STRONA GŁÓWNA

ZA GRANICĄ

MINIGALERIA

MAPKI

KSIĘGA GOŚCI

KONTAKT
BARANÓW SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO ŚLĄSKIE

BĄKOWA GÓRA

BESIEKIERY

BĘDZIN

BIERUTÓW

BIESTRZYKÓW

BOBOLICE

BODZENTYN

BOLKÓW

BORYSŁAWICE ZAMKOWE

BROCHÓW

BRODNICA

BRZEG

BYDLIN

BYSTRZYCA KŁODZKA

CHĘCINY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHANÓW

CIESZÓW

CZARNY BÓR

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZĘSTOCHOWA

CZOCHA

DĄBRÓWNO

DOBKÓW

DRZEWICA

DZIAŁDOWO

DZIERZGOŃ

GDAŃSK

GIŻYCKO

GŁOGÓW

GNIEW

GNIEWOSZÓW Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZYŃ

GOŁAŃCZ

GOŁUCHÓW

GOŚCISZÓW

GÓRA

GRODZIEC

GRÓDEK

GRUDZIĄDZ

GRZĘDY

GRZMIĄCA z.ROGOWIEC

INOWŁÓDZ

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZÓW

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO GÓRECKIE

KAMIENIEC ZĄBKOWICKI

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

KĘTRZYN

KĘTRZYN - KOŚCIÓŁ

KIELCE

KLICZKÓW

KŁODZKO

KOŁO

KONARY

KONIN-GOSŁAWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KOŹMIN WLKP.

KÓRNIK

KRAKÓW

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTMĘT

KRĘPCEWO

KRUSZWICA

KRZYŻNA GÓRA

KRZYŻTOPÓR

KSIĄŻ WIELKI

KUROZWĘKI

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMIŃSKI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

ŁAGÓW

ŁĘCZYCA

ŁOWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAŁA NIESZAWKA

MIĘDZYLESIE

MIĘDZYRZECZ

MIRÓW

MOKRSKO

MOSZNA

MSTÓW

MYŚLENICE

NAMYSŁÓW

NIDZICA

NIEPOŁOMICE

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJCÓW

OLEŚNICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OŁAWA

OŁDRZYCHOWICE KŁODZKIE

OPOCZNO

OPOLE GÓRKA

OPOLE OSTRÓWEK

OPORÓW

OSSOLIN

OSTRĘŻNIK

OSTRÓDA

OSTRÓW LEDNICKI

OTMUCHÓW

PABIANICE

PANKÓW

PASTUCHÓW

PIESKOWA SKAŁA

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

PIOTRKÓW-BYKI

PIOTROWICE ŚWIDNICKIE

PŁAKOWICE

PŁOCK

PŁONINA

PŁOTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POŁCZYN-ZDRÓJ

POZNAŃ

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZÓWKA z.GRYF

PRZEWODZISZOWICE

PYZDRY

RABSZTYN

RACIĄŻEK

RADLIN

RADŁÓWKA

RADOM

RADZIKI DUŻE

RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROGÓW OPOLSKI

RYBNICA

RYBNICA LEŚNA

RYCZÓW

RYDZYNA

RZĄSINY

SANDOMIERZ

SIEDLĘCIN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIEWIERZ

SMOLEŃ

SOBKÓW

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA GÓRA

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJÓW

SZAMOTUŁY

SZCZECIN

SZTUM

SZYDŁÓW

SZYMBARK

ŚWIDWIN

ŚWIEBODZIN

ŚWIECIE n.WISŁĄ

ŚWIECIE k.LEŚNEJ

ŚWINY

TORUŃ

TORUŃ z.DYBÓW

TUCZNO

TYNIEC

UDÓRZ

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZYŻTOPÓR

UNIEJÓW

URAZ

WAŁBRZYCH z.KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.STARY KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.NOWY DWÓR

