STRONA G紟NA

ZA GRANIC

MINIGALERIA

MAPKI

KSI癿A GO列I

KONTAKT
BARAN紟 SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO 印﹖KIE

B…OWA G紑A

BESIEKIERY

B犵ZIN

BIERUT紟

BIESTRZYK紟

BOBOLICE

BODZENTYN

BOLK紟

BORYSxWICE ZAMKOWE

BROCH紟

BRODNICA

BRZEG

BYDLIN

BYSTRZYCA KΜDZKA

CH犴INY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHAN紟

CIESZ紟

CZARNY B紑

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZ邘TOCHOWA

CZOCHA

D、R紟NO

DOBK紟

DRZEWICA

DZIAΑOWO

DZIERZGO

GDA垶K

GI玆CKO

GΜG紟

GNIEW

GNIEWOSZ紟 Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZY

GOx哸Z

GOΣCH紟

GO列ISZ紟

G紑A

GRODZIEC

GR笈EK

GRUDZI.Z

GRZ犵Y

GRZMI。A z.ROGOWIEC

INOW笈Z

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZ紟

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO G紑ECKIE

KAMIENIEC Z、KOWICKI

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

K邛RZYN

K邛RZYN - KO列I茛

KIELCE

KLICZK紟

KΜDZKO

KOΜ

KONARY

KONIN-GOSxWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KO映IN WLKP.

K紑NIK

KRAK紟

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTM邛

KR襾CEWO

KRUSZWICA

KRZY烤A G紑A

KRZY狼OP紑

KSI* WIELKI

KUROZW艼I

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMI垶KI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

xG紟

犴ZYCA

ΜWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAx NIESZAWKA

MI犵ZYLESIE

MI犵ZYRZECZ

MIR紟

MOKRSKO

MOSZNA

MST紟

MY印ENICE

NAMYS紟

NIDZICA

NIEMCZA

NIEPOΜMICE

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJC紟

OLE吉ICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OxWA

OΑRZYCHOWICE KΜDZKIE

OPOCZNO

OPOLE G紑KA

OPOLE OSTR紟EK

OPOR紟

OSSOLIN

OSTR坒NIK

OSTR笈A

OSTR紟 LEDNICKI

OTMUCH紟

PABIANICE

PANK紟

PASTUCH紟

PIESKOWA SKAx

PIOTRK紟 TRYBUNALSKI

PIOTRK紟-BYKI

PIOTROWICE 名IDNICKIE

PxKOWICE

PΜCK

PΜNINA

PΜTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POzZYN-ZDR粑

POZNA z.PRZEMYSxWA

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZ紟KA z.GRYF

PRZEWODZISZOWICE

PYZDRY

RABSZTYN

RACI*EK

RAD紟KA

RADOM

RADZIKI DU浩

RADZY CHEΚI垶KI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROG紟 OPOLSKI

RYBNICA

RYBNICA LE吉A

RYCZ紟

RYDZYNA

RZ﹖INY

SANDOMIERZ

SIEDL犴IN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIEWIERZ

SMOLE

SOBK紟

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA G紑A

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJ紟

SZAMOTUΧ

SZCZECIN

SZTUM

SZYD紟

SZYMBARK

名IDWIN

名IEBODZIN

名IECIE n.WISㄐ

名IECIE k.LE吉EJ

名INY

TORU

TORU z.DYB紟

TUCZNO

TYNIEC

UD紑Z

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZY狼OP紑

UNIEJ紟

URAZ

WAyRZYCH z.KSI*

WAyRZYCH z.STARY KSI*

WAyRZYCH z.NOWY DW紑

WARSZAWA z.KR粌EWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

W、RZE昧O

WENECJA

W癿ORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIE

WIERZBNA

WITK紟

WLE

WOJNOWICE

WOJSxWICE

WROCxW

WROCxW LE吉ICA

WYSZYNA

ZAG紑ZE 印﹖KIE

Z、KOWICE 印﹖KIE

ZB﹖ZY

ZΜTORIA k.TORUNIA

昱笈x

涉GA

涉RY

浩LAZNO

烘IGR笈


IMG BORDER=1 style=

TWIERDZA KΜDZKA, WIDOK OD STRONY POΣDNIOWEJ



X wieku w miejscu g鏎uj帷ej obecnie nad miastem pot篹nej pruskiej twierdzy istnia gr鏚 Kladsko (Cladzco, Glacensi itinere) nale膨cy do czeskiego w豉dcy S豉wnika, ojca biskupa praskiego i pierwszego patrona Polski 鈍. Wojciecha. Gr鏚 ten, wymieniony w kronice Kosmasa z dat 981, prawdopodobnie sk豉da si z budynk闚 drewnianych otoczonych wa豉mi kamienno-ziemnymi z drewnian palisad. Posiada on kluczowe znaczenie strategiczne w regionie Kotliny K這dzkiej, kontrolowa bowiem naturalne przej軼ie w dolinie rzeki Nysy mi璠zy G鏎 Forteczn a Owcz G鏎, kt鏎ym prowadzi od wczesnego 鈔edniowiecza popularny trakt handlowy wiod帷y z Europy po逝dniowej na Pomorze. Z tego te wzgl璠u miejsce to stanowi這 wielokrotnie przedmiot przetarg闚 i walk toczonych pomi璠zy czeskimi i polskimi ksi捫皻ami. W 1114 roku gr鏚 zosta zniszczony przez ksi璚ia Sobies豉wa podczas zbrojnych spor闚 o sukcesj do korony czeskiej, a w p騧niejszych latach na powr鏒 odbudowany przez tego samego w豉dc, kt鏎y w 1129 osadzi tutaj kasztelana Grozant. Na mocy porozumienia zawartego pomi璠zy Boles豉wem Krzywoustym, a Sobies豉wem w 1137 ziemia k這dzka wraz z miastem, nazywanym w闚czas Glacz albo Gladeensis pozosta豉 w granicach pa雟twa czeskiego. W nast瘼stwie tych wydarze tutaj w豉郾ie na wzg鏎zu, w s御iedztwie wzniesionego w latach 1179-1183 ko軼io豉 pod wezwaniem 鈍. Wac豉wa pod koniec XIII stulecia zbudowano murowany zamek. W kronice z roku 1300 opisywany by on jako zamek mieszkalny wysokiej klasy, komfortu, pi瘯na w czasie rozkwitu hrabstwa k這dzkiego. Warownia ta, b璠帷a sta陰 siedzib hrabi闚 czeskich, stanowi豉 najwy瞠j po這穎n cz窷 zespo逝 miejskiego, wraz z nim tworz帷 jednolity organizm gospodarczy i obronny na pograniczu czeskim.



JEDEN Z NAJSTARSZYCH ZACHOWANYCH WIDOK紟 ZAMKU KΜDZKIEGO
"PFALZGRAF OTTHEINRICHS REISEBILDER" Z ROKU 1536


amek pe軟i funkcj siedziby urz璠nik闚 czeskiego dworu kr鏊ewskiego, burgrabiego lub kasztelana, kt鏎ych imiona w wielu przypadkach zachowa造 si w dokumentach: w 1295 wzmiankowany by Konrad de Reno, po nim Benesz z Wartenberka (1302-05), Albert von Pack (1328), Peregryn von Peterswalde (1337) i Wolfram von Pannwitz (1341-1345). W latach 1346-50 burgrabi i jednocze郾ie starost k這dzkim by Albert von Crenwitz, nast瘼nie w豉dz w regionie sprawowa Henryk von Muschin i Hanusz von Wustehube (obydwaj w 1351) oraz Hugon von Donyrstein (1352-53), a potem m.in.: Hanko von Knoblauchsdorf (1353), Benesz z Chusnik (1355-58), Wolfhard von Cedelin (1359-63), Pota z Castolovic (1366-77), Hanusz z Luchimburka zu Vetaw (1379), Fririchin von Czirchaw (1383-85), czy zamordowany w 1396 Stefan Podu鄂a. W XV wieku zarz康cami zamku byli m.in.: w okresie 1414-1421 Bernard von Glaubiotz, w 1422 roku Jan, ksi捫 na Opawie i Raciborzu, kapitan kr鏊ewski, Puta z Castolovic (1421-34), Markward Trhlik z Mi璠zylesia (1434-40), Hasso Waldstein (1436-1437) oraz Jan z Taczige. Przekazy z 2. po這wy stulecia wymieniaj: Jana z Warmsdorf (1459-1461), Henryka Zi瑿ickiego z dynastii Podiebrad闚 (1472), Hansa von Berenstei (1474-77), Hansa von Pannwitz (1477-82), Simona von Stanko (1482), Jacoba Stanke von Koritau (1485), czy wreszcie w 1493 Jana Bartoszowskiego z Lubanin.


