lauterbach, by pod koniec wieku przejść w ręce Caspara v. Crakan Schwoynitz oraz jego brata Hansa, nisko urodzonych rycerzy, właścicieli miejscowego młyna i folwarku. Niewielki zespół obronny rozbudowany został przez przedstawicieli rodu von Zedlitz: Ernsta (wł. 1471-1485), Sigismunda (wł. 1500-1520) lub jego syna Bartela (wł. 1520-1549). W okresie późniejszym zamek należał do rodzin von Reibnittz i von Niptsch, z czasem jednak utraciwszy militarne znaczenie podupadł i został opuszczony. Odtąd wykorzystywano go głównie do celów magazynowych i gospodarczych, jednocześnie zaś zbędne z punktu widzenia właścicieli elementy traktowano jako wygodne w eksploatacji źródło kamienia budowlanego i sukcesywnie rozbierano. Przed całkowitą dewastacją warownię uratował hrabia Rudolph v. Stillfried-Rattonitz, który kupił ją w 1834 roku i w kolejnych latach odbudował w formie neogotyckiej. Rezydencja ta zniszczona została podczas działań 2-ej wojny światowej, a po upaństwowieniu pozbawiona opieki zamieniła się w permanentną ruinę.

ŚREDNIOWIECZNA WIEŻA MIESZKALNA

PIRAMIDKA KUCHNI ZAMKOWEJ
(CZĘŚCIOWO ZREKONSTRUOWANA)

amek w Lipie wzniesiono na skraju ówczesnej wsi, przy stromej skarpie ponad terasą rzeczną, co zapewniało dogodne warunki obronne, a jednocześnie spełniało wymogi prestiżu wobec lokalnej społeczności. W pierwotnej formie składał się z trójkondygnacyjnej wieży mieszkalnej na planie zbliżonym do kwadratu (6,8x6,9 metrów), z murami o grubości 1,2-1,5 metra, i zamykającego ją owalnego murowanego obwodu obronnego. Podczas XVI-wiecznej przebudowy Zedlitzów do wieży dostawiono śrubową klatkę schodową, zaś całość włączono w nową, renesansową zabudowę: od strony południowej pomiędzy wieżę a jedyny pozostawiony wycinek starego owalu wmontowano dom z kuchnią, od zachodu zbudowano basztę bramną usytuowaną na linii prostego odcinka muru kurtynowego, od wschodu zaś i od północy obwód wtopiono w naturalne skały; jego oryginalny przebieg nie jest jednak już dziś czytelny. Usytuowany w południowej części zespołu główny dom mieszkalny (7-9x20 metrów) składał się z trzech zasadniczych członów: od zachodu mieściły się pomieszczenia gospodarcze lub mieszkanie ze sklepioną komorą piwniczną z pochylnią, niepodpiwniczoną część środkową zajmowały dwie izby i wąski łącznik, człon zachodni natomiast obejmował czworoboczną kuchnię (7,7x9,8 metra), nakrytą ostrosłupowym kamiennym sklepieniem, u góry przechodzącym w komin. Za kuchnią ukryto wykutą w skale cysternę na wodę.

UPROSZCZONY PLAN ZAMKU W LIPIE NA PODST. M.CHOROWSKA "REZYDENCJE ŚREDNIOWIECZNE...":
CZARNYM KOLOREM ZAZNACZYŁEM MURY ŚREDNIOWIECZNE, KOLOREM BRĄZOWYM - NOWOŻYTNE
1. PRZEJAZD BRAMNY, 2. WIEŻA MIESZKALNA, 3. DOM POŁUDNIOWY, 4. KUCHNIA 5. CYSTERNA NA WODĘ

zisiejszy wygląd ruin ma w znacznej części charakter wtórny, będący efektem XIX-wiecznej neogotyckiej ingerencji w ich wcześniejszą formę. Najciekawszym detalem architektury warowni pozostaje niewątpliwie najstarsza z zachowanych na Dolnym Śląsku kuchnia zamkowa w kształcie piramidy o wysokości 10 metrów, zrekonstruowana w okresie 1830-1841 z polecenia hrabiego Stillfried-Rattonitz. Pomimo, że od ponad 30 lat zameczek znajduje się w rękach prywatnych (przypuszczalnie szwajcarskich), nie prowadzi się na jego terenie żadnych działań ani inwestycji, zaś całość systematycznie zarasta i niszczeje. Wciąż jednak w bezpośrednim kontakcie budzi zdrowe emocje, zachwycając piękną formą i aurą tajemniczości, podsycaną przez mnogość mrocznych pomieszczeń, przejść i zakamarków. Wejście do ruinek jest wprawdzie zabronione, ale w praktyce oprócz stosownej tabliczki nie istnieją żadne inne przeszkody, zaś ryzyko, że ktoś Was stamtąd wypłoszy, w chwili obecnej jest wysoce hipotetyczne (za chwilę obecną przyjmiemy koniec 2005 roku).

JEDEN Z ZAMKOWYCH ZAKAMARKÓW

KUCHENNA RYNNA NA ŚCIEKI

FORMALISTA LUB PRZESTĘPCA - WYBÓR NALEŻY DO CIEBIE

iewielka Lipa (zwana czasami także Lipą Górną), to pięknie położona na skraju Parku Krajobrazowego "Chełmy" wieś, ulokowana nieco na uboczu, około 10 km na zachód od trasy Jawor-Kamienna Góra, na skrzyżowaniu lokalnych dróg Jawor-Kaczorów i Bolków-Stara Kraśnica. Ruina znajduje się po wschodniej, tj. lewej patrząc od strony Jawora, stronie drogi, 300 metrów za kościołem. Aby się tam dostać należy na drugim (licząc od kościoła) skrzyżowaniu z lustrem skręcić w obszerne, ogólnie dostępne podwórze i tutaj zostawiając samochód skierować się ścieżką, która po 100 metrach finiszuje przy zamkowych murach. Do wsi dociera komunikacja PKS z Jawora oraz Jeleniej i Kamiennej Góry. (mapka) (2005)

1. M. Chorowska: Rezydencje średniowieczne na Śląsku, OFPWW 2003
2. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001

WIDOK NA RUINY OD PÓŁNOCY
(OD STRONY PODWÓRZA)

XVI-WIECZNY DOM MIESZKALNY

Świny - ruina zamku rycerskiego XIVw., ok. 7 km
Bolków - zamek książęcy XIIIw., ok. 10 km
Stara Kraśnica - dwór obronny XVII, w ruinie, ok. 10 km
Myślibórz - relikty zamku XIII/XIVw., ok. 13 km
Kłaczyna - relikty zamku XVw., ok. 15 km
Płonina - ruina zamku rycerskiego, XIVw., ok. 15 km
Sędziszowa - wieża mieszkalna XIV-XVw., ok. 16 km
Wojcieszów - pozostałości zamku XIII/XIVw., ok. 16 km
Jawor - zamek książęcy XIII/XIVw., przebudowany, ok. 18 km