STRONA GŁÓWNA

ZA GRANICĄ

MINIGALERIA

MAPKI

KSIĘGA GOŚCI

KONTAKT
BARANÓW SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO ŚLĄSKIE

BĄKOWA GÓRA

BESIEKIERY

BĘDZIN

BIERUTÓW

BIESTRZYKÓW

BOBOLICE

BODZENTYN

BOLKÓW

BORYSŁAWICE ZAMKOWE

BROCHÓW

BRODNICA

BRZEG

BYDLIN

BYSTRZYCA KŁODZKA

CHĘCINY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHANÓW

CIESZÓW

CZARNY BÓR

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZĘSTOCHOWA

CZOCHA

DĄBRÓWNO

DOBKÓW

DRZEWICA

DZIAŁDOWO

DZIERZGOŃ

GDAŃSK

GIŻYCKO

GŁOGÓW

GNIEW

GNIEWOSZÓW Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZYŃ

GOŁAŃCZ

GOŁUCHÓW

GOŚCISZÓW

GÓRA

GRODZIEC

GRÓDEK

GRUDZIĄDZ

GRZĘDY

GRZMIĄCA z.ROGOWIEC

INOWŁÓDZ

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZÓW

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO GÓRECKIE

KAMIENIEC ZĄBKOWICKI

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

KĘTRZYN

KĘTRZYN - KOŚCIÓŁ

KIELCE

KLICZKÓW

KŁODZKO

KOŁO

KONARY

KONIN-GOSŁAWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KOŹMIN WLKP.

KÓRNIK

KRAKÓW

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTMĘT

KRĘPCEWO

KRUSZWICA

KRZYŻNA GÓRA

KRZYŻTOPÓR

KSIĄŻ WIELKI

KUROZWĘKI

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMIŃSKI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

ŁAGÓW

ŁĘCZYCA

ŁOWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAŁA NIESZAWKA

MIĘDZYLESIE

MIĘDZYRZECZ

MIRÓW

MOKRSKO

MOSZNA

MSTÓW

MYŚLENICE

NAMYSŁÓW

NIDZICA

NIEMCZA

NIEPOŁOMICE

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJCÓW

OLEŚNICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OŁAWA

OŁDRZYCHOWICE KŁODZKIE

OPOCZNO

OPOLE GÓRKA

OPOLE OSTRÓWEK

OPORÓW

OSSOLIN

OSTRĘŻNIK

OSTRÓDA

OSTRÓW LEDNICKI

OTMUCHÓW

PABIANICE

PANKÓW

PASTUCHÓW

PIESKOWA SKAŁA

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

PIOTRKÓW-BYKI

PIOTROWICE ŚWIDNICKIE

PŁAKOWICE

PŁOCK

PŁONINA

PŁOTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POŁCZYN-ZDRÓJ

POZNAŃ z.PRZEMYSŁAWA

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZÓWKA z.GRYF

PRZEWODZISZOWICE

PYZDRY

RABSZTYN

RACIĄŻEK

RADŁÓWKA

RADOM

RADZIKI DUŻE

RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROGÓW OPOLSKI

RYBNICA

RYBNICA LEŚNA

RYCZÓW

RYDZYNA

RZĄSINY

SANDOMIERZ

SIEDLĘCIN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIEWIERZ

SMOLEŃ

SOBKÓW

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA GÓRA

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJÓW

SZAMOTUŁY

SZCZECIN

SZTUM

SZYDŁÓW

SZYMBARK

ŚWIDWIN

ŚWIEBODZIN

ŚWIECIE n.WISŁĄ

ŚWIECIE k.LEŚNEJ

ŚWINY

TORUŃ

TORUŃ z.DYBÓW

TUCZNO

TYNIEC

UDÓRZ

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZYŻTOPÓR

UNIEJÓW

URAZ

WAŁBRZYCH z.KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.STARY KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.NOWY DWÓR

