STRONA GŁÓWNA

ZA GRANICĄ

MINIGALERIA

MAPKI

KSIĘGA GOŚCI

LITERATURA

KONTAKT
BARANÓW SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO ŚLĄSKIE

BĄKOWA GÓRA

BESIEKIERY

BĘDZIN

BIERUTÓW

BIESTRZYKÓW

BOBOLICE

BOBROWNIKI

BODZENTYN

BOLESTRASZYCE

BOLKÓW

BORYSŁAWICE ZAMKOWE

BROCHÓW

BRODNICA

BRZEG

BUKOWIEC

BYDLIN

BYSTRZYCA KŁODZKA

CHĘCINY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHANÓW

CIESZÓW

CIESZYN

CZARNY BÓR

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZĘSTOCHOWA

CZOCHA

CZORSZTYN

DĄBRÓWNO

DRZEWICA

DZIAŁDOWO

DZIERZGOŃ

FREDROPOL (KORMANICE)

GDAŃSK

GIŻYCKO

GLIWICE

GŁOGÓW

GNIEW

GNIEWOSZÓW Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZYŃ

GOŁAŃCZ

GOLCZEWO

GOŁUCHÓW

GOŚCISZÓW

GÓRA

GRODZIEC

GRÓDEK

GRUDZIĄDZ

GRZĘDY

GRZMIĄCA z.ROGOWIEC

INOWŁÓDZ

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZÓW

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO GÓRECKIE

KAMIENIEC ZĄBKOWICKI

KAMIENNA GÓRA

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

KĘTRZYN

KĘTRZYN - KOŚCIÓŁ

KIELCE

KLICZKÓW

KŁODZKO

KOŁO

KONARY

KONIN-GOSŁAWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KOŹMIN WLKP.

KÓRNIK

KRAKÓW

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTMĘT

KRASICZYN

KRĘPCEWO

KRUSZWICA

KRZYŻNA GÓRA

KRZYŻTOPÓR

KSIĄŻ WIELKI

KUROZWĘKI

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMIŃSKI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

ŁAGÓW

ŁĘCZYCA

ŁOWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAŁA NIESZAWKA

MIĘDZYLESIE

MIĘDZYRZECZ

MIRÓW

MOKRSKO

MOSZNA

MSTÓW

MUSZYNA

MYŚLENICE

NAMYSŁÓW

NIEDZICA

NIDZICA

NIEMCZA

NIEPOŁOMICE

NOWY SĄCZ

NOWY WIŚNICZ

ODRZYKOŃ

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJCÓW

OLEŚNICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OŁAWA

OŁDRZYCHOWICE KŁODZKIE

OPOCZNO

OPOLE GÓRKA

OPOLE OSTRÓWEK

OPORÓW

OSSOLIN

OSTRĘŻNIK

OSTRÓDA

OSTRÓW LEDNICKI

OTMUCHÓW

PABIANICE

PANKÓW

PASTUCHÓW

PIESKOWA SKAŁA

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

PIOTRKÓW-BYKI

PIOTROWICE ŚWIDNICKIE

PŁAKOWICE

PŁOCK

PŁONINA

PŁOTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POŁCZYN-ZDRÓJ

POZNAŃ

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZÓWKA z.GRYF

PRZEMYŚL

PRZEWODZISZOWICE

PSZCZYNA

PYZDRY

RABSZTYN

RACIĄŻEK

RADŁÓWKA

RADOM

RADZIKI DUŻE

RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROGÓW OPOLSKI

ROŻNÓW ZAMEK DOLNY

ROŻNÓW ZAMEK GÓRNY

RYBNICA

RYBNICA LEŚNA

RYCZÓW

RYDZYNA

RYTWIANY

RZĄSINY

SANDOMIERZ

SANOK

SIEDLĘCIN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIERAKÓW

SIEWIERZ

SMOLEŃ

SOBKÓW

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA GÓRA

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STARY SĄCZ

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJÓW

SZAMOTUŁY

SZCZECIN

SZTUM

SZUBIN

SZYDŁÓW

SZYMBARK

ŚCINAWKA GÓRNA

ŚWIDWIN

ŚWIEBODZIN

ŚWIECIE n.WISŁĄ

ŚWIECIE k.LEŚNEJ

ŚWINY

TORUŃ

TORUŃ z.DYBÓW

TUCZNO

TYNIEC

UDÓRZ

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZYŻTOPÓR

UNIEJÓW

URAZ

WAŁBRZYCH z.KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.STARY KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.NOWY DWÓR

