|
|
|
WIDOK OD WSCHODU NA ZAMEK W PIESKOWEJ SKALE
|
|
 omroka dziejowa skutecznie przesłania nam najstarsze dzieje warowni w Pieskowej Skale. Pierwotny zespół obronny powstał tutaj przed rokiem 1315 - wtedy bowiem odnotowany został w dokumentach księcia Władysława Łokietka jako castrum Peskenstein. Wiele przemawia za tym, że stał on na niedostępnym z trzech stron cyplu wzgórza, zwanego przez lud Zamczyskiem, kilkaset metrów w górę Doliny Prądnika, na jego lewym brzegu, w pobliżu południowych zabudowań Sułoszowej. Za taką lokalizacją przemawiają XIII-wieczne znaleziska archeologiczne oraz ślady fos i wałów. Nikłe resztki jakiejś historycznej budowli, być może z czasów Henryka Brodatego, odnaleźć można również po przeciwległej zamkowi stronie Prądnika, na zalesionym wzgórzu Bukowiec.
|
|
Nazwa zamku prawdopodobnie wywodzi się od niemieckiego terminu Peskenstein. Według opinii części badaczy nazwa jest pochodną kształtu zamkowej skały, która rzekomo miała przypominać psa. Niektórzy zaś twierdzą, że w języku staropolskim Pieś, Pieszko, Pieszek lub Piech- oznaczało zdrobnienie od imienia Piotr. Ponieważ jednak określenie Peskenstein istniało jeszcze przed przekazaniem tej domeny Piotrowi Szafrańcowi, zapewne spolszczono niemiecką nazwę, połączywszy ją z podobnie brzmiącym imieniem Pieszko.
|
|
|
FASADA WSCHODNIA ZAMKU RENESANSOWEGO
Z WIEŻĄ ZEGAROWĄ I LOGGIĄ
|
DZIEDZINIEC ZEWNĘTRZNY
|
|
 urowany zamek, w miejscu gdzie stoi obecna warownia, powstał prawdopodobnie z fundacji Kazimierza Wielkiego jako bazowe ogniwo w łańcuchu fortyfikacyjnym broniącym szlaku handlowego z Krakowa na Śląsk. W 1377 roku podczas polsko-węgierskiej interwencji na ziemi bełzkiej Ludwik Węgierski oddał Pieskową Skałę w dzierżawę Piotrowi Szafrańcowi z Łuczyć herbu Starykoń. Dar ten stanowił gratyfikację za popieranie planów dynastycznych króla, a także zadośćuczynienie za obrazę i uszczerbek na zdrowiu, będący efektem bijatyki z dworzanami węgierskimi, podczas której Piotr stracił ucho. Prawowitymi i pełnymi właścicielami zamku stali się Szafrańcowie 28 października 1422, gdy Władysław Jagiełło - nie będąc w stanie spłacić zaciągniętych przez królewski dwór długów - przekazał warownię na poczet zaległych należności. Panem na Pieskowej Skale był wówczas Piotr, syn wspomnianego już Piotra i podkomorzy krakowski, który pozyskał sobie królewski szacunek zwyciężając wojska krzyżackie pod Grunwaldem i pod Tucholą w roku 1410.
|
|
My Władysław, z Bożej łaski król Polski [...]
zaznaczamy wszystkim komu to wiedzieć należy,
że rozważywszy wierne posłuszeństwo, niezmordowana pracę
szlachetnego pochodzenia męża Piotra Szafrańca [...]
zważywszy, że w różnych wojnach, zjazdach, konfliktach,
obronie granic i jakichkolwiek opresji [...] w pilnym niepokoju
wiernej stałości i śmiałej odwadze, cichym, pożytecznym
i zdatnym zawsze się okazywał [...] pragnąc obdarzyć
naszą łaską specjalną zamek nasz Pieskową Skałę
wraz z wsiami Sułoszową, Wielmożą, Milonki i Wola
i młynami na rzece Prądnika [...] to wszystko dajemy
na własność i użytek Piotrowi Szafrańcowi i jego następcom.
