STRONA GŁÓWNA

ZA GRANICĄ

MINIGALERIA

MAPKI

KSIĘGA GOŚCI

KONTAKT
BARANÓW SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO ŚLĄSKIE

BĄKOWA GÓRA

BESIEKIERY

BĘDZIN

BIERUTÓW

BIESTRZYKÓW

BOBOLICE

BODZENTYN

BOLKÓW

BORYSŁAWICE ZAMKOWE

BROCHÓW

BRODNICA

BRZEG

BYDLIN

BYSTRZYCA KŁODZKA

CHĘCINY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHANÓW

CIESZÓW

CZARNY BÓR

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZĘSTOCHOWA

CZOCHA

DĄBRÓWNO

DOBKÓW

DRZEWICA

DZIAŁDOWO

DZIERZGOŃ

GDAŃSK

GIŻYCKO

GŁOGÓW

GNIEW

GNIEWOSZÓW Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZYŃ

GOŁAŃCZ

GOŁUCHÓW

GOŚCISZÓW

GÓRA

GRODZIEC

GRÓDEK

GRUDZIĄDZ

GRZĘDY

GRZMIĄCA z.ROGOWIEC

INOWŁÓDZ

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZÓW

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO GÓRECKIE

KAMIENIEC ZĄBKOWICKI

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

KĘTRZYN

KĘTRZYN - KOŚCIÓŁ

KIELCE

KLICZKÓW

KŁODZKO

KOŁO

KONARY

KONIN-GOSŁAWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KOŹMIN WLKP.

KÓRNIK

KRAKÓW

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTMĘT

KRĘPCEWO

KRUSZWICA

KRZYŻNA GÓRA

KRZYŻTOPÓR

KSIĄŻ WIELKI

KUROZWĘKI

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMIŃSKI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

ŁAGÓW

ŁĘCZYCA

ŁOWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAŁA NIESZAWKA

MIĘDZYLESIE

MIĘDZYRZECZ

MIRÓW

MOKRSKO

MOSZNA

MSTÓW

MYŚLENICE

NAMYSŁÓW

NIDZICA

NIEPOŁOMICE

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJCÓW

OLEŚNICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OŁAWA

OŁDRZYCHOWICE KŁODZKIE

OPOCZNO

OPOLE GÓRKA

OPOLE OSTRÓWEK

OPORÓW

OSSOLIN

OSTRĘŻNIK

OSTRÓDA

OSTRÓW LEDNICKI

OTMUCHÓW

PABIANICE

PANKÓW

PASTUCHÓW

PIESKOWA SKAŁA

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

PIOTRKÓW-BYKI

PIOTROWICE ŚWIDNICKIE

PŁAKOWICE

PŁOCK

PŁONINA

PŁOTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POŁCZYN-ZDRÓJ

POZNAŃ

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZÓWKA z.GRYF

PRZEWODZISZOWICE

PYZDRY

RABSZTYN

RACIĄŻEK

RADLIN

RADŁÓWKA

RADOM

RADZIKI DUŻE

RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROGÓW OPOLSKI

RYBNICA

RYBNICA LEŚNA

RYCZÓW

RYDZYNA

RZĄSINY

SANDOMIERZ

SIEDLĘCIN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIEWIERZ

SMOLEŃ

SOBKÓW

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA GÓRA

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJÓW

SZAMOTUŁY

SZCZECIN

SZTUM

SZYDŁÓW

SZYMBARK

ŚWIDWIN

ŚWIEBODZIN

ŚWIECIE n.WISŁĄ

ŚWIECIE k.LEŚNEJ

ŚWINY

TORUŃ

TORUŃ z.DYBÓW

TUCZNO

TYNIEC

UDÓRZ

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZYŻTOPÓR

UNIEJÓW

URAZ

WAŁBRZYCH z.KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.STARY KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.NOWY DWÓR