WARSZAWA z.KRÓLEWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

WĄBRZEŹNO

WENECJA

WĘGIERKA

WĘGORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIEŚ

WIERZBNA

WITKÓW

WLEŃ

WOJNOWICE

WOJSŁAWICE

WROCŁAW

WROCŁAW LEŚNICA

WYSZYNA

ZAGÓRZ

ZAGÓRZE ŚLĄSKIE

ZAŁUŻ

ZĄBKOWICE ŚLĄSKIE

ZBĄSZYŃ

ZŁOTORIA k.TORUNIA

ŹRÓDŁA

ŻAGAŃ

ŻARY

ŻELAZNO

ŻMIGRÓD


IMG BORDER=1 style=

RUINA ŚREDNIOWIECZNEGO ZAMKU W MUSZYNIE, STAN W 2017 ROKU



istorycy i badacze architektury okresu śre­dnio­wie­cza ró­żnie in­ter­pre­tu­ją po­cząt­ki bu­dow­ni­ctwa o­bron­ne­go w Mu­szy­nie. Wed­ług tra­dy­cji, w tej jed­nej z naj­star­szych o­sad Pod­kar­pa­cia wa­row­ny za­mek wznie­sio­ny zo­stał przez księ­cia Wła­dy­sła­wa Ło­kiet­ka lub do­pie­ro z fun­da­cji kró­lew­skiej Ka­zi­mie­rza Wiel­kie­go. W świe­tle no­wszych ba­dań do­mi­nu­je jed­nak sta­no­wi­sko, że zna­cznie wcze­śniej na jed­nym z dwóch prze­wyż­szeń ist­niał tu­taj nie­wiel­ki stoż­ko­wy gró­dek ry­cer­ski, po­ło­żo­ny nie­co wy­żej od zam­ku mu­ro­wa­ne­go, od­da­lo­ny od nie­go w li­nii pro­stej o oko­ło 100 met­rów. To skro­mne, oto­czo­ne ka­mien­no-ziem­nym wa­łem i su­chą fo­są za­ło­że­nie zbu­do­wa­ne by­ło na pla­nie ko­ła o śred­ni­cy o­ko­ło 30 met­rów, w któ­re­go cen­tral­nej czę­ści stał drew­nia­ny bu­dy­nek mie­szkal­ny, przy­pusz­czal­nie wie­ża, o wy­mia­rach pod­sta­wy 6x6 met­rów i nie wię­cej niż dwu kon­dy­gna­cjach. Na pod­sta­wie ba­dań ar­che­olo­gicz­nych i za­pi­sów w do­ku­men­tach źród­ło­wych gró­dek mu­szyń­ski iden­ty­fi­ko­wa­ny jest z do­me­ną le­go­wa­ną w ma­ju 1288 ro­ku przez spad­ko­bier­ców scho­la­sty­kaScholastyk (łac. scholasticus) – od XII do XVIII wieku duchowny, będący członkiem kapituły, sprawujący nadzór nad szkołami w swojej diecezji. ka­pi­tu­ły kra­kow­skiej Wy­sza z Nie­go­wi­ci her­bu Pół­ko­zic bis­ku­po­wi kra­kow­skie­mu Pa­wło­wi z Prze­man­ko­wa (+1292), któ­ry zna­ny był z roz­wią­zło­ści swe­go ży­cia. Ca­ły ha­rem na bis­kup­stwie u­trzy­my­wał, a na­wet z kla­szto­ru w Ska­le por­wał za­kon­ni­cę i włą­czył ją do ha­re­mu.


IMG BORDER=1 style=

WIDOK ZAMKU Z ODDALONEJ O OKOŁO 600 METRÓW WIEŻY WIDOKOWEJ


rękach biskupów gród pozostawał do cza­sów Ja­na Mus­ka­ty (+1320), któ­ry za­pe­wne już na po­czą­tku XIV stu­le­cia roz­bu­do­wał go i wzniósł mu­ro­wa­ną wie­żę. In­we­sty­cje te przy­pusz­czal­nie po­dyk­to­wa­ne by­ły ko­nie­czno­ścią u­moc­nie­nia przy­czół­ka w zwią­zku z kon­fli­ktem o wła­dzę w dziel­ni­cy kra­kow­skiej, ja­ki przy­chyl­ny cze­skim Prze­my­śli­dom bis­kup to­czył z księ­ciem Wła­dy­sła­wem Ło­kiet­kiem (+1333). W 1308 ro­ku Mu­ska­ta zo­stał o­skar­żo­ny przez ar­cy­bis­ku­pa Ja­ku­ba Świn­kę o nad­uży­cia ko­ściel­ne i zdję­ty z tro­nu bis­ku­pie­go, by po pro­ce­sie są­do­wym spę­dzić pół ro­ku pod wie­żą na zam­ku wa­wel­skim. Sy­tu­ację tę wy­ko­rzy­stał Ło­kie­tek, któ­ry pod nie­obec­ność głów­ne­go prze­ciw­ni­ka po­li­tycz­ne­go za­jął Mu­szy­nę, a na­stę­pnie przy­łą­czył ją wraz z oko­licz­ny­mi do­bra­mi do do­me­ny ksią­żę­cej. Już ja­ko włas­ność kró­lew­ska cas­trum w Mu­szy­nie wzmian­ko­wa­ne było w 1352, przy czym nie wie­my, czy mo­wa tu­taj o obiek­cie wznie­sio­nym w kon­stru­kcji drew­nia­no-ziem­nej, czy też o wa­ro­wni mu­ro­wa­nej. Peł­ni­ło ono wów­czas fun­kcję nad­gra­nicz­nej straż­ni­cy i ko­mo­ry cel­nej przy trak­cie han­dlo­wym wio­dą­cym wzdłuż Po­pra­du na Wę­gry. Przy­pusz­czal­nie za pa­no­wa­nia Ka­zi­mie­rza Wiel­kie­go (+1370) pro­wa­dzo­no ja­kieś pra­ce bu­do­wla­ne przy roz­bu­do­wie i umoc­nie­niu zam­ku, jed­nak ska­la tych prze­kształ­ceń, o ile w ogó­le na­stą­pi­ły, po­zo­sta­je nie­zna­na.