WARSZAWA z.KRÓLEWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

WĄBRZEŹNO

WENECJA

WĘGORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIEŚ

WIERZBNA

WITKÓW

WLEŃ

WOJNOWICE

WOJSŁAWICE

WROCŁAW

WROCŁAW LEŚNICA

WYSZYNA

ZAGÓRZE ŚLĄSKIE

ZĄBKOWICE ŚLĄSKIE

ZBĄSZYŃ

ZŁOTORIA k.TORUNIA

ŹRÓDŁA

ŻAGAŃ

ŻARY

ŻELAZNO

ŻMIGRÓD


IMG BORDER=1 style=

POZOSTAŁOŚCI ZAMKU W GRUDZIĄDZU,
NA ZDJĘCIU ODSŁONIĘTA W 2006 ROKU I CZĘŚCIOWO ZREKONSTRUOWANA DOLNA CZĘŚĆ WIEŻY



oczątki krzyżackiego osadnictwa w Grudziądzu datuje się powszechnie na rok 1231. Jedenaście lat później nieopodal osady, nad jeziorem Rządz, wspierani przez wojska księcia pomorskiego Świętopełka Prusowie zadali Krzyżakom sromotną klęskę; wg (zapewne mało wiarygodnych) źródeł poległo wówczas około 1500 walczących po niemieckiej stronie mężczyzn. Załoga pobliskiego grodu nie przyszła z pomocą dziesiątkowanym wojom, co może świadczyć o tym, że albo była ona niezbyt liczna, albo gród był już zniszczony i opuszczony, lub po prostu jeszcze nie istniał. Na podstawie nowszych badań część historyków prezentuje pogląd, że Zakon pojawił się w Grudziądzu dopiero w połowie XIII stulecia; sama osada wcześniej należeć zaś miała do biskupa misyjnego Prus Christiana, a potem do jego następcy arcybiskupa Alberta Suerbeera. Zwolennicy powyższej teorii przypisują owym duchownym wzniesienie pierwszych murowanych umocnień, które następnie Krzyżacy wykorzystali przy budowie własnej warowni. Kilkanaście lat po zakończeniu pierwszej wojny ze Świętopełkiem zakon ustanowił w Grudziądzu komturię i zapewne w latach 1250-1260 rozpoczął wznoszenie zamku obronnego. W 1255 roku na terenie grodu odbyło się zgromadzenie biskupów z całych Prus zwołane celem unormowania sytuacji finansowej oraz stanu posiadania poszczególnych diecezji, wtedy też biskup pomezański Ernest przekazał osadę Krzyżakom i przeniósł swoją siedzibę do Kwidzyna. Budowa warowni trwała przypuszczalnie do roku 1299, gdy ukończono prace przy zamkowej kaplicy. W tym czasie zamek gościł m.in. mistrza krajowego Ludwika von Baldersheim i marszałka zakonu wizytujących wznoszone umocnienia. Podczas wojny z Władysławem Łokietkiem właśnie z Grudziądza wielki mistrz Verner von Orselh dowodził obroną państwa zakonnego. W 1338 roku na skutek obsunięcia się skarpy po długotrwałych deszczach i powodzi zawaliło się zachodnie skrzydło zamku, które później odbudowano.


