ZAMEK W LEGNICY OD POŁUDNIA - BLIŻEJ WIEŻA ŚW. PIOTRA

amek w Legnicy uważany jest (obok Wleńskiego Gródka) za najstarszą warownię na obszarze współczesnej Polski. Budowa pierwszych murowanych urządzeń obronnych i zastępowanie nimi starych - drewniano-ziemnych, miała miejsce być może już przed rokiem 1230. Inicjatorem przedsięwzięcia był przypuszczalnie książę śląski Henryk Brodaty z żoną Jadwigą z Meranu, przyszłą świętą. Przy północnym odcinku wału starego założenia wzniesiono wówczas czworoboczną wieżę obronną (tzw. wieżę lubińską) i od niej rozpoczęto, prowadzoną ku wschodowi, budowę muru obronnego. Na przeciwnych krańcach zespołu grodowego ulokowano dwie cylindryczne wieże: na wschodzie wieżę zwaną później wieżą św. Piotra, a na zachodzie wieżę św. Jadwigi. Pomijając funkcje obronne wieże te pełniły też rolę więzienia, a w budowli zachodniej znajdowały się ponadto pomieszczenia mieszkalne. Na dziedzińcu, wzdłuż południowej linii wałów wzniesiono wydłużony jednotraktowy ceglany pałac o wymiarach 61,5x16,5 metrów, które stawiały go w rzędzie największych budynków mieszkalnych romańskiej Europy. Była to budowla trójkondygnacyjna o wysokości około 12 metrów, przy czym najniższe piętro stanowił poziom gospodarczo-magazynowy. Kondygnacja druga, wysoka na 2,5 metra, miała od strony dziedzińca rząd na przemian rozmieszczonych wejść i małych okienek, co pozwala sądzić, że podzielona była przepierzeniami na sześć izb służących jako mieszkanie drużyny książęcej. Trzeci, wysoki na 6 metrów poziom, stanowił główne pomieszczenia reprezentacyjne z charakterystycznym dla wczesnego średniowiecza programem użytkowym, jak aula, komnaty mieszkalne oraz być może solarium (nie służyło ono do opalania, nie). Aula znajdowała się we wschodniej części budynku, skąd prowadził mały korytarzyk do wykusza ustępowego. Maksymalne wymiary auli mogły wynosić 32x13,5 metra. Jej wnętrze zapewne podzielono ze względów konstrukcyjnych na dwie nawy, prawdopodobnie nakryte stropem belkowym.

REKONSTRUKCJA ZAMKU Z PIERWSZEJ POŁOWY XIII WIEKU WG J. ROZPĘDOWSKIEGO

omunikację między kondygnacjami zapewniały zewnętrzne schody oraz być może sklepione przejścia w grubości murów. Najwyższe piętro miało wielkie okna o szerokości około 2,5 metra. Przy południowej elewacji pałacu w obrębie dziedzińca postawiono kaplicę (prawdopodobnie pod wezwaniem św. Benedykta i Wawrzyńca), budowlę wolno stojącą, zapewne dwukondygnacyjną, na planie regularnego wieloboku z wydzielonym od wschodu prezbiterium. Górna jej kondygnacja służyła księciu i połączona była krytym gankiem z pałacem. Zamek włączono do systemu fortyfikacyjnego miasta. Był on na tyle silny, że gdy w roku 1241 - po pamiętnej klęsce europejskiego rycerstwa pod wodzą Henryka II Pobożnego w bitwie pod Legnicą - Tatarzy próbowali go zdobyć, bez trudu się obronił.

