STRONA GŁÓWNA

ZA GRANICĄ

MINIGALERIA

MAPKI

KSIĘGA GOŚCI

LITERATURA

KONTAKT
BARANÓW SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO ŚLĄSKIE

BĄKOWA GÓRA

BESIEKIERY

BĘDZIN

BIERUTÓW

BIESTRZYKÓW

BOBOLICE

BOBROWNIKI

BODZENTYN

BOLESTRASZYCE

BOLKÓW

BORYSŁAWICE ZAMKOWE

BROCHÓW

BRODNICA

BRZEG

BUKOWIEC

BYDLIN

BYSTRZYCA KŁODZKA

CHĘCINY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHANÓW

CIESZÓW

CIESZYN

CZARNY BÓR

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZĘSTOCHOWA

CZOCHA

CZORSZTYN

DĄBRÓWNO

DRZEWICA

DZIAŁDOWO

DZIERZGOŃ

FREDROPOL (KORMANICE)

GDAŃSK

GIŻYCKO

GLIWICE

GŁOGÓW

GNIEW

GNIEWOSZÓW Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZYŃ

GOŁAŃCZ

GOLCZEWO

GOŁUCHÓW

GOŚCISZÓW

GÓRA

GRODZIEC

GRÓDEK

GRUDZIĄDZ

GRZĘDY

GRZMIĄCA z.ROGOWIEC

INOWŁÓDZ

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZÓW

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO GÓRECKIE

KAMIENIEC ZĄBKOWICKI

KAMIENNA GÓRA

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

KĘTRZYN

KĘTRZYN - KOŚCIÓŁ

KIELCE

KLICZKÓW

KŁODZKO

KOŁO

KONARY

KONIN-GOSŁAWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KOŹMIN WLKP.

KÓRNIK

KRAKÓW

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTMĘT

KRASICZYN

KRĘPCEWO

KRUSZWICA

KRZYŻNA GÓRA

KRZYŻTOPÓR

KSIĄŻ WIELKI

KUROZWĘKI

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMIŃSKI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

ŁAGÓW

ŁĘCZYCA

ŁOWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAŁA NIESZAWKA

MIĘDZYLESIE

MIĘDZYRZECZ

MIRÓW

MOKRSKO

MOSZNA

MSTÓW

MUSZYNA

MYŚLENICE

NAMYSŁÓW

NIEDZICA

NIDZICA

NIEMCZA

NIEPOŁOMICE

NOWY SĄCZ

NOWY WIŚNICZ

ODRZYKOŃ

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJCÓW

OLEŚNICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OŁAWA

OŁDRZYCHOWICE KŁODZKIE

OPOCZNO

OPOLE GÓRKA

OPOLE OSTRÓWEK

OPORÓW

OSSOLIN

OSTRĘŻNIK

OSTRÓDA

OSTRÓW LEDNICKI

OTMUCHÓW

PABIANICE

PANKÓW

PASTUCHÓW

PIESKOWA SKAŁA

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

PIOTRKÓW-BYKI

PIOTROWICE ŚWIDNICKIE

PŁAKOWICE

PŁOCK

PŁONINA

PŁOTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POŁCZYN-ZDRÓJ

POZNAŃ

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZÓWKA z.GRYF

PRZEMYŚL

PRZEWODZISZOWICE

PSZCZYNA

PYZDRY

RABSZTYN

RACIĄŻEK

RADŁÓWKA

RADOM

RADZIKI DUŻE

RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROGÓW OPOLSKI

ROŻNÓW ZAMEK DOLNY

ROŻNÓW ZAMEK GÓRNY

RYBNICA

RYBNICA LEŚNA

RYCZÓW

RYDZYNA

RYTWIANY

RZĄSINY

SANDOMIERZ

SANOK

SIEDLĘCIN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIERAKÓW

SIEWIERZ

SMOLEŃ

SOBKÓW

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA GÓRA

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STARY SĄCZ

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJÓW

SZAMOTUŁY

SZCZECIN

SZTUM

SZUBIN

SZYDŁÓW

SZYMBARK

ŚCINAWKA GÓRNA

ŚWIDWIN

ŚWIEBODZIN

ŚWIECIE n.WISŁĄ

ŚWIECIE k.LEŚNEJ

ŚWINY

TORUŃ

TORUŃ z.DYBÓW

TUCZNO

TYNIEC

UDÓRZ

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZYŻTOPÓR

UNIEJÓW

URAZ

WAŁBRZYCH z.KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.STARY KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.NOWY DWÓR