IMG BORDER=1 style=

WSP茛CZESNY WIDOK TWIERDZY, NA FOTOGRAFII CZ呇 WSCHODNIA
Z BASTIONAMI WIDOKOWYM (PO LEWEJ) I JABΜNKA (PO PRAWEJ), W 吐ODKU DON烙N



Husytyzm maj帷y swoje 廝鏚這 w Pradze na kilkadziesi徠 lat wstrz御n掖 posadami Czech i 奸御ka, dotar te do W璕ier i Polski, szerokim echem odbi si na ziemi k這dzkiej. W swych wyprawach na 奸御k czescy taboryci omijali pocz徠kowo K這dzko, ale miasto mimo to intensywnie 篡這 ruchem husyckim. S這wia雟ki plebs, zepchni皻y w owym czasie do podrz璠nej roli, wi您a z tym瞠 ruchem ogromne nadzieje. Nie bez powodu obawia這 si go natomiast duchowie雟two: Augustynianie wyjechali z miasta ju w 1421 roku pozostawiaj帷 tylko przeora Henryka, r闚nie z zakonu franciszkan闚 uciek這 kilku braci, zapewne do szereg闚 husyckich.

Nadszed rok 1428, kiedy husyci czterema uzbrojonymi grupami ruszyli na 奸御k. Dwie grupy "sierot" hetmana Jana 疳磬i oraz taboryt闚 pl康rowa這 ziemi k這dzk. Obron miasta zorganizowa komendant Puta z Czastalowic: zosta這 ono umocnione, a mury naprawione. Warowni zaopatrzono w odpowiedni dla utrzymania d逝giego obl篹enia zapas kul, komendant nakaza zburzy klasztor i ko軼i馧 franciszkan闚 na wyspie Piasek, kt鏎e to budowle mog造 dawa schronienie husytom podczas ataku na miasto. Szturm ruszy w marcu 1428. Postaw 瘸rliwego obro鎍y miasta wykaza si wtedy przeor augustian闚 Henryk: gdy rzucone przez husyt闚 na 鈔鏚mie軼ie p這n帷e belki wywo豉造 po瘸ry i panik w鈔鏚 mieszka鎍闚 i mieszczanie postanowili si podda, duchowny w zbroi wyjecha z uszkodzonego klasztoru do miasta, swym przyk豉dem zach璚aj帷 obro鎍闚 do walki. Szturm si nie uda, a husyci podpaliwszy przedmie軼ie wyruszyli dalej. Ustawicznie jednak atakowali s御iednie tereny korzystaj帷 z bazy wypadowej na Czeskim Wzg鏎zu nieopodal Chocieszowa.

27.XII.1429 na zboczu Czerwonej G鏎y w okolicy wsi Stary Wielis豉w w pobli簑 K這dzka stoczy krwaw potyczk z husytami ostatni Piast z linii Piast闚 Zi瑿ickich, ksi捫 Jan III. Zgin掖 w boju, a wraz z nim wielu rycerzy, mieszczan i ch這p闚. 350 zabitych pochowano w Szalejowie, 250 w Starym Wielis豉wiu, za 50 najznamienitszych w K這dzku. Ataki na 奸御k usta造, kiedy w 1434 roku dosz這 do porozumienia i wzajemnych ust瘼stw mi璠zy husytami i biskupem wroc豉wskim. Ciekawostk tego okresu jest list te軼ia Puty Castalovica do rajc闚 Zgorzelca, gdzie wspomina on, 瞠 patrycjat schwyta na terenie K這dzka 40 zdrajc闚 udzielaj帷ych informacji i pomocy husytom. Kat ze 安idnicy traci pojmanych przez 14 dni, a wci捫 ich przybywa這.

Z materia堯w informacyjnych Twierdzy, na obrazkach:
Jan 疳磬a na obrazie J.Matejki Bitwa pod Grunwaldem (w ciemnym polu)
Jan Hus spalony na stosie na soborze w Konstancji, rycina 鈔edniowieczna




WIDOK MIASTA OD POΣDNIA, RYCINA DATOWANA NA 1532 POCHODZI PRAWDOPODOBNIE Z OKRESU P茯NIEJSZEGO,
ZAPEWNE Z 1. POΜWY XVII STULECIA


iek XVI i pocz徠ek XVII stulecia to okres stopniowych lecz systematycznych przeobra瞠 w uk豉dzie przestrzennym zamku, wynikaj帷ych ze wzrostu zainteresowania broni paln i wprowadzenia jej do powszechnego u篡tku. W 1557 Lorenz Krischke, nadworny architekt ksi璚ia Ernesta Bawarskiego, wzni鏀 na po逝dniowo-zachodnim stoku wzg鏎za zamek ni窺zy, otaczaj帷 go wie鎍em sza鎍闚 o narysie bastionowym. Rozbudow fortyfikacji kontynuowa nieznany nam z imienia holenderski in篡nier, kt鏎y w latach 1620-22 umocni zamek wysoki o tzw. Ma造 Szaniec sk豉daj帷y si z Sza鎍a 鈍. Floriana i Sza鎍a Krzy穎wego, oraz o dzie這 koronowe zwane Du篡m Sza鎍em, w sk豉d kt鏎ego wesz造 bastiony: 安. Franciszka (ob. Jab這nka), 鈍. Ludmi造 (Wac豉w), 鈍. Leopolda (Ludmi豉) i 陰cz帷ych ich kurtyn. Prace te wymaga造 zburzenia stoj帷ego na wzg鏎zu ko軼io豉 鈍. Wac豉wa, a okres ich realizacji wynika z obaw dow鏚c闚 czeskich przed obl篹eniem cesarskim w rozpocz皻ej w豉郾ie wojnie trzydziestoletniej. G堯wny zarys tych umocnie przetrwa p騧niejsze austriackie i pruskie przemiany, a czas ich budowy mo積a uzna za cezur nowo篡nej fortyfikacji w K這dzku. Te i wcze郾iejsze modernizacje nie ustrzeg造 jednak za這gi twierdzy przed zaj璚iem jej przez nieprzyjaciela. Jesieni 1622 roku po silnym ostrzale artyleryjskim dowodz帷y garnizonem k這dzkim Bernard von Thurn podda miasto i jego umocnienia wojskom austriackim. Nied逝go potem zamek zosta przez Austriak闚 spalony.