IMG BORDER=1 style=

WIDOK Z ZAMKU NA DOLINĘ POPRADU, NA PIERWSZYM PLANIE FIGURA NAJŚWIĘTSZEJ MARII PANNY USTAWIONA PRZEZ MIESZKAŃCÓW W 1979 ROKU


uszyna pozostawała w rękach polskich kró­lów do ro­ku 1391 lub naj­póź­niej do 1448, kie­dy to w źród­łach po­ja­wia się wzmian­ka o pier­wszym sta­roś­cie nie­gro­do­wymStarosta - Od XIV wieku do rozbiorów starosta był urzędnikiem królewskim w Królestwie Polskim i Wielkim Księstwie Litewskim. Wyróżniano kilka rodzajów tego urzędu: • Starosta generalny był namiestnikiem prowincji lub ziemi, na przykład ruski, podolski, wielkopolski • Starosta grodowy nadzorował w powiecie administrację skarbową, policyjną oraz sądy, stał na czele sądu grodzkiego, miał prawo miecza (to znaczy egzekucji wszystkich wyroków sądowych na terenie powiatu). • Starosta niegrodowy był dzierżawcą (tenutariuszem) dóbr królewskich. . Z ra­cji peł­nio­nej fun­kcji i nad­gra­nicz­ne­go po­ło­że­nia za­mek był na­ra­żo­ny na czę­ste a­ta­ki wę­gier­skie i gra­su­ją­ce na tych zie­miach ban­dy ra­bu­siów. W 1411 ro­ku Mi­ko­łaj Gła­dysz, do­wo­dzą­cy za­ło­gą wa­ro­wni, pod­dał ją woj­skom wo­je­wo­dy sie­dmio­grodz­kie­go Ści­bo­ra ze Ści­bo­rzyc (+1414), jed­ne­go z naj­bo­gat­szych lu­dzi śre­dnio­wiecz­nej Eu­ro­py, wła­ści­cie­la 31 twierdz i 200 in­nych po­sia­dło­ści, na­zy­wa­ne­go nie­kie­dy ma­łym kró­lem Sło­wa­cji. W ro­ku 1448 klucz mu­szyń­ski o­bej­mu­ją­cy 2 mia­sta o­raz kil­ka­dzie­siąt wsi na­le­żał już bez wąt­pie­nia do bis­ku­pów kra­kow­skich, któ­rzy zo­bo­wią­za­li się u­trzy­my­wać na zam­ku sta­łą za­ło­gę woj­sko­wą. Peł­nił on od­tąd fun­kcję re­zy­den­cji sta­ro­stów tak zwa­ne­go Pań­stwa Mu­szyń­skie­go, sa­mo­dziel­nej jed­no­stki ad­mi­ni­stra­cyj­nej z włas­ny­mi u­rzę­da­mi, woj­skiem i są­do­wnic­twem, po­zo­sta­ją­cej we wła­da­niu ku­rii aż do roz­bio­rów Pol­ski. Już w 1455 mia­ła jed­nak miej­sce ka­ta­stro­fa bu­do­wla­na, gdzie czwar­ta część zam­ku od szczy­tu aż po fun­da­ment ze wszy­stki­mi mu­ra­mi i bu­dyn­ka­mi ru­nę­ła. Pra­wdo­po­do­bnie spo­wo­do­wa­na by­ła o­na błę­da­mi w kon­stru­kcji mu­rów, wznie­sio­nych za­pew­ne w pier­wszych de­ka­dach XV stu­le­cia pod­czas re­ali­zo­wa­nych tu­taj bli­żej nie­okre­ślo­nych prac bu­do­wla­nych. Znisz­cze­nia wa­ro­wni by­ły na ty­le roz­le­głe, że ich u­su­nię­cie w krót­kim cza­sie prze­ra­sta­ło mo­żli­wo­ści fi­nan­so­we wła­ści­cie­li, stąd de­cy­zją sta­ro­sty Ja­na Wie­lo­pol­skie­go w miej­scach u­byt­ków wy­ko­na­no je­dy­nie pro­wi­zo­ry­czne na­pra­wy przy u­ży­ciu kon­stru­kcji sza­chul­co­wychSzachulec – typ ściany szkieletowej drewnianej, której wypełnienie stanowi glina wymieszana i zarobiona z sieczką, z trocinami lub wiórami czy też zarzucona na plecionkę z witek z łozy lub łodyg trzciny. .