WIDOK ZAMKU OD ZACHODU W 1. POŁOWIE XVII WIEKU, Z AKWARELI A. BOOTA


odczas bitwy pod Grunwaldem zginęła większość dostojników zakonnych, wśród nich komtur grudziądzki Wilhelm Haffenstein. Niedługo po tym wydarzeniu na zamku uwięziono Mikołaja z Ryńska, chorążego chorągwi Ziemi Chełmińskiej - Krzyżacy obwiniali go o zbyt wczesne zwinięcie chorągwi na znak zaprzestania walki w tej pamiętnej bitwie. Mikołaj został podstępnie schwytany przez rycerza Henryka Holta z Lipieńka, następnie przewieziony do Grudziądza i po trwających trzy dni torturach - ścięty. Wcześniej jednak miasto przeszło na krótki okres w ręce polskie i wówczas przez dwa miesiące starostą zamku był wielkopolski rycerz Mościc ze Stęszewa. Kilkadziesiąt lat później, w przededniu wojny trzynastoletniej Krzyżacy, obserwując rosnące niezadowolenie mieszczan, prewencyjnie wzmocnili twierdzę. Grudziądz był w tym czasie miejscem zjazdów antykrzyżackiego Związku Pruskiego, którego lokalni członkowie sporządzili listę krzywd, jakich ludność cywilna doznała od Zakonu. Wśród 66 pozycji jedna odnosiła się również do załogi grudziądzkiej - stawiano jej niezrozumiały dziś zarzut, iż jeden pan zakonny zwany Cameraver włażąc na dach zabił się. 4 lutego 1454 Związek Pruski wypowiedział posłuszeństwo Zakonowi, a cztery dni później powstańcy zdobyli zamek i mimo późniejszych prób jego odbicia ten do końca wojny pozostał najpierw w rękach związku, a następnie pod zarządem polskich starostów, aby w 1466 na mocy ustaleń 2. pokoju toruńskiego zostać ostatecznie przyłączonym do Korony. Pierwszym starostą był wojewoda chełmiński Augustyn z Szewy. Przez kolejne 300 lat pod polskim panowaniem mury zamku gościły wiele znanych postaci swoich czasów: Zygmunta II Augusta, Władysława IV, Stefana Batorego czy Jana III Sobieskiego. Z wrogim przyjęciem spotkał się Zygmunt III Waza, który w 1587 roku w czasie podróży na koronację ze Szwecji do Krakowa wraz ze swoją siostrą Anną zamierzał tutaj spędzić nocleg. Monarcha ów bez przeszkód natomiast bawił na zamku 17 maja 1623. Jego wizyta kosztowała wtedy miasto ponad 500 grzywien, z czego na samo tylko wino wydano podobno 322 grzywny, czyli równowartość 65 kg srebra!.

WIDOK MIASTA OD WSCHODU Z 1894 ROKU NA PODSTAWIE RYCINY E. DAHLBERGHA Z ROKU 1656



Ten zamek leży nad Wisłą na górze murami staro świeckiemi obwiedziony jeszcze od Krzyżaków Anno 1299 erigowany do którego wjazd od południa przez miasto. Brama pierwsza od miasta murowana wrota podwójne drzewniane na zawiasach żelaznych z kuną y kłódką na łańcuszku do zamykania. Ku drugiej bramie po prawej ręce ciągnie się mur wysoki, a po lewej ręce wypadło muru od Wisły łokci 66. To miejsce jest sztachetami zagrodzone. Wszedłszy na dziedziniec od drugiej bramy na prawey ręce stoi staynia y wozownia przemurowana pod jednym dachem przykryta dachówką góry mając na złożenie siana na które góry wschody z dziedzińca idą. Do tey stayney y wozownicy wrota do obojga podwójne na zawiasach z hakami żelaznych z kunami do zamykania żelaznymi. W stayni podłogi y żłoby po obu stronach dobre. Na tey stayni y wozowni dach potrzebuje reparacyj (...)

Z dziedzińca po prawej stronie pod wschodami drzwi proste zamykają się na kłódke, tam jest komórka dla więźniów. Drugei drzwi proste może na klatkę zamykać y tam Komórka jest, wniej podłoga już zła, okna nie masz tylko kratka żelazna ale stara. Trzecie drzwi na zawiasach y hakach, wrzeciądz do zamknięcia, tam jest spiżarnia, okna o czterech kwaterach dwa ale jedno z nich całe stłuczone, te okna bez zawiasków. Czwarte drzwi na zawiasach y zamek prosty z kluczem do sklepu, idzie ten sklep pod kaplice, schody do niego są dobre w oknach pręty żelazne. W tym sklepie jest drugi sklepik murowany, drzwi u niego na zawiasach y wrzeciądz, może się na kłódke zamknąć. W drugiej ściance są drzwi stare na zawiasach y hakach dobrych y wrzeciądz może się na kłódke zamykać, tam jest gmach to jest stara kuchnia, w niej komin wielki wprowadzony, okien nie masz tylko ramy od nich od dziedzińca. Za tą starą kuchnią jest w drugim gmachu piekarnia, drzwi nie masz tylko komin wielki y piec piekarny. W czwartej ścianie kuchnia przymurowana do niej drzwi na zawiasach, hakach, klamka y wrzeciądz do zamknięcia ale drzwi stare, komin wielki, ognisko z przymurkami dla wygody kucharski to alias jest w sieni. Pod tą kuchnią sklep ciemny bez okien y schodów nie masz a w izbie tey kuchenny zarywa się, sklepienie tegoż sklepu. Okien w tej kuchni jedenaście bez zawiasków y kietków, nie otwierają się, te okna dobre, tylko szyb kilka w nich stłuczonych.