WARSZAWA z.KRÓLEWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

WĄBRZEŹNO

WENECJA

WĘGIERKA

WĘGORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIEŚ

WIERZBNA

WITKÓW

WLEŃ

WOJNOWICE

WOJSŁAWICE

WROCŁAW

WROCŁAW LEŚNICA

WYSZYNA

ZAGÓRZ

ZAGÓRZE ŚLĄSKIE

ZAŁUŻ

ZĄBKOWICE ŚLĄSKIE

ZBĄSZYŃ

ZŁOTORIA k.TORUNIA

ŹRÓDŁA

ŻAGAŃ

ŻARY

ŻELAZNO

ŻMIGRÓD


IMG BORDER=1 style=

RUINA OPACTWA CYSTERSÓW KRZESZOWSKICH, Z PRAWEJ PAŁAC OPATA WZNIESIONY Z WYKORZYSTANIEM MURÓW ŚREDNIOWIECZNEJ WIEŻY



ier­wsza za­cho­wa­na wzmian­ka o wsi po­cho­dzi z do­ku­men­tu Hen­ry­ka Bro­da­te­go (+1238) wy­sta­wio­ne­go w 1209 ro­ku dla o­pa­ta Wi­to­sła­wa, prze­ło­żo­ne­go klasz­to­ru Pan­ny Ma­rii na wro­cław­skim Pia­sku. Wy­mie­nie­ni są w nim naj­star­si zna­ni nam współ­cześ­nie właś­ci­cie­le o­sa­dy co­mes Ste­pha­nus de Wir­bna (Ste­fan Sta­ry, +1241) o­raz je­go ku­zy­ni co­mes Jo­han­nes de Wir­bno (Jan z Wierz­bna, +1266) et fra­ter e­ius Ni­co­laus (Mi­ko­łaj z Wierz­bna, +1209). Przy­pusz­czal­nie sie­dzi­ba ro­do­wa po­wsta­ła w tym miej­scu za pa­no­wa­nia Bo­le­sła­wa Wy­so­kie­go (+1201) po na­da­niach ksią­żę­cych dla eli­ty mo­żno­wład­czej ów­czes­ne­go Śląs­ka, do któ­rych Wierz­bno­wie z pew­noś­cią za­li­cza­li się. Pro­ble­mem po­zo­sta­je na­to­miast lo­ka­li­za­cja pier­wszej bu­do­wli o­bron­nej, po­nie­waż w tra­kcie prac ar­che­o­lo­gicz­nych od­kry­to we wsi po­zo­sta­łoś­ci aż trzech mu­ro­wa­nych za­ło­żeń, z cze­go co naj­mniej dwa z nich cha­ra­kte­ry­zo­wa­ły ce­chy wa­row­ne. Być mo­że na­wet miej­sca te fun­kcjo­no­wa­ły przez pe­wien czas ró­wno­cześ­nie two­rząc wię­kszy zes­pół o­sad­ni­czy skła­da­ją­cy się z ro­mań­skie­go koś­cio­ła, sto­ją­ce­go przy nim dwo­ru o­raz gród­ka o­bron­ne­go wznie­sio­ne­go na po­blis­kim wzgó­rzu zwa­nym Skał­ką. W każ­dym ra­zie część his­to­ry­ków pre­zen­tu­je po­gląd, że praw­do­po­dob­nie to wła­śnie da­to­wa­na na prze­łom XII i XIII stu­le­cia stra­żni­ca na Ska­łce jest naj­star­szym o­biek­tem wa­row­nym w Wierz­bnej. Przy­ję­cie go za ak­sjo­mat pro­wa­dzi z ko­lei do opi­nii, że zaj­mu­ją­ca szczyt skal­ne­go wy­stę­pu wa­row­nia mo­gła sta­no­wić naj­wcześ­niej­szy lub je­den z wcześ­niej­szych przy­kła­dów pry­wat­ne­go, mu­ro­wa­ne­go zam­ku na Ślą­sku.


IMG BORDER=1 style=

WIDOK PAŁACU OD WSCHODU, PO LEWEJ BAROKOWA BRAMA PROWADZĄCA NA TEREN KLASZTORU



Według przy­to­czo­nej w li­te­ra­tu­rze hi­po­te­zy ród Wierz­bnów mógł wy­wo­dzić się z ma­ło­pol­skiej ro­dzi­ny Li­sów, któ­rej przed­sta­wi­cie­le bę­dąc zwo­len­ni­ka­mi o­sa­dze­nia na tro­nie kra­kow­skim księ­cia ślą­skie­go Bo­le­sła­wa Wy­so­kie­go we­szli w kon­flikt z Ka­zi­mie­rzem Spra­wie­dli­wym, w kon­se­kwen­cji cze­go zmu­sze­ni by­li prze­nieść się na sta­łe na Śląsk, gdzie o­trzy­ma­li od Bo­le­sła­wa zna­czne na­da­nia ziem­skie. Pie­rwszym przy­to­czo­nym w do­ku­men­tach źród­ło­wych re­pre­zen­tan­tem ro­du był wzmian­ko­wa­ny w ro­ku 1202 An­drzej, ka­szte­lan gło­gow­ski. Je­go syn Ste­fan Sta­ry po­legł w pa­mięt­nej bit­wie pod Le­gni­cą w 1241 ro­ku, gdzie zgi­nął rów­nież wnuk An­drzej, ka­szte­lan Niem­czy i Bo­le­sła­wic. Brat An­drze­ja, Jan z Wierz­bna, po­cząt­ko­wo miał wy­je­chać na stu­dia do Pa­ry­ża, by póź­niej re­a­li­zo­wać po­słu­gę ka­płań­ską. W obli­czu tra­ge­dii ro­dzin­nej ja­ko gło­wa ro­du mu­siał jed­nak zre­zy­gno­wać z ka­rie­ry koś­ciel­nej, dzię­ki cze­mu zo­stał za­pa­mię­ta­ny ja­ko blis­ki do­rad­ca Hen­ry­ka III Bia­łe­go o­raz oj­ciec „naj­wy­bit­niej­sze­go” przed­sta­wi­cie­la ro­du – Hen­ry­ka, peł­nią­ce­go w la­tach 1302-1319 fun­kcję bis­ku­pa wro­cław­skie­go, a tak­że za­ło­ży­cie­la try­bu­na­łu in­kwi­zy­cyj­ne­go ści­ga­ją­ce­go he­re­zję i wy­da­ją­ce­go wy­ro­ki śmie­rci przez spa­le­nie na sto­­sie.