OBL坒ENIE KΜDZKA PRZEZ WOJSKA CESARSKIE W 1622



Wobec zbli瘸j帷ych si wojsk cesarskich, kt鏎e zaj窸y wszystkie prze喚cze i przej軼ia do Ziemi K這dzkiej i obj窸y w posiadanie Now Rud, Radk闚 i Bystrzyc, do K這dzka w dniu 1 lutego 1622 przyby hrabia Bernhardt von Thurn z wojskami elektora Palatynatu. Obj掖 on dow鏚ztwo nad za這g k這dzk, umocni warowni i miasto. Wojska cesarskie na wzg鏎zach otaczaj帷ych K這dzko ustawi造 baterie artyleryjskie. Liczebno嗆 ich wynosi豉 20,000 ludzi pod dow鏚ztwem hrabiego Lichtensteina. Wojskowa za這ga zamku k這dzkiego liczy豉 1,200 os鏏.

Dow鏚ca obrony rozkaza spali przedmie軼ia, aby nie by造 punktem oporu dla wrog闚. Niestety, ogie przeni鏀 si na 鈔鏚mie軼ie, a nawet na zamek. Po瘸r trwaj帷y nieustannie przez cztery dni i trzy noce wesp馧 z atakami artylerii cesarskiej zniszczy wi瘯szo嗆 zabudowy miejskiej. Ostatecznie, kiedy wojska cesarskie uderzy造 na Bram Mostow, a mieszka鎍om grozi這 przedarcie si oddzia堯w wroga do miasta, podj皻o decyzj o kapitulacji. Za這g twierdzy doprowadzono pod konnym konwojem do 安idnicy, wraz z 70 na豉dowanymi 逝pem wozami. Warto tutaj wspomnie, 瞠 po stronie cesarskiej w walkach o K這dzko i pod Nachodem bra造 udzia celem poskromienia buntu, heretyk闚 i herezji dowodzone przez Stanis豉wa Strojnowskiego oddzia造 polskich lisowczyk闚.

Z materia堯w informacyjnych Twierdzy




PI艼NA PANORAMA KΜDZKA NA MIEDZIORYCIE Z OKOΜ 1650 ROKU


eszcze zim 1622 z rozkazu w豉dz austriackich wroc豉wski fortyfikator Walenty Saebisch przygotowa rejestr inwentaryzacyjny zamku k這dzkiego po jego obl篹eniu. Zniszczenia wojenne wymusi造 bowiem potrzeb rozbudowy istniej帷ych za這瞠 obronnych, w efekcie kt鏎ej zamek przeobrazi si mia w przysz這軼i w nowoczesn twierdz, spe軟iaj帷 wymogi klasycznej cytadeli. Pierwsze prace ruszy造 po roku 1627, gdy eksplozja pi璚iu ton prochu zmagazynowanego w ko軼ielnej wie篡 przes康zi豉 o konieczno軼i rozbi鏎ki kolegiaty i naprawy uszkodzonych mur闚 warowni. Jednak dopiero bezpo鈔ednie zagro瞠nie ze strony wojsk szwedzkich sk這ni這 w豉dze do kontynuowania rozbudowy, trwaj帷ej z przerwami do 1741. W tym czasie wzniesiono po逝dniowo-zachodni kurtyn z dwoma bastionami, a tak瞠 podkre郵aj帷y cytadelowy charakter fortu bastion Alarmowy, kt鏎y os這ni bram po逝dniow i zwi您a koron, kurtyn oraz zamek dolny w jeden obw鏚 obronny. W 1664 roku do istniej帷ych ju umocnie dostawiono wchodz帷e w sk豉d dzie豉 koronowego raweliny: Jab這nka oraz Polny, otoczone p造tk fos i kryt drog z czterema placami broni i siedmioma trawersami. Pomimo ogromnego rozmachu prac budowlanych cz窷 pomys堯w Saebischa ze wzgl璠闚 ekonomicznych nie doczeka豉 si realizacji i dopiero realne zagro瞠nie ze strony Prus upewni這 Habsburg闚 co do konieczno軼i dalszej rozbudowy zamku, tym razem pod kierownictwem Jacopo Carove. W latach 1670-1702 wznoszono p馧bastion zwany Tumskim oraz kurtyn Tumsk, ponadto rozpocz皻o tak瞠 budow p馧bastionu Orze maj帷ego wraz z sza鎍em Kleszczowym po陰czy twierdz z murami miejskimi. Cz窷ciowo uko鎍zone inwestycje przerwa這 obl篹enie i poddanie zamku Prusakom wiosn 1742 roku.



KΜDZKO OKOΜ 1700 ROKU, CHRONICKEN DER GRAFSCHAFT GLATZ


o zaj璚iu 奸御ka przez Prusy Fryderyk II Wielki zapocz徠kowa systematyczne umacnianie ustalonych na nowo granic poprzez wznoszenie twierdz-warowni na linii od Szczecina na p馧nocy przez G這g闚, Wroc豉w, 安idnic, Srebrn G鏎, K這dzko a po Nys. W 1743 roku nowe projekty dla miasta K這dzka sporz康zi utalentowany holenderski fortyfikator, znawca francuskiej szko造 fortyfikacyjnej Gerhard Cornelius de Wallrave. Zaproponowa on przebudow i rozwini璚ie umocnie od strony p馧nocnej, zabezpieczenie p馧nocno-wschodniej drogi krytej, budow sza鎍a kleszczowego przy stoku wschodnim oraz wzmocnienie po逝dniowego wjazdu do warowni. Ca這嗆 prac trwa豉 19 lat i przynios豉 efekt w postaci silnego fortu, w pe軟i zabezpieczaj帷ego wschodnie podej軼ie do twierdzy i blokuj帷ego dolin Nysy K這dzkiej. W tym czasie wykopano fos tworz帷 gwia寮zisty p豉szcz - zewn皻rzny obw鏚 obronny, drog ukryt pod rawelinami wyprofilowano i oddzielono fos od p豉szcza, a na froncie zachodnim p豉szcz przed逝穎no do bastionu Orze, kt鏎y wyposa穎no w ziemne stanowisko ogniowe zwane s這niczo貫m. W 1748 Wallrave zosta oskar穎ny o nadu篡cia finasowe oraz zdrad stanu, a nast瘼nie uwi瞛iony w twierdzy Magdeburg, kt鏎 - o ironio - sam wybudowa, gdzie dokona 篡wota. Jego dzie這 kontynuowa pruski major in篡nierii i kr鏊ewski kartograf Christian Friedrich von Wrede, kt鏎y poprzez zastosowanie wa逝 i transzei biegn帷ych przez stoki obu wzniesie po陰czy Twierdz G堯wn z fortem Owczej G鏎y. Le膨cy na przeciwnym brzegu Nysy K這dzkiej fort posi趾owy na Owczej G鏎ze uformowany zosta na kszta速 gwiazdy sze軼ioramiennej. Wzniesiono go w okresie 1744-1750, aby uniemo磧iwi ostrzeliwanie Twierdzy G堯wnej ze szczytu wzniesienia, u豉twi obserwacj p馧nocno-wschodnich przedp鏊 i poprawi kontrol drogi biegn帷ej w kierunku Wroc豉wia. Oko這 roku 1750 w sk豉d istniej帷ych umocnie w陰czona zosta豉 te D瑿owa G鏎a wraz z kryt redut zwan 真rawiem. Rozbudowano tak瞠 system chodnik闚 minerskich umo磧iwiaj帷ych skryte podej軼ie na przedpole i wysadzenie dzia nieprzyjaciela. Ze wzgl璠u na wysokie koszty, plany dotycz帷e tego elementu fortyfikacji nie zosta造 jednak nigdy w pe軟i zrealizowane.