HIPOTETYCZNA REKONSTRUKCJA ZAMKU MUSZYŃSKIEGO, ŹRÓDŁO: WIKIPEDIA



Państwo Muszyńskie, zwane też klu­czem mu­szyń­skim lub Bis­kup­szczy­zną, to ist­nie­ją­ce od XIII wie­ku do 1781 ro­ku his­to­ry­czne la­ty­fun­dium o po­wierz­chni ok. 450 ki­lo­me­trów kwa­dra­to­wych, dys­po­nu­ją­ce wła­sną ad­mi­ni­stra­cją, są­do­wni­ctwem i woj­skiem. Na­le­ża­ły do nie­go dwa mia­sta (Mu­szy­na i Ty­licz) o­raz 47 wsi po­ło­żo­nych na te­re­nach dzi­siej­szych gmin Mu­szy­na, Kry­ni­ca-Zdrój, Ła­bo­wa i Uś­cie Gor­lic­kie.

Pań­stwo Mu­szyń­skie ja­ko sa­mo­dziel­na jed­no­stka te­ry­to­rial­na po­wsta­ło praw­do­po­do­bnie o­ko­ło 1288 ro­ku po tym, jak Mu­szy­na z przy­le­gło­ścia­mi zo­sta­ła za­pi­sa­na w te­sta­men­cie przez Wy­sza z Nie­go­wi­ci bis­ku­po­wi kra­kow­skie­mu Pa­wło­wi z Prze­man­ko­wa. W 1308 ro­ku bis­kup Mus­ka­ta u­tra­cił je na rzecz Wła­dy­sła­wa Ło­kiet­ka i od­tąd na­le­ża­ło o­no do dóbr kró­lew­skich, aż do prze­ło­mu XIV i XV wie­ku, lub na­wet do po­ło­wy XV stu­le­cia, gdy po­now­nie prze­ka­za­ne zo­sta­ło ku­rii kra­kow­skiej. W jej rę­kach Bis­kup­szczy­zna znaj­do­wa­ła się do 1781 ro­ku, kie­dy prze­szła na wła­sność rzą­du au­stria­ckie­go ja­ko do­bra ka­me­ral­ne. Wcze­śniej jed­nak, bo już w ro­ku 1770 te­re­ny te o­der­wa­no od Pol­ski i przy­łą­czo­no do Wę­gier.

Państwo Muszyńskie dysponowało własną armią, któ­rej trzon sta­no­wi­ła pie­cho­ta chłop­ska - har­ni­cy, w licz­bie od 200 do 600 żoł­nie­rzy, oraz jaz­da zwa­na dra­go­nią bis­ku­pią, gdzie słu­ży­li tyl­ko soł­ty­si. Po­nad­to każ­dy męż­czy­zna miał o­bo­wią­zek po­sia­da­nia ryn­sztun­ku i mu­siał u­czest­ni­czyć w re­gu­lar­nych ćwi­cze­niach po­spo­li­te­go ru­sze­nia. War­to od­no­to­wać, że w cza­sie ist­nie­nia la­ty­fun­dium pla­gą tych o­ko­lic by­ło zbój­nic­two, któ­re­go 'szla­che­tny' wie­lo­wie­ko­wy do­ro­bek u­pa­mię­tnia Mię­dzy­na­ro­do­wy Szlak Zbój­ni­ków Kar­pa­ckich.



ZAMEK W MUSZYNIE, DRZEWORYT Z 1836 ROKU


szczędności przy odbudowie zamku nie pomogły pod­czas jego o­bro­ny przed o­blę­że­niem ze stro­­ny wojsk wę­gier­skich w 1474 ro­ku. Od­dzia­ły pod do­wódz­twem sta­ro­sty li­piań­skie­go To­ma­sza Tar­cza­ya (+1493) za­pe­wne mia­ły u­ła­twio­ne za­da­nie, gdy za­miast z so­lid­nym mu­rem przy­szło im się mie­rzyć z sza­chul­co­wą kon­stru­kcją bra­my, któ­ra pod­da­ła się już dru­gie­go dnia walk. Bez wąt­pie­nia bit­wa z ro­ku 1474 by­ła kró­tka, ale bar­dzo in­ten­sy­wna, o czym świad­czyć mo­że zna­czna ilość mi­li­ta­riów od­na­le­zio­nych przez ar­che­olo­gów w war­stwach zie­mi o­raz wy­ra­źne śla­dy spa­le­ni­zny z te­go o­kre­su. Na­le­ży przy­pusz­czać, że w wy­ni­ku na­ja­zdu wę­gier­skie­go za­mek zo­stał cał­ko­wi­cie znisz­czo­ny. Na mo­cy u­kła­du po­ko­jo­we­go za­war­te­go z Ma­cie­jem Kor­wi­nem (+1490) wkró­tce zwró­co­no go bis­ku­pom i od­bu­do­wa­no przy zna­czą­cym wspar­ciu fi­nan­so­wym lub wręcz na koszt kró­la. Ze wzglę­du na brak pre­cy­zy­jnych da­nych nie ma­my jed­nak dziś pe­wno­ści, czy pra­ce te o­bej­mo­wa­ły wcze­śniej­szą lo­ka­cję wa­ro­wni, czy zwią­za­ne by­ły ra­czej z bu­do­wą cał­kiem no­wej re­zy­den­cji, usy­tu­owa­nej w po­bli­żu star­sze­go za­ło­że­nia. W każ­dym ra­zie po­cząt­ko­wo szły o­ne dość szyb­ko, o czym świad­czyć mo­że po­cho­dzą­ca z lu­te­go 1488 ro­ku wzmian­ka o wy­sła­niu przez ad­mi­ni­stra­to­ra die­ce­zji kra­kow­skiej de­le­ga­ta w ce­lu do­glą­da­nia bu­do­wy zam­ku, któ­re­go koszt miał wy­no­sić 100 flo­re­nów. Pro­wa­dzo­na pod o­kiem sta­ro­sty mu­szyń­skie­go Mi­ko­ła­ja La­pis­pa­ta­ky bu­do­wa u­koń­czo­na zo­sta­ła po 1508 ro­ku, kie­dy od­no­to­wa­no za­mon­to­wa­nie ka­mien­nych o­ście­ży drzwio­wych i okien­nych. W tym cza­sie są­sie­dni gró­dek zo­stał o­sta­te­cznie o­pusz­czo­ny, a być mo­że na­wet spa­lo­no go ce­lo­wo, aby wzmoc­nić o­bron­ność no­we­go zam­ku.