Na prze­strze­ni wie­ków ród u­legł roz­ga­łę­zie­niu, a je­go człon­ko­wie we­szli w po­sia­da­nie licz­nych ma­jąt­ków na Ślą­sku, w Cze­chach i na Mo­ra­wach, mię­dzy in­ny­mi w ro­ku 1505 obję­li w dzie­dzicz­ne po­sia­da­nie mia­sto Brun­tal, od któ­re­go prze­ję­li naz­wis­ko. Zwią­za­na z Wierz­bną li­nia świd­nic­ka u schył­ku XIII wie­ku u­tra­ci­ła jed­nak sil­ną po­zy­cję na dwo­rze ksią­żę­cym, co zwią­za­ne by­ło z po­wsta­niem no­we­go księ­stwa świd­nic­ko-ja­wor­skie­go i pre­fe­ren­cyj­nym sto­sun­kiem Bol­ka I do na­pły­wo­we­go ry­cer­stwa czes­kie­go o­raz nie­miec­kie­go. Szu­ka­jąc po­pra­wy sy­tu­a­cji ma­te­rial­nej nie­mal wszys­cy męs­cy przed­sta­wi­cie­le ro­dzi­ny wy­bra­li ka­rie­rę ka­płań­ską, co w na­tu­ral­ny spo­sób do­pro­wa­dzi­ło do wy­gaś­nię­cia ro­du w po­ło­wie XIV stu­le­cia.



IMG BORDER=1 style=

PAŁAC OPATÓW W WIERZBNEJ, WIDOK OD POŁUDNIOWEGO ZACHODU


amek na Ska­łce ist­niał pra­wdo­po­do­bnie do po­cząt­ku XIV stulecia, kie­dy to zos­tał – być mo­że w na­stęp­stwie ja­kichś dzia­łań zbro­jnych – znisz­czo­ny przez po­żar, a na­stęp­nie ro­ze­bra­ny na po­trze­by bu­do­wy in­ne­go za­ło­że­nia. Z koń­cem o­kre­su je­go fun­kcjo­no­wa­nia wią­za­ło się rów­nież wy­gaś­nię­cie męs­kiej li­nii ro­du pa­nów z Wierz­­bnej, cze­go kon­sek­wen­cją by­ła zmia­na właś­ci­cie­la wsi, któ­ra w 1366 ro­ku na­le­ża­ła już do Kon­ra­da von Ro­hau. W po­wszech­nej, choć nie jed­no­głoś­nej o­pi­nii przed­sta­wi­cie­le te­go śląs­kie­go ro­du ry­cer­skie­go wznie­śli w 2. po­ło­wie XIV wie­ku wie­żę miesz­kal­ną, któ­rej re­lik­ty dziś zna­leźć mo­żna w bry­le za­cho­wa­ne­go pa­ła­cu. Wie­ża ta wraz z dwo­rem i ca­łym lo­kal­nym dzie­dzic­twem sprze­da­na zo­sta­ła w 1403 ro­ku o­pac­twu cys­ter­sów krze­szow­skich, o czym in­for­mu­ją za­cho­wa­ne do­ku­men­ty, skąd od­czy­tać mo­żna, że oprócz nie­ru­cho­moś­ci i grun­tów na­le­żą­cych do­tąd do Han­sa von Ro­hau cys­ter­si za­ku­pi­li tak­że owy ge­ma­wer­te Hof. W ten spo­sób za­kon­ni­cy sta­li się go­spo­da­rza­mi zna­cznej czę­ści wsi, lecz nie koś­cio­ła i przy­na­leż­nych mu ziem, gdyż te znaj­do­wa­ły się w rę­kach cys­ter­sów ka­mie­niec­kich. Obie spo­łecz­noś­ci nie prze­pa­da­ły za so­bą, do­cho­dzi­ło więc do kon­flik­tów, kłót­ni o gra­ni­ce, upraw­nie­nia i wpły­wy. Stan ta­ki trwał do ro­ku 1585, gdy mni­si z Ka­mień­ca Ząb­ko­wic­kie­go wo­bec od­da­le­nia od głów­nych grup swo­ich ma­jąt­ków po­sta­no­wi­li po­zbyć się pa­ra­fii w Wierz­bnej i po sie­dmiu la­tach tar­gów sprze­da­li ją cys­ter­som krze­szow­skim. Pod za­rzą­dem tych os­tat­nich pla­ców­ka zo­sta­ła prze­kształ­co­na wpierw w pre­po­zy­tu­ręPrepozytura - probostwo o­pac­twa, zaś w 1680 ro­ku – w prze­oratPrzeorat - klasztor lub jednostka administracyjna kierowana przez przeora. . Wzrost zna­cze­nia tej lo­ka­li­za­cji po­ciąg­nął za so­bą in­wes­ty­cje: z ini­cja­ty­wy Ber­nar­da Ro­sy (+1696) w po­bli­żu ko­ścio­ła zbu­do­wa­no o­ka­za­ły klasz­tor, a obok nie­go - przy wy­ko­rzys­ta­niu mu­rów śred­nio­wiecz­nej wie­ży - w la­tach 80. XVII wie­ku po­wstał pa­łac ma­ją­cy peł­nić fun­kcję let­niej re­zy­den­cji sa­me­go o­pa­ta. Roz­po­czę­te przez Ro­sę pra­ce kon­ty­nu­o­wał opat In­no­cen­ty Fritsch (+1734), któ­ry roz­bu­do­wał koś­ciół, lecz nie u­koń­czył mo­der­ni­za­cji je­go sza­ty zew­nętrz­nej, co by­ło spo­wo­do­wa­ne prze­de wszyst­kim kon­cen­tra­cją wy­dat­ków za­ko­nu na po­wsta­ją­ce w tym sa­mym cza­sie mo­nu­men­tal­ne ba­ro­ko­we za­ło­że­nie w Krze­szo­wie.


