STRONA GŁÓWNA

ZA GRANICĄ

MINIGALERIA

MAPKI

KSIĘGA GOŚCI

LITERATURA

KONTAKT
BARANÓW SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO ŚLĄSKIE

BĄKOWA GÓRA

BESIEKIERY

BĘDZIN

BIERUTÓW

BIESTRZYKÓW

BOBOLICE

BOBROWNIKI

BODZENTYN

BOLESTRASZYCE

BOLKÓW

BORYSŁAWICE ZAMKOWE

BROCHÓW

BRODNICA

BRZEG

BUKOWIEC

BYDLIN

BYSTRZYCA KŁODZKA

CHĘCINY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHANÓW

CIESZÓW

CIESZYN

CZARNY BÓR

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZĘSTOCHOWA

CZOCHA

CZORSZTYN

DĄBRÓWNO

DRZEWICA

DZIAŁDOWO

DZIERZGOŃ

FREDROPOL (KORMANICE)

GDAŃSK

GIŻYCKO

GLIWICE

GŁOGÓW

GNIEW

GNIEWOSZÓW Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZYŃ

GOŁAŃCZ

GOLCZEWO

GOŁUCHÓW

GOŚCISZÓW

GÓRA

GRODZIEC

GRÓDEK

GRUDZIĄDZ

GRZĘDY

GRZMIĄCA z.ROGOWIEC

INOWŁÓDZ

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZÓW

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO GÓRECKIE

KAMIENIEC ZĄBKOWICKI

KAMIENNA GÓRA

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

KĘTRZYN

KĘTRZYN - KOŚCIÓŁ

KIELCE

KLICZKÓW

KŁODZKO

KOŁO

KONARY

KONIN-GOSŁAWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KOŹMIN WLKP.

KÓRNIK

KRAKÓW

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTMĘT

KRASICZYN

KRĘPCEWO

KRUSZWICA

KRZYŻNA GÓRA

KRZYŻTOPÓR

KSIĄŻ WIELKI

KUROZWĘKI

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMIŃSKI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

ŁAGÓW

ŁĘCZYCA

ŁOWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAŁA NIESZAWKA

MIĘDZYLESIE

MIĘDZYRZECZ

MIRÓW

MOKRSKO

MOSZNA

MSTÓW

MUSZYNA

MYŚLENICE

NAMYSŁÓW

NIEDZICA

NIDZICA

NIEMCZA

NIEPOŁOMICE

NOWY SĄCZ

NOWY WIŚNICZ

ODRZYKOŃ

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJCÓW

OLEŚNICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OŁAWA

OŁDRZYCHOWICE KŁODZKIE

OPOCZNO

OPOLE GÓRKA

OPOLE OSTRÓWEK

OPORÓW

OSSOLIN

OSTRĘŻNIK

OSTRÓDA

OSTRÓW LEDNICKI

OTMUCHÓW

PABIANICE

PANKÓW

PASTUCHÓW

PIESKOWA SKAŁA

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

PIOTRKÓW-BYKI

PIOTROWICE ŚWIDNICKIE

PŁAKOWICE

PŁOCK

PŁONINA

PŁOTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POŁCZYN-ZDRÓJ

POZNAŃ

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZÓWKA z.GRYF

PRZEMYŚL

PRZEWODZISZOWICE

PSZCZYNA

PYZDRY

RABSZTYN

RACIĄŻEK

RADŁÓWKA

RADOM

RADZIKI DUŻE

RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROGÓW OPOLSKI

ROŻNÓW ZAMEK DOLNY

ROŻNÓW ZAMEK GÓRNY

RYBNICA

RYBNICA LEŚNA

RYCZÓW

RYDZYNA

RYTWIANY

RZĄSINY

SANDOMIERZ

SANOK

SIEDLĘCIN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIERAKÓW

SIEWIERZ

SMOLEŃ

SOBKÓW

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA GÓRA

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STARY SĄCZ

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJÓW

SZAMOTUŁY

SZCZECIN

SZTUM

SZUBIN

SZYDŁÓW

SZYMBARK

ŚCINAWKA GÓRNA

ŚWIDWIN

ŚWIEBODZIN

ŚWIECIE n.WISŁĄ

ŚWIECIE k.LEŚNEJ

ŚWINY

TORUŃ

TORUŃ z.DYBÓW

TUCZNO

TYNIEC

UDÓRZ

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZYŻTOPÓR

UNIEJÓW

URAZ

WAŁBRZYCH z.KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.STARY KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.NOWY DWÓR

