STRONA GŁÓWNA

ZA GRANICĄ

MINIGALERIA

MAPKI

KSIĘGA GOŚCI

LITERATURA

KONTAKT
BARANÓW SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO ŚLĄSKIE

BĄKOWA GÓRA

BESIEKIERY

BĘDZIN

BIERUTÓW

BIESTRZYKÓW

BOBOLICE

BOBROWNIKI

BODZENTYN

BOLESTRASZYCE

BOLKÓW

BORYSŁAWICE ZAMKOWE

BROCHÓW

BRODNICA

BRZEG

BUKOWIEC

BYDLIN

BYSTRZYCA KŁODZKA

CHĘCINY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHANÓW

CIESZÓW

CIESZYN

CZARNY BÓR

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZĘSTOCHOWA

CZOCHA

CZORSZTYN

DĄBRÓWNO

DRZEWICA

DZIAŁDOWO

DZIERZGOŃ

FREDROPOL (KORMANICE)

GDAŃSK

GIŻYCKO

GLIWICE

GŁOGÓW

GNIEW

GNIEWOSZÓW Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZYŃ

GOŁAŃCZ

GOLCZEWO

GOŁUCHÓW

GOŚCISZÓW

GÓRA

GRODZIEC

GRÓDEK

GRUDZIĄDZ

GRZĘDY

GRZMIĄCA z.ROGOWIEC

INOWŁÓDZ

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZÓW

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO GÓRECKIE

KAMIENIEC ZĄBKOWICKI

KAMIENNA GÓRA

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

KĘTRZYN

KĘTRZYN - KOŚCIÓŁ

KIELCE

KLICZKÓW

KŁODZKO

KOŁO

KONARY

KONIN-GOSŁAWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KOŹMIN WLKP.

KÓRNIK

KRAKÓW

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTMĘT

KRASICZYN

KRĘPCEWO

KRUSZWICA

KRZYŻNA GÓRA

KRZYŻTOPÓR

KSIĄŻ WIELKI

KUROZWĘKI

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMIŃSKI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

ŁAGÓW

ŁĘCZYCA

ŁOWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAŁA NIESZAWKA

MIĘDZYLESIE

MIĘDZYRZECZ

MIRÓW

MOKRSKO

MOSZNA

MSTÓW

MUSZYNA

MYŚLENICE

NAMYSŁÓW

NIEDZICA

NIDZICA

NIEMCZA

NIEPOŁOMICE

NOWY SĄCZ

NOWY WIŚNICZ

ODRZYKOŃ

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJCÓW

OLEŚNICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OŁAWA

OŁDRZYCHOWICE KŁODZKIE

OPOCZNO

OPOLE GÓRKA

OPOLE OSTRÓWEK

OPORÓW

OSSOLIN

OSTRĘŻNIK

OSTRÓDA

OSTRÓW LEDNICKI

OTMUCHÓW

PABIANICE

PANKÓW

PASTUCHÓW

PIESKOWA SKAŁA

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

PIOTRKÓW-BYKI

PIOTROWICE ŚWIDNICKIE

PŁAKOWICE

PŁOCK

PŁONINA

PŁOTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POŁCZYN-ZDRÓJ

POZNAŃ

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZÓWKA z.GRYF

PRZEMYŚL

PRZEWODZISZOWICE

PSZCZYNA

PYZDRY

RABSZTYN

RACIĄŻEK

RADŁÓWKA

RADOM

RADZIKI DUŻE

RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROGÓW OPOLSKI

ROŻNÓW ZAMEK DOLNY

ROŻNÓW ZAMEK GÓRNY

RYBNICA

RYBNICA LEŚNA

RYCZÓW

RYDZYNA

RYTWIANY

RZĄSINY

SANDOMIERZ

SANOK

SIEDLĘCIN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIERAKÓW

SIEWIERZ

SMOLEŃ

SOBKÓW

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA GÓRA

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STARY SĄCZ

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJÓW

SZAMOTUŁY

SZCZECIN

SZTUM

SZUBIN

SZYDŁÓW

SZYMBARK

ŚCINAWKA GÓRNA

ŚWIDWIN

ŚWIEBODZIN

ŚWIECIE n.WISŁĄ

ŚWIECIE k.LEŚNEJ

ŚWINY

TORUŃ

TORUŃ z.DYBÓW

TUCZNO

TYNIEC

UDÓRZ

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZYŻTOPÓR

UNIEJÓW

URAZ

WAŁBRZYCH z.KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.STARY KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.NOWY DWÓR