WIDOK PRZEORATU KLASZTORU CYSTERSÓW KRZESZOWSKICH NA KARCIE TYTUŁOWEJ INWENTARZA Z 1785 ROKU, POŚRODKU NA PIERWSZYM PLANIE PAŁAC



W dniu 28 sty­cznia 1807 ro­ku pod Wierz­bną ro­ze­gra­ła się nie­wiel­ka bi­twa bę­dą­ca czę­ścią woj­ny Na­po­le­o­na Bo­na­par­te z IV ko­a­li­cją an­ty­fran­cus­ką. Wcho­dzą­cy w skład na­po­le­oń­skie­go kor­pu­su ob­le­ga­ją­ce­go Świd­ni­cę ka­wa­le­rzyś­ci wir­tem­ber­scy roz­bi­li w niej od­dział Pru­sa­ków, ochra­nia­ją­cy gru­pę wy­sła­ną z twier­dzy po drew­no. Po­tycz­ka za­koń­czy­ła się wzię­ciem do nie­wo­li 55 żoł­nie­rzy prus­kich wraz z ich do­wód­cą, kpt. Bal­wi­nem. Kil­ka dni póź­niej, 7 i 8 lu­te­go w pa­ła­cu w Wierz­bnej ne­go­cjo­wa­no wa­run­ki ka­pi­tu­la­cji Świd­ni­cy. Na pod­sta­wie pod­ję­tych tu­taj us­ta­leń woj­ska fran­cus­kie we­szły do Świd­ni­cy 16 lu­te­go, a brat ce­sa­rza - ksią­żę Hie­ro­nim Bo­na­par­te o­so­biś­cie o­de­brał de­fi­la­dę gar­ni­zo­nu twier­dzy. W Wierz­bnej Fran­cu­zi kwa­te­ro­wa­li do 1808 ro­ku.