WARSZAWA z.KRÓLEWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

WĄBRZEŹNO

WENECJA

WĘGORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIEŚ

WIERZBNA

WITKÓW

WLEŃ

WOJNOWICE

WOJSŁAWICE

WROCŁAW

WROCŁAW LEŚNICA

WYSZYNA

ZAGÓRZE ŚLĄSKIE

ZĄBKOWICE ŚLĄSKIE

ZBĄSZYŃ

ZŁOTORIA k.TORUNIA

ŹRÓDŁA

ŻAGAŃ

ŻARY

ŻELAZNO

ŻMIGRÓD


IMG BORDER=1 style=

ZAMEK W JANOWCU NAD WISŁĄ



od koniec XV stulecia Mikołaj Firlej herbu Lewart, dworzanin Jana I Olbrachta, a później kasztelan krakowski i hetman wielki koronny zakupił wraz z ojcem olbrzymie dobra na pograniczu powiatów lubelskiego i radomskiego. Przypuszcza się, że pieniądze na tą inwestycję pochodziły z kasy królewskiej i związane były z wynagrodzeniem za jakąś znaczącą misję dyplomatyczną, prawdopodobnie poselstwo do sułtana Bajazyda, które zaowocowało dwuletnim rozejmem w wojnie przeciwko Imperium Osmańskiemu. W roku 1508 na gruntach ówczesnej wsi Syrokomla i z wykorzystaniem murów starszej warowni należącej wcześniej do Janowskich przystąpił Mikołaj do budowy rozległego bastejowego założenia w stylu późnego renesansu. Prace przy zamku w jego pierwotnej formie trwały do 1526 roku, czyli blisko 20 lat. W tym czasie powstała nowoczesna rezydencja, która zarówno formą jak i rozwiązaniami technicznymi przyćmiła usytuowany na drugim brzegu Wisły królewski zamek w Kazimierzu, co zapewne było zgodne z intencją jej fundatorów zgłaszających pretensje do najważniejszych państwowych godności i urzędów. W 1537 Zygmunt Stary nadał osadzie prawa miejskie, przy czym w stosownym dokumencie znalazła się wzmianka, iż król zezwala na lokację Janowca w pobliżu warowni przez Piotra Firleja dużym kosztem wystawionej, skąd wniosek, że Mikołaj Firlej wprawdzie rozpoczął inwestycję, ale głównym fundatorem był już jego syn - wojewoda ruski Piotr. Podczas uroczystości lokacji miasteczka na zamku gościli m.in. Zygmunt Stary i królowa Bona. Warto wspomnieć, ze w okresie tym Janowiec nie był jeszcze główną siedzibą rodu Firlejów, funkcję tę bowiem pełnił zamek w położonej nieopodal Lublina Dąbrowicy.


ZAMEK I MASTO NA SZTYCHU ERIKA DAHLBERGA Z 1656 ROKU, SAMUEL PUFENDORF DE REBUS A CAROLO GUSTAVO GESTIS



Frlejowie herbu Lewart osiedli we wschodniej Polsce jako wielcy właściciele ziemcy w XIV wieku. Według Herbarza Polski pierwszy przodek rodu Ostafi sprowadzony został przez Władysława Łokietka z niemieckiej Frankonii, by w Polsce objąć stanowisko stolnika Krakowskiego i zamieszkać wraz z rodziną w Dąbrowicy k. Lublina. Od sprawowanego urzędu tytułowano go z niemiecka firlejer, a powszechnie zwano Firlej. Początkowo źródłem dochodów rodziny była dzierżawa dóbr królewskich, ale następne pokolenia, aż do XV wieku, nie odgrywały już takiej roli jak poprzednicy. Świadczyć o tym może fakt, że w połowie XV stulecia Firlejowie nie posiadali już ani jednej wsi królewskiej. Ponownie znaczenie rodu wzrosło za czasów Kazimierza Jagiellończyka i jego synów, a prawdziwa potęga i wielkie sukesy polityczne oraz gospodarcze nastały wraz z wiekiem XVI i postacią Piotra I Firleja, starosty lubelskiego, a także wybitnego dyplomaty i doradcy króla Zygmunta Augusta oraz jego matki królowej Bony.

Odtąd sukcesy Firlejów trwały przez ponad 200 lat, czyniąc zeń pierwszą rodzinę województwa lubelskiego. W owym czasie wchodzili oni w koligacje z najbogatszymi rodami Rzeczypospolitej: Wiśniowieckimi, Potockimi, Ossolińskimi, Opalińskimi i Leszczyńskimi. Król Zygmunt August miał o Firlejach powiedzieć: Chociaż wiele jest w Polsce familii sławnych, to jednak mało która świetnością rodu lub sławą cnót i czynów znakomitych z Firlejami z Dąbrowicy równać się może, a żadna ich zaćmić nie zdoła. Z biegiem czasu ród ten jednak mocno podupadł, najbogatsze linie nie miały męskich potomków, a biedniejsze rozrosły się tak mocno, że w XVIII stuleciu nazwisko to reprezentowane było już tylko przez szlachtę średnią lub wręcz zaściankową.



