|
|
|
RUINA ZAMKU SZCZERBA KOŁO GNIEWOSZOWA |
|
|
 istoria powstania i funkcjonowania położonej nieopodal wsi Gniewoszów warowni w znaczącym stopniu pokryta jest mgiełką tajemnicy, niewiele zachowało się bowiem dokumentów wzmiankujących o jej losach. Nieznany jest fundator zamku ani czas, w którym on powstał. Z informacji z 1358 roku wiadomo jedynie, że właścicielem lokalnych dóbr był wtedy Otto Schuler, syn wywodzącego się z Łużyc rycerza Ottona Glaubicza (Głębisz, Glubos, Glubocz, von Glaubitz), notowanego w roku 1318, w 1323 wymienionego jako właściciel Międzylesia. Obiekt prawdopodobnie powstał w drugiej połowie XIV wieku, a jego usytuowanie ściśle związane było z potrzebą kontroli szlaku handlowego wiodącego z Pragi przez Przełęcz Międzyleską w kierunku Kłodzka. Szczerba należy do grupy tych pechowych zamków, których byt zakończył się po ledwie kilkudziesięciu latach funkcjonowania. Koniec nastąpił prawdopodobnie w 1428 w związku z wybuchem na południu powstania husyckiego - i to właśnie oddziałom husyckim przypisuje się zniszczenie warowni ogniem artyleryjskim podczas zbrojnego pochodu na Śląsk. Informacja ta jednak nie ma żadnego potwierdzenia w źródłach; w 1433 roku pojawia się natomiast notatka o Bernardzie, panu na Szczerbie, który w tym czasie już przypuszczalnie nie żył. Niezależnie jednak od tego kiedy i przez kogo twierdza została zburzona, pewne jest, iż pod koniec XV wieku była już niezamieszkaną ruiną stanowiącą tytuł feudalny i będącą nominalnym ośrodkiem dóbr śnielińskich. Rozebrano ją częściowo w 1769, uzyskany w ten sposób materiał wykorzystując do budowy browaru we wsi Różanka. W XIX stuleciu właścicielami ruin byli m.in. hrabia von Magnis oraz księżna Marianna Orańska (ta, która kazała zbudować pałac w Kamieńcu Ząbkowickim). W latach 1986-1991 na terenie zamku prowadzono badania archeologiczne, podczas których odkryto niemal cały zarys części mieszkalnej oraz znaczne odcinki murów obwodowych.
|
|
 |  |
|
FURTA BRAMNA I PROWADZĄCE DO NIEJ WSPÓŁCZESNE SCHODY |
|
 Jedna z miejscowych legend przedstawia historię córki Dzikiego Jana, komesa na zamku w Szczerbie, słynącego z okrucieństwa psychopaty. Za karę po śmierci zarówno on, jak i cała jego nieszczęsna rodzina nie mogli zaznać spokoju. Pewnego dnia ubogiemu rolnikowi ze wsi Różanka ukazała się córka owego potwora, litościwie prosząc, aby chłop pomodlił się za jej przeklętą duszę w pobliskim klasztorze. Dodatkowym warunkiem było, aby modlący się był człowiekiem na wskroś uczciwym, brzydzącym się kłamstwem i złodziejstwem. Pełen dobrych intencji wieśniak odmówił zalecone pacierze, ale wracając z kościoła zerwał po drodze jagody, naiwnie myśląc, że rosną one dziko. Niestety, okazało się, że las, w którym rosły owoce, był czyjąś własnością. Warunek nie został więc spełniony i piękna córka komesa do dziś błąka się wśród zamkowych ruin strzegąc skarbów swego ojca. Ukryta pod ziemią pilnuje beczek z kosztownościami, które jest w stanie odnaleźć tylko człowiek pobożny i na wskroś uczciwy. I biedna wciąż wierzy, że ktoś taki istnieje...