WARSZAWA z.KRÓLEWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

WĄBRZEŹNO

WENECJA

WĘGIERKA

WĘGORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIEŚ

WIERZBNA

WITKÓW

WLEŃ

WOJNOWICE

WOJSŁAWICE

WROCŁAW

WROCŁAW LEŚNICA

WYSZYNA

ZAGÓRZ

ZAGÓRZE ŚLĄSKIE

ZAŁUŻ

ZĄBKOWICE ŚLĄSKIE

ZBĄSZYŃ

ZŁOTORIA k.TORUNIA

ŹRÓDŁA

ŻAGAŃ

ŻARY

ŻELAZNO

ŻMIGRÓD


IMG BORDER=1 style=

"ZAMEK" W ŁOWICZU, NA PIERWSZYM PLANIE ZREKONSTRUOWANY BUDYNEK BRAMNY



ierwsza źródłowa wzmian­ka o Ło­wi­czu po­cho­dzi z bul­li gnie­źnień­skiej z 1136 ro­ku, gdzie wy­mie­nio­ny jest on ja­ko u­po­sa­że­nie arcy­bis­kup­stwa w Gnie­źnie. W tym o­kre­sie za­pe­wne fun­kcjo­no­wał już tu­taj dre­wnia­no-zie­mny ze­spół wa­ro­wny prze­kształ­co­ny w okre­sie póź­niej­szym w ma­nsio - dwór bis­ku­pa bę­dą­cy lo­kal­nym o­środ­kiem wła­dzy, od cza­sów Kon­ra­da Ma­zo­wie­ckie­go o­kre­śla­nym mia­nem ka­szte­la­nii. Choć brak na to nie­zbi­tych do­wo­dów, z du­żą do­zą praw­do­po­do­bień­stwa mo­żna przy­jąć, że wła­śnie w miej­scu wspo­mnia­ne­go ze­spo­łu dwor­skie­go ar­cy­bis­kup gnie­źnień­ski Ja­ro­sław Bo­go­ria Skot­nic­ki wy­bu­do­wał mu­ro­wa­ny za­mek wzmian­ko­wa­ny w re­la­cji Jan­ka z Czarn­ko­wa ja­ko de no­vo mu­ris for­tis­si­mis aedi­ca­vit. Re­la­cja spi­sa­na zo­sta­ła w ro­ku 1355, śmia­ło mo­żna więc przy­jąć za je­go po­czą­tek o­kres pa­no­wa­nia w Pol­sce kró­la Ka­zi­mie­rza Wiel­kie­go.


IMG BORDER=1 style=

TEREN ZAMKOWY OSŁONIĘTY JEST OD DROGI SZCZELNĄ PALISADĄ



JAROSŁAW BOGORIA SKOTNICKI

Jarosław Bogoria Skotnicki uro­dził się przed 1280 ro­kiem w za­mo­żnej ro­dzi­nie kra­kow­skiej. W wie­ku oko­ło 40 lat wy­je­chał do Bo­lo­nii, gdzie stu­dio­wał te­olo­gię o­raz pra­wo, lecz ty­tu­łu na­u­ko­we­go nig­dy nie u­da­ło mu się zdo­być. Ode­brał jed­nak dość przy­zwo­ite wy­kształ­ce­nie, zaś zdo­by­tą wie­dzę z su­kce­sa­mi wy­ko­rzy­stał póź­niej w kra­ju. Ka­rie­rę du­cho­wną roz­po­czął od peł­nie­nia fun­kcji ka­no­ni­ka, wkró­tce po­tem zo­stał archi­dia­ko­nem kra­kow­skim, a póź­niej - ka­no­ni­kiem gnieź­nień­skim. Po śmie­rci Ja­ni­sła­wa w 1342 ro­ku ka­pi­tu­ła gnie­źnień­ska wy­bra­ła go arcy­bis­ku­pem. Miał wów­czas 66 lat.

Panując na tronie gnie­źnień­skim Sko­tnic­ki spra­wnie a­dmi­ni­stro­wał po­wie­rzo­ną so­bie archi­die­ce­zją. Zai­ni­cjo­wał a­kcję prze­no­sze­nia sta­rych wsi na pra­wo nie­mie­ckie, za­kła­dał też no­we osa­dy, któ­re za­si­lał ko­lo­ni­sta­mi z Nie­miec. Do­pro­wa­dził do roz­kwi­tu ka­szte­la­nię ło­wi­cką. Bu­do­wał koś­cio­ły i klasz­to­ry, a już wznie­sio­ne u­po­sa­żał. Od­bu­do­wał ka­te­drę gnie­źnień­ską, ufun­do­wał ko­ścio­ły w Ku­rze­lo­wie i Opa­to­wie. Zbu­do­wał za­mki w Ło­wi­czu, Unie­jo­wie, Ka­mie­niu Kra­jeń­skim i Opa­to­wie, dwo­ry bi­sku­pie w Gnie­źnie, Ka­li­szu, Wie­lu­niu i Łę­czy­cy o­raz mu­ro­wa­ny ko­ściół w ro­dzin­nych Skot­ni­kach. 17 li­sto­pa­da 1370 ro­ku ko­ro­no­wał w ka­te­drze wa­wel­skiej kró­la Lud­wi­ka Wę­gier­skie­go. Pod ko­niec ży­cia oślepł i z te­go po­wo­du w ro­ku 1374 ustą­pił z urzę­du na rzecz Ja­nu­sza Su­chy­wil­ka. Zmarł 11 wrze­śnia 1376 w wie­ku oko­ło 100 lat.



