PARADA ZABYTKÓW: ZAMEK I POLONEZ

arowny zamek w Kole powstał z fundacji króla Kazimierza Wielkiego przed 1362 rokiem. Być może na jego miejscu stała wcześniej inna budowla obronna , do której dostawiono zamek kazimierzowski. Obiekt stanowił samodzielny punkt oporu nie powiązany z lokowanym w zbliżonym czasie miastem. Okres rozkwitu twierdzy przypadł na XV stulecie, kiedy często odwiedzali ją królowie i zbierała się tam na zjazdach wielkopolska szlachta. Po bitwie pod Grunwaldem podejmowano w niej ważkie decyzje o dalszym prowadzeniu wojny, a kiedy zawiązywał się opozycyjny dla Zakonu Związek Pruski, jego przedstawiciele spotkali się z Kazimierzem Jagiellończykiem właśnie w Kole. W 1476 roku po inkorporacji do Korony ziemi sochaczewskiej zamek otrzymała księżna mazowiecka Anna. W XVI stuleciu zarządzali nim królewscy starostowie. Pod koniec wieku warownia straciła swoje znaczenie militarne, a zniszczeniu uległa w 1656 podczas wycofywania się armii szwedzkiej z miasta. Rok wcześniej król Karol Gustaw przyjął na zamku posła polskiego Krzysztofa Przyjemskiego. Pertraktacje z okupantem zakończyły się zupełnym fiaskiem i wkrótce potop szwedzki rozlazł się na całą Rzeczpospolitą. W okresie 1696-1763 zamek był własnością bernardynów, którzy najpierw urządzili tutaj klasztor, a gdy nadwerężone mury zaczęły się sypać, częściowo je rozebrali. U schyłku XVIII stulecia gmach był już otwartą ruiną. Częste wylewy Warty oraz "gospodarni" wielkopolscy mieszkańcy sprawiły, że z dawnego zamczyska pozostały zaledwie niewielkie fragmenty murów, które po II WŚ zabezpieczono. Nieco wcześniej, bo na przełomie wieków omamieni smakowitymi historiami poszukiwacze skarbów odkryli w zasypanych piwnicach beczki z winem.

ZAMEK W XIX WIEKU NA RYCINIE W. GOŚCIMSKIEGO

amek stanowił prostokątne założenie o powierzchni około 2000 metrów2 z potężną, ulokowaną w południowym narożu, wysuniętą z lica muru wieżą główną o podstawie na planie zbliżonym do kwadratu (ok 12x13 metrów) i cylindrycznej nadbudowie. Warownia zbudowana jest z cegły na fundamentach z kamieni eratycznych (otoczaków). Usytuowano ją w ten sposób, aby wykorzystać naturalne warunki obronne, na sztucznym wzniesieniu w zakolu Warty, która w tamtych czasach płynęła kilkoma odnogami, przez co w niektórych miesiącach zamek praktycznie znajdował się na wyspie. Brama mieściła się po wschodniej stronie zespołu. Od zewnątrz do zachodniego odcinka murów obwodowych przylegał gmach mieszkalny wzniesiony na planie prostokąta o wymiarach 17x25 m. Dziedziniec wypełniono zabudową drewnianą, mury zwieńczone były blankami i obiegającym je gankiem dla straży. Przypuszczalnie w dolnych partiach wieży mieściło się więzienie.

ZAMEK JAKO MOTYW NA KALENDARZU Z 1907 ROKU

RUINA NA PRZEDWOJENNEJ FOTOGRAFII

o czasów współczesnych względnie dobrze zachowała się południowa linia skorupy zewnętrznej oraz wieża, która liczy obecnie 17 metrów wysokości. Znacznie gorzej przedstawia się stan pozostałych boków zamku, nie istnieją też podziały wewnętrzne. Wstęp do ruin wolny.

PLAN ZAMKU W KOLE:
1. FUNDAMENTY NAJSTARSZEJ CZĘŚCI ZAŁOŻENIA, 2. DZIEDZINIEC,
3. BRAMA WJAZDOWA, 4. WIEŻA GŁÓWNA

abytek położony jest wśród rozlewisk rzeki Warty, w południowej części miasta. Po wyjściu z dworca PKP lub PKS należy przejść przez całe śródmieście na drugą stronę rzeki. Zamek jest doskonale widoczny z pierwszego mostu i można łatwo ulec złudzeniu, że to już blisko. Biada jednak temu kto skręci zaraz za mostem, bo za sprawą wspomnianych wyżej rozlewisk dojdzie donikąd. Trzeba więc zdobyć drugi most i dopiero wtedy skręcić w prawo, w polną gruntową drogę. Od tego miejsca do ruin dzieli nas kilkaset metrów. Dojazd samochodem możliwy. (mapa). (2002)

1. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
2. I. T. Kaczyńscy: Zamki w Polsce północnej i środkowej, Muza SA 1999
3. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
4. Internet

RUINA OD POŁUDNIOWEGO WSCHODU

WIEŻA GŁÓWNA

Borysławice Zamkowe - ruina zamku możnowładczego XVw., ok. 16 km
Wyszyna - relikty renesansowego zamku XVIw., ok. 19 km
Przedecz - pozostałości zamku królewskiego XIVw., ok. 29 km
Besiekiery - ruina zamku rycerskiego XV/XVIw., ok. 34 km
Uniejów - zamek biskupi XIVw., przebudowany, ok. 34 km

Więcej archiwalnych ilustracji ruin zamku w Kole, a ponadto kilka tysięcy grafik, fotografii i pocztówek obrazujących inne polskie warownie znajdziesz na płytach CD w wydawnictwie Zamki na historycznej ilustracji. Szczegóły tutaj.