|
|
WIDOK NA ZAMEK OD STRONY ZACHODNIEJ NA RYCINIE Z. VOGELA Z 1787 ROKU
|
|
SZAFRANIEC
|
 Podług tradycji Szafrańcowie pochodzą od dawnego klanu Toporczyków. Pierwszym przedstawicielem rodu miał być legendarny Żegota, który skłócony z braćmi zdjął ze swego herbu topór i zastąpił go wizerunkiem rumaka, odtąd występując w heraldyce jako Starykoń. Tyle legenda. W rzeczywistości najprawdopodobniej nazwisko Szafraniec związane jest z rudą barwą owłosienia jego właścicieli, kojarzoną w średniowieczu z przyprawą zwaną szafranem o charakterystycznym, wpadającym w odcień pomarańczy kolorze. Pierwszym znanym nam feudałem, który zaczął używać tego nazwiska, był Piotr z Łuczyc. Jego syn, również Piotr sprawował funkcję podstolego krakowskiego, podkomorzego i wreszcie starosty. W 1410 odznaczył się w pamiętnej Bitwie pod Grunwaldem, w której wystawił własną chorągiew. Jako wojewoda krakowski dążył do zawarcia unii z Czechami i pogłębienia związków z Litwą, dzięki czemu cieszył się wieloma względami na dworze króla Władysława Jagiełły. W pierwszej połowie XV wieku Szafrańcowie należeli do najbardziej wpływowej elity szlachty koronnej. Herb Starykoń dzielą z nimi takie rody jak Wielopolscy, Czartoryscy i Młodziejowscy.
|
|
|
|
|
Z. VOGEL, PIESKOWA SKALA OD OSTRONY OJCOWA, 1787
|
|
 następnych pokoleniach Szafrańcowie bardzo szybko utracili osiągniętą wcześniej wysoką godność na królewskim dworze. Ufni w pozycję rodu zaczęli angażować się w podejrzane interesy i zwyczajnie łamać prawo. Syn Piotra Młodszego, również Piotr, jeśli wierzyć przekazanym nam przez Jana Długosza XV-wiecznym plotkom, parał się na zamku w Pieskowej Skale alchemią i czarną magią. Miejsce to stało się wówczas dość niebezpieczne, jako że znany z gwałtownego charakteru gospodarz korzystając z dogodnego położenia swej siedziby miał trudnić się także rozbojem i napadać na przejeżdżających doliną kupców.
|
|
Był bowiem pod te czasy Piotr Szafraniec, podkomorzy krakowski,
jeden z panów koronnych, z przyczyny swoich skrytych knowań
w wielkiej u króla Kazimierza niełasce.
W podstępach nie dał się nikomu wyprzedzić,
złodziejów i rozbójników poplecznik i towarzysz
wielki sztukmistrz w oszustwie, wytwornymi kłamstwy
umiejący własnych najzaufańszych przyjaciół podchodzić.
|
|
KLASYCZNA KOMPOZYCJA:
ZAMEK I MACZUGA HERKULESA
|
WIEŻA ZEGAROWA W OBECNEJ FORMIE
POWSTAŁA ZALEDWIE 100 LAT TEMU
|
|
DOROTKA
|
 Jedna z wielu związanych z Pieskową Skałą legend opowiada tragiczną historię córki Toporczyków Dorotki, która wydana wbrew swej woli za starego Szafrańca pokochała służącego na jego dworze giermka, za co uwięziono ją w zamkowej wieży. Po pewnym czasie przebrany w zakonny habit kochanek podjął się próby oswobodzenia swej dulcynei, obydwoje zostali jednak schwytani i skazani na śmierć: giermka rozszarpały konie, a Dorotka umarła z głodu w jednej z baszt zamku. Podobno przez pewien czas jeden z jej psów wdrapywał się na stromą skałę przynosząc resztki jedzenia - stąd mamy kolejny już klucz do wyjaśnienia źródła terminu Pieskowa Skała, chociaż tym razem niezwykle odrealniony. Miejsce zaś, na którym znajdowało się legendarne więzienie, nazywa się dziś Skałą Dorotki.