PAŁAC NA FOTOGRAFII Z 1. DEKADY XX WIEKU


1810 ro­ku na­stą­pi­ła se­ku­la­ry­za­cja za­ko­nów znaj­du­ją­cych się na te­re­nie Prus, któ­ra ob­ję­ła rów­nież śląs­kich cys­ter­sów. Znisz­czo­ne przez woj­ny, nę­ka­ne ogrom­ny­mi pro­ble­ma­mi fi­nan­so­wy­mi Pań­stwo Prus­kie prze­ję­ło ma­jąt­ki za­kon­ne i roz­po­czę­ło ich wy­prze­daż - w ten spo­sób no­wym właś­ci­cie­lem pa­ła­cu zos­tał prus­ki mi­nis­ter spraw za­gra­nicz­nych Au­gust Graf von der Goltz (+1832). Po nim miesz­ka­li w Wierz­bnej przed­sta­wi­cie­le ro­dzi­ny Malt­tzan, a póź­niej ku­piec Gold­smied, od któ­re­go w 1859 roku po­siad­łość na­był mar­sza­łek dwo­ru, syn kró­la prus­kie­go z nie­pra­we­go ło­ża – Edu­ard von Wal­den­burg (+1882). W la­tach 90. XIX wie­ku Al­fred von Wal­den­burg (+1915) do­pro­wa­dził do pa­ła­cu bie­żą­cą wo­dę i elek­trycz­ność, a je­go wy­gląd zew­nętrz­ny wzbo­ga­cił o de­ta­le na­wią­zu­ją­ce do ne­o­go­ty­ku, ulu­bio­ne­go przez właś­ci­cie­la sty­lu w ar­chi­tek­tu­rze. Dru­gą woj­nę świa­to­wą ca­ły za­byt­ko­wy kom­pleks przetr­wał wpraw­dzie bez po­waż­niej­szych znisz­czeń, lecz póź­niej­sza o­bec­ność wojsk so­wiec­kich i ‘opie­ka’ za­ło­żo­ne­go w daw­nym fol­war­ku Pań­stwo­we­go Gos­po­dar­stwa Rol­ne­go wy­war­ła na nim pięt­no cha­rak­te­rys­tycz­ne dla za­byt­ków le­żą­cych na te­re­nach tak zwa­nych ziem od­zys­ka­nych, tj. roz­kra­dzio­no wszyst­ko, co mia­ło ja­ką­kol­wiek war­tość, a resz­tę zde­was­to­wa­no. Szczęś­li­wie dla bu­dyn­ku pa­ła­co­we­go u­rzą­dzo­no w nim lo­ka­le miesz­kal­ne, co nie­co za­ha­mo­wa­ło pro­ces roz­kła­du. W os­tat­nich la­tach żył w nim tyl­ko je­den czło­wiek, któ­re­go eks­mi­to­wa­no w 2002 ro­ku po tym, jak zruj­no­wa­ne o­pac­two od­ku­pi­ła od gmi­ny Fun­da­cja Za­mek Chu­dów. Z ini­cja­ty­wy tej or­ga­ni­za­cji wy­ko­na­no naj­pil­niej­sze pra­ce za­bez­pie­cza­ją­ce i upo­rząd­ko­wa­no park.


WIDOK WSCHODNIEGO SKRZYDŁA PAŁACOWEGO, 1910



WYKAZ OPATÓW KRZESZOWSKICH OD CZASU UTWORZENIA W WIERZBNIE PRZEORATU
AŻ DO SEKULARYZACJI ZAKONU

Bernard Rosa (1660-1696)
Dominik Geyer (1696-1726)
Innocenty Fritsch (1726-1734)
Benedykt II Seidel (1734-1763)
Malachiasz Schönwiese (1763-1767)
Placyd Mundfering (1768-1787)
Piotr II Keylich (1787-1797)
Jan VII Langer (1797-1800)
Idefons Reuschel (1800-1810, zm. 1823)



IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

NA ZDJĘCIACH PO LEWEJ: RUINY KLASZTORU, NA PIERWSZYM PLANIE POZOSTAŁOŚĆI BAROKOWEJ FONTANNY
PO PRAWEJ: POŁUDNIOWA FASADA PAŁACU, STAN W 2012 ROKU



ierwszym zi­den­ty­fi­ko­wa­nym za­ło­że­niem obron­nym w Wierz­bnej by­ła sto­ją­ca na wzgó­rzu zwa­nym Skał­ką wa­row­nia ty­pu mot­teRezydencja rycerska typu motte (gródek stożkowaty) – rodzaj obiektu mieszkalnego o cechach obronnych, forma przejściowa pomiędzy grodem, wieżą rycerską, dworem obronnym a zamkiem. Składała się z otaczającego budowle wewnętrzne wału oraz drewnianych lub kamiennych fortyfikacji. , któ­rej bu­do­wę da­tu­je się na prze­łom XII i XIII stu­le­cia. Przy­pusz­czal­nie w 2. po­ło­wie XIII wie­ku zas­tą­pi­ła ją mu­ro­wa­na z miej­sco­we­go ka­mie­nia wie­ża-don­żon, wznie­sio­na na pla­nie pro­sto­ką­ta o wy­mia­rach 12x17 met­rów, dłuż­szą o­sią zo­rien­to­wa­na na li­nii pół­noc-po­łud­nie. Był to gmach nie­pod­piw­ni­czo­ny, co naj­mniej dwu­kon­dyg­na­cyj­ny, z dwie­ma iz­ba­mi w czę­ści par­te­ro­wej. Za­my­kał go od wscho­du mie­rzą­cy 1,2 me­tra sze­ro­koś­ci mur ob­wo­do­wy bieg­ną­cy pro­stym od­cin­kiem do gra­ni­cy spłasz­czo­ne­go szczy­tu, gdzie za­ła­my­wał się pod ką­tem pros­tym pro­wa­dząc da­lej wzdłuż kra­wę­dzi skar­py w kie­run­ku po­łud­nio­wo-za­chod­nim. Część pół­noc­ną za­ło­że­nia zaj­mo­wa­ło nie­wiel­kie pod­zam­cze. W je­go ob­rę­bie na­tra­fio­no na re­lik­ty drew­nia­ne­go bu­dyn­ku o wy­mia­rach 6x7 me­trów o­raz znacz­ną ilość po­zo­sta­łoś­ci ce­ra­mi­ki i koś­ci zwie­rzę­cych, co su­ge­ru­je, że ob­iekt ten mógł w prze­szłoś­ci mieć za­sto­so­wa­nie ja­ko za­ple­cze dla kuch­ni. W koń­co­wej fa­zie fun­kcjo­no­wa­nia wa­row­ni ro­ze­bra­no mu­ry ma­gis­tral­ne wie­ży wraz z mu­rem o­ta­cza­ją­cym ma­ły wschod­ni dzie­dzi­niec, a z ma­te­ria­łu roz­biór­ko­we­go po­bu­do­wa­no na ko­ro­nie pod­wyż­szo­nych wa­łów no­wą li­nię ka­mien­nych u­moc­nień. Ro­lę miesz­kal­ną prze­ję­ły bu­dyn­ki w ty­pie fa­chów­ki, u schył­ku ist­nie­nia był to więc już za­mek bez­wie­żo­wy. Za­ło­że­nie zo­sta­ło o­pusz­czo­ne praw­do­po­dob­nie w 1. po­ło­wie XIV wie­ku, choć jesz­cze po ro­ku 1400 wznie­sio­no tu­taj bu­dy­nek mie­szkal­ny, któ­ry jed­nak poz­ba­wio­ny był cech ob­ron­nych.