ZAMEK I MIASTO NA RYCINIE BRAUNA I HOGENBERGA Z 1616 ROKU, CIVITATES ORBES TERRARUM


czasach pa­no­wa­nia na tro­nie gnie­źnień­skim Ja­ro­sła­wa Bo­go­rii Sko­tnic­kie­go Ło­wicz wraz z przy­le­gły­mi wło­ścia­mi, li­czą­cy­mi aż 111 wsi i mia­ste­czek, sta­no­wił naj­wię­kszy koś­cie­lny kom­pleks ma­jąt­ko­wy ów­cze­snej Pol­ski. Po­tę­ga e­ko­no­micz­na bi­sku­pa - dru­giej de fa­cto po kró­lu o­so­by w pań­stwie - by­ła tak wiel­ka, że nie­je­dno­kro­tnie sam Ka­zi­mierz Wiel­ki ty­tu­ło­wał Ja­ro­sła­wa Bo­go­rię księ­ciem. Na­stę­pcą je­go zo­stał Ja­nusz Su­chy­wilk Strze­le­cki, któ­re­go spór z wład­cą Ma­zo­wsza Sie­mo­wi­tem III do­pro­wa­dził do kon­fli­ktu zbroj­ne­go sku­tku­ją­ce­go o­blę­że­niem wa­ro­wni w kwie­tniu 1382 ro­ku. Ko­niec XIV wie­ku wy­ci­szył wa­śnie, co do­brze wpły­nę­ło na roz­wój za­rów­no mia­sta jak i sa­me­go za­mku; sie­dzi­bę bi­sku­pa roz­bu­do­wa­no w sty­lu go­tyc­kim i su­kce­sy­wnie u­pięk­sza­no wraz z po­ja­wia­niem się na tym u­rzę­dzie na­stęp­ców Sko­tnic­kie­go. Po­mi­mo do­mi­nu­ją­cej fun­kcji re­pre­zen­ta­cyj­nej wa­ro­wnię ce­cho­wa­ły na­dal zna­czą­ce wa­lo­ry o­bron­ne, o czym świa­dczy po­cho­dzą­cy z ro­ku 1478 spis u­zbro­je­nia, pod­czas któ­re­go zli­czo­no 24 dzia­ła i 22 sztu­ki rę­cznej bro­ni pal­nej, po­nad­to 15 heł­mów i pan­ce­rzy kol­czych o­raz tro­chę in­ne­go sprzę­tu wo­jen­ne­go.


ZAMEK NA RYCINIE BRAUNA I HOGENBERGA Z 1616 ROKU, CIVITATES ORBES TERRARUM


ierwszej dużej roz­bu­do­wy za­mku do­ko­nał na po­czą­tku XVI wie­ku ar­cy­bi­skup Jan Łaski, sła­we­tny w tam­tym cza­sie hu­ma­ni­sta o­raz me­ce­nas sztu­ki. Z licz­nych po­dró­ży po kra­jach po­łu­dnio­wej i za­chod­niej Eu­ro­py przy­wiózł on po­trze­bę zmian e­ste­tycz­nych, a wraz z tą po­trze­bą przy­wiózł też ar­chi­te­kta Bar­to­lo­meo Be­rec­cie­go, któ­ry mu te zmia­ny u­rze­czy­wi­stnił. Gmach o­trzy­mał re­ne­san­so­wą sza­tę z dwo­ma wy­o­drę­bnio­ny­mi czło­na­mi: obej­mu­ją­cym da­wne go­ty­ckie bu­do­wle Arx Su­per­ior o­raz Ca­strum In­ter­ior - zam­kiem nis­kim peł­nią­cym fun­kcję przed­zam­cza. Na­stę­pcy Ła­skie­go na tro­nie gnie­źnień­skim: Mi­ko­łaj Dzierz­gow­ski (1545-1559), Ja­kub Uchań­ski (1562-1581) i Sta­nis­ław Kar­now­ski (1581-1603) kon­ty­nu­owa­li pra­ce, któ­re do­pro­wa­dzi­ły do prze­kształ­ce­nia re­la­ty­wnie su­ro­wej for­my w sie­dzi­bę pry­ma­sów, gdzie po­dej­mo­wa­no naj­zna­mie­nit­szych go­ści, w tym kró­lów, nun­cju­szów pa­pie­skich i za­gra­nicz­nych po­słów. Dwór bi­sku­pi był nie tyl­ko o­sto­ją na­uki, ale i kul­tu­ry - ba­wi­li w nim Piotr Skar­ga, An­drzej Mo­drzew­ski, Ste­fan Ba­to­ry, kan­clerz Za­moy­ski czy Zyg­munt III Wa­za. We­dług re­la­cji współ­czes­nych pa­mięt­ni­ka­rzy i go­ści za­mek pry­ma­sow­ski z prze­ło­mu XVI i XVII wie­ku o­kre­śla­ny był ja­ko wy­bor­ny i zbu­do­wa­ny z kun­sztem. Nie li­cząc stra­ży, na co dzień mie­szka­ło w nim szes­naś­cie o­sób: bur­gra­bia, ka­pe­lan, le­karz, po­bor­cy, pi­sa­rze, sę­dzia, pła­tnerz o­raz pusz­karz.