|
|
|
GRAFIKA LAURENT DEROY Z ROKU 1852 (ZNISZCZONY ZAMEK)
|
WIDOK NAPOLEONA ORDY Z PRZED 1880 ROKU
|
|
 yn Piotra, Krzysztof Szafraniec, kontynuował rodzinne tradycje wcale nie kryjąc się ze swą kryminalną działalnością. Upodobał on sobie zwłaszcza bogatych kupców wrocławskich, którzy szukając ratunku u Kazimierza Jagiellończyka słali do niego błagalne listy ze skargami. Prośby okazały się skuteczne i z polecenia tegoż władcy w 1484 Krzysztof został publicznie ogłoszony banitą, a następnie pojmany, osądzony i ścięty na Wawelu pod Basztą Senatorską. W ten oto sposób Pieskowa Skała przeszła na własność brata skazanego - Stanisława, a później jego bratanka - Hieronima, za panowania którego ród Szafrańców odzyskał ogromne wpływy na dworze królewskim. W okresie tym zamek stał się ośrodkiem "nowinkarstwa", jego gospodarze należeli do ścisłej elity innowierców, byli zwolennikami i aktywnymi propagatorami nauk Kalwina, a ich siedziba niejednokrotnie dawała schronienie szukającym wstawiennictwa zbiegłym protestantom. Pełniący doniosłą funkcję nadwornego sekretarza Hieronim Szafraniec był jednocześnie zięciem Zygmunta Starego, co ułatwiło mu drogę do pozyskania stosownych funduszy na rozbudowę warowni, nie odpowiadającej już rosnącym potrzebom i ambicjom szlachetnego rodu. Podążając za modą na włoski renesans przystąpił w połowie XVI stulecia do gruntownej przebudowy zamku, być może przy udziale dwóch cenionych w tamtych czasach architektów: włoskiego Nicolae Castiglione i polskiego Gabriela Słońskiego.
|
|
|
|
|
|
TRAKTY KOMUNIKACYJNE 3. KONDYGNACJI ARKADOWEGO DZIEDZIŃCA WZNIESIONEGO PRZEZ SZAFRAŃCÓW W POŁOWIE XVI WIEKU
|
|
LEGENDA O KRZYSZTOFIE SZAFRAŃCU
|
 Pieniacz i warchoł Krzysztof Szafraniec wielokrotnie występował przeciw królewskiej władzy i narzuconym przez nią normom prawnym. Po latach bezkarnych grabieży i napaści na sąsiadów i konwoje kupieckie został on wreszcie schytany i rozkazem króla Kazimierza Jagiellończyka ścięty pod basztą Senatorską na zamku wawelskim. Ciało jego pochowano w pośpiechu jeszcze tego samego dnia bez śpiewów i ceremoni pogrzebowej w zgrzebnej trumnie w podziemiach kościoła Dominikanów, niedaleko miejsca kaźni. Od tej pory duch jego powraca nocami do swojej posiadłości. Wielokrotnie widziano na zamku tajemniczą zakapturzoną postać przemierzającą dziedziniec w kierunku bramy zamkowej. Słyszano również kroki w komnatach zamku, brzęk kluczy i inne dziwne odgłosy, świadczące o czyjeś obecności, podczas gdy nikogo tam nie było.
|
na podstawie "Legenda" O. Mikołajskiego
|
|
|
RENESANSOWE MASZKARONY NA DZIEDZIŃCU ARKADOWYM ZAMKU W PIESKOWEJ SKALE
|
|
 zieło to kontynuował i wspaniale zakończył jego brat stryjeczny Stanisław, jeden z najwybitniejszych Szafrańców, piastujący liczne wysokie godności państwowe. Jak opisywał Franciszek Siarczyński: Stanisław Szafraniec zamek wspaniały wystawił, ogrody zasadził, stawy, zwierzyńce założył. Dom tak był sprzętami ozdobiony, iż go z królewskim równano, zaś potomkowie jeszcze i w następnym wieku w tymże go stanie bez odmiany dla pamiątki utrzymywali. Stworzył on w Pieskowej Skale ośrodek kultury i myśli postępowej, otaczał hojną opieką ludzi nauki i pióra, popierał kierunki reformacji wspierając arian i kościoły ewangelickie. W 1608 po śmierci ostatniego dziedzica rodu Jędrzeja Szafrańca okazała budowla stała się przedmiotem zainteresowań wielu możnych. Ostatecznie za 100 tysięcy złotych kupił ją Maciej Łubnicki. Kolejnymi właścicielami warowni byli Barabara Sośnicka i Samuel Śladkowski, a następnie Jan Zebrzydowski herbu Radwan, który przekazał ją w 1640 roku swemu synowi Michałowi, staroście lanckorońskiemu. Temu ostatniemu zamek zawdzięcza modernizację fortyfikacji i gruntowną przebudowę, jakiej efekty wzbudzały u współczesnych podziw, lub co najmniej zainteresowanie, czego przykładem napisana przez Wespazjana Kochowskiego fraszka:
|
|
Herb Twój widząc, chorągiew i z krzyżem
Rzekną: wiecznie się skało do cię nie przybliżem
|
|
STAWY ZAMKOWE
|
SKRZYDŁO WSCHODNIE Z PROWADZĄCYM DO BASZTY ŁĄCZNIKIEM
|
|
omimo tych udoskonaleń Pieskowa Skała nie oparła się najazdowi Szwedów, którzy zajęli warownię w roku 1655 i w czasie blisko dwa lata trwającej okupacji znacznie ją spustoszyli. Do remontu rezydencji i przywrócenia jej dawnej świetności przystąpili tuż po zakończeniu wojny nowi właściciele - Wielopolscy herbu Starykoń, hrabiowie na Żywcu i Suchej. W dziejach zamku na stałe zapisał się Hieronim Wielopolski z pasją oddający się trudnej sztuce snycerskiej. Miał on tutaj pracownię, gdzie zatrudniał się wyrabianiem owych misternych mebli, które osobiście podziwiał sam Stanisław August goszczący w Pieskowej Skale w 1787. Po śmierci Hieronima jego żona Urszula Potocka przeprowadziła się na stałe do Warszawy i zamek opustoszał. W roku 1842 od Pawła Wielopolskiego kupił go Jan Mieroszewski, z kolei w 1846 odziedziczył go po ojcu Sobiesław August. W jego wnętrzach stworzyli oni prywatne muzeum, gromadzące dzieła sztuki i bogaty księgozbiór. Niestety w roku 1850 pożar zniszczył część zbiorów, a trzy lata później w wyniku osunięcia skały, zwanej Dorotką, zawalił się najstarszy, średniowieczny segment warowni. Wtedy też z powodu znacznych strat Mieroszewski rozebrał resztę starego zamku, a wraz z nim budynek stajni, spichrzów i wozowni.
|
|
|
|
|
OCHOTNICY POD DOWÓDZTWEM PADEWSKIEGO
ATAKUJĄ PIESKOWĄ SKAŁĘ, LE MONDE ILLUSTRE 1863
|
PRZEMARSZ ODDZIAŁÓW BRZEZIŃSKIEGO PRZEZ
PIESKOWĄ SKAŁĘ, L'ILLUSTRATION JOURNAL UNIVERSEL 1863
|
|
ziełu zniszczenia starał się zapobiec Sobiesław Mieroszewski podejmując pewne prace remontowe, przerwane jednak wybuchem powstania styczniowego, podczas którego zamek, będąc jedną z twierdz powstańczych, ucierpiał wskutek ostrzału rosyjskiej artylerii. Działalność związaną z odbudową rezydencji kontynuowano w latach 70-ych XIX stulecia, wtedy też nadano jej piętno mody neogotyckiej, bardziej eksponującej obronny w swym założeniu charakter. W roku 1896 od Mieroszewskich Pieskową Skałę nabył Michał Wilczyński z Warszawy i po ogołoceniu jej z najcenniejszych sprzętów sprzedał niejakiemu Chmurskiemu, który podobno tak ją zadłużył, że groziła jej licytacja. Podupadły zabytek postanowił ratować znany pisarz oraz publicysta Adolf Dygasiński zakładając towarzystwo akcyjne Zamek w Pieskowej Skale i tym sposobem przy użyciu odpowiednich środków finansowych działająca pod kierownictwem Henryka Dobrzyckiego spółka wykupiła zamek w roku 1903, następnie urządziła w nim luksusowy pensjonat funkcjonujący z powodzeniem aż do wybuchu 2. wojny światowej.
|
|
|
|
WIDOK Z LOTU PTAKA NA POCZTÓWCE Z LAT 30-YCH XX WIEKU
|
|
BITWA POD SKAŁĄ
|
4 marca 1863 w Pieskowej Skale stanął obozem dowódca jednego z największych oddziałów w powstaniu styczniowym Marian Langiewicz. Trzeciego dnia pobytu zaskoczył go rosyjski oddział mjr Medema i po krótkiej walce szturmem zdobył zamek, który został obrabowany i częściowo spalony. Powstańcy wycofali się w kierunku Wielmoży, tam jednak uderzył na nich dążący ku Skale ks. Szachowskoj. Langiewiczowi udało się przejść w kierunku Skały, gdzie przyjął walkę. W niszy skalnej pomiędzy zamkiem a Maczugą Herkulesa znajduje się płyta marmurowa z napisem: Tu spoczywa 65 powstańców polskich z 1863, a wśród nich akademik Stefan Zaleski i Ukrainiec Andrij Potiebnia, były oficer rosyjski, współpracownik Aleksandra Hercena. W hołdzie wojownikom za Waszą i Naszą wolność.
