STRONA GŁÓWNA

ZA GRANICĄ

MINIGALERIA

MAPKI

KSIĘGA GOŚCI

LITERATURA

KONTAKT
BARANÓW SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO ŚLĄSKIE

BĄKOWA GÓRA

BESIEKIERY

BĘDZIN

BIERUTÓW

BIESTRZYKÓW

BOBOLICE

BOBROWNIKI

BODZENTYN

BOLESTRASZYCE

BOLKÓW

BORYSŁAWICE ZAMKOWE

BROCHÓW

BRODNICA

BRZEG

BUKOWIEC

BYDLIN

BYSTRZYCA KŁODZKA

CHĘCINY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHANÓW

CIESZÓW

CIESZYN

CZARNY BÓR

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZĘSTOCHOWA

CZOCHA

CZORSZTYN

DĄBRÓWNO

DRZEWICA

DZIAŁDOWO

DZIERZGOŃ

FREDROPOL (KORMANICE)

GDAŃSK

GIŻYCKO

GLIWICE

GŁOGÓW

GNIEW

GNIEWOSZÓW Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZYŃ

GOŁAŃCZ

GOLCZEWO

GOŁUCHÓW

GOŚCISZÓW

GÓRA

GRODZIEC

GRÓDEK

GRUDZIĄDZ

GRZĘDY

GRZMIĄCA z.ROGOWIEC

INOWŁÓDZ

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZÓW

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO GÓRECKIE

KAMIENIEC ZĄBKOWICKI

KAMIENNA GÓRA

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

KĘTRZYN

KĘTRZYN - KOŚCIÓŁ

KIELCE

KLICZKÓW

KŁODZKO

KOŁO

KONARY

KONIN-GOSŁAWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KOŹMIN WLKP.

KÓRNIK

KRAKÓW

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTMĘT

KRASICZYN

KRĘPCEWO

KRUSZWICA

KRZYŻNA GÓRA

KRZYŻTOPÓR

KSIĄŻ WIELKI

KUROZWĘKI

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMIŃSKI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

ŁAGÓW

ŁĘCZYCA

ŁOWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAŁA NIESZAWKA

MIĘDZYLESIE

MIĘDZYRZECZ

MIRÓW

MOKRSKO

MOSZNA

MSTÓW

MUSZYNA

MYŚLENICE

NAMYSŁÓW

NIEDZICA

NIDZICA

NIEMCZA

NIEPOŁOMICE

NOWY SĄCZ

NOWY WIŚNICZ

ODRZYKOŃ

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJCÓW

OLEŚNICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OŁAWA

OŁDRZYCHOWICE KŁODZKIE

OPOCZNO

OPOLE GÓRKA

OPOLE OSTRÓWEK

OPORÓW

OSSOLIN

OSTRĘŻNIK

OSTRÓDA

OSTRÓW LEDNICKI

OTMUCHÓW

PABIANICE

PANKÓW

PASTUCHÓW

PIESKOWA SKAŁA

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

PIOTRKÓW-BYKI

PIOTROWICE ŚWIDNICKIE

PŁAKOWICE

PŁOCK

PŁONINA

PŁOTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POŁCZYN-ZDRÓJ

POZNAŃ

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZÓWKA z.GRYF

PRZEMYŚL

PRZEWODZISZOWICE

PSZCZYNA

PYZDRY

RABSZTYN

RACIĄŻEK

RADŁÓWKA

RADOM

RADZIKI DUŻE

RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROGÓW OPOLSKI

ROŻNÓW ZAMEK DOLNY

ROŻNÓW ZAMEK GÓRNY

RYBNICA

RYBNICA LEŚNA

RYCZÓW

RYDZYNA

RYTWIANY

RZĄSINY

SANDOMIERZ

SANOK

SIEDLĘCIN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIERAKÓW

SIEWIERZ

SMOLEŃ

SOBKÓW

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA GÓRA

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STARY SĄCZ

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJÓW

SZAMOTUŁY

SZCZECIN

SZTUM

SZUBIN

SZYDŁÓW

SZYMBARK

ŚCINAWKA GÓRNA

ŚWIDWIN

ŚWIEBODZIN

ŚWIECIE n.WISŁĄ

ŚWIECIE k.LEŚNEJ

ŚWINY

TORUŃ

TORUŃ z.DYBÓW

TUCZNO

TYNIEC

UDÓRZ

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZYŻTOPÓR

UNIEJÓW

URAZ

WAŁBRZYCH z.KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.STARY KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.NOWY DWÓR