WARSZAWA z.KRÓLEWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

WĄBRZEŹNO

WENECJA

WĘGIERKA

WĘGORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIEŚ

WIERZBNA

WITKÓW

WLEŃ

WOJNOWICE

WOJSŁAWICE

WROCŁAW

WROCŁAW LEŚNICA

WYSZYNA

ZAGÓRZ

ZAGÓRZE ŚLĄSKIE

ZAŁUŻ

ZĄBKOWICE ŚLĄSKIE

ZBĄSZYŃ

ZŁOTORIA k.TORUNIA

ŹRÓDŁA

ŻAGAŃ

ŻARY

ŻELAZNO

ŻMIGRÓD


IMG BORDER=1 style=

WIDOK OD WSCHODU NA ZAMEK W PYZDRACH, PO LEWEJ STRONIE DAWNY KLASZTOR FRANCISZKANÓW



achowa­ny dziś w pos­ta­ci szcząt­ko­wej za­mek zbu­do­wa­ny zos­tał z fun­da­cji Ka­zi­mie­rza Wiel­kie­go w la­tach 30. XIV wie­ku, wraz z mu­ra­mi miej­ski­mi sta­wia­ny­mi pod­czas od­bu­do­wy mias­ta po na­jeź­dzie krzy­żac­kim z ro­ku 1331. Po­cząt­ko­wo był on kró­lew­ską re­zy­den­cją o wy­so­kim zna­cze­niu stra­te­gicz­nym, co pot­wier­dza­ły częs­te wi­zy­ty su­we­re­nów i roz­gry­wa­ne tu wy­da­rze­nia o cha­rak­te­rze mię­dzy­na­ro­do­wym. W 1382, u schył­ku pa­no­wa­nia Lud­wi­ka An­de­ga­weń­skie­go, wa­row­nię za­ję­ły od­dzia­ły wę­gier­skie ja­ko zas­taw na rzecz Zyg­mun­ta Luk­sem­bur­czy­ka, zię­cia kró­lew­skie­go i kan­dy­da­ta na tron kra­kow­ski. W ro­ku nas­tęp­nym woj­ska te zmu­szo­ne zos­tały sta­wić czo­ła ob­lę­że­niu ry­cer­stwa pol­skie­go - stron­ni­ków księ­cia ma­zo­wiec­kie­go Zie­mo­wi­ta IV, któ­ry ko­rzys­ta­jąc z pa­nu­ją­cej w Wiel­ko­pol­sce lo­kal­nej woj­ny do­mo­wej Grzy­ma­li­tów z Na­łę­cza­mi, za­bie­ga­jąc o ko­ro­nę kró­lew­ską na­je­chał Pyz­dry i zdo­był je po ho­no­ro­wej ka­pi­tu­la­cji o­broń­ców zam­ku. Wy­da­rze­nie to okreś­la­ne jest ja­ko pierw­sze na zie­miach pol­skich ob­lę­że­nie przy u­ży­ciu ar­ma­ty. Tak pi­sał o nim kro­ni­­karz Jan z Czarn­ko­wa: [...] Zda­rzy­ło się, nim mias­to zos­ta­ło od­da­ne zie­mia­nom, że pe­wien pusz­karz Bar­to­sza wy­rzu­cił z po­wietrz­nej pisz­cze­li (de aero pi­xi­de) ka­mień do bra­my miej­skiej, któ­ry prze­biw­szy dwa jej zam­knię­cia, ude­rzył w przy­glą­da­ją­ce­go się te­mu, a sto­ją­ce­go na uli­cy po dru­giej stro­nie bra­my, ple­ba­na z Bie­cho­wa, z tak wiel­ką si­łą, iż od te­go u­de­rze­nia padł on i na­tych­miast wy­zio­nął du­cha [...].