WARSZAWA z.KRÓLEWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

WĄBRZEŹNO

WENECJA

WĘGORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIEŚ

WIERZBNA

WITKÓW

WLEŃ

WOJNOWICE

WOJSŁAWICE

WROCŁAW

WROCŁAW LEŚNICA

WYSZYNA

ZAGÓRZE ŚLĄSKIE

ZĄBKOWICE ŚLĄSKIE

ZBĄSZYŃ

ZŁOTORIA k.TORUNIA

ŹRÓDŁA

ŻAGAŃ

ŻARY

ŻELAZNO

ŻMIGRÓD


IMG BORDER=1 style=

MUR NAD MOTŁAWĄ, NAJBARDZIEJ ROZPOZNAWALNA POZOSTAŁOŚĆ PO STARYM ZAMKU KRZYŻACKIM



ierwotny zespół warowny w średniowiecznym Gdańsku zbudowany został w drugiej połowie X wieku przez prowadzących podbój Pomorza Wschodniego przedstawicieli polskiej dynastii piastowskiej. Był to drewniany dwór, usytuowany między brzegiem rzeczki Motławy a współczesnymi ulicami: Sukienniczą, Wartką, Karpią i Na Dylach. W jego obrębie istniały zapewne dwa murowane gmachy: pierwszym był kościół romański, wybudowany z okazji przyłączenia Pomorza Gdańskiego do Polski przez księcia Bolesława Krzywoustego w latach dwudziestych XII wieku, drugą zaś stanowić miała wieża, pełniąca funkcję ostatniego punktu oporu, albo - przy odpowiedniej kubaturze - służąca za mieszkanie dla księcia i jego rodziny (być może kamienny był tylko fundament, a reszta wzniesiona została z drewna - w omawianym grodzie mogło być zresztą więcej tego typu obiektów). O istnieniu wspomnianej wieży dowiadujemy się z przekazów współczesnych tamtym czasom kronikom opisującym wypadki z roku 1272, kiedy zbuntowani mieszczanie niemieccy opanowali z czynną pomocą Brandenburczyków gród, a następnie zostali z niego usunięci przez połączone siły zbrojne księcia pomorskiego Mściwoja i księcia wielkopolskiego Bolesława Pobożnego.


IMG BORDER=1 style=

NADBRZEŻE PORTOWE, W TLE PO PRAWEJ RELIKTY ZAMKOWE



ZDOBYCIE GRODU GDAŃSKIEGO W ROKU 1272

Poznawszy tak wielką niegodziwość i perfidię Niemców Mściwoj zwołał siły całej swej ziemi i starannie otoczył strażą wspomniany zamek i miasto, by nie przedostawało się tam więcej Niemców do pilnowania i obrony wspomnianych umocnień. Ale Pomorzanie nie umieli zająć zamku, dali więc swemu księciu panu Mściwojowi [...] radę, by się połączył z Bolesławem, panem księciem polskim, bratem ciotecznym, który wówczas panował potężny wojskiem i mądrością. [...] Zatem w roku pańskim 1272 Bolesław [...] zebrawszy niewielkie wojsko - nie tak liczne, jak to miała w zwyczaju wyprawiając się na obce ziemie [...] mógł wyruszyć na ziemie Pomorzan. Wyprawiwszy się tam pomiędzy świętem Trzech Króli i Oczyszczenia przesławnej Dziewicy, pospieszył ze swymi Polakami i Pomorzanami nie zabierając żadnych stosownych machin wojennych - prócz tarcz i faszyny, a także niewielkich i niepokaźnych narzędzi wojskowych. Podłożył silny ogień i wbrew spodziewaniu wszystkich ludzi zwyciężył [...], zajął zamek, zaś Niemców prawie wszystkich, jacy tam byli, pozabijał poza kilkoma, którzy uciekli na pewną wieżę i ocalili życie, jednak dostali się do niewoli i zostali pojmani przez Mściwoja. I tak, przy Bożej łasce, książę Bolesław, cały i zdrów, straciwszy niewielu żołnierzy zabitych i rannych, z triumfem i sławą powrócił do siebie.