Za kuchnią w rogu wieża okrągła wysoka zowie się Klimek. Przyjście do niego z telu w murze drzwi na zawiasach, wrzeciądz y skobel do zamknięcia kłódką, tam wschody murowane, które wychodzą na zamek do koła, a z muru do Klimka mostek jeszcze dobry ale się starzeje. Do Klimka pierwsze drzwi proste na zawiasach y na kłódke zamknięcie, tam są komórki za zamknięciem na kłódki dla więźniów. Dachy na zamku złe miejscami, osobliwie na ekonomia y nad gankiem przy kaplicy pod czas deszczów znacznie zaciekają. Nad pałacami dachy dobre. Dziedziniec zowie się Kępa jest brukiem cały wyłożony, ale miejscami zalazł wierzyskiem y ziemią. W środku dziedzińca jest studnia kamienna, głęboka, woda się nienadająca do gotowania, tylko chłodzenia trunków y na kuchenną potrzebę. Jest ta studnia obita że ją zamykać może, ale wierzch z desek stary rujnuje się. Koło na capach żelaznych słabe. Na walcu lina z kublami dwiema, żelastwo na nich dobre y łańcuchy przy kublach, to nakrycie dobrej reparacyji, albo całego odnowienia potrzebuje.

Lustracja Starostwa Grudziądzkiego, 1739



OBLĘŻENIE ZAMKU PRZEZ SZWEDÓW, FRAGMENT SZTYCHU E. DAHLBERGHA Z 1656 ROKU
S. PUFENDORF 'DE REBUS A CAROLO GUSTAVO GESTIS'


czasie drugiej wojny ze Szwecją w kwietniu 1656 roku Karol Gustaw X zorganizował w Grudziądzu swą tymczasową siedzibę i umieścił główną kwaterę armii szwedzkiej, a pół roku później w zamieszkała tutaj również jego żona. W roku 1659 po ledwie tygodniowym oblężeniu warownię zajęły wojska polskie pod dowództwem Jerzego Lubomirskiego. Polacy ostrzeliwali miasto i zamek stosując tak zwane ogniste bomby, które spowodowały rozległe i groźne pożary - na tyle skuteczne, że po czwartym takim ataku garnizon szwedzki postanowił otworzyć bramy miasta, przekazując stronie polskiej 30 dział i 2 moździerze. Ustąpili także obrońcy zamku, którzy podnieśli bunt przeciw oficerom i wbrew rozkazom zaprzestali walki. Podczas kolejnej wojny w roku 1703 Szwedzi zniszczyli i obrabowali zamkowe wnętrza, w tym kaplicę, skąd wynieśli cenne wyposażenie i naczynia liturgiczne. Stacjonowanie w Grudziądzu wojsk różnych narodowości i niepodejmowanie niezbędnego remontu doprowadziło zamek do ruiny. Pomimo prac podejmowanych jeszcze w 1765 przez ostatniego starostę hrabiego Augusta Stanisława von der Holtza niedługo potem, bo w roku 1800 warownia została opuszczona.


MIASTO I ZAMEK OD ZACHODU OKOŁO 1740 ROKU, RYCINA G. F. STEINERA


nia 6 kwietnia 1801 roku król pruski Fryderyk Wilhelm podpisał decyzję nakazującą rozebranie murów średniowiecznego zamku z przeznaczeniem odzyskanej substancji budowlanej na rozbudowę zakładu karnego i budowę nowożytnej fortecy, wznoszonej według projektu Pawła von Gontenzenbacha. Powstrzymano się jednak od rozbiórki wieży głównej; według romantycznej legendy na osobiste polecenie małżonki Wilhelma, w rzeczywistości - z powodu nieopłacalności rozbijania grubych i solidnie spojonych murów. Górna część wieży zniszczona została podczas wojny francusko-pruskiej w 1807. Francuzi zbudowali wtedy na jej szczycie rusztowanie z działem małego kalibru, z którego ostrzeliwali położoną nieopodal cytadelę. Zagrożona pruska załoga fortu odpowiedziała ogniem - jeden ze strzałów okazał się celny i zniósł część wieży wraz ze znajdującymi się na niej artylerzystami. Ostatecznie uległa ona zagładzie 5 marca 1945 roku, gdy Niemcy z brygady pancerno-spadochronowej "Herman Goering", by utrudnić wojskom sowieckim wgląd we własne pozycje, wysadzili ją w powietrze, co spowodowało zniszczenie istniejących jeszcze reliktów zabudowy w jej otoczeniu.