OSTATKI ZAMKU W MUSZYNIE, RYCINA K. STRONCZYŃSKIEGO Z POŁOWY XIX WIEKU



POCZET STAROSTÓW KLUCZA MUSZYŃSKIEGO (źródło: www.almanachmuszyny.pl)

1. Mikołaj Pikaran z Mnikowa, z pochodzenia Włoch, żupnik wielicki, starosta niegrodowy Muszyny
2. Mikołaj Komorowski herbu Korczak, starosta niegrodowy Muszyny w latach 1449-1450
3. Jan Oleśnicki, syn wojewody sandomierskiego Jana, starosta na Spiszu i Muszynie w latach 1451-1454
4. Jan z Wielopola, starosta muszyński po 1462
5. Andrzej Pieniążek z Krużlowej herbu Odrowąż, starosta muszyński i czorsztyński w latach 1467-1469
6. Jan Staszkowski herbu Bogoria, starosta muszyński w 1506 roku
7. Mikołaj Lapispataky, starosta muszyński w 1508 roku
8. Achacy Jordan herbu Trąba, starosta brzeźnicki, bolesławski, muszyński w latach 1523-1542
9. Jan Obojerski, starosta muszyński w 1577 roku
10.Stanisław Kępiński herbu Niesobia z Kępna, starosta niegrodowy Muszyny w latach 1581-1590
11.Piotr Adamowski herbu Jastrzębiec z Adamowie, starosta muszyński w 1601 roku
12.Paweł Ciechomski herbu Wąż, podstoli gostyński, starosta muszyński w 1612 roku
13.Jan Bedliński herbu Wieniawa z Bedlna, starosta muszyński w latach 1623-1636
14.Wojciech Bedliński, zapewne syn Jana, starosta muszyński w latach 1645-1662
15.Stanisław Cyrus Sobolewski herbu Lada, starosta muszyński w latach 1664-1666
16.Jan Potocki, stolnik bielski, starosta muszyński w 1675 roku
17.Zygmunt Przyborowski herbu Sulima, podwojewodzi sandomierski, starosta muszyński w latach 1677-1678
18.A. T. Noskowski, starosta muszyński w 1679 roku
19.Kazimierz Drogomir Sadowski, starosta niegrodowy państwa muszyńskiego w latach 1679-1687
20.Mikołaj Jan Małachowski, stolnik wendeński, dzierżawca i starosta klucza mu szyńskiego w 1702 roku
21.Stanisław Walerian Chwalibóg herbu Strzemię, starosta klucza muszyńskiego w latach 1707-1718
22.Jan Miastowski herbu Belina, starosta i dzierżawca państwa muszyńskiego w latach 1719-1720
23.Wacław z Gawron Gawroński herbu Rawicz, starosta państwa muszyńskiego i czorsztyńskiego w 1727 roku
24.Andrzej Grzymała Grabowski, starosta niegrodowy klucza muszyńskiego w 1739 roku
25.Jan Katerli herbu Pora, chorąży bracławicki i starosta klucza muszyńskiego w 1753 roku
26.Antoni Jałbrzykowski herbu Grabie, podczaszy łomżyński i starosta klucza muszyńskiego w latach 1755-1756
27.Józef Tworzyński, cześnik płocki i starosta klucza muszyńskiego w latach 1756-1757
28.Idzi Fihauser, właściciel Gdowa i Bruśnika, starosta klucza muszyńskiego i świniarskiego w latach 1758 -1772