REKONSTRUKCJA ZAMKU ŚEDNIOWIECZNEGO WG B. ŻELAWSKIEJ


la­tach póź­niej­szych kró­lew­ski za­mek peł­nił prze­de wszyst­kim funk­cję sie­dzi­by lo­kal­nych u­rzę­dów sta­roś­ciń­skich. W tym cza­sie do­cze­kał się on jed­nej grun­tow­nej res­tau­ra­cji prze­pro­wa­dzo­nej w trze­ciej de­ka­dzie XVII stu­le­cia z ini­cja­ty­wy sta­ros­ty pyz­drskie­go Ada­ma Czarn­kow­skie­go. Wie­lo­krot­nie prze­bu­do­wy­wa­ny, znisz­czo­ny zos­tał przez Szwe­dów w po­ło­wie XVII wie­ku i nig­dy już nie od­zys­kał daw­nej świet­noś­ci. U schył­ku XVIII wie­ku wła­dze prus­kie prze­pro­wa­dzi­ły sze­ro­ko za­kro­jo­ny re­mont daw­nej wa­row­ni, a nas­tęp­nie za­a­dap­to­wa­ły ją na pot­rze­by za­kła­du kar­ne­go. W po­ło­wie nas­tęp­ne­go stu­le­cia, po prze­nie­sie­niu wię­zie­nia do Sie­ra­dza, obiekt od­da­no w rę­ce pry­wat­ne - od­tąd mieś­ci­ły się tu­taj lo­ka­le miesz­kal­ne i po­miesz­cze­nia ma­ga­zy­no­we, a w częś­ci pół­noc­nej zes­po­łu na śred­nio­wiecz­nych fun­da­men­tach pos­ta­wio­no spichrz, przy któ­rym na po­cząt­ku XX wie­ku za­ins­ta­lo­wa­no młyn mo­to­ro­wy.


ZAMEK W PYZDRACH NA RYSUNKU J. OLSZEWSKIEGO Z 1902 ROKU



Naz­wa mias­ta wy­wo­dzi się przy­pusz­czal­nie od ła­ciń­skie­go sło­wa pist­ri­num oz­na­cza­ją­ce­go młyn po­ru­sza­ny stą­pa­niem. W przesz­łoś­ci u­le­ga­ła ona częs­tym zmia­nom w za­leż­noś­ci od sy­tu­a­cji ge­o­po­li­tycz­nej i ję­zy­ka, ja­kie­go o­fi­cjal­nie u­ży­wa­no - w do­ku­men­tach po­ja­wi­ły się m.in. ta­kie o­kreś­le­nia jak: Pyz­der, Piz­dri czy Pei­sern. Jed­na z le­gend miej­skich wspo­mi­na o księ­ciu pias­tow­skim, któ­ry zmę­czo­ny po­lo­wa­niem przy­siadł na chwilę przy źró­deł­ku o­bok li­py. Na­pił się wo­dy ze źró­deł­ka, a ta tak mu pos­ma­ko­wa­ła, że za­chę­cał in­nych sło­wa­mi pij zdrój. W XIX wie­ku mias­tecz­ko po­ło­żo­ne by­ło w naj­da­lej wy­su­nię­tym na za­chód cy­pel­ku za­bo­ru ro­syj­skie­go i po­dob­no zna­laz­ło się w je­go za­się­gu tyl­ko dla­te­go, że ca­ro­wi bar­dzo spo­do­ba­ła się je­go naz­wa.