SKRZYDŁO POŁUDNIOWE ZAMKU WYSOKIEGO W 1848 ROKU, SZKIC G. B. JACOBIEGO



W 1956 roku na miejscu wysadzonej w powietrze przez żołnierzy niemieckich wieży zamkowej usypany został kopiec. Dziewięć lat później, zapewne w związku ze zbliżającymi się obchodami 1000-lecia Państwa Polskiego, na jego szczycie postawiono pomnik Światowida, pogańskiego boga lasu, słońca, ognia i urodzaju. Przypuszcza się, że taki wybór miał celowo zdyskredytować przypadającą na ten czas rocznicę 1000-lecia chrztu Polski. W połowie 1. dekady XXI stulecia kontrowersyjny pomnik przeniesiono do Parku Miejskiego, a sam kopiec rozebrano. Wtedy też odkryto zachowane jeszcze szczątki Klimka, które w części przyziemnej wyremontowano.




FRAGMENT NADBRZEŻA WISŁY ZE SPICHRZAMI I KLIMKIEM W TLE, FOTOGRAFIE Z PRZEŁOMU XIX/XX WIEKU



amek w Grudziądzu uważa się za jeden z największych w całym Państwie Zakonnym. Wybudowano go na wznoszącym się ok. 60 metrów ponad poziom Wisły wschodnim jej brzegu, odseparowanym naturalnymi parowami oraz głębokim sztucznym przekopem od sąsiadujących wzniesień. W części północnej liczącego 170 metrów długości i ok 70 metrów szerokości wzgórza usytuowano zamek wysoki, a w południowej rozwinęło się przedzamcze. Główna budowla stanowiła założenie na planie nieregularnym; skrzydła mieszkalne otaczały wewnętrzny dziedziniec ze studnią, w którego północno-zachodnim narożu stała wieża zwana później Klimkiem. Miała ona kształt walca o średnicy ok. 9 i wysokości 20 metrów (pierwotna wysokość mogła sięgać nawet 30 metrów). Wejście znajdowało się na wysokości 14 metrów ponad poziom terenu, a prowadził doń drewniany pomost przerzucony z murów obronnych zamku - wieża nie posiadała stałego połączenia z innymi jego budynkami. Od wejścia w górę wiodły kręte schody kamienne wmurowane w grubości muru i prowadzące do pomieszczeń zajmujących trzy lub cztery kondygnacje. Część wieży poniżej wejścia, czyli niemalże połowę jej wysokości obejmował szyb więzienny podzielony murowanym sklepieniem na dwie części. W stosunku do swojej średnicy budowla ta miała bardzo grube mury (3,2 metra), zbudowane z cegieł w wątku wendyjskim w niższych partiach i gotyckim w partiach szczytowych. Cechy budowy Klimka jasno określają jego funkcję: była to tzw. wieża ostatniej obrony (bergfried), służąca nielicznej, uprzywilejowanej grupie osób za miejsce schronienia podczas oblężenia; mogła też pełnić funkcje obserwacyjno - sygnalizacyjne, mieszkalne, więzienne albo służyć za magazyn zboża. Brak analogii dla Klimka w przypadku innych krzyżackich warowni pozwala postawić śmiałą tezę, że nie był on dziełem zakonnych budowniczych, lecz powstał wcześniej, pełniąc początkowo funkcję dzwonnicy kościoła katedralnego zakonu cystersów - pierwszych właścicieli Grudziądza.