HIPOTETYCZNA REKONSTRUKCJA ZAMKU W GDAŃSKU. RYS. J. ORŁOWSKI
ŹRÓDŁO: M.KLAT, J.MYKOWSKI, W.ANTKOWIAK - KRZYŻACKIE TAJEMNICE: ZAMKI, SKARBY, ODKRYCIA


roku 1308 po raz kolejny margrabiowie brandenburscy zajęli miasto i przystąpili do oblężenia grodu. Dowodzący obroną Bogusz nieopatrznie zwrócił się wówczas o wsparcie do zakonnych krzyżackich, którzy po odparciu Branderburczyków wypędzili także dotychczasowych jego mieszkańców, dokonując przy tym agresji na Pomorze Gdańskie. Po usankcjonowaniu się nowego porządku, prawdopodobnie po roku 1343, czyli po zawarciu traktatu pokojowego z Władysławem Łokietkiem, rozpoczęli oni przebudowę drewnianego założenia w warowny klasztor. Wznoszony obiekt miał stanowić serce komturii gdańskiej, z uwagi na wysoce korzystne położenie i lokalizację portu, jednej z najbardziej wpływowych i najbogatszych w całym Państwie Zakonnym. Na jej dochody składały się przede wszystkim wpływy z podatków, cła, mennicy, opłat sądowych, młynów oraz innych własnych urządzeń przemysłowych. Zarządzający całym handlem krzyżackim szafarze malborski i królewiecki posiadali w Gdańsku rozbudowaną agendę w postaci bardzo licznych spichlerzy, placy oraz pomieszczeń składowych, a także własnej floty, utrzymującej żywe kontakty z Bornholmem i Skandynawią. Handlowali oni głównie bursztynem (na który posiadali wyłączność), miedzią, woskiem i zbożem, sprowadzając do Gdańska m.in. holenderskie sukna, skandynawską stal, drogie przyprawy i owoce południowe. Tak dochodowy biznes wymagał solidnego wsparcia militarnego i pod tym względem potencjał zarówno zamku gdańskiego jak i samego miasta wyglądał imponująco. Okresowo prowadzone lustracje zaliczały Gdańsk do ścisłej czołówki - po Malborku i Królewcu - pod względem zgromadzonych tam zasobów broni. W roku 1407 w administrowanej przez komtura Johana Schonfelda twierdzy znajdowało się 381 kusz, 114 tys. bełtów, strzelająca kamiennymi kulami bombarda, półtorej beczki saletry i beczka węgla drzewnego (tego akurat chyba niezbyt wiele?). Ponadto w zbrojowni przechowywano 205 hełmów, 101 sztuk różnego rodzaju broni, a także wiele innych elementów uzbrojenia ochronnego. Na terenie warowni trzymano ok. 50 koni, w tym kilka bojowych, interesująco prezentuje się też opis zamkowej spiżarni i jej wyposażenia, w skład którego wchodziło m.in. 18 beczek piwa, 400 połci wieprzowiny, 3 beczki masła, 2500 serów, 8 beczek smalcu, 14 korców grochu i 20 korców kaszy, a także trochę pieprzu, ryżu, migdałów, fig i rodzynek.


KONSTRUKCJA WAŁU GRODU KSIĄŻĘCEGO (NA GÓRZE)
I MURÓW ZAMKU KRZYŻACKIEGO (NA DOLE - DAWNY WAŁ ZNAJDUJE SIĘ
POMIĘDZY PODWÓJNĄ LINIĄ MURÓW); WG. J.KMIECIŃSKIEGO


ok 1410 przyniósł nam wiktorię grunwaldzką, określaną przez Krzyżaków wielkim pobiciem. Ci szczęśliwcy, którzy przeżyli tę rzeź i nie dostali się do niewoli, w tym komtur gdański, zdołali powrócić do miasta i zorganizować jego defensywę. Dogadawszy się z Radą Miejską komtur przekazał do jej dyspozycji proch i pociski z zapasów zamkowych, a w zamian Gdańszczanie zobowiązali się bronić miasta przez okres jednego roku, dostarczać żywność i ludzi dla wzmocnienia twierdzy (jej załoga liczyła 200 zbrojnych) oraz roztoczyć opiekę nad krzyżacką stadniną. Ponadto, na prośbę namiestnika zakonu i późniejszego jego przywódcy Henryka von Plauen, wysłano do obrony Malborka ok. 400 marynarzy, którzy - jak pisze krzyżacki kronikarz - ze swymi pancerzami i toporami wojennymi bardzo się przydali. Poprawne stosunki między miastem a Niemcami wkrótce uległy pogorszeniu, a przyczyną zwarcia na lini funkcjonujących obok siebie ośrodków był przyjazd zaciężnych zakonnych, uwolnionych na słowo z niewoli przez króla Władysława Jagiełłę. Nieprzydatni przy obronie stołecznego Malborka z powodu chorób oraz ran, zostali odesłani do Gdańska na kurację. Wybuchły uliczne zamieszki (nieznany jest bezpośredni powód ich wystapienia), podczas których część rycerstwa wyleczono "raz na zawsze", reszta schroniła się na zamku, jednak od tych tragicznych wydarzeń konflikt krzyżacko-gdański - wzmocniony dodatkowo sukcesami dyplomatycznymi i militarnymi polskiego króla - stał się faktem.