WIDOK ZE WSCHODNIEGO BRZEGU WARTY, FOTOGRAFIA Z 1917 ROKU



es­pół wa­row­ny wznie­sio­no we wschod­niej częś­ci or­ga­niz­mu miej­skie­go w ob­ręb­ie mu­rów miej­skich, na skar­pie po­nad do­li­ną War­ty. Był to ty­po­wy za­mek miej­ski - je­dy­ne doj­ście do nie­go wiod­ło przez mias­to, od któ­re­go od­dzie­la­ły go urzą­dze­nia ob­ron­ne o niez­na­nej dziś kon­struk­cji. Sta­no­wił on re­gu­lar­ne za­ło­że­nie zbu­do­wa­ne na pla­nie pros­to­ką­ta z czte­ro­iz­bo­wym do­mem miesz­kal­nym przy kur­ty­nie wschod­niej. Obok te­go do­mu w obrę­bie mu­rów znaj­do­wał się dru­gi mu­ro­wa­ny bu­dy­nek, w po­ło­wie XVI wieku już pus­ty, a tak­że nie­wiel­ka wie­ża, praw­do­po­dob­nie peł­nią­ca funk­cję us­tę­pu. Po­zos­ta­ła za­bu­do­wa dzie­dziń­ca by­ła drew­nia­na. Nie wia­do­mo, czy za­mek po­sia­dał wie­żę głów­ną.



PLAN MIASTA ŚREDNIOWIECZNEGO: 1. BRAMA KALISKA, 2. BRAMA POZNAŃSKA, 3. BRAMA TORUŃSKA, 4. ZAMEK KRÓLEWSKI,
5. KOŚCIÓŁ I KLASZTOR FRANCISZKANÓW, 6. KOŚCIÓŁ PARAFIALNY




za­cho­wa­nej w ob­ręb­ie daw­ne­go zes­po­łu zam­ko­we­go gru­pie bu­dyn­ków nie­wie­le jest śla­dów śred­nio­wie­cza - prze­wa­ża tu­taj za­bu­do­wa sprzed kil­ku­dzie­się­ciu - stu lat. Do­mi­nu­je w niej moc­no przek­ształ­co­ny ce­gla­ny dom, daw­niej spichrz, wznie­sio­ny na mu­rach go­tyc­kich, oraz przy­po­ra w jed­nym z na­roż­ni­ków. Obec­nie w za­bu­do­wa­niach tych mieś­ci się za­kład pro­duk­cyj­ny o­raz (praw­do­po­dob­nie) pry­wat­ne lo­ka­le miesz­kal­ne. Po są­siedz­ku, w skrzyd­le wschod­nim klasz­to­ru po­fran­cisz­kań­skie­go funk­cjo­nu­je Mu­ze­um Re­gio­nal­ne, gdzie zo­ba­czyć moż­na m.in. przed­mio­ty sta­no­wią­ce daw­ne wy­po­sa­że­nie zam­ku kró­lew­skie­go.


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

NIEMAL WSPÓŁCZESNA ZABUDOWA WZNIESIONA NA FUNDAMENTACH DAWNEGO ZAMKU KRÓLEWSKIEGO



iasto po­ło­żo­ne jest oko­ło 70 km na po­łud­nio­wy-wschód od Poz­na­nia, przy dro­dze wo­je­wódz­kiej nr 442 łą­czą­cej Wrześ­nię z Ka­li­szem. Do­jazd PKS-em z kie­run­ku: Ka­lisz, Ko­nin, Gniez­no, Poz­nań lub tran­spor­tem włas­nym. Za­mek stoi przy - a jak­że - ul. Zam­ko­wej, oko­ło 300 met­rów na wschód od Ryn­ku. Moż­na o­bej­rzeć go z blis­ka, jed­nak fo­to­gra­fu­ją­cym bę­dzie bra­ko­wać per­spek­ty­­wy. Do­god­niej­sze wi­do­ki, nie tyl­ko na zes­pół zam­ko­wy, ale tak­że na sto­ją­ce w je­go są­dziedz­twie klasz­tor i fa­rę, za­pew­nia wi­zy­ta na wschod­nim brze­gu rze­ki, skąd roz­po­ście­ra się ma­low­ni­cza pa­no­ra­ma. Aby się tam dos­tać, na­le­ży od­na­leźć most, prze­kro­czyć go i tuż za nim skrę­cić w pra­wo w przyd­roż­ny par­king, a nas­tęp­nie mi­nąć go i kie­ro­wać się dro­gą grun­to­wą w stro­nę War­ty. (ma­pa zam­ków)





Jarocin - relikty zamku szlacheckiego XVIw., tzw. Skarbczyk, 32 km



STRONA GŁÓWNA

tekst: 2007
fotografie: 2007
© Jacek Bednarek