MUSZYNA Z ROZWALINĄ ZAMKU PALOCHA W OBWODZIE SANDECKIM OD POŁUDNIA, LITOGRAFIA B. STĘCZYŃSKIEGO Z 1846 ROKU


wietność renesansowej rezydencji pod ku­ra­te­lą kra­kow­skiej ku­rii bis­ku­piej trwa­ła za­le­dwie do koń­ca XVI wie­ku. W tym cza­sie by­ła ona już wa­ro­wnią prze­sta­rza­łą, któ­ra ze wzglę­du na ar­cha­icz­ne roz­wią­za­nia for­ty­fi­ka­cyj­ne nie mo­gła za­pew­nić sku­tecz­nej o­bro­ny przed re­gu­lar­ny­mi si­ła­mi. Poz­ba­wio­ny re­mon­tów i nie mo­der­ni­zo­wa­ny za­mek prze­stał peł­nić fun­kcje re­zy­den­cja­lne za cza­sów sta­ro­sty Woj­cie­cha Bed­liń­skie­go, z po­le­ce­nia któ­re­go w 1645 ro­ku prze­nie­sio­no u­rzę­dy do drew­nia­ne­go dwo­rku u­sy­tu­owa­ne­go u pod­nó­ża wznie­sie­nia. Ja­ko twier­dza wy­ko­rzy­sty­wa­ny był jesz­cze pod­czas po­to­pu szwedz­kie­go, gdy a­kty­wnie przy­go­to­wy­wa­no go do o­bro­ny. O ów­czes­nej ro­li Mu­szy­ny i zam­ku świad­czy zwol­nie­nie Bed­liń­skie­go przez kró­la od o­bo­wią­zku u­dzia­łu w po­spo­li­tym ru­sze­niu w za­mian za pil­no­wa­nie mias­ta i pa­sa gra­nicz­ne­go. Póź­niej gmach nie był już wzmian­ko­wa­ny, choć na­dal wie­le do­ku­men­tów wy­sta­wia­nych przez sta­ro­stów syg­no­wa­no z przy­pi­sem: na zam­ku mu­szyń­skim. Ta­ka for­ma sta­no­wi­ła jed­nak tyl­ko sym­bo­licz­ny gest ma­ją­cy na ce­lu pod­kre­śle­nie wa­gi spra­wo­wa­ne­go przez nich u­rzę­du. Na po­cząt­ku XIX wie­ku za­mek był już ru­iną, z resz­tką roz­dar­tej kil­ku­pię­tro­wej wie­ży i ka­wał­kiem mu­ru. Do­kła­dniej­szy o­pis je­go re­lik­tów przed­sta­wił pol­ski his­to­ryk i et­no­graf Szczę­sny Mo­raw­ski, któ­ry w ro­ku 1863 pi­sał: Za­mek na koń­czy­nie wzgó­rza u wpły­wu dwu po­to­ków Po­prad. Od stro­ny gór bro­nion prze­ko­pem i czwo­ro­bocz­ną wy­sta­ją­cą wie­żą, kil­ku­pię­tro­wą, do któ­rej pro­wa­dził zwód pod ja­zdę i wo­zy. W gru­bym mu­rze wie­ży wi­dać o­krąg­ły nie­zgrab­ny ko­min, utwo­rzo­ny snać ob­mu­ro­wa­niem co­raz wy­żej pod­cią­ga­ne­go o­krąg­łe­go 13-ca­lo­we­go pnia­ka. Bron­ną tą wie­żą, a da­lej skle­pia­stą szy­ją pnąc się w gó­rę wjeż­dża­ło się na pier­wsze pod­wó­rze zam­ko­we, któ­re­go wscho­dnią stro­nę zaj­mo­wał pię­tro­wy dwór, za­chod­nią zaś dzie­dzi­niec z stud­nią o­to­czo­ny mu­rem po­je­dyn­czym od stro­ny prze­pa­ści; pod­wój­nym zaś two­rzą­cym kry­ty o­bron­ny ko­ry­tarz, od­dzie­lo­ny od po­dwó­rza dru­gie­go, gdzie pra­wdo­po­do­bnie był skład bierz­mów o­bron­nych – i maj­dan soł­ty­siej stra­ży nad­gra­nicz­nej. Pier­wsze ba­da­nia ar­che­olo­gicz­ne na te­re­nie daw­ne­go zam­ku roz­po­czę­to w 1963 ro­ku, na­to­miast w la­tach 1991-98 prze­pro­wa­dzo­no kon­ser­wa­cję mu­rów i za­bez­pie­czo­no je ja­ko trwa­łą ru­inę.