KLIMEK NA FOTOGRAFIACH Z PIERWSZYCH LAT 20. WIEKU



Błędem z założenia jest postrzeganie dorobku kulturalnego miasta z pozycji tego co zachowało się do naszych czasów. Tak jest i z Grudziądzem. Na niektórych współczesnych mapach Polski tego miasta nie ma. Pisanie i dowodzenie istnienia tu w przeszłości architektury romańskiej u niektórych badaczy akademickich oraz historyków nierzadko przyjmowane jest jako herezja. Powodem takiego stanowiska jest funkcjonujący w Polsce stereotyp, że architektura murowana w tym regionie pojawiła się za sprawą Krzyżaków, od drugiej połowy XIII wieku i wszystko, co zbudowano z kamienia i cegły, wrzucane jest do wspólnego worka jako architektura gotycka. Oczywiście są od tego wyjątki, czego przykładem może być chrzcielnica w kościele św. Mikołaja. Tylko dlaczego romańska chrzcielnica albo kruchta w Kwidzynie stoją w sąsiedztwie gotyckich świątyń? Polskie średniowiecze w granicach uniwersalistycznej Europy posiadało architekturę na europejskim poziomie. Świadectwem tego moim zdaniem jest wieża Klimek, zniszczona przez Niemców 5 marca 1945 roku, która w stosunku do innych wież zamków krzyżackich posiadała liczne anomalie. Oto one:
1. Wejście do wieży znajdowało się na wysokości ok. 15 m, co było rzeczą normalną ale nie było naprzeciw wejścia ze skrzydła.
2. Wieża nie posiadała kamiennych kroksztynów, czyli belek do zamocowania drewnianego pomostu, łączącego wieżę z zamkiem. Takie kroksztyny montowano w trakcie budowy obiektu. Zamiast tego widoczne są wtórnie wykute gniazda do belek pomostu. Zauważalna wyrwa pod progiem zapewne powstała, gdy pomost się zarwał. Wynika stąd wniosek, że wejście powstało wtórnie.
3. Relikt pierścienia (fot. poniżej).


Rysunki wieży Klimek z XIX wieku, na których można zauważyć zaakcentowane pierścienie zamiast pasów, o których też wspomina literatura naukowa z XX wieku. W tejże literaturze jest powielany opis, iż Klimek posiadał ozdobne pasy z zielonej glazurowanej cegły.



Nie był to element ozdobny a konstrukcyjny. Jak bardzo wyraźne musiały być te pierścienie, jeśli rysowano je na panoramach Grudziądza nawet stojąc na drugim brzegu Wisły. Do czego służyły? Odpowiedź moim zdaniem znajdziemy w architekturze cylindrycznego baptysterium i cylindrycznej Krzywej Wieży w Pizie. Owe budowle posiadają płaszcze kolumn. Dowodem na to jest także inwentaryzacyjny rysunek techniczny wieży Klimek, autorstwa C. Steinbrechta z XIX stulecia. Pierścienie służyły do mocowania płaszcza kolumn otulającego cylinder wieży. To rozwiązanie jest modelowe dla architektury romańskiej. Steinbrecht, analizując fragment lica ściany, pokazał jak wykonany był pierścień. Wprawdzie narysował tylko dolny cokół budowli, to na widokówce sprzed 1914 widać nad oknem relikty drugiego cokołu. Rysunek udowadnia, iż wieża Klimek była nawet trudniejsza do wykonania od Krzywej Wieży w Pizie. Wieża w Pizie to cylindryczna budowla w środku pusta, bez schodów w ścianie, natomiast Klimek w środku był przedzielony czterema kopułami (z rysunku wynika, że trzema na pewno). Miał też kręte schody ze słupem wewnętrznym w 3-metrowej grubości murze. Średnica wieży to 9 metrów.
W konkluzji pojawiają się pytania:
1. Kiedy zdemontowano kolumny na Klimku, umocowane na pierścieniach? Z obliczeń wynika, że płaszcz kolumn mógł mieć nawet do 80 kolumn. Ślady prowadzą do Malborka. W 1274 roku Grudziądz w źródłach krzyżackich został odnotowany pod nazwą Cruceburch. Zachodzi relacja między tradycją krzyżacką a nazwą Grudziądza obowiązującą w 1274. Wiemy, że do budowy zamku malborskiego wykorzystano budulec z siedziby biskupa Chrystiana. Kolumny zawsze były cennym materiałem budowlanym.
2. Kiedy zdemontowano pierścienie i kto je zdemontował? Tutaj ponownie ślady prowadzą do Malborka. W 1818 roku władze pruskie nakazały rozbiórkę posadzki refektarza grudziądzkiego kolegium jezuickiego, by następnie użyć jej w odbudowywanym zamku malborskim. Zapewne wtedy też skuto średniowieczną zieloną, glazurowaną cegłę.
Podsumowując, trzeba stwierdzić, że wieża Klimek była świadectwem wybitnego mecenatu na tym terenie około połowy XIII wieku.