PLAN ZAMKU NA SKAŁCE Z PRZEŁOMU XIII I XIV WIEKU: 1. ZARYS MURÓW MAGISTRALNYCH WIEŻY, 2. STARY MUR OBRONNY, 3. NOWY MUR OBRONNY,
4. BUDYNKI KONSTRUKCJI RYGLOWEJ, 5. POZOSTAŁOŚCI WCZEŚNIEJSZEGO BUDYNKU GOSPODARCZEGO
ŹRÓDŁO: A. M. ROSIEK SIEDZIBY RYCERSKIE W KSIĘSTWIE ŚWIDNICKO-JAWORSKIM DO KOŃCA XIV WIEKU


bez­po­śred­nim są­siedz­twie pa­ła­cu od­kry­to po­zos­ta­łoś­ci mu­ro­wa­ne­go bu­dyn­ku z XIII stulecia, któ­ry być mo­że peł­nił fun­kcję pierw­szej sie­dzi­by pa­nów z Wierz­bna, choć rów­nie do­brze mo­gą to być re­lik­ty śred­nio­wiecz­nej ple­ba­nii. W je­go miej­scu wznie­sio­no w 2. po­ło­wie XIV wie­ku gmach o kon­struk­cji ry­glo­wej, za­o­pat­rzo­ny w dwa u­rzą­dze­nia grzew­cze ty­pu hy­po­cau­stum: star­sze - wy­ko­na­ne z ka­mie­nia i młod­sze - mu­ro­wa­ne z ka­mie­nia o­raz ce­gły. Bu­dy­nek ten praw­do­po­dob­nie był nie­ufor­ty­fi­ko­wa­ną sie­dzi­bą przed­sta­wi­cie­li ry­cer­skie­go ro­du von Ro­hau i ist­niał tu­taj do po­cząt­ku XV wie­ku, gdy wieś prze­jął w po­sia­da­nie za­kon cys­ter­ski. Jesz­cze jed­nak w wie­ku XIV za pa­nów von Ro­hau lub, jak su­ge­ru­je część his­to­ry­ków, do­pie­ro w 1. po­ło­wie XV stu­le­cia we wschod­niej częś­ci zes­po­łu wy­sta­wio­no mu­ro­wa­ną z ła­ma­ne­go ka­mie­nia wie­żę miesz­kal­ną. Wie­ża ta wznie­sio­na zo­sta­ła na pla­nie pro­sto­ką­ta o wy­mia­rach 15x12,7 me­tra, li­czy­ła co naj­mniej trzy kon­dyg­na­cje i mia­ła układ dwu­dziel­ny ze skle­pio­ny­mi ko­leb­ko­wo pi­wni­ca­mi. Jej na­ro­ża wy­ko­na­no ze sta­ran­nie ob­ro­bio­nych cio­sów z pias­kow­ca; rów­nież te­go ma­te­ria­łu u­ży­to do wy­ku­cia por­ta­lu wej­ścio­we­go i opraw o­kien­nych. Po­sia­da­ją­cy me­try­kę śred­nio­wiecz­ną gmach prze­bu­do­wy­wa­no póź­niej co naj­mniej dwu­krot­nie, by pod ko­niec XVII wie­ku włą­czyć go w za­bu­do­wę wschod­nie­go skrzyd­ła no­we­go ba­ro­ko­we­go pa­ła­cu o­pac­kie­go.