WIDOK ZAMKU Z KAZIMIERZA NA AKWARELI ZYGMUNTA VOGLA, ROK 1792 (ZAMEK WIDOCZNY W PRAWEJ CZĘŚCI OBRAZU)


yn Piotra, kasztelan lubelski Andrzej Firlej, odziedziczywszy Janowiec w roku 1553 i uzyskawszy do niego wszelkie prawa w 1557 roku rozpoczął intensywne starania w kierunku przekształcenia warowni w wygodną renesansową rezydencję. W tym celu zatrudnił Santi Gucciego, jednego z najbardziej cenionych architektów działających w owym czasie na terenie Rzeczypospolitej, pod kierunkiem którego uporządkowano nieregularny dotychczas układ zamku rozbudowując o skrzydła mieszkalne wzdłuż kurtyn murów obronnych, łączone arkadowymi krużgankami i zwieńczone dekoracyjną attyką. Po zakończonej w latach 80. XVI wieku przebudowie odnowiony w stylu włoskiego manieryzmu obiekt posiadał dwa obszerne dziedzińce, siedem okazałych sal i około stu komnat. W okresie tym często gościł w Janowcu Jan Kochanowski, prywatnie przyjaciel Firlejów, sam właściciel zbyt długo jednak nie cieszył się odnowioną rezydencją, bowiem niespełna rok po zakończeniu prac nieszczęśliwie zmarł. Po śmierci Andrzeja jego majątek odziedziczył bratanek Jan II Firlej, wydaje się jednak, że nie dokonał on żadnych istotnych zmian w układzie przestrzennym warowni. Po nim zapewne drogą spadku dostał się Janowiec w ręce rodziny Dulskich herbu Przegonia, gdy kasztelan chełmiński Jan Karol Dulski ożenił się z wdową po Janie I Barbarą z Wielkich Kończyc. Ze związku tego zrodziła się Barbara Dulska, która w 1614 wniosła zamek w posagu rodzinie Tarłów herbu Topór. Wtedy też rozpoczęto kolejną, pełną rozmachu rozbudowę rezydencji nadając jej szlify wczesnobarokowe i wznosząc m.in skrzydło wschodnie, amfiladę oraz wieżę zachodnią. Z okresem tym związane są zachowane do czasów współczesnych biało-czerwone pasy na murach zewnętrznych i nawiązujące niezgrabną formą do sztuki ludowej malowane na tynku postacie żołnierzy.


WIDOK ZAMKU OD STRONY PÓŁNOCNEJ I DZIEDZINIEC ZAMKOWY NA AKWARELACH K. STRĄCZYŃSKIEGO Z POŁOWY XIX WIEKU


roku 1654 zamek w Janowcu wraz z przynależnymi mu dobrami przeszedł w drodze posagu Barbary Tarłówny na własność Lubomirskich. Rok później w trakcie wojny domowej (stan. rokosz Lubomirskiego) należący do zbuntowanego eksmarszałka Sebastiana Jerzego Lubomirskiego majątek zajęły oddziały królewskie wierne Janowi Kazimierzowi. Wtedy też podczas zbrojnej aneksji zamku przez kompanię dragonii mjr. Sokołowskiego zginął dworak Lubomirskich - niejaki Liniewski, co zostało nagłośnione przez opozycję jako zamach na wolności szlacheckie w Rzeczypospolitej. Podczas drugiej wojny ze Szwedami, określanej w literaturze mianem Potopu Janowiec został zdobyty i częściowo spalony przez wycofujące się odziały Karola Gustawa. Po wyjeździe Szwedów właściciele przywrócili rezydencji dawny blask, w czym pomógł geniusz goszczącego u nich w roku 1664 wybitnego architekta okresu baroku Tylmana z Gameren, któremu przypisuje się opracowanie projektu półcylindrycznej kaplicy z absydą umieszczonej na granicy zamkowych dziedzińców. W tym czasie dokonano również szereg innych modernizacji, m.in. dawną część gospodarczą przeznaczono na pokoje reprezentacyjne, co pociągnęło za sobą potrzebę postawienia nowych zabudowań dla kuchni, urządzeń gospodarczych i pomieszczeń dla służby. Przed 1672 siedziba odzyskała świetność do tego stopnia, że bez konieczności wykonywania większych prac adaptacyjnych mógł tam zamieszkać król Michał Korybut Wiśniowiecki. Starania nad wzbogaceniem dekoracji pałacu kontynuował za namową żony Anny Zofii z Ożarowskich Antoni Benedykt Lubomirski, który dla podkreślenia charakteru sąsiadującego z miastem skrzydła południowego zamówił rokokowe ozdoby okien utrzymane w manierze ornamentalno-alegorycznej.