Marek Szajerka




REKONSTRUKCJA ZAMKU WYSOKIEGO AUTORSTWA A. WOLNIKOWSKIEGO


łówne, najwyższe skrzydło zamku wzniesiono od południa. Obejmowało ono przejazd bramny i składało się z trzech kondygnacji oraz głębokich piwnic. Na parterze po obu stronach bramy znajdowały się sklepione pomieszczenia gospodarcze i dwie cele więzienne. Ponad nimi umieszczono najważniejsze pomieszczenia konwentu, w części wschodniej kaplicę NMP, gdzie przechowywano interesującą relikwię - oprawioną w srebro głowę św. Krystyny. Na zachód od kaplicy, na tym samym piętrze znajdowały się ogrzewane piecami: kapitularz i refektarz, a ponad nimi kondygnacje spichrzowo-obronne. Na parterze skrzydła zachodniego było pomieszczenie gospodarcze oraz jadalnia dla służby, natomiast na drugiej kondygnacji rozlokowano komnaty gościnne, w tym największy pokój (z widokiem na rzekę) przeznaczony dla wielkiego mistrza, kiedy ten gościł na zamku. Kuchnię i piekarnię umieszczono zapewne w skrzydle północnym. Od zachodu stała skierowana w stronę rzeki wieża latrynowa - gdanisko. Ciekawostką zamku grudziądzkiego był fakt, że komtur nie mieszkał w domu konwentualnym, lecz w osobnym budynku przed frontem skrzydła południowego.


PLAN ZAMKU KRZYŻACKIEGO W GRUDZIĄDZU:
1. SKRZYDŁO POŁUDNIOWE, 2. SKRZYDŁO PÓŁNOCNE, 3. SKRZYDŁO ZACHODNIE, 4. WIEŻA KLIMEK, 5. GDANISKO,
6. MIEJSCE, W KTÓRYM STAŁ DOM KOMTURA, 7. FOSA ZAMKOWA, 8. PRZEDZAMCZE, 9. ZABUDOWANIA STAREGO MIASTA



Brama Zamkowa, a właściwie jej przedbramie zachowało się do naszych czasów. Przed 1. wojną światową dokonano przebudowy gdaniska oraz prowadzącego do niego ganku. Różnice ukazują fotografie z początku XX i XXI wieku. Zdjęcie po lewej jest kadrem ze starej widokówki: strzałką czerwoną zazn. różnice w poziomie kalenicy dachów, żółtą wskazano na brak i obecność drzwi.

Podstawowa różnica polega na zmianie ściany wewnętrznej gdaniska, które przed przebudową nie posiadało drzwi od strony ulicy Zamkowej. Po przebudowie na szalet miejski takie potrójne drzwi zostały wykonane. Jest to dodatkowy dowód, że budynek nie był spichrzem. Pierwotnie, podobnie jak w przypadku Bramy Wodnej, poziom drogi znajdował się niżej, stąd też okna przed bramą były równocześnie oknami strzelniczymi. Bramy Wodna oraz Zamkowa były do siebie podobne. Bramę Wodną od zachodu osłonięto gdaniskiem i spichrzem zamkowym, także Brama Zamkowa osłonięta była gdaniskiem. Ten układ posiadała też brama zamku w Pokrzywnie.