PLAN NAJSTARSZEJ CZĘŚCI PAŁACU: 1. MURY WIEŻY MIESZKALNEJ Z XIV/XV WIEKU, 2. RELIKTY BUDYNKU Z XIII WIEKU,
3. POZOSTAŁOŚCI DAWNEJ FOSY, 4. PIECE TYPU HYPOCAUSTUM, 5. ZABUDOWA Z XVII STULECIA
ŹRÓDŁO: A. M. ROSIEK SIEDZIBY RYCERSKIE W KSIĘSTWIE ŚWIDNICKO-JAWORSKIM DO KOŃCA XIV WIEKU



PLAN KOMPLEKSU KLASZTORNEGO W WIERZBNEJ: 1. ŚREDNIOWIECZNA WIEŻA, 2. PAŁAC XVIIw., 3. KLASZTOR TZW. DŁUGI DOM XVIIIw.,
4. KOŚCIÓŁ ROMAŃSKI XIIIw., 5. KOŚĆIÓŁ BAROKOWY XVIIIw., 6. BUDYNKI GOSPODARCZE XVIIIw.



Nie­opo­dal bu­dyn­ków po­klasz­tor­nych, w są­siedz­twie sta­wu sto­ją ta­jem­ni­cze ka­mien­ne krzy­że po­kut­ne. Le­gen­da gło­si, że są one pa­miąt­ką po mor­dzie, ja­kie­go do­ko­nał pe­wien mło­dy męż­czyz­na, któ­ry po­wró­ciw­szy z wy­pra­wy wo­jen­nej za­stał swą bog­dan­kę w ob­ję­ciach in­ne­go. Gdy nad­szedł dzień ślu­bu nie­wier­nej pan­ny z jej no­wym na­rze­czo­nym, za­cza­ił się przy lo­kal­nej dro­dze, gdzie po­dą­żać miał we­sel­ny or­szak. Kie­dy ten prze­cho­dził o­bok, nie­szczęś­li­wy ko­cha­nek rzu­cił się na idą­cych i po ko­lei roz­sie­kał: pan­nę mło­dą, jej mę­ża, świad­ków i ro­dzi­ców. Łącz­nie sie­dem osób.

Ta­ki opis zda­rzeń to oczy­wiś­cie tyl­ko tra­gicz­na le­gen­da. W rze­czy­wis­toś­ci krzy­że sta­nę­ły tu­taj w XIX wie­ku, kie­dy ktoś po­zbie­rał je z oko­licz­nych pól. Krzy­ży jest pięć. Wy­ku­te z gra­ni­tu mierzą 95 do 170 cen­ty­met­rów wy­so­koś­ci i w dwóch przy­pad­kach po­sia­da­ją ryt z wi­ze­run­kiem włócz­ni oraz gro­tu. Dwa do­dat­ko­we krzy­że od­na­leźć mo­żna przy ko­ście­le, gdzie już w XX stu­le­ciu prze­nie­sio­ne zo­sta­ły z Pan­ko­wa i Kol­na w ce­lu ich och­ro­ny przed de­wa­sta­cją.

IMG  BORDER=1 style=



IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

KOLEJNO OD LEWEJ GÓRNEJ FOTOGRAFII ZGODNIE RUCHEM WSKAZÓWEK ZEGARA: ODBICIE PAŁACU W STAWIE ZAMKOWYM, DOM DŁUGI,
WIDOK ZAŁOŻENIA PAŁACOWEGO OD PÓŁNOCNEGO WSCHODU, PRZED BAROKOWĄ BRAMĄ WJAZDOWĄ



uiny da­wne­go ze­spo­łu kla­sztor­ne­go gó­ru­ją nad wsią i mi­mo da­le­ko po­su­nię­te­go roz­kła­du wciąż mo­gą ro­bić wra­że­nie. W sto­sun­ko­wo naj­lep­szym sta­nie znaj­du­je się XVII-wie­czny ba­ro­ko­wy pa­łac o­pac­ki, w któ­re­go wscho­dnim skrzy­dle u­kry­te są ka­mien­ne mu­ry śre­dnio­wiecz­nej wie­ży, za­cho­wa­ne do wy­so­koś­ci po­nad 9 me­trów. Po prze­ję­ciu bu­dyn­ku przez Fun­da­cję Za­mek Chu­dów w ogra­ni­czo­nym za­kre­sie za­bez­pie­czo­no go przed dal­szą de­gra­da­cją: sko­twio­no ścia­ny, na­pra­wio­no ko­mi­ny o­raz dach. Sto­ją­cy w po­bli­żu pa­ła­cu dłu­gi gmach kla­sztor­ny to już nie­ste­ty kom­plet­na ru­ina. Po­zos­ta­łoś­cią po daw­nych cza­sach jest też wie­ża ciś­nień, zwa­na wie­żą Pau­la Kel­le­ra, wy­bu­do­wa­na pod ko­niec XVII stu­le­cia w ce­lu za­o­pa­try­wa­nia ma­jąt­ku w wo­dę. Po­cząt­ko­wo mie­rzy­ła ona o­ko­ło 50 me­trów wy­so­koś­ci, to jest mniej wię­cej ty­le, ile wy­no­si­ła ró­żni­ca wznie­sień po­mię­dzy rze­ką a kla­szto­rem. Zwień­czo­no ją pod­grze­wa­nym zi­mą zbior­ni­kiem, skąd drew­nia­nym wo­do­cią­giem pły­nę­ła wo­da do za­bu­do­wań cys­ter­sów. Ca­ły kom­pleks fol­war­czno-klasz­tor­ny od kil­ku lat nie na­le­ży już do fun­da­cji i nie jest o­bec­nie do­stęp­ny dla zwie­dza­ją­cych lub do­stęp do nie­go jest o­gra­ni­czo­ny.