WARSZAWA z.KRÓLEWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

WĄBRZEŹNO

WENECJA

WĘGIERKA

WĘGORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIEŚ

WIERZBNA

WITKÓW

WLEŃ

WOJNOWICE

WOJSŁAWICE

WROCŁAW

WROCŁAW LEŚNICA

WYSZYNA

ZAGÓRZ

ZAGÓRZE ŚLĄSKIE

ZAŁUŻ

ZĄBKOWICE ŚLĄSKIE

ZBĄSZYŃ

ZŁOTORIA k.TORUNIA

ŹRÓDŁA

ŻAGAŃ

ŻARY

ŻELAZNO

ŻMIGRÓD


WZGÓRZE Z UKRYTYMI W JEGO WNĘTRZNOŚCIACH RELIKTAMI PO DAWNYM ZAMKU KRÓLEWSKIM



omimo braku przekonywujących argumentów zaryzykuję niezbyt popularny wśród hi­sto­ry­ków pogląd, że w dawnym Sieradzu przez pewien okres istniały obok siebie dwa zespoły obronne, z których do czasów nam współczesnych nie zachowało się właściwie nic. Pier­wszy mógł powstać jeszcze za panowania Bolesława Chrobrego, a następnie funkcjonował jako siedziba ksią­żąt sieradzkich, by około połowy XIII wieku przejść ostatecznie na własność zakonu dominikanów i po odpowiednich modyfikacjach skończyć jako gmach klasztorny. Abstrahując od rozważań na temat autentyczności takiej chronologii, jednego tutaj można być pewnym - jeżeli warownia z cza­sów Bolesława Chrobrego rzeczywiście w Sieradzu istniała, to niewątpliwie musiała to być kon­stru­kcja drewniana. Drugie z wymienionych we wstępie założeń nie budzi już takich emocji, bo wiadomo, że istniało na pewno - jemu też poświęcona będzie pozostała część tego materiału. Za­mek wzniesiony został prawdopodobnie w 2. połowie XIII stulecia z inicjatywy Leszka Czar­ne­go na miejscu starszego, przypuszczalnie pamiętającego czasy Władysława Hermana gródka ksią­żę­ce­go. Nie była to jakaś wielka forteca, w jej konstrukcji dominowało drewno, a obronność za­pe­wniał wał ziemny wzmocniony głazami i palisadą. Nie stanowił więc taki zamek większej prze­szko­dy dla Krzyżaków, którzy podczas wyprawy zbrojnej we wrześniu 1331 roku zdobyli go i do­szczę­tnie spalili.


A TAK WZGÓRZE ZAMKOWE I FOSA WYGLĄDAJĄ W OKRESIE LETNIM


miejscu zniszczonej przez wojska zakonne drewnianej warowni Kazimierz Wielki na­ka­zał wznieść nowy, już w pełni murowany zamek. Prace budowlane rozpoczęły się pra­wdo­po­do­bnie w ostatnim piętnastoleciu rządów króla, lecz nie później niż w 1357, bowiem wtedy właśnie gmach wzmiankowany był jako castrum antiquum. Za rządów Jagiellonów warownia pełniła funcję ważnego ośrodka politycznego, w którym organizowano szlacheckie zjazdy de­cy­du­ją­ce o wyborze następców tronu: w 1432 Władysława III Warneńczyka i w 1445 Kazimierza Ja­giel­loń­czy­ka, nadawano królewskie przywileje i zatwierdzano rozejmy. W XV i XVI wieku wie­lo­kro­tnie poddawano ją przebudowie, m.in. po wielkim pożarze miasta w roku 1578. Poważnych uszkodzeń doznał zamek w czasie 2. wojny szwedzkiej: zajęty przez okupanta bez walk 3 li­sto­p­ada 1655 został złupiony i zdewastowany - dalszych zniszczeń dokonali Polacy w maju 1656 podczas skutecznej próby jego odbicia. Pomimo zrealizowanej ok. 1670 odbudowy warownia nie osiągnęła już dawnej świetności, jej stan systematycznie się pogarszał i w połowie XVIII wieku stojące w jej obrębie budynki nie nadawały się nawet do przechowywania aktów sądowych. Rozbiórkę zamku na cegły i gruz, zaplanowaną przed trzecim rozbiorem Polski, przeprowadzono około roku 1800. Jego relikty widoczne były na powierzchni ziemi jeszcze przed 2. wojną światową, ostatecznie zni­we­lo­wa­ne zostały przez Niemców, którzy na wzgórzu zamkowym wznieśli częściowo zachowane do dziś bunkry.