LITOGRAFIA NAPOLEONA ORDY, ALBUM WIDOKÓW 1882


WIDOK ZAMKU OD WSCHODU W POŁOWIE XIX STULECIA, MAL. K. STRONCZYŃSKI



Jan i Mikołaj Firlejowie wykazywali nadzwyczajne zainteresowanie naukami przyrodniczymi, które mogli swobodnie rozwijać dzięki szerokim kontaktom w całej Europie. W 1569 nadworny lekarz Jana Firleja bolończyk Marcin Fox, sprowadzony do Janowca przez jego syna Mikołaja, zwiedzał wraz z nim kamieniołomy w okolicach Kazimierza, gdzie zachowały się skamieniałości prehistorycznych zwierząt. Z kolei Mikołaj, gdy bawił w Boloni, zwiedzał muzeum osobliwości i nawiązał kontakty z najsławniejszym ówczesnym encyklopedystą Ulissesem Aldrovandim, od którego otrzymał 17 cennych nasion, przeznaczonych prawdopodobnie do ogrodu pałacowego w Lubartowie. Z inicjatywy Firlejów powstał też staropolski podręcznik hodowli ryb autorstwa Olbrachta Strumińskiego.



JANOWIEC OD STRONY PÓŁNOCNEJ NA LITOGRAFII ARMANA THEOPHILA CASSAGNE Z 1857 ROKU


DRZEWORYT Z 1866 ROKU


raz z XVIII-wieczną dewaluacją prestiżowego oraz gospodarczego znaczenia miast: Kazimierza i Janowca, zmalała również ranga rezydencji, która zaniedbywana przez gospodarzy z wolna chyliła się ku upadkowi. W roku 1783 warownię kupił lub przejął za długi od utracjusza i konfederata barskiego ks. Jerzego Marcina Lubomirskiego podkomorzy krzemieniecki i targowiczanin Mikołaj Piaskowski, człowiek bogaty, ale rozrzutny, który roztrwonił większość majątku i zmarł w niszczejących zabudowaniach w 1803 roku. Po jego śmierci nowymi właścicielami Janowca zostali Osławscy, dalej Ludwik Budziszewski, po nim August Zawisza, Feliks Ćwirko-Gotycki oraz Paulina Wiktoria Zieleniewska. Żadna z wymienionych osób nie mieszkała już jednak na zamku, wszyscy widzieli w nim za to tanie źródło materiałów budowlanych, z którego obficie czerpali. Proces dewastacji starał się powstrzymać ostatni prywatny gospodarz Leon Kozłowski. W 1928 roku za kwotę 4,500 zł od wspomnianej Pauliny z Zielonków Zieleniewskiej kupił on ruiny wraz z przylegającym 16-hektarowym parkiem z zamiarem ich częściowej odbudowy - z planów tych jednak niewiele wynikło i zabytek niszczał, na co wpływ miały straty spowodowane ostrzałem artyleryjskim podczas II wojny światowej, czynniki atmosferyczne, czy choćby brak środków finansowych na walkę z rozsadzającą mury zamkowe roślinnością. Po wojnie posiadłość, jako zbyt drobna aby podlegać reformie rolnej, pozostała w rękach właściciela; był to wtedy prawdopodobnie jedyny w Polsce Ludowej prywatny zamek. Pod koniec swojego życia w 1975 roku Kozłowski odsprzedał za 1 milion ówczesnych złotych (t.j. równowartość kilku Fiatów 126p) mocno już zaniedbaną rezydencję Muzeum Nadwiślańskiemu, które podjęło na szeroką skalę niezbędne prace budowlano-remontowe, mające na celu zabezpieczenie obiektu w formie trwałej ruiny i częściowej rekonstrukcji z przeznaczeniem na cele muzealne oraz turystyczne.