PANORAMA MIASTA F.B. WERNERA Z 1737 ROKU, WIDOK OD POΣDNIA



W 1760 roku Twierdza K這dzka zosta豉 zdobyta przez wojska austriackie, kt鏎e okupowa造 j przez trzy nast瘼ne lata. Wydarzenie to zas逝guje na szczeg鏊n uwag z tego wzgl璠u, 瞠 K這dzko w swojej d逝giej historii nigdy dot康 nie zosta這 zdobyte szturmem. Dosz這 do tego podczas wojny 7-letniej (1757-1763), w kt鏎ej Prusy musia造 stawi czo這 koalicji czterech armii: Austrii, Rosji, Francji i Saksonii. Strategicznym celem Austriak闚 by這 odzyskanie 奸御ka z Hrabstwem K這dzkim, kt鏎e utracili w czasie Wielkiej Wojny 奸御kiej. 7 czerwca 1760 miasto zosta這 otoczone i podj皻o przygotowania do obl篹enia. Si造 oblegaj帷ych pod dow鏚ztwem gen. Draskowicza liczy造 oko這 17.000 穎軟ierzy, za這g zamku natomiast stanowi造 4 bataliony piechoty, 1 batalion grenadier闚, 1 kompania miner闚, 60 huzar闚, 300 rekrut闚 i obs逝ga artylerii dla 200 dzia, w sumie oko這 2.500 穎軟ierzy. Ca這軼i wojsk dowodzi Piemontczyk pp趾 Johann d'O. Trzykrotnie wysuwano pod adresem obl篹onych propozycje kapitulacji, nie cofni皻o si tak瞠 przed pr鏏 przekupstwa d'O kwot 70 tysi璚y gulden闚 i obietnic 豉ski cesarzowej Marii Teresy. Fiasko tych stara sk這ni這 Austriak闚 do podj璚ia decyzji o wzi璚iu zamku szturmem. Przyprowadzono z O這mu鎍a ci篹k artyleri, a 25 lipca pod K這dzko przyby g堯wnodowodz帷y wojskami austriackim na 奸御ku gen. Laudon, kt鏎y wyznaczy termin rozpocz璚ia szturmu o 鈍icie dnia nast瘼nego. O godz. 3 nad ranem 26 lipca przem闚i造 dzia豉 kieruj帷 ogie na twierdz i bramy miejskie, a oszcz璠zaj帷 samo miasto. Dzia豉 pruskie tylko czasami odpowiada造 ogniem, a wkr鏒ce zamilk造 zupe軟ie, gdy wyznaczeni do ich obs逝gi ludzie, korzystaj帷 z zamieszania, uciekli w pop這chu.

Szczeg鏊nie dramatyczny by przebieg walk w reducie 真raw, licz帷ej ledwie 34 obro鎍闚. Kiedy w wa造 uderzy pierwszy pocisk, po這wa oddzia逝 zerwa豉 si ze swych miejsc i zbieg豉 po skarpie w d馧, oddaj帷 si w r璚e Austriak闚. Widz帷 zamieszanie w szeregach obrony Laudon zebra 300 ochotnik闚 i rozkaza im zaj望 na wp馧 opuszczon redut. Na karkach uciekaj帷ych Prusak闚 oddzia造 Austriackie wdar造 si do pierwszej linii fort闚 twierdzy i niemal瞠 nigdzie nie napotyka造 oporu. 皋軟ierze pruscy, w znacznej cz窷ci si陰 wcieleni do armii, przechodzili teraz setkami na stron nieprzyjaciela, a nadchodz帷e oddzia造 austriackie witali okrzykami na cze嗆 cesarzowej. Stacjonuj帷y w mie軼ie d'O pr鏏owa jeszcze ratowa sytuacj wysy豉j帷 do twierdzy odwody, jednak i one posz造 wkr鏒ce w rozsypk. Znajduj帷y si na zamku oficerowie dope軟ili rozmiar闚 kl瘰ki, kiedy nie pr鏏uj帷 nawet porozumie si z g堯wnodowodz帷ym, rozkazali uderzy w b瑿ny na znak kapitulacji i poddali warowni.

Tym oto sposobem po zaledwie kilku godzinach walki oddzia造 cesarskie, trac帷 jedynie 68 zabitych i 144 rannych, zaw豉dn窸y pruskim "kluczem do 奸御ka". W r璚e zwyci瞛c闚 wpad造 33 sztandary wojskowe, zapasy 篡wno軼i, amunicji oraz broni. Podpisany 15 lutego 1763 roku pok鎩 w Hubertsburgu po這篡 kres d逝giej wojnie. Hrabstwo K這dzkie, pomimo 瞠 Austriacy proponowali jego wymian na 奸御k opawski i karniowski, oddane zosta這 Prusom. R闚nie w 1763 odby si we Wroc豉wiu s康 wojenny nad oficerami odpowiedzialnymi za pechow obron K這dzka. Pp趾 d'O zosta skazany na 鄉ier przez rozstrzelanie, ale ju w miejscu egzekucji u豉skawiono go i wyrok 鄉ierci zamieniono na wygnanie. Zmar w przytu趾u dla ubogich w Turynie w 1775 roku.

Z materia堯w informacyjnych Twierdzy




PANORAMA MIASTA F.B. WERNERA Z 1737 ROKU, WIDOK OD WSCHODU


bl篹enie i zdobycie fortyfikacji k這dzkich przez wojska austriackie w 1760 roku wykaza造 szereg brak闚 i s豉bych punkt闚 w systemie obronnym budowli. Po podpisaniu pokoju w Hubertsburgu w roku 1763 powr鏂i豉 ona w r璚e Prus i pod kierunkiem budowniczego twierdzy w Srebrnej G鏎ze p趾. Ludwika von Regelera rozpocz皻o kolejny etap rozbudowy nadaj帷y twierdzy k這dzkiej ko鎍owy, zbli穎ny do wsp馧czesnego kszta速. Rozebrano anachroniczny zamek gotycki, kt鏎ego miejsce zaj掖 字鏚szaniec-Don穎n, forma kleszczowa okalaj帷a wieloboczny dziedziniec wewn皻rzny, wyposa穎na w cylindryczn wie輳 obserwacyjn, otoczona 豉鎍uchem bastionowym i kazamatami. Don穎n by najwy瞠j usytuowanym, centralnym elementem zespo逝 fortecznego, z tego te wzgl璠u traktowany by jako miejsce ostatecznej obrony w przypadku skutecznego ataku przeciwnika. Na ruinach zamku dolnego wzniesiono s這niczo這 przedzamcza, bastion Widok oraz bastion Wysoki - os豉niaj帷e Don穎n od po逝dnia. Oko這 1780 roku zbudowano siedmioramienny p豉szcz wok馧 Korony Niskiej fortu Owcza G鏎a - p豉szcz ten, podobnie jak w Twierdzy G堯wnej, umocniono skarpowymi kaponierami w k徠ach kleszczy. Wykonano tak瞠 sie skomplikowanych chodnik闚, piwnic, kazamat i innych pomieszcze, w tym drogi ewakuacyjne, kt鏎e mo積a by這 wykorzysta na wypadek zagro瞠nia. Unowocze郾ione zosta造 r闚nie fortyfikacje wok馧 miasta, w kt鏎ych powsta造 liczne magazyny i budynki koszar wojskowych. Realizowane w p騧niejszym okresie inwestycje cechowa ograniczony zakres, bez wp造wu na ostateczny kszta速 budowli.


