|
|
|
RELIKTY DWORU W MAJKOWICACH - A NA NICH BOCIAN
|
|
|
 granicach niewielkiej wsi Majkowice istniały niegdyś trzy kolejno funkcjonujące po sobie założenia obronne. Najstarsze z nich, którego resztki zostały zlokalizowane na niewielkim kopcu we wschodniej części osady, miało prawdopodobnie formę drewnianej wieży. Zapewne powstała ona jeszcze w XIII wieku i funkcjonowała w pierwszej połowie XIV stulecia jako fortalicja należąca do rodu Nagodziców-Jelitczyków. Na północny wschód od kopca, bezpośrednio nad brzegiem rzeki znajdują się słabo już widoczne pozostałości kolejnego nasypu ziemnego. Wzgórek z reliktami istniejącej tam w średniowieczu wieży był dobrze widoczny jeszcze przed drugą wojną światową, ale jesienią 1944 został zniwelowany przez Niemców, umacniających linię obrony Pilicy. Wieża owa (a być może bardziej złożony układ obronny) należała do rodu Nagodziców-Jelitczyków i była wzmiankowana w źródłach jako castrum Surdęga. Według tradycji zanotowanej przez Jana Długosza i powtarzanej w literaturze z XIX wieku, obiekt ten mylnie kojarzony jest z rycerzem Władysława Łokietka - Florianem Szarym. Florian rzeczywiście mieszkał na tych terenach, w okresie 1327-1339 pełnił nawet zaszczytną funkcję kasztelana spiczyńskiego, a wcześniej sędziego sieradzkiego, ale budowlę wznieśli zapewne dopiero jego potomkowie w XIV stuleciu lub nawet później. Gotycka kamienna twierdza nie istniała jednak długo i już w XVI wieku została rozebrana.
|
|  |
|
RUINA W 1955 ROKU. FOT. F.KUŁAKOWSKI
ŹRÓDŁO: LEKSYKON ZAMKÓW W POLSCE
|
|
 ilkaset metrów od starego zamku gotyckiego około roku 1500-1520 powstał nowy, renesansowy gmach. Jego fundatorem była rodzina Majkowskich-Nagodziców, a sam obiekt mimo mylnej nomenklatury i pozornych cech obronnych w rzeczywistości nie przedstawiał większej wartości bojowej. Jego postać była raczej przejawem - jak to określił jeden z historyków - tęsknoty średniozamożnego szlachcica do posiadania prawdziwego zamku.
|
|
ŚCIANA WSCHODNIA
|
RESZTKI RYZALITU PÓŁNOCNEGO I BASZTY
|
|
 odowa siedziba Majkowskich powstała na nieregularnym planie, charakteryzującym się nietypowym, nieco skomplikowanym kształtem. Zameczek składał się z domu mieszkalnego o wymiarach ok. 15,5x13,5 metra, do którego od strony północnej i wschodu dostawiono dwa ryzality. Ryzalit wschodni pełnił rolę przejazdu bramnego oraz zamkowej kaplicy, a w budynku północnym mieściła się klatka schodowa. Od północnego zachodu do domu mieszkalnego dobudowano, najlepiej dzisiaj zachowaną, cylindryczną basztę, która na wysokości pierwszej kondygnacji przyjmuje plan ośmioboku, natomiast u zwieńczenia jest kwadratowa. Baszta ta zaopatrzona jest w strzelnice kluczowe i na pierwszy rzut oka sugeruje militarny charakter, w rzeczywistości jednak elementy te miały przede wszystkim pełnić funkcję dekoracyjną.
|
|
PLAN DWORU W MAJKOWICACH:
1. DOM MIESZKALNY, 2. RYZALIT PÓŁNOCNY, 3. RYZALIT WSCHODNI Z PRZEJAZDEM,
4. DZIEDZINIEC, 5. DOBUDÓWKA JEDNOKONDYGNACYJNA, 6. NAROŻNA BASZTA
|
|
|
 owożytna rezydencja Nagodziców zamieszkiwana była przez nich do początku XVII stulecia. Nie znam późniejszych dziejów zameczku. Dzisiaj znajduje się on w stanie szczątkowej, malowniczej ruiny, w skład której wchodzą: pozostałości baszty, fragmenty (głównie naroża) ścian nośnych i niewielka, odgruzowana piwnica. Relikty dawnego dworu stoją w centralnej części wsi, tuż przy przecinającej ją drodze. Aktualnie są one własnością prywatną, a na terenie zamkowej posesji stoi tabliczka z informacją, że chętni do obejrzenia ruin powinni wcześniej skontaktować się z jej właścicielem (być może chodzi o jakąś drobną opłatę). Problem w tym, że na wspomnianej tabliczce nie podano żadnych namiarów. Nie trzeba się jednak specjalnie przejmować tą niejasną sytuacją, bo cały teren ogrodzony jest łatwym do sforsowania płotem, a od strony pola nie ma żadnych zabezpieczeń. Ja podczas pobytu w Majkowicach swobodnie i długo wałęsałem się wśród murów i jakoś nikt uwagi mi nie zwrócił, ani z cepem nie pogonił. (mapa) (2003)
|
|
|
1. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
2. L. Kajzer: Małe czy duże, czyli o tzw. zamkach rycerskich na Niżu Polskim
3. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
4. R. A. Sypek: Zamki i warownie ziemi sandomierskiej, TRIO 2003
|
|
PO TYLU KILOMETRACH NA ZAMKOWYCH SZLAKACH ON TEŻ WRESZCIE ZASŁUŻYŁ NA ZDJĘCIE
|
|
Bąkowa Góra - ruina dworu obronnego XVIw., ok. 3 km
Przedbórz - pozostałości zamku królewskiego XIVw., ok. 10 km
Fałków - ruina dworu obronnego XVIIw., ok. 28 km
Sulejów - warowne opactwo pocysterskie XIII-XVIw., ok. 24 km
|
|