RYCINA E. DAHLBERGA Z ROKU 1656, S. PUFENDORF DE REBUS A CAROLO GUSTAVO GESTIS


koło 1620 roku Waw­rzy­niec Gem­bi­cki o­to­czył za­mek na­ry­sem ba­stio­no­wym, prze­bu­do­wał rów­nież je­go wnę­trza i zmie­nił wy­strój zew­nę­trzny zgo­dnie z wy­ma­ga­nia­mi ce­re­mo­nia­łu dwo­ru pry­ma­sow­skie­go. Po­mi­mo tych za­bie­gów wa­ro­wnia nie prze­ciw­sta­wi­ła się na­po­ro­wi wojsk szwe­dzkich i w dniu 4 wrze­śnia 1655 ro­ku pod­da­ła się bez wal­ki. De­cy­zję o wpusz­cze­niu Szwe­dów pod­jął bi­skup Hie­ro­nim Ra­dzie­jow­ski, któ­ry chcąc pod­li­zać się no­wej wła­dzy u­rzą­dził przy tej o­ka­zji wspa­nia­łe po­wi­ta­nie. Ta jed­nak nie za­mie­rza­ła w ja­kiś szcze­gól­ny spo­sób dbać o stan pry­ma­so­we­go gniaz­dka. W zwią­zku z na­si­la­ją­cą się woj­ną par­ty­zan­cką u­for­ty­fi­ko­wa­ła je, kil­ka­kro­tnie do­pro­wa­dza­jąc przy tym do po­ża­rów pu­sto­szą­cych zam­ko­we wnę­trza; spro­fa­no­wa­no ka­pli­cę, znisz­czo­no wspa­nia­łe on­giś o­gro­dy. Opusz­cza­jąc po­śpiesz­nie wa­ro­wnię w czer­wcu 1656 Szwe­dzi roz­sza­bro­wa­li ją, a nas­tę­pnie pró­bo­wa­li wy­sa­dzić w po­wie­trze. Dal­szych znisz­czeń do­ko­na­li miesz­kań­cy mia­sta, któ­rzy pod nie­o­bec­ność za­ło­gi sa­mi rzu­ci­li się do gra­bie­ży. Po­kój ze Szwe­cją nie po­pra­wił sy­tu­acji, bo­wiem już pięć lat póź­niej za­wią­za­ła się Ro­kosz Lu­bo­mir­skie­go - woj­na do­mo­wa kró­la ze zbun­to­wa­ną ma­gna­te­rią. W tym cza­sie Ło­wicz, bę­dą­cy for­mal­nie sie­dzi­bą pry­ma­sa, po­sia­dał za­ło­gę zło­żo­ną z sił kró­lew­skich. Wie­my, że w zwią­zku ze śmier­cią Wa­cła­wa Lesz­czyń­skie­go mo­nar­cha wy­słał or­dy­nans do ko­men­dan­ta Ło­wi­cza w oso­bie nie­ja­kie­go Gos­sa, aby po wy­pro­wa­dze­niu cia­ła god­nej pa­mię­ci Jmci Xdza bi­sku­pa gnie­źnień­skie­go za­mek ło­wi­cki za­my­kał i w nim wszel­ką o­stroż­ność za­cho­wał, to res­pe­ktem za­wie­ru­chy i za­mie­sza­nia ja­kie­go, któ­re przy ta­kich ak­tach zwy­kło się przy­tra­fiać.