RYCINA J.D. SCHLEUENA WEDΣG SZKIC紟 F.B. WERNERA, STAN Z OKOΜ 1750 ROKU



Jednym z najbardziej dramatycznych wydarze zwi您anych z twierdz i funkcj, jak pe軟i豉, by przypadek ks. Faulhabera z 1757 roku. Duchownego oskar穎no o wzniecanie niepokoju i pod瞠ganie 穎軟ierzy do dezercji, a nast瘼nie uwi瞛iono. B璠帷 zamkni皻ym w odosobnieniu, cz這wiek ten pozbawiony by wszelkich praw, kt鏎e zwykle przys逝giwa造 wi篥niom, m.in. nie wolno mu by這 przyjmowa wizyt i korespondencji, mimo pr騥b nie otrzyma nawet papieru do pisania. Sam uwa瘸 si za niewinnego i chc帷 potomnym udowodni t niewinno嗆, wyry na kubeczku cynowym kilka scen ze swojego 篡cia, pos逝guj帷 si przy tym sprz帷zk od but闚. Nad ranem 29 grudnia 1757 roku wyprowadzono go z celi i zamordowano bez 鈍iadk闚. Aby odstraszy potencjalnych nast瘼c闚, cia這 Faulhabera powieszono na szubienicy ustawionej w pobli簑 twierdzy, tak a瞠by by這 ono widoczne ju z daleka. Z rozkazu kr鏊a pruskiego Fryderyka II jego zw這ki wisia造 tam dwa i p馧 roku, jednak okaza這 si, 瞠 pomimo up造wu tak d逝giego czasu cia這 ksi璠za nie uleg這 rozk豉dowi. Sprawa sta豉 si g這郾a, zainteresowanie ni wyrazi豉 nawet sama cesarzowa Maria Teresa. Przypadek ten uznano za oznak m璚ze雟twa, a zw這ki z nale篡t godno軼i pochowano w krypcie k這dzkiego ko軼io豉. Po latach cynowy kubeczek ze scenami z 篡cia m璚zennika trafi jako eksponat do lokalnego muzeum, po 1945 jednak zagin掖.




PLAN MIASTA Z 1808 ROKU, CYFR 1 OZNACZONO TWIERDZ G紟N, CYFR 2 - FORTYFIKACJE MIEJSKIE


wierdza K這dzka odegra豉 skromny epizod w czasie obrony 奸御ka podczas wojny prusko-francuskiej tocz帷ej si w latach 1806-1807, pozostaj帷 po kapitulacji Nysy jedynym obok Srebrnej G鏎y nie zdobytym pruskim bastionem na tym terenie. Dowodz帷ym si豉mi pruskimi by w闚czas generalny gubernator 奸御ka hr. Friedrich Wilhelm von Götzen, kt鏎y dysponowa si陰 10,000 穎軟ierzy, przy czym w samej twierdzy kwaterowa這 ich ponad 4,000. Liczbie tej francuski ksi捫 Hieronim, brat Napoleona Bonaparte, m鏬 przeciwstawi oko這 13,000 ludzi, w鈔鏚 nich dwa szwadrony polskich u豉n闚 w sile 300 szabel. Pod presj zbli瘸j帷ych si w szybkim tempie wojsk wroga i w obawie przed obl篹eniem wznowiono prace nad rozbudow krytych chodnik闚 minerskich, za u podn騜a fortu na po逝dniowym jego przedpolu wybudowano ob霩 warowny. W wyniku tocznych 23 czerwca 1807 walk o wie Jaszkow Doln wojska napoleo雟kie zbli篡造 si do obozu i noc z 23 na 24 czerwca rozpocz窸y atak, kt鏎y przyni鏀 obydwu stronom straty oko這 tysi帷a zabitych i rannych. Szturm zako鎍zy si zdobyciem obozu i podpisaniem aktu kapitulacji przez hr. von Götzena, jednak Francuzi do twierdzy nigdy nie weszli, poniewa wkr鏒ce ogloszono zawieszenie broni, a podpisany 9 lipca traktat pokojowy w Tyl篡 zako鎍zy dzia豉nia wojenne.



KΜDZKO W 2. POΜWIE XIX STULECIA



W roku 1800 twierdz w K這dzku zwiedza odbywaj帷y podr騜 po 奸御ku John Quincy Adams, przysz造 6. prezydent Stan闚 Zjednoczonych. Tak oto opisywa swoje wra瞠nia z tego miejsca: W 鈔od rano, dwudziestego si鏚mego sierpnia wyszli鄉y poza mury miasta, aby przyjrze si wkroczeniu dw鏂h regiment闚 i batalionu grenadier闚, kt鏎e tworz za這g fortecy - by造 na przegl康zie w Nysie. P騧niej gubernator towarzyszy nam do fortecy po這穎nej na stromym wzg鏎zu z jednej strony miasta. By豉 jedn z najwi瘯szych na 奸御ku, zosta豉 jednak zaj皻a przez Austriak闚 w 1760 dzi瘯i tch鏎zostwu komendanta. Pok鎩 w roku 1763 odda j Prusom i od tego czasu wydano kilka milion闚 dolar闚, 瞠by j uczyni jeszcze trudniejsz do zdobycia. W ostatnich trzech latach zbudowano blisko szczytu pomieszczenie na osiemset ludzi mniej wi璚ej, z tak mocnymi i grubymi murami, 瞠 wojsko w nim zamkni皻e by這by bezpieczne nawet w czasie bombardowania. Na samym szczycie znajduje si wie瘸 stra積icza, z kt鏎ej mieli鄉y cudowny widok na wszystkie strony. Wida by這 ca陰 okolic K這dzka otoczon wie鎍em g鏎 dziel帷ych j od Czech i G鏎nego i Dolnego 奸御ka. Przypomina ogromny kocio i tak j nazywaj mieszka鎍y. Na wie篡 umieszczono, na rozkaz Fryderyka II, figur 鈍. Jana Nepomucena, patrona Czech. Na wie篡 trzymaj r闚nie okr庵造 st馧 z nazwami wszystkich wiosek, umieszczonymi dok豉dnie w kierunku ich po這瞠nia, aby w razie po瘸ru wiedzie od razu, dok康 spieszy z pomoc...





TWIERDZA KΜDZA I MIASTO NA PIEKNYCH PANORAMACH Z LAT 1900-1920


r鏒ki okres kampanii napoleo雟kiej, kiedy miasto oblegane by這 przez wojska francuskie Hieronima Bonapartego, stanowi ostatni w historii Twierdzy K這dzkiej aren dzia豉 wojennych. Niewielka modernizacja z lat 1808-11 polegaj帷a na otoczeniu fortu wie鎍em sza鎍闚 i redut od zachodu i po逝dnia nie mog豉 zmieni faktu, 瞠 wobec rozwoju techniki wojennej jego militarna warto嗆 straci豉 na znaczeniu. W po這wie XIX stulecia kompleks z tej perspektywy by ju w豉軼iwie bezu篡teczny i s逝篡 odt康 skoszarowaniu 穎軟ierzy oraz jako ciesz帷e si z陰 s豉w ci篹kie wi瞛ienie wojskowe, w kt鏎ym trzymano m.in. powsta鎍闚 styczniowych z Wielkopolski, je鎍闚 francuskich z wojny francusko-pruskiej i wielu niemieckich dzia豉czy lewicowych. Jeszcze przed 2. wojn 鈍iatow po逝dniow cz窷 Twierdzy G堯wnej udost瘼niono zwiedzaj帷ym. Kiedy wojna wybuch豉, w zarz康zanym przez SS i Abwehr wi瞛ieniu osadzano je鎍闚 pochodz帷ych z pobitych kraj闚, w鈔鏚 nich oko這 200 fi雟kich marynarzy i lotnik闚, kt鏎ych na prze這mie 1943 i 1944 roku mordowano strza豉mi w potylic, a cia豉 wrzucano do basenu w wapnem. W po這wie 1944 cz窷 kompleksu wydzielona zosta豉 na przeniesion tutaj z υdzi fabryk zbrojeniow AEG produkuj帷 aparatur radiow dla niemieckich 這dzi podwodnych, a tak瞠 cz窷ci do samolot闚 i rakiet V-1. Wraz z fabryk przywieziono do K這dzka oko這 1500 os鏏 narodowo軼i polskiej, jako robotnik闚 przymusowych. Z ust tych, co prze篡li okupacj, pada造 po wojnie ci篹kie oskar瞠nia: Wi篥niowie z najci篹szymi wyrokami byli z regu造 po roku rozstrzeliwani. Ulubionym miejscem egzekucji by dla SS-man闚 drewniany most przy Hohes Bastion. Martwi wi篥niowie wpadali do zaro郾i皻ej bujnymi chwastami fosy. Rano grabarze wyci庵ali trupy i zanosili na cmentarz. Fabryka w K這dzku funkcjonowa豉 do marca 1945 roku, gdy ewakuowano j do w這skiej Turyngii w obawie przed wkroczeniem Armii Czerwonej. Ten najnowszy epizod w dziejach Twierdzy jest bardzo tajemniczy. Istniej przypuszczenia, 瞠 u schy趾u wojny ukryto w jej podziemiach znaczn ilo嗆 d鏏r kultury materialnej zrabowanych w Polsce i innych okupowanych pa雟twach, a tak瞠 depozyt闚 bank闚 i niemieckiej ludno軼i cywilnej, cho oficjalnie niczego warto軼iowego nigdy tutaj nie znaleziono.