GÓRA ZAMKOWA Z RUINĄ WAROWNI, POCZTÓWKI Z POCZĄTKOWYCH LAT XX WIEKU



W wyniku wieloletnich prac archeologicznych pro­wa­dzo­nych na daw­nym zam­ku bis­ku­pów kra­kow­skich wy­do­by­to bar­dzo du­żą ilość za­byt­ków ru­cho­mych świad­czą­cych o burz­li­wej prze­szło­ści te­go miej­sca. Spo­śród kil­ku­na­stu ty­się­cy przed­mio­tów i ich frag­men­tów od­na­le­zio­nych na te­re­nie lub w oko­li­cach wa­ro­wni na wy­róż­nie­nie za­słu­gu­je bo­ga­ty zbiór mi­li­ta­riów, wśród nich po­zo­sta­ło­ści że­laz­nych i brą­zo­wych luf ręcz­nej bro­ni pal­nej (przy­pusz­czal­nie po­cho­dzą­cych z eg­zem­pla­rzy ro­zer­wa­nych pod­czas wy­strza­łu) wraz z me­ta­lo­wą i mar­mu­ro­wą amu­ni­cją, re­lik­ty ha­kow­nic, gro­ty beł­tów, sprzą­czki, no­że o­raz frag­men­ty zbroi, któ­rych ist­nie­nie w tym miej­scu przy­pi­su­je się prze­de wszy­stkim wal­kom to­czo­nym po­mię­dzy o­broń­ca­mi zam­ku a woj­ska­mi wę­gier­ski­mi w 1474 ro­ku. Z czę­ści u­bio­ru i oz­dób war­to wy­mie­nić sprzą­czki do pa­sów, pier­ścio­nki i obrą­czki, a zwłasz­cza jed­ną z nie­mie­ckim na­pi­sem hilf gott ma­ria (Wspo­móż Bo­że, Ma­ry­jo) wy­ko­na­nym go­tyc­ką czcio­nką, któ­rą za­pe­wne zgu­bił w cza­sie a­ta­ku na za­mek je­den z żoł­nie­rzy ar­mii wę­gier­skiej. Wśród zna­le­zisk jest rów­nież trzy­na­ście mo­net wę­gier­skich i pol­skich z prze­dzia­łu chro­no­lo­gicz­ne­go po­mię­dzy po­ło­wą XIV a koń­cem XV wie­ku, wśród nich m.in. wy­ko­na­ny z wy­so­kiej pró­by sre­bra de­nar Lud­wi­ka I sprzed 1382 ro­ku i de­na­ry bi­te przez Wła­dy­sła­wa War­neń­czy­ka po ob­ję­ciu tro­nu Wę­gier. Co cie­ka­we, na zam­ku zna­le­zio­no rów­nież dwie mo­ne­ty o znacz­nie młod­szej me­try­ce: sre­brną wę­gier­ską mo­ne­tę o no­mi­na­le 10 fil­le­rów z 1893 ro­ku o­raz pol­skie 5 gro­szy z ro­ku 1923.



IMG BORDER=1 style=

WIDOK Z DAWNEGO DZIEDZIŃCA NA WSCHODNIĄ KURTYNĘ MURÓW I POZOSTAŁOŚCI WIEŻY



amek wzniesiono z miejscowego piaskowca, w po­bli­żu przej­ścia gra­nicz­ne­go, w nie­wiel­kiej od­le­gło­ści od wę­gier­skie­go zam­ku Pla­vec. Miał on plan pro­sto­ką­ta o bo­kach ok. 80x25 me­trów, do któ­re­go od wscho­du przy­le­ga­ła wy­sta­ją­ca po­za li­co mu­rów ma­syw­na czwo­ro­bocz­na wie­ża, pod­par­ta w na­ro­żach po­tęż­ny­mi szkar­pa­mi. Jej pro­sto­kąt­ny za­rys mie­rzył 10,5 me­tra na li­nii wschód-za­chód i 12 me­trów w kie­run­ku pół­noc-po­łu­dnie, a gru­bość mu­rów się­ga­ła 2,5 me­tra. Wy­mia­ry wie­ży su­ge­ru­ją, że pier­wo­tnie fun­kcjo­no­wa­ła ja­ko wie­lo­pię­tro­wy gmach o cha­ra­kte­rze mie­szkal­no-obron­nym, a jej o­ry­gi­nal­na wy­so­kość mo­gła się­gać 16-18 me­trów. W czę­ści za­cho­dniej stał trzy­iz­bo­wy, je­dno­trak­to­wy, przy­pusz­czal­nie pię­tro­wy dom mie­szkal­ny, wy­peł­nia­ją­cy ca­łą dłu­gość kur­ty­ny i od­dzie­lo­ny od dzie­dziń­ca mu­rem o­bron­nym o gru­bo­ści 2,5 me­tra. Bu­dy­nek ten wy­sta­wio­no na pla­nie pro­sto­ką­ta o bo­kach 13,5x28 me­trów, z mu­ra­mi o gru­bo­ści od 1,3 do 1,8 me­tra, wspar­ty­mi w na­roż­ni­kach ma­syw­ny­mi przy­po­ra­mi. Za­bu­do­wę mu­ro­wa­ną u­zu­peł­niał nie­wiel­ki, kwa­dra­to­wy w pla­nie ar­se­nał, któ­ry wraz z drew­nia­ny­mi bu­dyn­ka­mi go­spo­dar­czy­mi wy­peł­niał prze­strzeń dzie­dziń­ca w je­go pół­noc­nej czę­ści. Wjazd do zam­ku znaj­do­wał się we wscho­dniej czę­ści pół­noc­nej ścia­ny kur­ty­no­wej. Być mo­że w okre­sie póź­niej­szym po ze­wnę­trznej stro­nie mu­ru po­łu­dnio­we­go wznie­sio­no je­dno­trak­to­wy trzy­iz­bo­wy bu­dy­nek mie­szkal­ny, jed­nak ze wzglę­du na nie­czy­tel­ność znaj­du­ją­cych się tu­taj po­zo­sta­ło­ści je­go ist­nie­nie by­wa kwes­tio­no­wa­ne.