|
na podstawie "Orle gniazda i warownie jurajskie" J. Zinkowa
|
|
|
FOTOGRAFIE PRZEDWOJENNE - RZADKIE UJĘCIE ZAMKU OD STRONY PÓŁNOCNEJ...
|
|
zczęśliwie zamek uniknął większych zniszczeń wojennych pełniąc w czasie okupacji rolę sierocińca, przez który przewinęły się setki dzieci, przede wszystkim z dawnych kresów wschodnich. Później został on znacjonalizowany, a nadzór nad nim przejęło wpierw Ministerstwo Rolnictwa, zaś od roku 1950 - Ministerstwo Kultury i Sztuki. Podjęto wówczas decyzję o rewaloryzacji zabytkowego założenia i pod kierunkiem prof. Alfreda Majewskiego w okresie 1950-1963 przeprowadzono jego drobiazgową konserwację, przywracając dawny renesansowy kształt - taki, jaki dali mu w XVI wieku Szafrańcowie. Podczas prac odsłonięto renesansowe krużganki, na dziedzińcu odkryto maszkarony, malowidła ścienne wewnątrz i na zewnątrz budynków, portale i obramienia okienne. Odkryto też i odrestaurowano loggię widokową wieńcząc ją attyką, we wnętrzach zaś urządzono ekspozycję ukazującą przemiany w sztuce europejskiej od średniowiecza aż po wiek XX.
|
|
...ORAZ WIDOK OD POŁUDNIA
|
|
 amek zbudowany został na potężnej skale stromo opadającej z trzech stron w Dolinę Prądnika. Z uwagi na brak materiałów źródłowych i przekazów ikonograficznych nie znamy dokładnie jego średniowiecznej formy. Prawdopodobnie był to zespół dwuczłonowy z partią wyższą w postaci górującej nad okolicą wieży - u podstawy kwadratowej, następnie przechodzącej w ośmiobok, oraz segmentu położonego niżej, obejmującego pomieszczenia gospodarcze lub mieszkalne, którego zarys zbliżony był kształtem do dzisiejszego dziedzińca arkadowego zamku renesansowego. Bezpieczeństwo zapewniał wzniesiony od wschodu mur z dwiema okrągłymi basztami (1), przy czym w baszcie południowej (2) mieściła się brama wjazdowa chroniona przerzuconym nad suchą fosą (3) zwodzonym mostem.
|
|
REKONSTRUKCJA ZAMKU ŚREDNIOWIECZNEGO, ŹRÓDŁO:
I. T. KACZYŃSCY "ZAMKI W POLSCE POŁUDNIOWEJ"
|
|
 mponujące czteroskrzydłowe założenie powstało jako rezultat wielkiej rozbudowy, przeprowadzonej przez Szafrańców w połowie XVI wieku. Połączono wówczas luźno stojące budynki zamkowe, a uformowany w ten sposób dziedziniec (4) otoczono pięknymi krużgankami arkadowymi, upodabniającymi go do królewskiego Wawelu. Tenże dziedziniec zasłonięto od północy ścianą parawanową (5), wzniesioną dla kompozycyjnego zamknięcia całości, niwelując w ten prosty sposób istniejące między zamkiem górnym i dolnym różnice poziomów. Wewnętrzne krużganki ozdobiono herbami i maszkaronami, od strony Prądnika natomiast wybudowano piękną ażurową loggię (6) z widokiem na Maczugę Herkulesa, która zamku strzeże, rękę niszczącą od niego odwraca. Podwyższone budynki otrzymały finezyjną attykę, a wnętrza przyozdobiono takimiż detalami architektonicznymi w postaci kominków, portali, okien i innych, oraz stylowym wyposażeniem. Wokoło zamku założono ogrody, wykopano stawy i otworzono niewielki ogród zoologiczny.
|
|
|
|
|
|
RENESANSOWE DETALE ARCHITEKTONICZNE DZIEDZIŃCA ARKADOWEGO
|
|
STAWY
|
 Stawy zamkowe zostały założone ze względów krajobrazowych oraz w celu gospodarczej hodowli ryb: karpia, szczupaka i karasia. W późniejszych czasach hodowano w nich głównie pstrągi tęczowe, a od 1993 zaprzestano hodowli. Są to stawy przepływowe, stanowiące zespół pięciu zbiorników o łącznej powierzchni lustra około 2 ha. Obecnie są one najwiekszą na terenie Ojcowskiego Parku narodowego ostoją płazów. Żyją tu też bobry, które w ubiegłych latach założyły nory nad brzegami pierwszego stawu, wydry, a także liczna populacja zaskrońca. Szlak godowej wędrówki płazów z zimowisk do stawów w Pieskowej Skale zabezpiecza się od kilku lat. Akcję ratowania płazów prowadzą pracownicy Ojcowskiego Parku Narodowego oraz wolontariusze skupieni wokół Towarzystwa na Rzecz Ochrony Przyrody.