MONGOŁOWIE POD MURAMI ZAMKU W LEGNICY W 1241 ROKU.
ŹRÓDŁO: LEGENDA O ŚWIĘTEJ JADWIDZE ŚLĄSKIEJ (TZW. KODEKS OSTROWSKI 1353)

espół pałacowy w Legnicy pod względem programu ideowego i artystycznego w chwili powstania nie miał sobie równych na terenie Polski. W latach 1248-1675 był on najważniejszą rezydencją książąt legnicko-brzeskich. Na początku XV wieku z inicjatywy księcia Ludwika II zamek przebudowano. Wykonano wtedy ośmioboczną nadbudowę wieży świętej Jadwigi oraz zmieniono formę wieży świętego Piotra. Kolejne przekształcenia miały miejsce w latach 1453-88, jednak ich charakter jest dziś trudny do ustalenia. W latach 1530-33 z inicjatywy księcia Fryderyka II dokonano renesansowej przebudowy rezydencji - zamek otoczono wówczas wałami ziemnymi z bastejami w narożach oraz fosą. Zbudowano również nową, reprezentacyjną bramę, której naczelnym wykonawcą był architekt Jerzy z Ambergu. W XVII wieku książę Rudolf zlecił przebudowę skrzydła wschodniego i południowego, przy okazji wzniesiono wieżę zegarową (1621). W roku 1675 Legnica przeszła w ręce Habsburgów. Po pożarze z 1711 roku na zamku urządzono magazyn zbożowy. W roku 1740 Legnicę zdobył król Prus Fryderyk II Wielki, który zarządził rozbiórkę twierdzy, do realizacji jego rozkazu przystąpiono na szczęście dopiero pod koniec XVIII wieku i poprzestano zaledwie na zasypaniu fos, zburzeniu mostu zwodzonego oraz przeznaczeniu budynków na cele administracyjno-magazynowe. Kolejny pożar (1835) stał się bodźcem do odbudowy rezydencji według projektu Karola Fryderyka Schinkla z przeznaczeniem na siedzibę urzędów miejskich. Po raz kolejny obiekt spłonął w wyniku działań wojennych w 1945 roku. Odbudowę przeprowadzono w latach 1962-1969 i obecnie mieszczą się tutaj różnorakie instytucje oświatowe.

ZAMEK W PIERWSZEJ POŁOWIE XVII WIEKU. RYCINA M. MERIANA.

ZAMEK NA PRZEDWOJENNEJ FOTOGRAFII

pierwotnego XIII-wiecznego założenia do naszych czasów bardzo dobrze zachowały się wieże świętej Jadwigi i świętego Piotra (z późniejszą nadbudową). Dość czytelna pozostaje bryła pałacu. Na dziedzińcu w specjalnie wybudowanym pawilonie znajdują się relikty odkrytej podczas prac archeologicznych kaplicy. Na dziedziniec wstęp jest bezpłatny, natomiast zwiedzanie kaplicy kosztuje złotówkę albo dwie.

DZEDZINIEC ZAMKOWY NA PRZEŁOMIE XIX I XX WIEKU

ZAMEK PO POŻARZE W 1945 ROKU

amek położony jest na niewielkim wzgórzu w północnej części śródmieścia, kilkaset metrów w kierunku południowo-zachodnim od dworców PKP i PKS. Po wyjściu z dworca należy iść prosto do ulicy Pocztowej i tam skręcić w prawo. U wylotu Pocztowej obiekt jest już doskonale widoczny. (mapa) (2002)

WIEŻA ŚWIĘTEJ JADWIGI

POTĘŻNA WIEŻA ŚWIĘTEGO PIOTRA

Prochowice - ruina zamku rycerskiego XIV-XVIw., ok. 16 km
Jawor - zamek książęcy XIII/XIVw., przebudowany, ok. 16 km
Chojnów - zamek książęcy XIVw., przebudowany, ok. 20 km
Rokitnica - ruina zamku rycerskiego XIVw., ok. 20 km
Lubin - pozostałości zamku książęcego XIVw., ok. 25 km
Myślibórz - pozostałości zamku XIIIw., ok. 25 km

Więcej archiwalnych ilustracji zamku w Legnicy, a ponadto kilka tysięcy grafik, fotografii i pocztówek obrazujących inne polskie warownie znajdziesz na płytach CD w wydawnictwie Zamki na historycznej ilustracji. Szczegóły tutaj.