PLAN RUIN ZAMKU: 1. WIEŻA, 2. ZACHODNI BUDYNEK MIESZKALNY, 3. DZIEDZINIEC,4. MUR WEWNĘTRZNY,
5. ARSENAŁ, 6. BRAMA, 7. LOKALIZACJA HIPOTETYCZNEGO SKRZYDŁA POŁUDNIOWEGO




uiny usytuowane są na szczycie wznie­sie­nia zwa­ne­go Ba­sztą lub Zam­czy­skiem (527 m. n.p.m.), oko­ło 60 me­trów po­nad ko­ry­tem rze­ki Po­prad. Do cza­sów współ­cze­snych za­cho­wa­ły się czę­ścio­wo zre­kon­stru­o­wa­ne frag­men­ty mu­rów kur­ty­no­wych wraz z przy­zie­miem wie­ży wscho­dniej, gdzie o­bec­nie znaj­du­je się punkt wi­do­ko­wy. Za­mek jest u­do­stęp­nio­ny dla ru­chu tu­ry­sty­czne­go, z te­go co pa­mię­tam, nie­od­pła­tnie. W naj­bliż­szym cza­sie (2020) pla­no­wa­na jest sze­ro­ko za­kro­jo­na re­wi­ta­li­za­cja ruin, obej­mu­ją­ca m.in. za­bez­pie­cze­nie ist­nie­ją­cych mu­rów, pod­wyż­sze­nie do trzech po­zio­mów wie­ży wscho­dniej, bu­do­wę ta­ra­su wi­do­ko­we­go w czę­ści za­cho­dniej dzie­dziń­ca, a tak­że bu­do­wę drew­nia­ne­go mo­stu nad su­chą fo­są i za­go­spo­da­ro­wa­nie stu­dni.


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

WIDOK Z GÓRY ZAMKOWEJ NA MUSZYNĘ


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

TARAS WIDOKOWY W DAWNEJ WIEŻY


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

POZOSTAŁOŚCI ZABUDOWY NA DZIEDZIŃCU, Z PRAWEJ ZEJSĆIE DO PIWNIC WIEŻY



uina położona jest w południowo-zachodniej czę­ści mia­ste­czka, w po­bli­żu roz­wi­dle­nia rzek Mu­szy­nian­ka i Po­prad, nie­o­po­dal mo­stów na Mu­szy­nian­ce (kie­ru­nek Piw­nicz­na Zdrój). Oso­by po­dró­żu­ją­ce sa­mo­cho­dem mo­gą za­par­ko­wać przy ul. An­to­nie­go Ki­ty , tuż o­bok wspo­mnia­nych mo­stów. Nas­tę­pnie, już pie­szo, omi­ja­jąc wzgó­rze z le­wej stro­ny na­le­ży skrę­cić w pra­wo w ul. Za­zam­cze i po kil­ku­dzie­się­ciu me­trach wejść do la­su, gdzie wprost do ru­in pro­wa­dzić nas bę­dzie te­ma­tycz­na ście­żka spa­ce­ro­wa. (ma­pa za­mków wo­je­wódz­twa)




1. B. Chudzińska: Pozostałości średniowiecznej ręcznej broni palnej z zamku w Muszynie, A.M.M. VII
2. B. Franczyk: Zamki średniowiecznego pogranicza polsko-węgierskiego..., UJ 2010
3. A. Ginter: Zamek w Muszynie w świetle najnowszych badań..., Almanach Muszyny 2014
4. A. Ginter, A. Przybyłok: Wybrane militaria z badań archeologicznych zamku w Muszynie..., A.M.M. XII
5. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
6. K. Przyboś: Zamek w Muszynie
7. A. Wagner: Murowane budowle obronne w Polsce X-XVIIw., Bellona 2019


IMG BORDER=1 style=

WIDOK Z TARASÓW NA MUSZYŃSKIE OGRODY SENSORYCZNE, RUINA ZAMKU W ODDALI NA WZGÓRZU PO PRAWEJ STRONIE


IMG BORDER=1 style=

FAJNY MIŚ Z ZAMKIEM W TLE


W pobliżu:
Rytro - ruina zamku królewskiego XIII/XIVw., 36 km
Nowy Sącz - ruina zamku królewskiego XIVw., 43 km
Stary Sącz - ufortyfikowany klasztor sióstr klarysek XIII-XVIIw., 45 km
Szymbark - renesansowy kasztel XVIw., 45 km



STRONA GŁÓWNA

tekst: 2020
fotografie: 2017
© Jacek Bednarek