|
|
|
 |  |
|
BUDA Z PALENISKIEM
NA POŁUDNIOWYM STOKU WZGÓRZA |
WIDOK NA SUCHĄ FOSĘ OD STRONY PÓŁNOCNEJ |
|
|
 arownię umiejscowiono na skalistym wzgórzu otoczonym przez potoki: Głownię od północy oraz Gołodownik od południa, zbiegające się na wschód od ruin. Miała ona kształt zbliżony do owalu, prosto ściętego od strony zachodniej i z niewielkim występem na północy. Postawione z miejscowego kamienia mury obronne otaczały dziedziniec o długości 40 i szerokości 10-18 metrów. Całość zajmowała powierzchnię ok. 1000 metrów2. Szeroka na 3 metry brama ulokowana była w północnym odcinku muru zachodniego, natomiast od strony północnej na zamek prowadziła wąska furta. Do kurtyny północnej przylegały także zabudowania mieszkalne, wzniesione na narysie zbliżonym do czworoboku o wymiarach ok. 9,5x19,5 m. Z trzech głównych komnat największa, wyposażona w piec typu hypokaustum, pełniła prawdopodobnie rolę świetlicy, zaś dwie pozostałe należy uznać za pomieszczenia mieszkalne. Całe założenie otoczono wykutą w skale głęboką fosą.
|
|
 |
|
PLAN ZAMKU SZCZERBA:
1. DZIEDZINIEC, 2. DOM MIESZKALNY, 3. BRAMA WJAZDOWA, 4. FURTA
|
|
wyniku prowadzonych niedawno badań odkryto część zamkowych murów i obecnie budowla stanowi dobrze czytelną ruinkę z zachowanymi w znacznej części obwodu 1,5-metrowej grubości murami obronnymi, których wysokość miejscami osiąga 9 metrów. Z porośniętego zaroślami dziedzińca widoczne są odgruzowane piwnice i dolne kondygnacje gmachu mieszkalnego. Malowniczy obiekt znajduje się po lewej stronie drogi prowadzącej z Międzylesia do Gniewoszowa, kilkaset metrów na północ od końcowych tablic wsi Różanka (ok. 300 metrów za pasieką). Zasłonięta drzewostanem ruina w miesiącach bezlistnych jest widoczna z owej drogi, łatwo można ją jednak przeoczyć, ponieważ kamienne mury zupełnie nie wyróżniają się na tle licznie porozsiewanych w okolicy skał. Trzeba więc bardzo uważać - przypadkowi wczasowicze i gamonie nie mają szans, nie znajdą.
|
|
WIDOK NA CZĘŚĆ WSCHODNIĄ MURU
OD STRONY DZIEDZIŃCA |
POD ZAMKIEM USTAWIONO TURYSTYCZNE
TABLICE INFORMACYJNE |
|
 ezpośrednio w pobliże ruin dojechać można tylko prywatnym środkiem transportu. W oddalonym o ok 5 km Domaszkowie zatrzymują się pociągi osobowe z Wrocławia. Jadąc pociągiem pospiesznym należy wysiąść w Międzylesiu, skąd do zameczku prowadzi 8-kilometrowa, malownicza droga, będąca zaczątkiem tzw. Autostrady Sudeckiej ciągnącej się przez Góry Bystrzyckie do Zieleńca, którą polecam wszystkim wytrwałym cyklistom. Wstęp na teren ruin wolny. (mapa) (2007)
|
|
1. M. Chorowska: Rezydencje średniowieczne na Śląsku, OFPWW 2003
2. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
3. I. T. Kaczyńscy: Zamki w Polsce południowej, Muza SA 1999
4. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
|
|
W GÓRY BYSTRZYCKIE NAJPRZYJEMNIEJ
WYBRAĆ SIĘ ROWERAMI |
KOŚCIÓŁ ŚW. MICHAŁA ARCHANIOŁA W GNIEWOSZOWIE |
|
Międzylesie - zamek XIV-XVIIIw., ok. 8 km
Bystrzyca Kłodzka - wieża mieszkalno-obronna XIVw., przebudowana, ok. 14 km
Stara Łomnica - wieża mieszkalna XIV-XVIw., ok. 20 km
Gorzanów - zamek XVI-XVIIw., ok. 22 km
Żelazno - wieża mieszkalno-obronna XV-XVIw., ok. 22 km
|
|