|
|
|
|
BASTION POŁUDNIOWO-WSCHODNI Z POŁOWY XVII STULECIA
WIEŻYCZKI STYLIZOWANE NA STRZELNICE POCHODZĄ Z WIEKU XIX
|
|
ichał Zebrzydowski w połowie XVII stulecia rozbudował swój zamek od najbardziej narażonej na ostrzał strony wschodniej, tworząc tam rodzaj podgrodzia. Miejsce to otoczył murami zwieńczonymi dwoma bastionami (7) wzniesionymi w stylu nowowłoskim, które to bastiony połączył na osi północ-południe szeroką kurtyną z bramą (8) prowadzącą na dziedziniec zewnętrzny (9) zamku. Furty wjazdowej broniła sucha fosa i przerzucony nad nią most zwodzony. Fortyfikacje te, jak na owe czasy, były niezwykle nowoczesne, a budowa ich wynikała z konieczności uwzględnienia nowego systemu obronnego wobec zastosowania artylerii w działaniach wojennych.
|
|
 |
|
PLAN ZAMKU W PIESKOWEJ SKALE:
1. BASZTA ŚREDNIOWIECZNA PÓŁNOCNA, 2. BASZTA ŚREDNIOWIECZNA POŁUDNIOWA - BRAMA WJAZDOWA NA DZIEDZINIEC
ARKADOWY, 3. ŚREDNIOWIECZNA FOSA, 4. DZIEDZINIEC ARKADOWY, 5. ŚCIANA PARAWANOWA PRZY SKALE DOROTKA,
6. RYZALIT Z LOGGIĄ WIDOKOWĄ, 7. XVII-WIECZNE BASTIONY, 8. KURTYNA WSCHODNIA Z PRZEJAZDEM BRAMNYM,
9. DZIEDZINIEC ZEWNĘTRZNY, 10. SKRZYDŁO POŁUDNIOWE, 11. OGRODY WŁOSKIE, 12. KORYTARZ ŁĄCZĄCY
DZIEDZINIEC Z BASZTĄ, 13. SKRZYDŁO ZACHODNIE, 14. TARAS SKALNY POD KAPLICĄ, 15. OFICYNA
|
|
 koło 100 lat później Hieronim Wielopolski dokonał następnej wielkiej przebudowy założenia, tym razem jednak nie zmieniając jego przestrzennego układu. W wyniku tej operacji zatracony został renesansowy charakter warowni, co najlepiej widoczne było na przykładzie arkadowych krużganków, które dla lepszego grzania zamieniono w toporny ciąg oszklonych korytarzy. Zamurowano też loggię widokową i przebudowano prawie wszystkie wnętrza, a wraz z nimi ościeża okienne i drzwiowe. Oprócz sali jadalnej, bawialni i biblioteki uwagę zwracały odtąd urządzone w trakcie południowym (10) charakterystyczne dla gustu tamtej epoki pokoje chińskie, perskie oraz tureckie. Dwie zamkowe wieże - gotycką na skale Dorotki i okrągłą w kurtynie północnej zwieńczono hełmami baniastymi, wzorowanymi na wawelskich. W miejscu zaś, gdzie dziś rozpościera się ogród włoski (11) powstał budynek o trzech kondygnacjach, który na parterze zajmowały stajnie, w części środkowej - wozownie, a najwyższe jego piętro przeznaczone było dla służby łowieckiej. Warownia w opisanej wyżej formie przetrwała do lat sześćdziesiątych XX wieku, kiedy po gruntownej restauracji nadano jej ponownie cechy renesansu.
