ZAMEK UJAZDOWSKI W BRZYDKIE DESZCZOWE PRZEDPOŁUDNIE

a miejscu zajmowanym obecnie przez współczesny zamek już w XIII stuleciu istniał drewniany gród należący do książąt mazowieckich. Nosił on nazwę Jazdów i pełnił funkcję centralnego ośrodka władzy w całym regionie. Po zniszczeniach, będących skutkiem najazdów wojsk litewskich na przełomie XIII i XIV stulecia dwór ów przeniósł się na tereny osady Warszowa, a Jazdów przekształcony został na letnią rezydencję księcia. W roku 1526 Mazowsze wcielone zostało do Korony. Stary dwór przejął Zygmunt I Stary, a po śmierci monarchy użytkowała go królowa Bona. Wcześniejsze, wciąż drewniane jeszcze założenie uległo przebudowie za panowania Anny Jagiellonki i Stefana Batorego. Miało tu wtedy miejsce niezwykłe wydarzenie: 12 stycznia 1578, z okazji zaślubin podkanclerzego wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego z Krystyną Radziwiłłówną, na dworze ujazdowskim odbyła się światowa premiera dramatu tragizującego Jana Kochanowskiego pod wszystko mówiącym tytułem "Odprawa posłów greckich". Jako skrypt scenariusza posłużył wówczas oryginalny rękopis autora, po który królewski posłaniec jechać musiał do samego Czarnolasu.

WIDOK NA ZAMEK OD STRONY WISŁY, FRAGMENT PANORAMY BARYCZKOWSKIEJ 1775-80

rewniana konstrukcja w Jazdowie przetrwała do pierwszej połowy XVII stulecia. W roku 1624 król Zygmunt III Waza kazał wznieść w jej pobliżu murowany pałac na planie kwadratu z czterema wieżami, dziedzińcem arkadowym i loggią widokową od strony Wisły. Autorem projektu był jeden z dwóch najbardziej cenionych architektów królewskich: Giovanni Battista Trevano bądź Mateusz Castelli. Realizację inicjatywy Zygmunta III Wazy nadzorował jego syn - Władysław IV. Za jego rządów ukształtowała się surowa forma zamku, kontrastująca z bogatymi, wyposażonymi w liczne dzieła sztuki wnętrzami. Podczas najazdu szwedzkiego w latach 50-ych XVII wieku swoją kwaterę w budynku umieścił Karol Gustaw, a sam gmach znacznie ucierpiał w wyniku celowej dewastacji przy wycofywaniu się chciwego Szweda ze stolicy. Bezpośrednio po zakończeniu działań wojennych w Ujazdowie ulokowano mennicę. Później decyzją sejmu pałacyk wraz z okolicznymi dobrami przeszedł w posiadanie rodziny Lubomirskich, którzy mieszkali tutaj przez kolejne 80 lat. Z ich fundacji wybitny architekt Tylman z Gameren przekształcił surowe założenie w pyszną barokową rezydencję. W czasach saskich król August Mocny przeobraził najbliższe otoczenie zamku. Powstały wówczas: biegnący w stronę Wisły Kanał Piaseczyński oraz tzw. Droga Kalwaryjska.

ZAMEK JAKO KOSZARY NA AKWARELI Z.VOGLA (1789)

roku 1766 obiekt zakupił Stanisław August Poniatowski, który wymarzył sobie kolejną jego przebudowę. Do przygotowania projektów zatrudnił słynnych w owych czasach mistrzów m.in. Dominika Merliniego oraz Franciszka Smuglewicza. Z woli króla prac renowacyjnych jednak nie ukończono, a siedziba w 1784 roku przekazana została do użytku Gwardii Pieszej Litewskiej, dla potrzeb armii wzniesiono wtedy dwa nowe skrzydła. W latach 1809 do 1939 budynek pełnił rolę szpitala wojskowego. Spalony podczas II wojny światowej zamek ostatecznie zburzono na rozkaz polskiego-ruskiego marszałka Kostii Rokossowskiego. Ktoś miał jednak wyrzuty sumienia i w roku 1972 rozpoczęła się odbudowa historycznego gmachu, trwająca przeszło ćwierć wieku. W efekcie powstała budowla nawiązująca w formie do dawnej rezydencji Wazów.

KOSZARY UJAZDOWSKIE, ok. 1830 (AUTOR NIEZNANY)

d 1988 roku gospodarzem zameczku jest Centrum Sztuki Współczesnej, propagujące "sztukę" awangardową oraz niekonwencjonalną, często taką, którą zrozumieć potrafi tylko sam jej autor oraz grupka dopingujących go pseudointelektualnych snobów. Wystawia się tutaj wytwory współczesnych polskich i zagranicznych artystycznych grafomanów (m.in dwa wałki na drucie i cembrowina z solą kupione z naszych podatków za 80 tys. złotych!), organizowane są multimedialne ekspozycje, warsztaty, pokazy pożal-się-Boże instalacji oraz filmów z cyklu "niktniechcetegooglądać" czy tandetnych performances. Galerie otwarte są codziennie oprócz poniedziałków w godzinach od 11.00 do 17.00, a w piątki aż do 21.00. Na zamku działa również biblioteka, videoteka (wtorek-sobota 11-17), kino oraz restauracja.

Zamek Ujazdowski
Centrum Sztuki Współczesnej
Al. Ujazdowskie 6, 00-461 Warszawa
tel: (022) 628 76 83
bilety wstępu do galerii (2002):
12 zł normalny, 6 zł ulgowy

FOTOGRAFIA PRZEDWOJENNA

amek Ujazdowski stoi w bliskim sąsiedztwie Parku Łazienkowskiego, kilkaset metrów na zachód od stadionu Legii i odrobinę na południe od tałatajstwa na Wiejskiej. Od centrum Warszawy jest tutaj na tyle blisko, że warto zrobić sobie pieszą wycieczkę. Leniwi skorzystać mogą z autobusów miejskich bądź metra (przystanek Politechnika). Przy zamku znajduje się obszerny parking. (2002)

www.zamekujazdowski.art.pl

Warszawa - Zamek Ostrogskich (Pałac Ordynacki) XVI-XIXw., ok. 2 km
Warszawa - zamek królewski XIV-XVIIIw., ok. 4 km
Czersk - ruina zamku książęcego XIVw., ok. 35 km