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

W RUINACH DAWNEGO BUDYNKU KLASZTORNEGO, ZWANEGO DŁUGIM DOMEM


dawnym kla­szto­rem są­sia­du­je pię­kny ro­mań­ski koś­ciół pa­ra­fial­ny pw. Wnie­bo­wzię­cia NMP, któ­re­go wy­jąt­ko­wość pod­kreś­la fakt, że w śred­nio­wie­czu był to pra­wdo­po­dob­nie je­dy­ny wiej­ski koś­ciół dwu­wie­żo­wy na te­re­nie ca­łe­go Ślą­ska. Dwu­wie­żo­wa fa­sa­da, a ta­kże rza­dko spo­ty­ka­na sta­ran­ność o­brób­ki wiel­kich gra­ni­to­wych cio­sów świad­czy­ły o po­nad­prze­cięt­nych mo­żli­woś­ciach fi­nan­so­wych je­go fun­da­to­rów – pa­nów z Wierz­bnej. We wnę­trzu przy­ku­wa­ją u­wa­gę od­kry­te pod­czas prac kon­ser­wa­cyj­nych XIV-wiecz­ne po­li­chro­mie i XVIII-wiecz­na de­ko­ra­cja fres­ko­wa skle­pie­nia, a ta­kże oł­tarz głó­wny z ma­lo­wid­łem Mi­cha­ela Le­o­pol­da Wil­lma­na o­raz ba­ro­ko­we wy­po­sa­że­nie po­cho­dzą­ce głów­nie z da­wne­go kom­ple­ksu kla­sztor­ne­go w Krze­szo­wie. Naj­bar­dziej jed­nak za­dzi­wia u­kład świą­ty­ni z usta­wio­ny­mi wzglę­dem sie­bie pod ką­tem pro­stym dwie­ma na­wa­mi. W XVIII wie­ku sto­sun­ko­wo nie­wiel­ka część ro­mań­ska by­ła już zbyt cia­sna, aby po­mieś­cić wier­nych, więc do­bu­do­wa­no do niej zna­cznie wię­ksze ba­ro­ko­we skrzy­dło pół­noc­ne, któ­re z cza­sem prze­ję­ło fun­kcję na­wy głów­nej.


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

KOŚCIÓŁ PW. WNIEBOWZIĘCIA NMP: PO LEWEJ CZĘŚĆ BAROKOWA POCHODZĄCA Z XVIII WIEKU, Z PRAWEJ XIII-WIECZNA CZĘŚĆ ROMAŃSKA



ieś Wierz­bna po­ło­żo­na jest o­ko­ło 7 km na pół­noc od Świd­ni­cy, przy dro­dze do Ża­ro­wa. Ja­dąc w kie­run­ku Świd­ni­cy pa­łac wi­docz­ny bę­dzie po pra­wej stro­nie, tuż za ko­ścio­łem - pro­wa­dzi do nie­go wą­ska, stro­mo wspi­na­ją­ca się w gó­rę a­lej­ka. Sa­mo­chód par­ku­je­my pod bra­mą. Adres: Wierz­bna, ul. Koś­ciel­na 7. (ma­pa zam­ków wo­je­wódz­twa)




1. A. Boguszewicz, Ł.Koniarek: Sprawozdanie z badań archeologicznych siedziby [...] w Wierzbnej w 1999r.
2. M. Chorowska: Rezydencje średniowieczne na Śląsku, OFPWW 2003
3. J. Lamparska: Niezwykłe miejsca wokół Wrocławia, część 3, Asia-Press 2006
4. M. Perzyński: Zamki, twierdze i pałace Dolnego Śląska i Opolszczyzny, WDW 2006
5. A. M. Rosiek: Siedziby rycerskie w księstwie świdnicko-jaworskim do końca XIV wieku, Kraków 2010


IMG BORDER=1 style=

NA PIERWSZYM PLANIE STAW KLASZTORNY I POZOSTAŁOŚCI ZABYTKOWEGO PARKU


W pobliżu:
Bagieniec - zamek renesansowy XVIw., przebudowany, 3 km
Panków - ruina zamku szlacheckiego XVw., 3 km
Świdnica - relikty zamku książęcego XIIIw., 7 km
Krasków - zamek rycerski XIVw., przebudowany w założenie pałacowe, 8 km
Piotrowice Świdnickie - dwór obronny XVIw., 8 km
Pastuchów - wieża mieszkalno-obronna XV/XVIw., 10 km
Domanice - zamek renesansowy XVIw., przebudowany, 12 km
Grodziszcze - relikty zamku XIIIw., 14 km



STRONA GŁÓWNA

tekst: 2019
fotografie: 2012
© Jacek Bednarek