CZĘŚĆ WSCHODNIA ZAMKU W OKRESIE 20. LECIA MIĘDZYWOJENNEGO


ZRUJNOWANY PRZEJAZD BRAMNY, FOTOGRAFIA Z OKOŁO 1920 ROKU



Jeżeli kiedy, czytelniku, zdarzy Ci się odbywać podróż z Radomia do Kaźmirza, o milę za Zwoleńcem wjeżdżając na górę, ujrzysz białe zwaliska zamku, który nad miastem Janowcem na samem powiślu położonem, na wzgórzystym brzegu się wznosi. Mało tak dobrze zachowanych ruin znajduje się w Polsce. Bo też ten piękny zamek w Janowcu czterdzieści lat zaledwo mija jak został z wielką szkodą dla historycznych pamiątek opuszczony. Tem boleśniejszym to faktem, że nie przypadkiem, nie wojną, nie zgrzybialnością nakoniec, tak wspaniały, tak znaczący ze swego położenia gmach upadł: ludzie go dobrowolnie opuścili, jakby niepamiętni, że dla tylu znakomitych mężów był przytułkiem, że tyle razy groźnych murów swych czoło stawiał w obronie kraju.

Zamek ten wystawił Piotr z Dąbrowicy Firlej, wojewoda ruski, człowiek uczony i wielki budownik. Był to kiedyś gmach ogromny, zbudowany z czworogran, z obszernemi dziedzińcami, na podobieństwo zamku królewskiego w Krakowie. Przy skrzydle, które owe dwa dziedzińce od siebie oddziela, okrągła kaplica okazuje jeszcze na murach i suficie ślady malowania, którem była przyozdobioną. Obejmował zamek sidm sal wielkich, a pokojów 98, miał piękne malowidła na ścianach, marmurowe posadzki, kominki i kolumny, przedstawiając oku wspaniały obraz zamożności dawnych swych mieszkańców. Dotąd jeszcze w pokoiku umieszczonym w południowej baszcie widać piękne rzeźby i sztukaterie [...].

Ostatecznie ozdobiony i upiększony był ten zamek przez Jerzego Marcina Lubomirskiego, sławnego z awanturniczych przygód swego życia, który średniowiecznemi wybrykami i hulankami straciwszy cały ogromny majątek przodków w ostatku zmuszony był sprzedać Janowiec wraz z zamkiem w roku 1783 Piaskowskiemu, podkomorzemu krzemienieckiemu. Nowi właściciele, mniej zamożni i może mniej dbali, nie mogli go długo w należytym stanie utrzymać, a ostatni dziedzic zamku i ostatni jego mieszkaniec, starosta Piaskowski, zmarł tutaj w roku 1803. Po śmierci jego gmach przez następnych dziedziców opuszczony, począł upadać, a gdy w latach 1809 i 1843 wszystko żelastwo i drzewo z niego wydobyto i na inny obrócono użytek, pozostały tylko same mury, dziś jeszcze zdumiewające ogromem i okazałością, które zdala na kształt szkieletu olbrzyma, basztami swemi, jakoby silnemi ramiony, całą okolicę obejmują.

Tygodnik Ilustrowany, 1875




WIDOK RUIN W LATACH 60. XX WIEKU



arowną rezydencję Firlejów zbudowano na korzeniu drewniano-kamiennego zespołu obronnego wcześniejszych właścicieli wsi, Janowskich herbu Syrokomla. Wydłużony rozkład w kształcie nieregularnego wieloboku został dostosowany do topografii wzgórza, na którym ją zbudowano. Wzgórze to od południa oraz od zachodu ograniczała wysoka wiślana skarpa, od północy ochraniał je naturalny wąwóz, natomiast od strony wschodniej dostępu broniła wykuta w kredowej skale fosa. Rozległe założenie uformowały budynki wzniesione z miejscowego kamienia wapiennego oraz częściowo z cegły, zgrupowane wokoło obszernego dziedzińca (1) o długości około 100 metrów. Za najwcześniejsze murowane elementy zamku uznaje się basztę typu puntone (2) przy jego pd.wsch. narożniku, przebudowaną w pierwszej połowie XVII stulecia w cylindryczną wieżę pałacową, a także umiejscowione mniej więcej w połowie długości kurtyny północnej i południowej ryzalitowe wieże mieszkalno-obronne (3). Wjazd na dziedziniec prowadził przez przerzucony nad fosą zwodzony most i usytuowany w potężnej przysadzistej wieży przejazd bramny (4). Wieża ta łączyła w sobie funkcje obronne, mieszkalne i sakralne - pozbawiona dachu wyposażona była w strzelnice działowe i do broni ręcznej, oraz w drewniane ganki. Chroniło ją przedbramie w postaci szyi i służącej do obrony dna fosy dwukondygnacyjnej kaponiery połączonej z wieżą bramną, również wyposażonej w okienka strzelnicze. Od pn.wsch. bramę oraz północną część murów ubezpieczała wysunięta nieco przed linię umocnień półcylindryczna i otwarta od strony dziedzińca wielka basteja (5) przystosowana do ostrzału artyleryjskiego z dolnego poziomu i do broni ręcznej z górnego. Wschodnią część zamku przeznaczono dla właścicieli i osób należących do dworu, zachodnia pełniła rolę gospodarczą, z mieszkaniami dla załogi oraz służby. Taki układ charakteryzował warownię w I fazie funkcjonowania.