PRZEDWOJENNE POCZT紟KI Z WIDOKIEM NA POΣDNIOW I WSCHODNI CZ呇 TWIERDZY G紟NEJ



WYBRANI WI坌NIOWIE TWIERDZY KΜDZKIEJ

Wac豉w Kinsky - wi瞛iony w okresie od 18.03.1616 do 18.05.1616. Magnat wywodz帷y si z mo積ego rodu czeskiego, skazany za intrygi i spiskowanie przeciwko kr鏊ewskiej w豉dzy w Czechach. Ws豉wiony brawurow ucieczk, zrealizowan przy pomocy kwasu, sznurowanej drabinki i du瞠j ilo軼i alkoholu.


Hans Urlich von Schaffgotsch - wi瞛iony w okresie od 25.02.1634 do 23.07.1635. Wielmo瘸 郵御ki, dow鏚ca wojsk habzburskich w wojnie 30-letniej, w豉軼iciel zamku Chojnik, skazany za bunt przeciwko cesarzowi i osadzony w twierdzy k這dzkiej. Nast瘼nie przewieziony do Wiednia, torturowany i skazany na na kar 鄉ierci. Egzekucj wykonano 23 lipca 1635 w Ratyzbonie.


J霩ef Renatus - uwi瞛iony w 1731. Zgrywus. Admira cesarza Karola VI, skazany za przyw豉szczenie tytu堯w: Najwy窺zego Ksi璚ia Wyspy Madagaskar, Dziedzicznego Ksi璚ia Chabanais i Najwy窺zego Dow鏚cy Filibustier闚. Okrzykni皻y mianem jednego z najwi瘯szych hochsztapler闚 w historii.


Fryderyk von Trenck - wi瞛iony od 26.06.1745 do 26.11.1746. Magnat pruski, adiutant Fryderyka II. Oficjalnie skazany zosta za rzekome knowania z wrogiem, w rzeczywisto軼i powodem uwi瞛ienia by豉 odwzajemniona mi這嗆 do siostry kr鏊a, ksi篹niczki Amelii. Mia tutaj do嗆 lekki 篡wot, w豉sne pieni康ze i dw鏂h s逝膨cych, pomimo to kilka razy pr鏏owa uciec. Uda這 mu si przy pi徠ym podej軼iu. Powieszony zaocznie.


ks. Andrzej Faulhaber - wi瞛iony w okresie od 31.10.1757 do 30.12.1757. Kaznodzieja aresztowany pod pozorem namawiania 穎軟ierzy pruskich do dezercji, skazany na 鄉ier przez powieszenie. Cia這 jego z rozkazu kr鏊a Fryderyka wisia這 przez dwa i p馧 roku na szubienicy, gdzie uleg這 mumifikacji.


Charlotta Ursini - zw. hrabiank Orsini, wi瞛iona w okresie od 4.03.1807 do 16.07.1828. Mieszkanka K這dzka skazana na 20 lat wi瞛ienia za zatrucie wody w Studni Piekarskiej na twierdzy w okresie wojen napoleo雟kich.


Grupa mieszka鎍闚 K這dzka osadzona w k這dzkiej twierdzy w 1847 roku na okres od 8 dni do 5 miesi璚y za udzia w zamieszkach spowodowanych podwy磬 cen m彗i.


Ponad 3000 je鎍闚 francuskich po wojnie francusko-pruskiej w 1871, przy czym oficerowie nie mieszkali w twierdzy, lecz w prywatnych mieszkaniach w K這dzku. Otrzymywali 穎責, a ich jedynym obowi您kiem by這 meldowanie si w komendaturze codziennie w godz. 9-12.


Karol Liebknecht - wi瞛iony od 24.10.1907 do 21.06.1909. Adwokat, wsp馧za這篡ciel Komunistycznej Partii Niemiec. Skazany za dzia豉lno嗆 rewolucyjn. Zabity wraz z R騜 Luksemburg przez Freikorps 15 stycznia 1919, po upadku rewolucji bolszewickiej w Berlinie.


Karol Eugeniusz Lux - wi瞛iony od 20.07.1911 do 27.12.1911. Francuski kapitan wywiadu skazany za dzia豉lno嗆 szpiegowsk na sze軼ioletni pobyt w odosobnieniu. Ws豉wi si brawurow ucieczk godn dobrego filmu akcji. Ju na wolno軼i wyda ksi捫k, w kt鏎ej opisa swoje k這dzkie przygody i o鄉ieszy wartownik闚 twierdzy.


Andre Tine - wi瞛iony do 28.05.1945. Cz這nek alzackiego ruchu oporu, skazany na 鄉ier za odmow wst徙ienia do Wermahtu. Uwolniony przez Rosjan.




FOTOGRAFIE LOTNICZE Z 1. POΜWY XX WIEKU: POWY浩J TWIERDZA G紟NA WIDOK OD P茛NOCY,
NI浩J ZESP茛 FORTYFIKACJI KΜDZKA Z TWIERDZ G紟 I FORTEM NA OWCZEJ G紑ZE