SZKIC ZYGMUNTA VOGLA WYKONANY PO 1794 ROKU, WIDOCZNE SCHODY KU ZAMKOWI WYSOKIEMU - PO LEWEJ KORDEGARDA


o zakończeniu woj­ny do­mo­wej za­mek nie na­da­wał się do za­miesz­ka­nia, bi­sku­pi roz­po­czę­li więc je­go re­mont zaj­mu­jąc ró­wno­cześ­nie są­sie­dnie Łysz­ko­wi­ce i dwór skier­nie­wic­ki. Sta­ra­nia o od­bu­do­wę znisz­czo­nej re­zy­den­cji po­dej­mo­wa­li ko­lej­ni pur­pu­ra­ci: Wa­cław Lesz­czyń­ski her­bu Wie­nia­wa, Mi­ko­łaj Praż­mow­ski her­bu Be­li­na o­raz Mi­chał Ra­dzie­jow­ski her­bu Ju­no­sza. Za rzą­dów te­go o­sta­tnie­go za­mek od­zys­kał na kró­tko da­wny blask, jed­nak nie­dłu­go po­tem roz­po­czął się je­go po­wol­ny u­pa­dek, gdy sku­pio­na na no­wych re­zy­den­cjach w Wol­bo­rzu o­raz Skier­nie­wi­cach wła­dza koś­cie­lna o­gra­ni­czy­ła in­we­sty­cje w do­tych­cza­so­wą sie­dzi­bę i jej o­to­cze­nie. Osta­te­cznie gmach o­pusz­czo­no w 2. po­ło­wie XVIII wie­ku. W ro­ku 1783 część de­ko­ra­cji ar­chi­tek­to­nicz­nej w po­sta­ci fry­zów, ram okien i kar­tu­szy z po­le­ce­nia księ­żnej He­le­ny Ra­dzi­wił­łów­ny zde­mon­to­wa­no i prze­wie­zio­no do Ar­ka­dii ko­ło Nie­bo­ro­wa, gdzie wmu­ro­wa­no je w ścia­ny baj­ko­wych bu­do­wli sta­no­wią­cych pier­wia­stki ro­man­ty­czne roz­le­głe­go pa­rku urzą­dzo­ne­go w sty­lu an­giel­skim. Kil­ka lat póź­niej o­sta­tni pry­mas I Rze­czy­po­spo­li­tej Je­rzy Po­nia­tow­ski urzą­dził w po­miesz­cze­niach zam­ko­wych ma­nu­fa­ktu­rę płót­na, a w 1792 ro­ku o­twar­to w nich dru­kar­nię. Po kon­fis­ka­cie dóbr koś­ciel­nych przez wła­dze za­bor­cze za­mek stał się włas­noś­cią rzą­du i po­cząw­szy od 1822 ro­ku był sy­ste­ma­tycz­nie roz­bie­ra­ny. Pod­czas pier­wszej woj­ny świa­to­wej te­ren daw­nej wa­ro­wni prze­zna­czo­no pod cmen­tarz woj­sko­wy, a po ro­ku 1945 przez obszar za­mku nis­kie­go po­pro­wa­dzo­no ni­tkę ob­wo­dni­cy pro­wa­dzą­cej w kie­run­ku Ło­dzi, nisz­cząc bez­po­wro­tnie tę część za­ło­że­nia. Po­zo­sta­ły re­li­kty za­mku gór­ne­go, któ­re od ro­ku 1993 znaj­du­ją się w rę­kach o­so­by pry­wat­nej.


RELIKTY ZAMKOWE NA POCZTÓWCE Z LAT 20-YCH XX WIEKU, WIDOK Z DROGI PROWADZĄCEJ DO MIASTA


WIDOK RUIN Z LOTU PTAKA, SPOTKANIE Z ZABYTKAMI 10/1999



REJESTR ARCYBISKUPÓW GNIEŹNIEŃSKICH OKRESU ISTNIENIA ZAMKU W ŁOWICZU

Jarosław Bogoria Skotnicki (1342-1374), Janusz Suchywilk (1374-1382)
Bodzanta (1382-1388), Jan II Kropidło (1389-1394)
Dobrogost Nowodworski (1394-1401), Mikołaj Kurowski (1402-1411)
Mikołaj Trąba (1412-1422), Wojciech Jastrzębiec (1423-1436)
Wincenty Kot z Dębna (1436-1448), Władysław Oporowski (1449-1453)
Jan III Sprowski (1453-1464), Jan IV Gruszczyński (1464-1473)
Jakub III z Sienna (1474-1480), Zbigniew Oleśnicki (1481-1493)
Fryderyk Jagiellończyk (1493-1503), Andrzej Boryszewski (1503-1510)
Jan V Łaski (1510-1531), Maciej Drzewicki (1531-1535)
Andrzej Krzycki (1535-1537), Jan VI Latalski (1537-1540)
Piotr Gamrat (1541-1545), Mikołaj Dzierzgowski (1545-1559)
Jan VII Przerębski (1559-1562), Jakub IV Uchański (1562-1581)
Stanisław Karnkowski (1581-1603), Jan VIII Tarnowski (1603-1605)
Bernard Maciejowski (1605-1608), Wojciech Baranowski (1608-1615)
Wawrzyniec Gembicki (1616-1624), Henryk Firlej (1624-1626)
Jan IX Wężyk (1627-1638), Jan X Lipski (1638-1641)
Maciej Łubieński (1641-1652), Andrzej Leszczyński (1653-1658)
Wacław Leszczyński (1659-1666), Mikołaj Prażmowski (1666-1673)
Kazimierz Florian Czartoryski (1673-1674), Andrzej Olszowski (1674-1677)
Jan XI Stefan Wydżga (1677-1685), Stefan Wierzbowski (1686-1687)
Michał Stefan Radziejowski (1687-1705), Stanisław Szembek (1706-1721)
Teodor Potocki (1723-1738), Krzysztof Antoni Szembek (1739-1748)
Adam Ignacy Komorowski (1749-1759), Władysław Aleksander Łubieński (1759-1767)
Gabriel Podoski (1767-1777), Antoni Kazimierz Ostrowski (1777-1784)
Michał Jerzy Poniatowski (1785-1794)