|
|
|
|
|
|
DZIEDZINIEC ARKADOWY PRZED RESTAURACJĄ W LATACH 40-YCH XX WIEKU I OBECNIE
|
|
|
amek Pieskowa Skała to współcześnie najlepiej zachowana rezydencja obronna Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Stanowi ona Oddział Państwowych Zbiorów Sztuki na Wawelu obejmujący reprezentacyjny czteroskrzydłowy zespół renesansowy z arkadowymi krużgankami, loggię z wieżą zegarową, cylindryczną basztę gotycką, XVII-wieczną oficynę, włoskie bastiony i tarasy ogrodowe. Pozbawione oryginalnego wyposażenia wnętrza pełnią obecnie funkcję muzealnych sal wystawowych: w dolnych kondygnacjach udostępniane są prezentacje czasowe, wyższe poziomy zajmuje natomiast niezwykle starannie przygotowany cykl ukazujący przemiany w sztuce europejskiej od średniowiecza aż po wiek XX. W ramach tejże ekspozycji zwiedzamy kolejno:
- salę gotyku z kolekcją średniowiecznych rzeźb gotyckich, galerią malarstwa polskiego, arrasami o charakterze sakralnym i pochodzącymi z XV stulecia drzwiami kościoła z Woli Radziszowskiej,
- salę renesansu, w której obejrzeć możemy niecodziennych rozmiarów ścienne arrasy, tym razem o tematyce świeckiej, pochodzące z tego okresu meble, a także kolekcję włoskiej majoliki, czyli fajansu,
- salę baroku z zespołem obrazów mistrzów szkoły holenderskiej, bajecznie wykonanych sepetów włoskich i niemieckich, kolekcją naczyń i sprzętu codziennego użytku oraz mozaiką XVII-wiecznych zamków i kłódek,
- salę późnego baroku, gdzie dominuje kolekcja francuskich tkanin ukazujących historię podbojów Aleksandra Macedońskiego, zaś główne miejsce zajmuje paradne łoże francuskie stanowiące przed laty własność Anny Elżbiety Potockiej,
- salę rokoko z charakterystycznymi dla tej epoki fikuśnymi mebelkami, bogatym zbiorem malarstwa włoskiego i gobelinami ilustrującymi sceny rodzajowe z życia wiejskiego, wśród nich zajmujący całą ścianę Łowca kretów,
- salę klasycyzmu, empiryzmu i biedermeieru z typowymi dla tych nurtów grupami mebli, porcelaną i złotniczą sztuką użytkową,
- salę romantyzmu i realizmu, w której ekspozycję tworzą meble i malowidła z połowy XIX-stulecia, m.in. dzieła Eugene Delacroix, Goustave'a Courbeta czy Jana Matejki,
- salę historyzmu, gdzie podziwiać możemy misz masz sprzętów pochodzących z różnych zakątków świata, a także eksponaty o charakterze patriotycznym, wśród nich obrazy Józefa Chełmońskiego i Henryka Siemiradzkiego,
- salę secesji z wyposażeniem w stylu art noveau, zbiorem niemieckich lamp naftowych i pochodzących z Francji naczyń szklanych oraz płótnami Jacka Malczewskiego i Władysława Podkowińskiego, m.in. znany z tysięcy reprodukcji Szał,
- salę sztuki XX-lecia międzywojennego w stonowanej formie prezentującej skromną kolekcję eksponatów łączących elementy modernistyczne inspirowane sztuką ludową.
|
|
|
|
|
STRZELNICE WE WSCHODNIM TRAKCIE KOMUNIKACYJNYM
|
ZAMKOWA EKSPOZYCJA: SALA BAROKU
|
|
rzyjeżdżający na zamek obejrzeć mogą również wystawę ilustrującą dzieje Pieskowej Skały i Galerię prezentującą najbogatszą w Polsce kolekcję malarstwa angielskiego. Turyści indywidualni wszystkie ekspozycje zwiedzają bez udziału przewodnika, zabronione jest niestety wykonywanie zdjęć wewnątrz zamku. W jego sąsiedztwie rozpościera się ładny park krajobrazowy z zabytkową altaną, natomiast nieco na pd.wschód, w odległości kilkuset metrów od murów warowni stoi samotnie najsłynniejsza polska skała - Maczuga Herkulesa, zwana też Maczugą Krakusa, Skałą Twardowskiego lub prościej - Sokolicą.
