SMUKŁA WIEŻA GÓRUJE NAD ZAMKIEM

XIX-WIECZNE PORTALE

istoria zamku Rajsko sięga drugiej połowy XIII wieku i związana jest pierwotnie z osobą księcia świdnickiego Bolka I. Obiekt powstał zapewne w celu obrony zachodniej granicy księstwa i wraz z zamkami Czocha, Świecie oraz Gryf wchodził w skład historycznego Okręgu Kwisy. Przypuszczalny koniec funkcjonowania warowni datuje się na okres wojen husyckich (1419-34), kiedy to została ona zdobyta i w następstwie zniszczeń popadła w ruinę. Po przeszło 400-letnim interludium zamek odrodził się w drugiej połowie XIX wieku za sprawą właściciela pobliskiego pałacu w Biedrzychowicach - włoskiego hrabiego Aleksandra von Minutoli, wielkiego miłośnika, kolekcjonera i konesera sztuki. W roku 1863 kupił on stary zabytek i w latach 1875-78 doprowadził do jego rekonstrukcji w stylu neogotyckim, wykorzystując przy tym istniejące już oryginalne detale kamiennych sklepień, sztukaterii z piaskowca i marmuru oraz elementy metaloplastyki. U podnóża zamku zbudował też istniejące do dziś w szczątkowym stanie kamienne schodki umożliwiające swobodne zejście na brzeg Kwisy. W jego odnowionych wnętrzach hrabia zgromadził bogatą kolekcję szkieł i ceramiki weneckiej, antyczne puchary i dzbany, afrykańskie maski, militaria, meble oraz obrazy tak znanych artystów jak Albrecht Durer, Paolo Veronese czy Rembrandt. Po pierwszej wojnie światowej część kolekcji zaginęła w niewyjaśnionych okolicznościach, a to co udało się zachować, przeniesiono do pałacu.

RUINA OD PÓŁNOCY

WIDOK Z WIEŻY NA ZESPÓŁ BRAMNY

o śmierci Aleksandra Rajsko stało się własnością jego córki Anny von Pfeil, która wydzierżawiła go następnie Lubańskiemu Towarzystwu Schronisk Młodzieżowych. Wykorzystując projekty zgorzeleckiego architekta Stangego dokonano wówczas kolejnej przebudowy zamku i po zakończeniu prac otwarto w nim schronisko. Po 1945 obiekt został rozgrabiony i od tego czasu niszczeje.

PAŁAC

(...) Gdy pewnego dnia zamek nabył Aleksander von Minutoli, jego historia wzbogaciła się o nową opowieść. Człowiek ten był znanym kolekcjonerem dzieł sztuki. Przemierzając okolicę natknął się na te interesujące ruiny i kupił je jeszcze tego samego dnia. Był rok 1683, Aleksander kilka lat odnawiał zabytek, aby przywrócić mu dawną świetność. Kiedy ukończono prace, Rajsko otworzyło swe podwoje dla turystów. Ten odrestaurowany zabytek był często odwiedzany przez okoliczną młodzież, gdyż można było tu wspaniale wypocząć. Zdrowe powietrze i czysta woda przyciągały wielu ludzi. Pełen zachwytu Aleksander postanowił dobudować wieżę, najwyższy punkt, z którego chciał podziwiać całe Pogórze Izerskie, piękne jezioro i mnóstwo zieleni. Najistotniejszą ciekawostką tego niezwykłego zamczyska jest jednak tunel, który rozciąga się od Rajska do pałacu w Biedrzychowicach. Miał on służyć nowemu właścicielowi do transportu cennych skarbów, które zgromadził w ciągu wielu lat. Dla bezpieczeństwa przenosił je z podziemi do swojego pałacyku, który wcześniej nabył za niebagatelną kwotę. Pewnego dnia wśród wieśniaków wybuchła epidemia i nikt nie mógł jej zwalczyć. Ludzie umierali, a medycy rozkładali bezradnie ręce. Aleksander postanowił pomóc biednym i bezradnym ludziom. W tunelu umieścił chorych, aby zaraza się nie rozprzestrzeniła. Pomysł okazał się skuteczny. Choroba minęła, a podziemne przejście na zawsze zasypano wraz ze zmarłymi. Niebawem Rajsko, zwane też Zamczyskiem, zostało rozgrabione i na powrót popadło w ruinę, natomiast uroczy pałac w Biedrzychowicach zachował się do dziś w doskonałym stanie. Tutejsi mieszkańcy powiadają, że w pałacu straszy, a o północy widać niekiedy jasne światła w oknach. Słychać też głośne szepty i jęki, które pochodzą z wewnętrznych korytarzy. (...)

Fragment z książki Mariana Świeżego
ZAMKI, TWIERDZE, WAROWNIE

WIEŻYCZKA W ZESPOLE BRAMNYM ZACZYNA SIĘ SYPAĆ

uina położona jest na stromym, granitowo-gnejsowym wzniesieniu prawego brzegu Kwisy w jej przełomowym odcinku pomiędzy jeziorami Złotnickim i Leśniańskim. Ma ona charakter wtórny, bowiem jej obecny stan to przede wszystkim pozostałości po XIX-wiecznej rekonstrukcji, dla której bazą były relikty średniowiecznej warowni. We względnie dobrym stanie do dziś zachowały się kamienne elementy bramy wjazdowej, pozostałości budynków mieszkalnych oraz strzelista wieża, ze szczytu której rozciąga się widok na Jezioro Leśniańskie oraz dachy stojącego na jego przeciwnym brzegu zamku Czocha. Znajdująca się w prywatnych rękach ruina jest w dużym stopniu zarośnięta i kompletnie zaniedbana, choć podobno jeszcze niedawno właściciel starał się uczynić z niej turystyczną atrakcję i co nieco tam zainwestował. Obecnie całkowicie opuszczona otwarta jest dla ruchu turystycznego. Wstęp wolny.

amek Rajsko znajduje się nieopodal miejscowości Zapusta przy trasie z Leśnej do Biedrzychowic. Aby dostać się do ruin należy na początku wsi (jadąc z kierunku Leśnej) skręcić w prawo w zarośniętą drogę z betonowych płyt, która po kilkuset metrach kończy się przy zamkowej bramie. Można tutaj dojść również szlakiem turystycznym, prowadzącym wzdłuż brzegu jeziora z położonego nieopodal ośrodka wypoczynkowego. (mapa) (2004)

POZOSTAŁOŚCI XIX-WIECZNEGO
BUDYNKU MIESZKALNEGO

ZAMEK JEST W DOŚĆ DUŻYM STOPNIU WYALIENOWANY
Z OTACZAJĄCEJ GO CYWYLIZACJI, MIMO TO
AUTEM MOŻNA PODJECHAĆ POD SAMĄ JEGO BRAMĘ

Złotniki Lubańskie - szubienica XVIIw. przebudowana na sztuczny zamek, ok. 5 km
Leśna - zamek Czocha, ok. 6 km
Świecie - ruina zamku książęcego XIVw., ok. 9 km
Rząsiny - relikty zamku Podskale XIIIw., ok. 10 km
Proszówka - ruina zamku piastowskiego Gryf XIIIw., ok. 14 km