IMG BORDER=1 style=

ZREKONSTRUOWANY BUDYNEK BRAMNY



amek zbu­do­wa­ny zo­stał na ni­zin­nym brze­gu wśród pod­mo­kłych łę­gów nad rze­ką Bzu­rą. Re­gu­lar­ne ce­gla­ne za­ło­że­nie skła­da­ło się z czwo­ro­bocz­ne­go na­ry­su mu­rów obwo­do­wych o bo­ku 35 me­trów i wy­su­nię­tej z li­ca od wscho­du czwo­ro­bocz­nej wie­ży bram­nej. Za­bu­do­wę sto­sun­ko­wo nie­wiel­kie­go dzie­dziń­ca sta­no­wi­ły dwa do­my: sze­ro­ki gmach pół­no­cny peł­nią­cy za­pe­wne fun­kcję pa­ła­cu i wą­ski dom po­łu­dnio­wy o cha­ra­kte­rze po­moc­ni­czym. Na­roż­nik pa­ła­cu zwie­rał się z ba­sztą bra­mną, biegł tę­dy chod­nik do ka­pli­cy u­lo­ko­wa­nej na jej gór­nej kon­dy­gna­cji. Dzie­dzi­niec za­mku mie­rzył 10 me­trów sze­ro­koś­ci, a cał­ko­wi­ta po­wierz­chnia za­ło­że­nia wy­no­si­ła 1200 me­trów kwa­dra­to­wych. Ze­spół bu­dyn­ków o­to­czo­ny był mu­rem o­bron­nym, pro­wa­dzo­nym nie­re­gu­lar­nie i za­my­ka­ją­cym wą­skie mię­dzy­mu­rze. XIV-wie­czna re­zy­den­cja bi­sku­pów sta­no­wi­ła in­spi­ra­cję dla bu­do­wni­czych za­mku w Bo­ry­sła­wi­cach Zam­ko­wych, któ­ry był do niej u­de­rza­ją­co po­do­bny.




PLAN ZAMKU ŚREDNIOWIECZNEGO WG B. GUERQUINA


a początku XVI wieku z ini­cja­ty­wy Ja­na Łas­kie­go wa­ro­wnię po­dzie­lo­no na za­mek wy­so­ki - Arx Su­per­ior obej­mu­ją­cy go­tyc­kie za­ło­że­nie i Cas­trum In­ter­ior - za­mek ni­ski peł­nią­cy fun­kcję przed­zam­cza. Ca­łość ze­spo­łu o­ka­la­ła głę­bo­ka fo­sa za­si­la­na wo­dą ze stru­mie­nia Bo­brów­ka, a po­nad­to za­mek wy­so­ki o­to­czo­ny był mu­rem i dru­gą fo­są. Tam też mieś­ci­ła się część re­zy­den­cja­lna w po­sta­ci trzy­pię­tro­we­go do­mu, zwa­ne­go Wyż­szym, o ukła­dzie: ma­ga­zy­no­we przy­zie­mie, par­ter z du­żą pię­cio­okien­ną sa­lą i dwo­ma skro­mniej­szy­mi izba­mi wy­po­sa­żo­ny­mi w ko­min­ki, oraz pię­tro z sie­dmio­okien­ną ko­mna­tą, któ­rej strop zdo­bio­ny był wi­ze­run­ka­mi pię­kny­mi i ku­la­mi zło­cis­ty­mi, a ścia­ny o­bie­gał fryz z po­do­bi­zna­mi kró­lów pol­skich. Po­zo­sta­łe dwie ko­mna­ty na pię­trze po­sia­da­ły po dwa okna, ka­mien­ne po­sadz­ki i ta­kież ko­min­ki. Z bu­dyn­ku pa­ła­co­we­go pro­wa­dzi­ło przej­ście do ka­pli­cy pry­ma­sow­skiej pw. św. An­ny, św. Mi­ko­ła­ja i św. Bar­ba­ry, oraz do do­mu po­łu­dnio­we­go, zwa­ne­go Niż­szym. Do­mi­nan­tę sta­no­wi­ły dwie ba­szty: wyż­sza cy­lin­dry­czna i niż­sza - o pod­sta­wie kwa­dra­to­wej. Pra­ce przy za­mku ni­skim o­gra­ni­czy­ły się do wznie­sie­nia o­bie­któw za­ple­cza go­spo­dar­cze­go i do­dat­ko­wych u­moc­nień.