|
Muzeum czynne jest od maja do końca września w godz:
wtorek, czwartek - 9.00-17.00
sobota, niedziela - 10.00-18.00
piątek - 10.00-13.00
w poniedziałki muzeum jest zamknięte
W kwietniu i październiku muzeum otwarte jest w godz:
wtorek, czwartek - 10.00-16.00
sobota, niedziela - 10.00-16.00
piątek 10.00-13.00
w poniedziałki nieczynne
W okresie od listopada do końca marca
dla turystów indywidualnych muzeum otwarte jest
tylko w soboty i niedziele w godz. 10.00-16.00
Dla grup minimum 15 osób otwarte ponadto
od wtorku do piątku po wcześniejszym zgłoszeniu
bilety wstępu w 2009 kosztowały:
Przemiany stylowe w dziejach sztuki europejskiej:
10 zł normalny, 7 zł ulgowy, 32 zł rodzinny
Galeria malarstwa Angielskiego:
8 zł normalny, 5 zł ulgowy, 24 zł rodzinny
Historia Pieskowej Skały
w cenie biletu na jedną z powyższych ekspozycji
Uwaga: na dziedziniec arkadowy możemy wejść
tylko po wykupieniu blietu wstępu
|
|
|
|
|
UTRZYMANE WE WŁOSKIM STYLU OGRODY ZAMKOWE
|
WAROWNIA NAJPIĘKNIEJ PREZENTUJE SIĘ Z DOLINY PRĄDNIKA
|
|
o Pieskowej Skały dojechać możemy busami prywatnych firm przewoźniczych lub PKS kursującymi z kierunków Krakowa i Olkusza. Pod zamkiem funkcjonuje parking, drugi zlokalizowany jest przy Maczudze Herkulesa - obydwa objęte stawką haraczu 7 zł i nie strzeżone, czyli jak zwykle. Po sezonie na parkingu przy Maczudze Herkulesa parkingowe hieny czasami znikają.
(mapa) (2009)
|
|
1. I. T. Kaczyńscy: Zamki w Polsce południowej, Muza SA 1999
2. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
3. M. Kozłowski, B. Wernichowska: Duchy polskie, Kraj 1983
4. O. Mikołajski: Zamek w Pieskowej Skale, Dikappa 2009
5. J. Pleszyniak: Jurajskie niespodzianki, Alatus 2008
6. M. Podlodowska-Reklewska: Pieskowa Skała, wyd. Zamek Królewski na Wawelu 2006
7. J. Smoczyński: Zamki, Carta Blanca 2008
8. R. Sypek: Zamki i obiekty warowne Jury Krakowsko-Częstochowskiej, CB
9. J. Zinkow: Orle gniazda i warownie jurajskie, Sport i turystyka 1977
|
|
|
PANORAMA DZIEDZIŃCA ZEWNĘTRZNEGO Z WIDOKIEM NA DOLINĘ PRĄDNIKA (KLIKNIJ ABY POWIĘKSZYĆ)
|
|
Ojców - ruina zamku królewskiego XIVw., ok. 7 km
Korzkiew - zamek rycerski XIV/XVw., ok. 17 km
Wysocice - romański kościół obronny XII/XIIIw., ok. 17 km
Rabsztyn - ruina zamku królewskiego XIVw., ok. 21 km
Wielka Wieś (Biały Kościół) - pozostałości zamku rycerskiego XIVw., ok. 22 km
|
|
Będąc w Pieskowej Skale warto przy okazji zobaczyć również:
|
|
|
Tuż pod skałą zamkową w pobliżu stawów symboliczną mogiłę z prochami powstańców styczniowych, którzy zginęli w bitwach z wojskiem rosyjskim pod Wielmożą i Skałą.
|
|
|
Jadąc w kierunku Ojcowa zabytkową kaplicę na wodzie, zbudowaną na przełomie XIX i XX wieku z istniejących tu wcześniej łazienek zdrojowych. Kaplica usytuowana jest nad potokiem na podporach, co wg miejscowej tradycji wiązało się z zarządzeniem cara Mikołaja, zabraniającym budowy obiektów sakralnych na ziemi ojcowskiej, wobec czego obiekt ten zbudowano "na wodzie".
|
|
|
Położone nieopodal grodzisko z Pustelnią Salomei i XVII-wiecznym kościołem Wniebowzięcia NMP, być może pierwotnie było to miejsce o charakterze obronnym. Wewnątrz kościoła dekoracja barokowa. Na zewnątrz posągi najbliższej rodziny Henryka Brodatego i obelisk w kształcie orientalnego słonia z 1686 roku.
|
|
|
Ojcowski Park Narodowy z interesującymi formami skalnymi: Maczugą Herkulesa, Igłą Deotymy czy Bramą Krakowską, licznymi jaskiniami: Łokietka, Ciemną, Sąspowską i in., a także ciekawą szatą roślinną i bogatą fauną. Najciekawsza część Parku znajduje się na pd.wschód od ruin zamku w Ojcowie.
|
|