ZAMEK W SIERADZU W XVIII WIEKU
Z RYSUNKU W ZBIORACH MUZEUM KSIĄŻĄT CZARTORYSKICH W KRAKOWIE


OPIS ZAMKU Z LAT 1756-64


Zamek to był obszerny, wyniosły i piękny, a jak powiadano naówczas, był on srodze zmurowany z cio­so­we­go kamienia, wspaniały ku mieszkaniu, ku obronie stateczny. Składał się on, nie licząc w to innych pomniejszych dodatków i głębokich podziemiów, bez których się nie umiała obchodzić architektura ówczesna w Polsce, głównie z dwóch skrzydeł i środkowego gmachu, czyli korpusu. Obydwa skrzydła, z których północne kończyło się wielka basztą czworograniastą z galerią, zawieszoną już prawie nad szumiącymi falami rzeki, dochodziły bokami swymi aż do samego brzegu Warty, który, równie srodze obmurowany ciosem, czynił przystep do zamku jeszcze trudniejszym z tej strony niż z każdej innej. Po­nie­waż zaś środkowy gmach zamku, łączący obydwa skrzydła ze sobą, był obsuniony od brzegu rzeki o kilkadziesiąt kroków, więc tym sposobem w samym wnętrzu zamku, a przecież na samym brzegu Warty, znajdował się mały, podłużno - czworograniasty dziedzińczyk, który dawniej nie miał i nie mógł mieć żadnego znaczenia, lecz późniejszymi czasy, przemyślną ręką ogrodnika Włocha zamieniony w bardzo misternie wypracowany ogródek, nabrał nie tylko znaczenia, ale nawet i osobliwszej sławy na całe wo­je­wódz­two sieradzkie...

Główną jego częścią nie były gmachy środkowe, tylko skrzydło północne. Pod tym skrzydłem tedy, jak i pod całym zamkiem, znajdowały się najpierw dosyć głębokie podziemia, które były użyte na składy sta­rych dział niepotrzebnych, na wielkie święta wywlekanych moździerzy, pradziadowskich śmigownic i arkebuzów, a nareszczie całych beczek strzelnego prochu i kul różnego kalibru [...]. Nad podziemiami znajdowały się tak zwane przyziemia, niskie sklepione komnaty dla kasztelańskiej służby. Nad tymi przy­zie­mia­mi dopiero wznosiło się piętro mieszkalne, a w nim główne komnaty. Pomiędzy nimi pierwsza od sieni była sala jadalna. Był to gmach wielki, lecz starożytny jeszcze i już od dawnych czasów nie od­na­wia­ny. A więc ściany tej sali były gipsowane na biało, ze sztukateriami u kolumn i z ozdobami ze złota. Cztery gotyckie okna była zarazem i drzwiami i wyprowadzały na szeroką galerię, zawieszoną nad brzegiem szumiącej u dołu Warty. U stropu [...] wisiało lustro brązowe o stu pięćdziesięciu świecznikach. Pod lu­strem stał stół dębowy na kilkadziesiąt osób, a około niego kilkadziesiąt krzeseł poręczowych, także dę­bo­wych [...]. Pod jedną ścianą stało sześć szaf olbrzymich, zawierających w sobie farfury, za Sasów dopiero upowszechnioną porcelanę i od wieków znane srebra stołowe. Przy drugiej ścianie stała wąska i długa sza­fa z zegarem, na ścianach wisiało kilka obrazów olejnych przedstawiających sceny biblijne [...].

W następnej komnacie, która była tak zwaną bawialnią, było widać już miękkość, przepych, a nawet rze­czy­wi­ste bogactwo. Urządzenie tej komnaty było jak wszystko, co się znajdowało w tym domu, przy­naj­mniej o pięćdziesiąt lat starsze od czasu, na którym obecnie stoimy. Na ścianach zadziwiały oko pyszne makaty. Dalej w tejże komnacie widać było sprzęty paradne z mahoniowego drzewa, adamaszkiem obite, które już nie były naówczas osobliwością, ale pomiędzy nimi znajdowało się kilka sztuk hebanowych, wykładanych perłową macicą. Między oknami zawieszone było od stropu sięgające zwierciadło, ujęte w szerokie w ogniu złocone ramy, z filuternym dla dam niemłodych napisem. Pod zwierciadłem była za­wie­szo­na ogromna koncha ze srebra, którą dwa gryfy z brązu utrzymywały na skrzydłach, a do której ze srebrnej mordy jakiegoś morskiego potwora tryskała woda świeża, sztucznie wyprowadzona w górę [...]