ada Miasta ograniczyła swobodę ruchu komtura, przejęła też mienie niektórych jego urzędników, wprowadziła blokadę portu i kontrolę ruchu statków. Najważniejszym jednak aktem było złożenie hołdu królowi oraz przejście na stronę polską. Zaproszony przez mieszczan przedstawiciel polskiej administracji wraz z burmistrzami Gdańska dn 16 sierpnia 1410r spotkał się z komturem pod murami zamku, żądając bezzwłocznie jego opuszczenia. Schonfeld odmówił i dobrze zrobił, gdyż do szturmu nie doszło i twierdza została w rękach krzyżackich. Pod koniec roku energiczny komtur został jednak odwołany, a na jego miejscu pojawił się brat wielkiego mistrza Henryk von Plauen (bracia posiadali identyczne imię). Po zawarciu traktatu pokojowego w Toruniu sytuacja polityczna i militarna Zakonu uległa zdecydowanej poprawie i wówczas to Plauenowie zdecydowali się zaatakować zdradziecki wedle ich uznania Gdańsk. Zastosowali wtedy blokadę dróg dojazdowych, dojście do portu zagrodzili łańcuchem, a w ramach restrykcji ekonomicznych niemal cały handel przenieśli do Elbląga. Gdańszczanie nie pozostali dłużni, rychło przystąpili do wzmocnienia miejskich murów i złośliwie zamurowali Bramę Zamkową. Doszło nawet do zbrojnego starcia obu flot na morzu w obrębie Zatoki Puckiej. Mimo gorącej atmosfery obie strony zdecydowały się na negocjacje w dn. 5.04.1413. Zawieszenie broni trwało aż jeden dzień, bo już dn. 6 kwietnia doszło do potwornej zdrady. Pod pozorem pertraktacji miejscowy komtur wezwał na zamek burmistrzów Konrada Letzkau i Arnolda Hecht. Gdy ci przybyli w towarzystwie dwu rajców, zostali aresztowani, a linie ich życia uległy gwałtownemu skróceniu. Ciała zamordowanych (jeden rajca ocalał) wydano tydzień później. W październiku tego samego roku Henryk von Plauen nie był już komturem - po detronizacji jego brata stracił istotne poparcie w stolicy i przesunięty został na podrzędny urząd prokuratora w odległym zamku Lochstadt nieopodal Królewca. Z czasem sytuacja w mieście unormowała się, ale trzymających faktyczną władzę Krzyżaków nikt już tam nie kochał.