KURTYNA PÓŁNOCNA Z WIELKĄ BASTEJĄ I RYZALITEM MIESZKALNO-OBRONNYM
WYŻEJ ELEWACJA ZEWNĘTRZNA (PÓŁNOCNA), NIŻEJ WIDOK OD STRONY DZIEDZIŃCA
REKONSTRUKCJE Z 1. KWARTY XVI STULECIA WG T. AUGUSTYNIAKA (I FAZA)


IMG BORDER=1 style=

REKONSTRUKCJA ZAMKU MIKOŁAJA I PIOTRA FIRLEJÓW Z 1. POŁOWY XVI WIEKU (I FAZA)


a czasów Andrzeja Firleja wzniesiono wzdłuż murów dwa nowe skrzydła mieszkalne: w południowym połączono budynek bramny z ryzalitową wieżą mieszkalno-obronną, a w północnym - wielką basteję z drugą wieżą, ulokowaną po przeciwległej stronie dziedzińca. Funkcję reprezentacyjną pełniło zaprojektowane przez Santi Gucciego skrzydło południowe (6) z ciągiem pięciu sal na 2. kondygnacji, nakryte dekoracyjną attyką i zamknięte od strony dziedzińca krużgankiem kolumnowym. Pałac południowy łączył się z północnym (7) również krużgankiem (8) przy murze, oddzielając reprezentacyjną część wschodnią założenia (9) od części czeladnej (10). Elewacje zewnętrzne od strony miasta ozdobiono łukowo sklepionymi oknami i dekoracją malarską w postaci sgraffito naśladującego diamentowe boniowanie. W tej formie wkroczył zamek w II fazę funkcjonowania.


ELEWACJA WSCHODNIA ZAMKU PO ROZBUDOWIE ANDRZEJA FIRLEJA W POŁOWIE XVI WIEKU (II FAZA, WYŻEJ)
ORAZ PO WIELKIEJ ROZBUDOWIE LUBOMIRSKICH W 2. POŁOWIE XVII STULECIA (IV FAZA), REKONSTRUKCJE WG T. AUGUSTYNIAKA


IMG BORDER=1 style=

REKONSTRUKCJA ZAMKU TARŁÓW Z 1. POŁOWY XVII WIEKU (III FAZA)


o roku 1593 wzniesiono okazały budynek (11) łączący wieżę bramną z wielką basteją we wschodniej części zamku wyposażony w dwie izby na każdej kondygnacji. Ozdobę elewacji stanowiły tutaj malowane czerwienią na tynku postacie żołnierzy nawiązujące formą do lokalnej tradycji ludowej. Od strony dziedzińca wzniesiono komunikacyjne 3-poziomowe krużganki filarowo-arkadowe charakteryzujące się warsztatem co najwyżej średniej miary w porównaniu ze starannie wykonaną ornamentyką i wykończeniem krużganków w stylowym skrzydle południowym. Skrzydło to - wzniesione przez Andrzeja Firleja - wydłużono tworząc w dawnej części czeladnej wielką amfiladę (12) z ciągiem okazałych sal zdobionych dekoracją sztukatorsko-rzeźbiarską utrzymaną w manierze wczesnego baroku rzymskiego. Całość ujęta została cylindrycznymi wieżami (13) flankującymi tę część zamku od strony wschodniej i od zachodu. Wymienione zmiany rozpoczęły III fazę w architekturze bryły i wnętrz warowni.


KURTYNA POŁUDNIOWA Z PRZYLEGAJĄCYM DO NIEJ REPREZENTACYJNYM PAŁACEM
WYŻEJ ELEWACJA ZEWNĘTRZNA (POŁUDNIOWA), NIŻEJ WIDOK OD STRONY DZIEDZIŃCA
REKONSTRUKCJE Z 3. KWARTY XVII STULECIA WG T. AUGUSTYNIAKA (IV FAZA)