o wojnie obiekt przej窸o wojsko, kt鏎e gospodarowa這 tutaj do roku 1957, lecz pod koniec tego okresu twierdza nie by豉 ju u篡tkowana. Wcze郾iej, szczeg鏊nie w latach 1945-1948 wielokrotnie penetrowano jej wn皻rza w poszukiwaniu skarb闚, pozosta這軼i sk豉d闚 wojennych, a nawet niemieckich dywersant闚. W pa寮zierniku 1945 na wie嗆 o zauwa穎nych w pobli簑 wej嗆 do podziemi ludziach o nieustalonych personaliach 闚czesny radziecki komendant miasta poleci saperom wysadzi w powietrze, a nast瘼nie zasypa wszystkie istniej帷e urz康zenia wentylacyjne. W 1948 podczas jednej z ekspedycji znaleziono beczki po iperycie, rozebrany na cz窷ci niemiecki samolot transportowy Junkers i zmumifikowane zw這ki ludzkie. Ta i inne sensacje doprowadzi造 do wykszta販enia si w鈔鏚 miejscowej ludno軼i opinii, 瞠 w g喚bokich korytarzach budowli kryj si prawdziwe skarby, by mo瞠 nawet Bursztynowa Komnata. W lipcu 1957 budowl przej窸a od wojska Rada Miasta z planem wydzier瘸wienia cz窷ci jej pomieszcze na dzia豉lno嗆 gospodarcz centrali rybnej i jajczarskiej, jednak z uwagi na problemy logistyczne pomys ten upad. Miejscem tym zainteresowane by造 r闚nie Centrala Produkt闚 Ludowych i Zak豉dy Spo篡wcze Przemys逝 Terenowego, kt鏎e zamierza造 za這篡 w ciemnych i wilgotnych piwnicach... plantacj pieczarek. Ostatecznie przestrze t zagospodarowa zak豉d produkuj帷y fabrykaty 瞠lbetonowe i wytw鏎nia znanych w ca造m regionie win marki wino. Wreszcie w 1960 Twierdz K這dzk uznano za zabytek, a dwa lata p騧niej udost瘼niono do ruchu turystycznego, lecz ze wzgl璠u na odbywaj帷 si na jej terenie produkcj przemys這w przez kilka kolejnych dziesi璚ioleci trasa zwiedzania ograniczona by豉 do skromnego wycinka w po逝dniowej cz窷ci budowli. Nowa rzeczywisto嗆 nie pozosta豉 bez wp造wu na stan fortyfikacji, z jednej strony niszczonej przez dzia豉lno嗆 cz這wieka nie zwi您anego przepisami konserwatorskimi, z drugiej - przez zaniechanie dzia豉lno軼i. Tam, gdzie zaprzestano u篡tkowania obiekt闚, pozostawiaj帷 je bez opieki, rozros豉 si dzika ro郵inno嗆 niszcz帷a mury, skarpy i sklepienia. Powolna zmiana tej niekorzystnej sytuacji nast徙i豉 dopiero po 2005 wraz z utworzeniem na tym terenie Fortecznego Parku Kulturowego.


PLAN TWIERDZY G紟NEJ: 1. KLESZCZ TUMSKI, 2. BASTION ALARMOWY, 3. BASTION NISKI, 4. BASTION WIDOKOWY,
5. BASTION WYSOKI, 6. WIE涉 WIDOKOWA, 7. DON烙N, 8. BASTION DZWONNIK, 9. WIELKI KLESZCZ, 10. BASTION WACxW,
11. BASTION LUDMIx, 12. BASTION JABΜNKA, 13. RAWELIN JABΜNKA, 14. RAWELIN POLNY, 15. 狹RAW, 16. REDUTA ORZE,
17. LUNETA ORZE, 18. KLESZCZ ORZE, 19. BASTION ORZE, 20. WYSOKI REDAN



wierdza K這dzka jest obecnie najcenniejszym w Polsce zespo貫m fortyfikacji XVII-XVIII wiecznych, stanowi帷ych klasyczny i unikatowy przyk豉d architektury obronnej tamtego okresu. Jako ca這嗆 tworzy niezwykle skomplikowany uk豉d militarny, w sk豉d kt鏎ego wchodz: Twierdza G堯wna, fort posi趾owy na Owczej G鏎ze, zachowane ju tylko cz窷ciowo obwarowania miejskie i umocnienia polowe. Kompleks Twierdzy G堯wnej zajmuje powierzchni ok. 30 ha, liczy 800 metr闚 d逝go軼i na linii p馧noc-po逝dnie i 400 metr闚 na linii wsch鏚-zach鏚, przy czym o jego najni窺zych kondygnacjach, kt鏎e praktycznie nie zosta造 jeszcze szczeg馧owo zbadane, nadal niewiele wiadomo. Od kilku lat sukcesywnie prowadzone s na jej terenie dzia豉nia s逝膨ce pe軟ej adaptacji zabytku dla cel闚 turystycznych - przyk豉dem w陰czenie nie u篡tkowanych ju dawnych pomieszcze przemys這wych do trasy tematycznej czy odnawiany spo貫cznie przez stowarzyszenie Akademia Przyrody zesp馧 真rawia w p馧nocnej cz窷ci fortu.


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

ZESP茛 BRAM I PRZEJAZD紟 W DOLNEJ CZ呇CI TWIERDZY, OD G紑Y: DROGA POD BASTIONEM ALARMOWYM,
BRAMA PROWADZ。A DO KLESZCZA TUMSKIEGO Z WYBRANIEM POD BLOKUJ。E DOST襾 DREWNIANE BALE
I ODRESTAUROWANA KURTYNA TUMSKA, GDZIE OBECNIE MIE列I SI KASA


esp馧 Twierdzy G堯wnej udost瘼niony zosta do zwiedzania z przewodnikiem, co z jednej strony umo磧iwia powi您anie otrzymanej informacji z charakterystycznymi punktami na trasie, z drugiej jednak - wi捫e si z niedogodno軼i utrzymania okre郵onego tempa spaceru, kt鏎e moim zdaniem jest zbyt szybkie. Mi造 akcent, pozwalaj帷y wprowadzi turyst w klimat dawnych czas闚, stanowi str鎩 przewodnik闚 przyodzianych i wyposa穎nych na wz鏎 穎軟ierza pruskiego z czas闚 wojen napoleo雟kich. Zwiedzanie rozpoczyna si na Placu Tumskim w po逝dniowej cz窷ci twierdzy, sk康 droga prowadzi do Bastionu Alarmowego zbudowanego w miejscu XVI-wiecznych obwarowa. Jego za這g stanowi這 dawniej 2 oficer闚 i 33 穎軟ierzy wyposa穎nych w trzy dzia豉 o kalibrze 12 funt闚 oraz dwa mo寮zierze 50-funtowe. Obecnie mieszcz si tutaj skromne wystawy po鈍i璚one historii zamku k這dzkiego i produkcji zbrojeniowej w okresie II wojny 鈍iatowej. St康 trasa wiedzie w kierunku Bastionu Wysokiego, kt鏎ego cz窷 budynk闚 zajmowa造 pomieszczenia lazaretu, czyli szpitala wojskowego. Po逝dniowym korytarzem wychodzimy z Bastionu Wysokiego na zbudowany na ruinach gotyckiej warowni Bastion Widokowy, za czas闚 pruskich obsadzony przez oddzia 21 穎軟ierzy uzbrojonych w dwie armaty 6-funtowe. Rozpo軼iera si st康 wspania豉 panorama miasta i ziemi k這dzkiej z rysuj帷ymi si w tle masywami G鏎 Sto這wych i 好ie積ika.


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

TARAS WIDOKOWY PRZY SPRZYJAJ。EJ POGODZIE OFERUJE WSPANIAㄐ PANORAM MIASTA Z WIDOKIEM NA ODLEGΒ PASMA SUDECKIE


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

BASTION ALARMOWY - Z PRAWEJ BUDYNKI BASTIONU WYSOKIEGO


alej trasa zwiedzania prowadzi powt鏎nie przez Bastion Wysoki do centralnego elementu twierdzy - Don穎nu. Jeszcze ca趾iem niedawno miejsce to by這 niedost瘼ne dla turyst闚, gdy funkcjonowa tu zak豉d przemys這wy o wdzi璚znej nazwie Piwnice Win Rosvin produkuj帷y alkohole dla mniej wybrednych koneser闚 tego rodzaju trunk闚. Don穎n zbudowano na miejscu wyburzonego 鈔edniowiecznego za這瞠nia zamkowego jako najwy瞠j usytuowan cz窷 twierdzy i punkt ostatniej jej obrony. Posiada on narys kleszczowy skrywaj帷y kilkupoziomowe kazamaty, w kt鏎ych dawniej znajdowa造 si m.in. pomieszczenia dla za這gi, zbrojownia, piekarnia i apteka. W po逝dniowym naro簑 wielobocznego dziedzi鎍a stoi cylindryczna wie瘸 obserwacyjna wzniesiona wraz z budow Don穎na w latach 1770-74. Na si喚 ogniow tej cz窷ci twierdzy sk豉da這 si 6 armat 12-funtowych, 6 armat 24-funtowych, 5 mo寮zierzy 50-funtowych, 2 mo寮zierze 75-funtowe oraz 1 falkonet, czyli typ ma貫j kolubryny na pociski o wagomiarze od 1 do 3 funt闚. Pomijaj帷 stoj帷 samotnie w odrapanych wn皻rzach armat kazamaty nie s obecnie zagospodarowane [1] [2] [3].