Zygmunt Kaczkowski "Anuncjata"



HIPOTETYCZNY PLAN ZAMKU, ŹRÓDŁO: Leksykon zamków polskich
1. GŁÓWNY BUDYNEK MIESZKALNY, 2. BUDYNEK STOJĄCY NA MIEJSCU ROTUNDY,
3. WIEŻA GŁÓWNA, 4. PRZEJAZD BRAMNY



ieradzki zamek stał na sztucznie usypanym wzniesieniu o kształcie ściętego stożka, usy­tu­owa­nym w dolinie zalewowej rzeki Warty, zasilającej otaczającą wzgórze fosę. Wznie­sio­no go z kamienia i z cegły na planie zbliżonym do okręgu, co zapewne podyktowane było wa­run­ka­mi określonymi przez istniejące tutaj wcześniej linie umocnień ziemnych. Mur zewnętrzny o łącznej długości około 220 metrów składał się z 12 prostych odcinków różnej długości i otaczał obszerny dziedziniec z rozlokowaną w jego południowej części murowaną zabudową, tzw. domem wielkim i ukrytą pod jego konstrukcją XIII-wieczną rotundą Leszka Czarnego. Pozostałe budynki mieszkalne i gospodarcze wzniesione były z drewna. Wjazd do zamku znajdował się w części pół­noc­nej i prowadził przez wysunięty poza lico kwadratowy w planie budynek bramny. Postawiona w jego bliskim sąsiedztwie oktogonalna wieża główna wkomponowana została w linię murów o­bwo­do­wych i stanowiła dodatkowe zabezpieczenie na wypadek oblężenia.


ROTUNDA

Odkryta podczas badań archeologicznych w 1968 roku sieradzka rotunda jest pierwszym tego typu obiektem zlokalizowanym na terenie Polski. Wzniesiono ją z cegły na kamiennym fundamencie około połowy XIII wieku, najprawdopodobniej w latach 40-ych tego stulecia lub nieco później, być może z inicjatywy księcia Leszka Czarnego. Budowla ta składała się z dwóch części: okrągłej nawy z murami o grubości około 2-2,5 metra oraz zamkniętego trzema bokami ośmioboku wschodniej absydy, której grubość murów nie przekraczała 1 metra. Rotunda usytuowana była w południowo-wschodnim na­roż­ni­ku ówczesnego grodu sąsiadując z książęcym palatium od strony wschodniej i wałem obronnym od pół­no­cy. Na początku XV stulecia otrzymała ona z woli króla Władysława Jagiełły wezwanie Rozesłania Apostołów symbolizujące rozegraną w dniu tego święta bitwę pod Grunwaldem. Po zakończeniu badań archeologicznych na początku lat 80-ych rotundę z nieznanych mi powodów zasypano.


ZACHOWANE MURY ROTUNDY ODKRYTE PODCZAS PRAC WYKOPALISKOWYCH
W LATACH 60-YCH XX WIEKU



ziś na terenie zamkowym nie zobaczymy już żadnych murowanych reliktów dawnej wa­ro­wni. To, co jakoś uchowało się do naszych czasów, obecnie ukryte jest głęboko pod ziemią - na powierzchni widoczne są jedynie poniemieckie bunkry. Dobrze natomiast zachowało się sa­mo wzgórze - na koronie porośnięte gęstym drzewostanem i odkryte w części środkowej, a także fo­sa, nadal wypełniona wodą. Fragmencik zamku przetrwał jednak i wciąż można go obej­rzeć... przy kościele. Są to misternie zdobione odrzwia, które miejscowy ksiądz odkupił w 1926 od Ży­dów, a następnie kazał wmurować w ścianę przy głównym wejściu do sieradzkiej fary.


WZGÓRZE ZAMKOWE: TABLICA INFORMACYJNA I PONIEMIECKIE BUNKRY



zgórze zamkowe położone jest przy ul. Podzamcze, kilkaset metrów na południe od Ryn­ku, tuż obok Sieradzkiego Parku Etnograficznego. Od tegoż Rynku kierować się należy ul. Zamkową mijając wcześniej Muzeum Okręgowe, w którym obejrzeć można sobie odnalezione pod­czas prac archeologicznych zabytki ruchome w postaci ozdób, narzędzi i fragmentów u­zbro­je­nia. (mapa) (2006)



1. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
2. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
3. L. Kajzer: Zamki i dwory obronne w Polsce centralnej, DiG 2004


TUŻ ZA POROŚNIĘTĄ TRZCINĄ FOSĄ ROZCIĄGA SIĘ
SIERADZKI PARK ETNOGRAFICZNY

ZAMKOWE ODRZWIA WMUROWANE
W ŚCIANĘ SIERADZKIEJ FARY


W pobliżu:
Wojsławice - pozostałości zamku rycerskiego XVIw., 20 km
Łopatki - dwór obronny XVIw., ob. lamus, 33 km



STRONA GŁÓWNA