IMG BORDER=1 style=

REKONSTRUKCJA ZAMKU LUBOMIRSKICH Z 3. KWARTY XVII WIEKU (IV FAZA)


ostatnia IV faza funkcjonowania warowni obejmuje okres po odbudowie ze zniszczeń dokonanych przez wojska szwedzkie w latach 1655-60. Będący właścicielem Janowca Lubomirscy rozebrali wieżę północną, a w jej miejscu zbudowali na planie podkowy tzw. dom czeladny (14) o charakterze gospodarczym. Przy murze rozcinającym dziedziniec zamku na dwie części, po jego zachodniej stronie wystawiono kaplicę (15) z półokrągłym prezbiterium, której autorem był znany holenderski architekt Tylman van Gameren. Zmodernizowano też wnętrza pałacowe wzbogacając je o malarskie i sztukatorskie dekoracje w stylu francuskiego rokoko Ludwika XV. Spośród wielu reprezentacyjnych pomieszczeń szczególnie wyróżniały się trzy umieszczone w skrzydle południowym wykwintne sale: utrzymana w barwach żółto-złotych największa z wymienionych tu sala bawialna, karmazynowa sala portretowa pełniąca funkcję archiwum portretów rodziny Lubomirskich i skoligaconych z nią rodów Zamoyskich, Tarłów i Ligięzów, oraz wykończona błękitną sztukaterią sala jadalna. Największe izby pałacu wyposażono w kominki wzorowane na wawelskich z okresu przebudowy przez Zygmunta III, a podłogi wyłożono posadzką z marmuru, co uzasadniano wytwornym wyglądem komnat, ale również względami praktycznymi. Podłoga taka bowiem podkówę wytrwa, prochu nie czyni i nie przyjmuje (nie widać na niej kurzu), pcheł (które na niej się nie lęgną), łacno ochędoży (łatwo ją utrzymać w czystości), latem chłodna, ale w palonej izbie tego nie znać (a w zimie zatrzymuje ciepło).


PLAN ZAMKU W JANOWCU Z PO PRZEBUDOWIE LUBOMIRSKICH (IV FAZA)
: 1. DZIEDZINIEC, 2. BASZTA PUNTONE, 3. WIEŻA MIESZKALNO-OBRONNA, 4. PRZEJAZD BRAMNY, 5. WIELKA BASTEJA,
6. PAŁAC POŁUDNIOWY, 7. PAŁAC PÓŁNOCNY, 8. KRUŻGANKI KOMUNIKACYJNE, 9. DZIEDZINIEC RYCERSKI,
10. DZIEDZINIEC CZELADNY, 11. ŁĄCZNIK MIĘDZY PRZEJAZDEM BRAMNYM A WIELKĄ BASTEJĄ, 12.
AMFILADA TARŁÓW, 13. NAROŻNA BASZTA, 14. DOM CZELADNY, 15. KAPLICA



amek współcześnie wciąż pozostaje ruiną, choć z wolna prowadzone są tutaj działania mające na celu przywrócenie mu przynajmniej części dawnego blasku i splendoru. W ostatnich latach zrekonstruowano krużganki we wschodniej części dziedzińca, wzniesiono też praktycznie od nowa pałac północny i apartament zachodni połączony z cylindryczną wieżą, która również została odrestaurowana. Obecnie w tych pomieszczeniach mieści się niewielki hotel i muzeum z ekspozycją obejmującą swą tematyką historię Janowca oraz jego dawnych właścicieli [1][2][3][4]. W budynku bramnym urządzono odkryte tarasy z widokiem na dolinę Wisły, a w dalszej perspektywie - na rozległą panoramę Równiny Radomskiej.



Zamek dla ruchu turystycznego otwarty jest:
w okresie od 1 maja do 30 września - codziennie w godz. 10-17
w okresie od 1 października do 30 kwietnia - od wtorku do niedzieli w godz. 10-15
Bilet wstępu kosztuje 12/8 zł

Muzeum Nadwiślańskie
Oddział Muzeum Zamek w Janowcu
ul. Lubelska 20, 24-123 Janowiec
zamekjanowiec(at)mnkd.pl
tel. +48 (81) 881 52 28



IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

DZIEDZINIEC RYCERSKI Z ODBUDOWANYM PAŁACEM FIRLEJÓW I POZOSTAJĄCĄ W RUINIE AMFILADĄ TARŁÓW


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

ZREKONSTRUOWANE DEKORACJE ARCHITEKTONICZNE I MALARSKIE NAWIĄZUJĄ DO CZASÓW ŚWIETNOŚCI REZYDENCJI



Historia przyzamkowej winnicy na południowym stoku wzgórza sięga co najmniej połowy XIX stulecia, to jest okresu, gdzie powstają pierwsze proste fotografie ukazujące tarasy z palikami podtrzymującymi krzewy winorośli. W latach 30. XX wieku uprawa była już zaniedbana, być może porzucona, wtedy też nowy właściciel zamku janowieckiego Leon Kozłowski podjął się jej rewitalizacji zakładając jedną z największych w regionie winnic z takimi gatunkami wnorośli jak Seneca, Rosette czy Bety. Jeszcze w połowie lat 50. kultura prezentowała się - jak na polskie standardy - imponująco, co ilustruje fotogrfia poniżej. Niestety czasy PRL-u nie sprzyjały tego typu prywatnym inicjatywom, w efekcie właściciel zrezygnował z upraw, a niepielęgnowane krzewy w szybkim tempie zdziczały i porosły chwastem.

Pomysł ponownej rewitalizacji wzgórza pojawił się kilka lat temu z inicjatywy pracowników Muzeum Nadwiślańskiego. Projekt WINNICA ZAMEK JANOWIEC nawiązuje do rozplanowania z okresu przedwojennego z poziomym układem rzędów winorośli na wąskich tarasach, a także założenie tzw. winnicy muzealnej, gdzie prowadzono by uprawę krzewów takimi metodami, jak mogło to wyglądać w czasach świetności zamku. Cel edukacyjny takiej winnicy byłby oparty o ekspozycję historii upraw winorośli w regionie małopolskim i ścieżkę edukacyjną pod nazwą "od krzewu winorośli do wina".





IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

PRZEJAZD BRAMNY Z RELIKTAMI DOMU NA BASTEI PÓŁNOCNEJ


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

ZREKONSTRUOWANE KRUŻGANKI W BASTEI PÓŁNOCNEJ I NIETYPOWY, BO ZDUBLOWANY WYKUSZ LATRYNOWY



anowiec położony jest na lewym brzegu Wisły około 15 km na południowy wschód od Puław. Docierają tutaj autobusy PKS, a z Puław komunikacja podmiejska (linia nr 17). Z leżącego na przeciwległym brzegu rzeki Kazimierza dotrzeć można promem kursującym w okresie letnim - uwaga: w weekendy przy przeprawie mogą tworzyć się kolejki. Na podzamczu parking płatny, przy Rynku - darmowy. Piesi po zejściu z promu mogą skorzystać ze 'stylowej' ciuchci zbudowanej na bazie ciągnika Ursus, która w sezonie obsługuję trasę między zamkiem a przystanią. (2013, fotografie z 2008)





1. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
2. M. Nagielski: Zamki i twierdze Rzeczypospolitej w dobie rokoszu Jerzego Lubomirskiego
3. R. Rogiński: Zamki i twierdze w Polsce - historia i legendy, IWZZ 1990
4. I. Rolska-Boruch: Domy pańskie na Lubelszczyźnie..., Wydawnictwo KUL 2003
5. R. A. Sypek: Zamki i warownie ziemi sandomierskiej, TRIO 2003


IMG BORDER=1 style=

WIDOK ZAMKU OD STRONY POŁUDNIOWEJ


IMG BORDER=1 style=

CZĘŚĆ WSCHODNIA Z WIEŻĄ BRAMNĄ I WIELKĄ BASTEJĄ (PO PRAWEJ))



Kazimierz Dolny - ruina zamku królewskiego XIVw., 5 km promem/28 km przez Puławy
Bochotnica - ruina zamku rycerskiego XIVw., 8 km promem/23 km przez Puławy



JANOWIEC NA RYS. JANA OLSZEWSKIEGO Z 1904 ROKU



Warto zobaczyć również:

Położony na terenie dawnego przedzamcza niewielki skansen, w którym główną uwagę skupia dwór wybudowany około 1770 we wsi Moniaki, niedaleko Urzędowa na Lubelszczyźnie, a przeniesiony do Janowca w latach 80. XX wieku. Jest to regularny drewniany budynek z mansardowym dachem, mieszczący we wnętrzach wystawę etnograficzną i pokoje gościnne. Oprócz dworu w skład skansenu wchodzą trzy budynki gospodarcze: XIX-wieczna stodoła, również XIX-wieczny spichlerz oraz lamus do przechowywania sprzętu gospodarczego, narzędzi i zboża. U stóp zamkowego wzgórza kościół pw. św. Stanisława i św. Małgorzaty wzniesiony w XVI stuleciu przez Piotra Firleja. Świątynia posiada dwa gotyckie portale kamienne do kaplicy św. Anny z rytymi napisami, wśród których najstarszy pochodzi z 1558 roku.


IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG



STRONA GŁÓWNA