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

CENTRALNY PLAC NA DON烙NIE, W TLE WIE涉 OBSERWACYJNA - PO PRAWEJ WIELKI KLESZCZ


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

FOSA ODDZIELAJ。A DZIEΜ KORONOWE OD NI浩J POΜZONYCH REDUT - PO PRAWEJ W TLE RAWELIN POLNY


ieruj帷 si na p馧noc docieramy do Wielkiego Kleszcza zbudowanego w latach 1750-60 w celu skoszarowania obs逝gi fortecznych armat. Za這ga tego dzie豉 liczy豉 75 os鏏 w czasie obl篹enia, a 瞠 nie jest ono zbyt obszerne, panowa tu musia w闚czas niesamowity t這k. Obecnie w tym miejscu zorganizowano ciekaw ekspozycj przybli瘸j帷 zwyczaje oraz 篡cie codzienne w koszarach za czas闚 pruskich. Wielki Kleszcz po陰czony by z don穎nem za po鈔ednictwem mostu zwodzonego, jednego z dwunastu takich urz康ze w obr瑿ie fortu umo磧iwiaj帷ych komunikacj pomi璠zy rozdzielonymi systemem g瑿okich fos poszczeg鏊nymi elementami umocnie. Niestety do dzi nie zachowa豉 si ani jedna konstrukcja, wszystkie mosty zosta造 zniszczone po 2. wojnie 鈍iatowej. Opuszczamy sklepione korytarze Wielkiego Kleszcza i przed naszymi oczami ukazuje si charakterystyczny tr鎩z帳 Dzie豉 Koronowego wzniesionego w celu ochrony zamku wysokiego przed dost瘼em od p馧nocnej, na豉twiejszej do zdobycia strony wzg鏎za. Wchodz帷e w sk豉d tego dzie豉 bastiony o nazwach Wac豉w, Ludmi豉 i Jab這nka nadanych im przez Prusak闚, za czas闚 austriackich nosi造 imiona 鈍i皻ych: Ludmi造, Leopolda oraz Franciszka. Dzie這 Koronowe i fosa dziel帷a cz窷 wysok twierdzy od bastion闚 i redut po這穎nych ni瞠j to ostatni punkt trwaj帷ej oko這 1,5 godziny wycieczki.


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

FRAGMENT EKSPOZYCJI W POMIESZCZENIACH WIELKIEGO KLESZCZA



Twierdza dla ruchu turystycznego otwarta jest codziennie
od 1 kwietnia do 31 pa寮ziernika w godz. 9.00-18.00
od 1 listopada do 31 marca w godz. 9.00-15.00

Bilet wst瘼u kosztuje od 12 do 18 z
w zale積o軼i od opcji zwiedzania

Twierdza K這dzko
ul. Grodzisko 1
57-300 K這dzko
twierdza(at)twierdza.klodzko.pl
tel. +48 74 867 34 68



IMG BORDER=1 style=

DOLINA NYSY KΜDZKIEJ DZIEL。A TWIERDZ G紟N OD FORTU NA OWCZEJ G紑ZE


IMG BORDER=1 style=

FOSA, NA PIERWSZYM PLANIE BASTION WACxW, PO PRAWEJ WYSOKI REDAN



wierdza po這穎na jest na wzg鏎zu w p馧nocnej cz窷ci Starego Miasta. Wej軼ie prowadzi od strony po逝dniowej z ul. Grodzisko. W pobli簑 znajduj si dwa parkingi: mniejszy od po逝dnia przy ul. Czeskiej, oraz wi瘯szy od wschodu, przy ul. Zofii Stryje雟kiej. Ten jest bezp豉tny i s逝篡 g這wnie turystom. (mapa zamk闚) (2013, fotografie z 2013)





1. M. Chorowska: Rezydencje 鈔edniowieczne na 奸御ku, OFPWW 2003
2. L. Kajzer, J. Salm, S. Ko這dziejski: Leksykon zamk闚 w Polsce, Arkady 2001
3. E. Kielar: Forteczny park Kulturowy - Twierdza K這dzko, Ochrona Zabytk闚 2/2007
4. J. Lamparska: Tajemnice, zamki, podziemia, Asia Press 1999
5. J. Lamparska: Tajemnicze podziemia, Asia Press 2000
6. J. Lamparska: Zamkowe tajemnice, Asia Press 2009
7. M. 安ie篡: Zamki, twierdze, warownie, Foto Art 2002
8. M. Wojciechowski: Historia fortyfikacji w XIX wieku. Twierdza K這dzko.
9. Praca zbiorowa: Twierdza K這dzka. Fakty i legendy, CIKR 2006


IMG BORDER=1 style=

PANORAMA DON烙NU Z BASTIONU WIDOKOWEGO



圭inawka Dolna - renesansowy dw鏎 obronny XVIw., 7 km
疾lazno - wie瘸 mieszkalno-obronna XV-XVIw., 8 km
Jaszkowice G鏎ne - renesansowy dw鏎 obronny XVIw., w ruinie, 9 km
Bardo 奸御kie - relikty zamku ksi捫璚ego XIVw., 11 km
Gorzan闚 - zamek XVIw., przebudowany, 12 km
O責rzychowice K這dzkie - wie瘸 mieszkalno-obronna XIVw., ob. dw鏎, 13 km
Stara υmnica - wie瘸 mieszkalna XIV-XVIw., 14 km
Szczytna - zamek neogotycki XIXw., 14 km
圭inawka 字ednia - ruina dworu obronnego XVIw., 14 km
Trzebieszowice - zamek rycerski XVw., przebudowany w XVIIIw., 16 km
Bystrzyca K這dzka - wie瘸 mieszkalno-obronna XIVw., przebudowana, 18 km
Ratno Dolne - zamek renesansowy XVIw., w ruinie, 18 km
圭inawka G鏎na - renesansowy zamek szlachecki XVIw., w ruinie, 18 km



Warto zobaczy r闚nie

Po這穎n u st鏕 twierdzy k這dzk star闚k z bardzo dobrze zachowanym uk豉dem urbanistycznym miasta 鈔edniowiecznego, do kt鏎ej od wschodu wiedzie zawieszony nad kana貫m M造n闚ki i ozdobiony barkowymi figurami gotycki most kamienny z prze這mu XIII i XIV stulecia, stylistycznie powi您any z praskim mostem Karola. Najcenniejszymi zabytkami w obr瑿ie Starego Miasta s budowle sakralne: gotycki ko軼i馧 WNMP, barokowy franciszka雟ki zesp馧 klasztorny oraz pochodz帷y z XVII wieku barokowy ko軼i 鈍. Jerzego i 鈍. Wojciecha. Zabudow w御kich, cz瘰to stromo wyniesionych uliczek tworz kamienice z XVI-XVIII stulecia ocala貫 przed rozbi鏎k b璠帷 nast瘼stwem katastrof budowlanych, jakie mia造 tu miejsce w latach 50. XX wieku, spowodowanych osuwaniem si 軼ian wyrobisk piwnic i podziemi. Niew徠pliwie jedn z najwi瘯szych atrakcji miasta jest otwarta w 1976 roku podziemna trasa turystyczna.


IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG

IMG




STRONA G紟NA


PENSJONAT VILLA GRETA
DOLNY 印﹖K, SUDETY



CHATA 'ALE LIPA'
NOCLEGI G紑Y SOWIE