IMG BORDER=1 style=

BASZTA RYBACKA (OB. BASZTA ŁABĘDŹ) CHRONIŁA WJAZD NA ZAMEK OD STRONY MIASTA


e wrześniu 1433 roku pod Gdańsk podeszły połączone oddziały wojsk polskich oraz husyckich, nie odważyły się one jednak na generalny szturm i dłuższą blokadę. Po częściowym zbombardowaniu portu agresorzy udali się w kierunku Oliwy, niszcząc i grabiąc klasztor ojców cystersów. Zamek był wówczas bardzo dobrze wyposażony, stacjonowało w nim około 30 braci (gdzie przeciętna dla warowni krzyżackich 6-12), a jego artyleria liczyła 1 taraśnicę i 64 bombardy, w tym aż 50 z nich strzelało ołowianymi kulami. Siedem lat po najeździe husytów Gdańsk przystąpił do antykrzyżackiego Związku Pruskiego. Bezpośrednio przed wybuchem dającego impuls do wojny 13-letniej powstania, na początku stycznia 1454 junacko nastawieni mieszczanie opasali zamek drewnianymi umocnieniami, w ciąg których wkomponowali machiny oblężnicze i działa, zaś na Rybim Targu zdeponowali zapas drabin oblężniczych. 7 lutego zwarci i gotowi do szturmu wystosowali oficjalne żądanie poddania twierdzy, którą pod nieobecność komtura Postora oddał wystraszony rozwojem wydarzeń komtur domowy. Przejmowanie warowni następowało jednak etapami: najpierw przekazano mieszczanom przedzamcze, następnie dom konwentualny, uzyskawszy wpierw zapewnienie wolnego wyjścia załogi i otrzymania pewnej kwoty tytułem zaopatrzenia braci. Po wyjeździe znienawidzonych Niemców Rada Miejska podjęła decyzję o zburzeniu zamku i jeszcze w tym samym roku rozpoczęła się jego rozbiórka.


MAKIETA ZAMKU WYSTAWIONA W MUZEUM ARCHEOLOGICZNYM W GDAŃSKU



redniowieczny zamek usytuowano na lewym brzegu Motławy u jej ujścia do Wisły, pomiędzy dzisiejszymi ulicami: Rycerską, Czopową, Sukienniczą oraz Grodzką. Jego centralnym elementem był ulokowany w południowo-wschodniej części zespołu (zapewne) czworoboczny dom konwentualny, wyposażony w narożne wieżyczki oraz potężną wieżę - donżon. W obrębie zamku górnego istniały następujące lokale wymienione w dokumentach: infirmeria, komora przy kuchni komtura, kuchnia, łaźnia, piwnica, zbrojownia, dormitoria, kościół z biblioteką, kapitularz, refektarz, i piekarnia. Od północy i zachodu roztaczało się obszerne przedzamcze, w którego obrębie znajdowały się takie budynki i pomieszczenia jak: dwór drzewny, spichlerze, szlifiernie, magazyny szatnego, kuźnia, warsztaty, stajnie i inne. Mur obronny wzmacniały wkomponowane w niego baszty i wieżyczki, zabezpieczające szlak wodny i asekurujące główny przejazd bramny. Za osłoną zespołu zamkowego funkcjonował kontrolowany przez załogę twierdzy port. W razie potrzeby port ten zamykano łańcuchem, przeciągniętym przez Motławę z zamku do strażnicy umiejscowionej na wyspie Ołowianka, należącej do Zakonu w latach 1343-1454, na której znajdowały się też krzyżackie spichrze. Łączność między brzegami utrzymywano przy pomocy promu.


IMG BORDER=1 style=

MUR ZAMKOWY Z INNEJ PERSPEKTYWY



o czasów współczesnych zachował się tylko wycinek zewnętrznego muru obronnego i baszty z otaczającego zamek pasa fortyfikacyjnego, a także usytuowana nieopodal Baszta Łabędź (dawniej Rybacka). Baszta Łabędź zniszczona została w roku 1454, następnie odbudowana i podwyższona o jedną kondygnację weszła potem w skład murów obronnych Głównego Miasta. Pozostałości budowli znajdują się przy ulicy Wartkiej na terenie zwanym Zamczyskiem, ok. 400 m na północ od Żurawia Gdańskiego. (mapa) (2013, fotografie z 2006)





1. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
2. M. Haftka: Zamki krzyżackie w Polsce, 1999
3. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
4. M. Klat, J. Mykowski, W. Antkowiak: Krzyżackie tajemnice: zamki, skarby...
5. B. Śliwiński: O wieży w grodzie gdańskim w drugiej połowie XIII wieku


IMG BORDER=1 style=

WIDOK Z ULICY WARTKIEJ NA GDAŃSKĄ STARÓWKĘ



Gdańsk - Twierdza Wisłoujście, forteca morska XV-XVIIw., 5 km
Grabiny Zameczek - pozostałości zamku wójtowskiego (ob. dwór) XVw., 20 km




STRONA GŁÓWNA