PLAN ZAMKU Z 1656 ROKU WG DAHLBERGA, S. PUFENDORF DE REBUS A CAROLO GUSTAVO GESTIS


ajwiększe prze­kształ­ce­nia w ukła­dzie prze­strzen­nym za­mku do­ko­na­ne zo­sta­ły w la­tach 1560-1620 za cza­sów bi­sku­pa Ja­ku­ba Uchań­skie­go i je­go na­stę­pców: Sta­ni­sła­wa Kar­kow­skie­go o­raz Wa­wrzyń­ca Gem­bic­kie­go. W orbi­cie za­mku nis­kie­go wzniósł bp Uchań­ski ol­śnie­wa­ją­cy wy­sta­wnoś­cią re­ne­san­so­wy pa­łac z dwu­po­zio­mo­wą log­gią ar­ka­do­wo-ko­lum­no­wą, roz­bu­do­wał mu­ro­wa­ne po­miesz­cze­nia go­spo­dar­cze u­su­wa­jąc wcześ­niej wszy­stkie dre­wnia­ne bu­dy i ba­ra­ki, za­trosz­czył się ta­kże o wzmo­cnie­nie o­bron­noś­ci: pod­niósł mu­ry, po­głę­bił i po­sze­rzył fo­sy. Za je­go pa­no­wa­nia na tro­nie gnie­źnień­skim po­wsta­ła im­po­nu­ją­ca ba­ste­ja o­gnio­wa i re­ne­san­so­we o­gro­dy kwa­te­ro­we, do któ­rych mo­żna by­ło przejść przez je­den z trzech mo­stów. Za­mek gór­ny i do­lny po­łą­czo­ne zo­sta­ły w je­den wspó­lny or­ga­nizm, pod­czas gdy fun­kcje za­mku niż­sze­go za­czę­ło peł­nić przed­zam­cze. Wszy­stkie do­my zo­sta­ły o­tyn­ko­wa­ne i zwień­czo­ne at­ty­ka­mi, a wie­że na­kry­to heł­ma­mi. Po 1610 ro­ku zli­kwi­do­wa­no de­ko­ra­cyj­ne at­ty­ki za­stę­pu­jąc je stro­my­mi da­cha­mi, wte­dy też ca­łość u­for­ty­fi­ko­wa­no no­wo­cze­snym na­ry­sem ba­stio­no­wym z mu­ra­mi skoś­ny­mi, niż­szy­mi od go­tyc­kich i le­piej przy­sto­so­wa­ny­mi do sku­tecz­ne­go od­pie­ra­nia a­ta­ków ar­ty­le­ryj­skich. Sy­stem ten zo­stał wzmoc­nio­ny pod­czas o­ku­pa­cji szwedz­kiej 1655-56 po­przez po­sta­wie­nie do­dat­ko­wej o­sło­ny ze­wnętrz­nej w for­mie ra­we­li­nu. Za­mek ło­wic­ki z po­ło­wy XVII wie­ku przy­po­mi­nał bar­dziej o­ka­za­łą re­zy­den­cję ma­gnac­ką niż zes­pół o­bron­ny, a pod wzglę­dem wy­po­sa­że­nia i roz­wią­zań dy­stan­so­wał in­ne te­go ty­pu o­bie­kty na Ma­zow­szu, w tym za­mki kró­lew­skie.


MAKIETA ZAMKU XVII-WIECZNEGO ZE ZBIORÓW MUZEUM W ŁOWICZU


WIDOK SATELITARNY RELIKTÓW ZAMKU WYSOKIEGO, OD POŁUDNIA I ZACHODU WIDOCZNE POZOSTAŁOŚCI NARYSÓW BASTIONOWYCH ORAZ FOSY



amek współ­cześ­nie to le­dwie nie­re­gu­lar­ny pa­gó­rek z re­lik­ta­mi mu­rów czę­ści go­tyc­kiej, do pe­wne­go sto­pnia zre­kon­stru­o­wa­nych. Za­cho­wa­ły się nie­licz­ne de­ta­le ar­chi­tek­to­nicz­ne i de­ko­ra­cyj­ne e­le­men­ty ka­mie­niar­ki: obra­mie­nia o­kien, fry­zy czy kar­tu­sze. Nie zo­ba­czy się ich je­dnak na te­re­nie ru­in - zo­sta­ły wy­wie­zio­ne stąd pod ko­niec XVIII wie­ku i wtó­rnie wy­ko­rzy­sta­ne ja­ko pier­wia­stki ro­man­ty­czne pod­czas bu­do­wy ba­ro­ni ge­ne­ra­ła Kli­ckie­go w Ło­wi­czu i Przy­by­tku Ar­cy­ka­pła­na w Ar­ka­dii. Prze­strzeń, któ­rą nie­co na wy­rost na­zy­wa­my dziś zam­kiem, zo­sta­ła przez właś­ci­cie­la u­do­stęp­nio­na do zwie­dza­nia, jed­nak za­miar ta­ki na­le­ży wcześ­niej zgło­sić.


Ruina zamku w Łowiczu
ul. Zamkowa 1, 99-400 Łowicz
tel. 605 767 555



IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

RELIKTY ZAMKU ŁOWICKIEGO WMUROWANE W ŚCIANY PRZYBYTKU ARCYKAPŁANA W ARKADII



uina położona jest nad Bzu­rą, w odle­głoś­ci o­ko­ło 2 km od cen­trum Ło­wi­cza, po za­chod­niej stro­nie o­bwo­dni­cy mia­sta łą­czą­cej Łódź z War­sza­wą. Obwo­dni­ca na tym od­cin­ku no­si na­zwę ul. Zam­ko­wej. Pod bra­mą wjaz­do­wą na te­ren po­se­sji znaj­du­je się nie­wiel­ki par­king. (ma­pa zam­ków wo­je­wódz­twa)




1. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
2. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
3. M. Nagielski: Miasta i twierdze RP w dobie rokoszu J. Lubomirskiego, 2000
4. A. R. Sypek: Zamki i warownie ziemi mazowieckiej, Trio 2002
5. J. Szymczak: Zamki i pieniądze w średniowiecznej Polsce, 2000
6. Spacerownik po regionie - Łowicz, Gazeta Wyborcza, 2008


W pobliżu:
Sobota - relikty zamku gotyckiego, obecnie pałacyk z XIXw., 19 km
Sochaczew - ruina zamku książęcego XIVw., 28 km
Oporów - zamek szlachecki XVw., 38 km
Brochów - późnogotycki kościół obronny XIVw., 40 km



Warto zobaczyć również:


Zabytkową za­bu­do­wę śród­miej­ską Ło­wi­cza z li­czny­mi świą­ty­nia­mi z pe­rłą w po­sta­ci ba­zy­li­ki ka­te­dra­lnej WNMP i św. Mi­ko­ła­ja z XV wie­ku z wnę­trzem o wy­stro­ju re­ne­san­so­wo-ba­ro­ko­wym, bę­dą­cą miej­scem spo­czyn­ku 12 ar­cy­bis­ku­pów gnie­źnień­skich i pry­ma­sów Pol­ski. Na po­łu­dnie od ka­te­dry przy ul. Pi­jar­skiej wzno­si się ba­ro­ko­wy koś­ciół oo. Pi­ja­rów z ory­gi­nal­ną fa­sa­dą i ba­ro­ko­wą de­ko­ra­cją wnę­trza, w któ­rym do­mi­nu­ją fre­ski Mi­cha­ła Anio­ła Pal­lo­nie­go o­raz tłu­ste che­ru­bin­ki au­tor­stwa Ja­na Bo­gu­mi­ła Pler­scha. Nie­co da­lej na po­łu­dnie przy Al. Sien­kie­wi­cza stoi XVII-wie­czny kla­sztor sióstr ber­nar­dy­nek z XVII wie­ku, gdzie o­bo­wią­zu­je ści­sła re­gu­ła za­kon­na. Ło­wic­kie ber­nar­dy­nki za­ra­bia­ją na utrzy­ma­nie pro­wa­dze­niem kla­sztor­nej za­gro­dy, tru­dnią się haf­ciar­stwem, in­tro­li­ga­tor­stwem, wy­pie­ka­ją o­płat­ki i ko­mu­ni­ka­ty. Kie­ru­jąc się da­lej na za­chód, przy trój­ką­tnym No­wym Ryn­ku znaj­du­je się naj­star­szy ło­wic­ki o­biekt sa­kral­ny - koś­ciół św. Du­cha wznie­sio­ny w 1404 ro­ku, przy­pusz­czal­nie ja­ko pod­miej­ski koś­ciół szpi­tal­ny. Obok stoi wie­ża z heł­mem ce­bu­lo­wym, ufun­do­wa­na przez ar­cy­bi­sku­pa Wa­wrzyń­ca Gem­bic­kie­go. Wa­rto też zo­ba­czyć u­sy­tu­owa­ny przy ul. Pod­rzecz­nej zbór po­ewan­ge­li­cko-aug­sbur­ski z 1. po­ło­wy XIX wie­ku z o­ry­gi­na­lną fa­sa­dą o­zdo­bio­ną sześ­cio­ko­lum­no­wym por­ty­kiem u­po­da­bnia­ją­cym ją do kla­sycz­nych świą­tyń an­tycz­nych. Z hi­sto­rią za­mku zwią­za­na jest sto­ją­ca w po­łu­dnio­wo-wscho­dniej czę­ści mia­sta przy ul. Pa­ła­co­wej ba­ro­nia ge­ne­ra­ła Klic­kie­go, do któ­rej bu­do­wy wy­ko­rzy­sta­no ce­gły i ele­men­ty de­ko­ra­cji ar­chi­te­kto­nicz­nej po­cho­dzą­ce z da­wnej sie­dzi­by bi­sku­pów. W jej po­bli­żu wzno­si się wie­ża - ko­lej­ny e­le­ment ze­spo­łu ro­man­tycz­ne­go gen. Klic­kie­go, w skład któ­re­go wcho­dzą rów­nież: ka­pli­ca i do­mek do­zor­cy.


IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG




Położony 11 km na po­łu­dnio­wy-wschód od Ło­wi­cza Nie­bo­rów z ba­ro­ko­wym pa­ła­cem bi­sku­pa Ra­dzie­jow­skie­go, w la­tach 1774-1944 na­le­żą­cym do Ra­dzi­wił­łów. Obe­cnie mie­ści się tu­taj od­dział Mu­ze­um Na­ro­do­we­go w War­sza­wie z eks­po­zy­cją wnętrz i Ma­nu­fa­ktu­rą Ma­jo­li­ki pro­wa­dzo­ną przez po­tom­ków daw­nych za­ło­ży­cie­li. Przy pa­ła­cu pię­kny o­gród fran­cu­ski, nie­co da­lej - park kra­jo­bra­zo­wy w sty­lu an­giel­skim. W re­zy­den­cji i jej oto­cze­niu krę­co­no mi.n. Aka­de­mię Pa­na Kle­ksa (sie­dzi­ba aka­de­mii), Lal­kę, Pa­na Sa­mo­cho­dzi­ka, Ka­rie­rę Ni­ko­de­ma Dy­zmy o­raz Chło­pów. W odle­gło­ści 4 km na pół­no­cny-za­chód od pa­ła­cu roz­cią­ga się park ro­man­ty­czny Ar­ka­dia. Uwa­ga: w po­go­dne week­en­dy by­wa tu­taj tło­czno!


IMG BORDER=1 style=
IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG



STRONA GŁÓWNA

tekst: 2008
fotografie: 2008, 2019
© Jacek Bednarek