Marek Szajerka




IMG BORDER=1 style=

FRAGMENT MURU OBWODOWEGO Z DOBUDOWANYM W XIX WIEKU PSEUDOGOTYCKIM ŁUKIEM



dawnego założenia obronnego zachowały się przekształcone na początku XX stulecia nieliczne fragmenty murów obwodowych podzamcza, resztki ruin zamku właściwego, a także częściowo odgruzowana gotycka studnia. Pamiątkami po zamku są zapewne także trzy kamienne płaskorzeźby wmurowane w zachodnią ścianę kościoła farnego. W latach 2006-7 na górze zamkowej prowadzone były prace, w wyniku których zostały odsłonięte fundamenty i piwnice skrzydeł mieszkalnych zamku wysokiego. Dostęp na teren ruin teoretycznie nie jest możliwy, w praktyce nie stanowi najmniejszego problemu.


IMG BORDER=1 style=

WIDOK Z GÓRY ZAMKOWEJ NA DOLINĘ WISŁY



ozostałości po zamku położone są na północ od Starego Miasta, na wiślanej skarpie, w parku. Samochód najwygodniej zaparkować tuż przy rzece, na Alei Królowej Jadwigi, a następnie - piechotą - iść wzdłuż pięknych zabytkowych spichrzy utrzymując stale kierunek północny. (mapa) (2013, fotografie z 2010)





1. W. Antkowiak, P. Lamparski: Zamki i strażnice krzyżackie z. chełmińskiej, 1999
2. K. Bielicki: Zamki województwa toruńskiego, KAW 1980
3. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
4. M. Haftka: Zamki krzyżackie w Polsce, 1999
5. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
6. R. Sypek: Zamki i obiekty warowne Państwa Krzyżackiego, Agencja CB 2000


IMG BORDER=1 style=

BRAMA WODNA WYZNACZA POŁUDNIOWĄ GRANICĘ STAREGO MIASTA



Warto zobaczyć również:


IMG

Unikatowy w skali kraju zespół spichrzy wzniesionych w okresie od XIV do połowy XVIII wieku. Budynki zbudowano na stromej skarpie wiślanej, stąd od strony ulicy Spichrzowej mają dwie do trzech, a od strony Wisły pięć do sześciu kondygnacji. Współcześnie znajdują się w nich pomieszczenia muzealne, prywatne mieszkania, a część wciąż pełni funkcje magazynowe.

IMG

Położony w pd.wsch. części zabudowy staromiejskiej niewielki Rynek o wymiarach 54x70 metrów. Otaczają go odbudowane ze zniszczeń 2. wojny światowej malownicze kamieniczki stylizowane na barok z reprezentacyjnymi szczytami. Od 2010 z nową nawierzchnią (fot.).

IMG

Przy ul. Prostej gotycka kolegiata p.w. św. Mikołaja z przełomu XIII i XIV wieku, uznawana za jedną z najstarszych na ziemi chełmińskiej. Wewnątrz pochodząca z XIII wieku chrzcielnica typu gotlandzkiego, zdobiona smokami i maszkaronami, z romańską czarą granitową. Na uwagę zasługują także dwie średniowieczne kropielnice granitowe w kruchcie i pod wieżą.

IMG

Obok Rynku kościół pw. Franciszka Ksawerego z XVII stulecia, wchodzący dawniej w skład kolegium jezuickiego ufundowanego przez wojewodę Jana Działyńskiego. Wnętrze barokowe m.in. bogato rzeźbione ołtarze, uznany za cudowny wizerunek św. Franciszka Ksawerego oraz ozdobione motywami chińskimi ambona i chór muzyczny.

IMG

Nieco na południe od Bramy Wodnej pośrodku fontanny wykonaną z mosiądzu charakterystyczną rzeźbę Flisaka. Obok flisaka skwer, a na nim tabliczki z nazwami ulicy Grudziądzkiej, które były lub nadal są umieszczone w innych miastach w Polsce i Europie.



Pokrzywno - ruina zamku krzyżackiego XIIIw., 10 km
Rogoźno - ruina zamku krzyżackiego XIIIw., 15 km
Radzyń Chełmiński - ruina zamku krzyżackiego XIIIw., 19 km
Nowe - zamek krzyżacki XIVw., przebudowany, 26 km
Gródek - pozostałości zamku krzyżackiego XIVw., 29 km



STRONA GŁÓWNA