RUINA ZAMKU ŚWIECIE. WIDOK Z DROGI.

amienna warownia w Świeciu powstała w pierwszych dziesięcioleciach XIV wieku z fundacji księcia Bernarda Świdnickiego. Wzmiankowany po raz pierwszy w 1325 roku jako Svete gmach należał do systemu obronnego okręgu Kwisy, zabezpieczając szlak handlowy łączący Śląsk z Łużycami. Późniejsze losy zamku są bardzo słabo rozpoznane. W drugiej połowie XIV stulecia znalazł się on w rękach czeskich i wraz z przesunięciem granic królestwa Czech na północ stracił swe strategiczne znaczenie. W latach 1385-1592 twierdza pełniła funkcję siedziby lennej rodziny von Uechtritz. Podczas jej panowania w Świeciu, w 1527 roku na zamku wybuchł pożar, który stał się bezpośrednią przyczyną późniejszej jego przebudowy na styl renesansu. Kolejny pożar w pierwszych latach XVIII wieku po raz drugi zmusił gospodarzy do podjęcia prac budowlanych - obok rekonstrukcji zniszczonych przez pożogę elementów dokonali oni wtedy rozbudowy istniejącego zespołu o umiejscowiony we wschodniej części założenia pałac, co radykalnie zmieniło charakter całej bryły zamkowej. Odnowiony obiekt niedługo jednak cieszył się zainteresowaniem swych właścicieli, bowiem już w 1760 roku zdecydowali oni, że gmach jest zbyt mało komfortowy i podjęli decyzję o jego opuszczeniu. Zaniedbana rezydencja odtąd chyliła się ku upadkowi, a jej stan znacznie pogorszył się po roku 1827, kiedy wzniecony w rezultacie uderzenia pioruna pożar strawił pustawe już wnętrza. Matka natura okazała się dla zamku w najwyższym stopniu złośliwa i w 1915 przysłała burzę, która dokonała dalszych spustoszeń. Ruiny warowni "ożyły" jeszcze na chwilę w okresie międzywojennym, kiedy we wschodniej jej części zorganizowano gospodę oraz zajazd. Po 1945 murów nie zabezpieczano i odtąd ulegają one stałej dekapitalizacji.

ZAMEK GÓRNY - WIDOK CZĘŚCI MIESZKALNEJ. PO LEWEJ KAPLICA.
ŹRÓDŁO: M. CHOROWSKA "REZYDENCJE ŚREDNIOIECZNE NA ŚLĄSKU".

SWETA, CZYLI MIŁOŚĆ NIEJEDNO MA IMIĘ

Dawno temu w rodzinie zamożnego, ale starego już kupca urodziła się dziewczynka. Szczęśliwi rodzice dali jej imię Świetłuszka - robaczek świętojański i w całej swej radości obiecali sobie, że zrobią wszystko, aby dziecku w przyszłości niczego nie brakowało. Dziewczynka rosła, mądrzała, ogólnie zapowiadała się ciekawie, często jednak chorowała. Razu jednego dostała bardzo wysokiej gorączki. Wystraszony ojciec sprowadził najdroższych medyków, lecz kiedy Ci bezradnie rozkładali ręce, zdesperowany postanowił szukać ratunku na samej górze. Udał się więc do kaplicy i prosząc o zdrowie dla swojej Świetłuszki obiecał oddać ją do klasztoru. Jak to zazwyczaj w legendach bywa, modlitwa poskutkowała, a ojciec zgodnie z obietnicą zabrał córeczkę do sióstr. Po jakimś czasie dziewczyna osiągnęła właściwy wiek, przybrała odpowiednie kształty, a o jej złocistych włosach i uwodzicielskim spojrzeniu plotkowała cała okolica. Dostała także nowe imię - Sweta. Zgodnie z odwiecznym prawem natury cwałem, truchtem, duszkiem pojawili się w jej orbicie kandydaci do skosztowania wdzięków pięknej panny, a wśród nich ten jeden jedyny - rycerz o oryginalnym, aczkolwiek nieco tandetnym imieniu Miłosz. Rozpoczęły się potajemne spotkania, romantyczne wieczory, wspólne plany, aż wreszcie przyszła pora na oświadczyny. I tutaj pojawił się problem: ojciec Swety nie chciał bowiem złamać obietnicy, jaką kilka lat wcześniej złożył Bogu i ku wielkiej rozpaczy kochanków kategorycznie odmówił pobłogosławienia tego związku.
Nie zniechęciło to jednak młodych, którzy wobec zaistniałej sytuacji podjęli ryzyko życia na kocią łapę. Sweta dała nogę z ponurego klasztoru, niedługo potem złapały ją jednak takie wyrzuty sumienia, taki żal i poczucie wstydu, iż w akcie skruchy zadecydowała, że zostanie pustelnicą. Miłosz posłusznie uszanował jej wolę (!?), prędko wybudował drewniany domek dla ukochanej i codziennie ją odwiedzał. Pewnego dnia, gdy Sweta urządzała małe pranko nad brzegiem rzeki, w pobliżu pojawili się hałaśliwi myśliwi. Słysząc obce głosy dziewczyna wystraszyła się i następnego dnia kazała swojemu chłopakowi wznieść warowny, kamienny stołp (wieżę), aby w bezpiecznej izolacji dotrwać do końca swych dni. Miłosz nie pozwolił nikomu budować się w bezpośrednim sąsiedztwie stołpu - wszystkich osadników wysyłał do miejsca, gdzie po wielu latach powstała wieś zwana Miłoszówką. Aż razu jednego podczas rutynowej wizyty nie ujrzał swej ukochanej w okienku, nie reagowała też na jego wołanie. Przerażony w pośpiechu roztrzaskał wejście i nie mógł wprost uwierzyć w to, co zobaczył. Dziewczyny nigdzie nie było, przepadła, a na podłodze leżał tylko habit i krzyż. Podłamany rycerz długo rozpaczał, aż w końcu podjął męską decyzję, że umrze dla Swety i z nadzieją, że najszybciej spotka ją na drugim świecie, sam się żywcem zamuruje - co też uczynił (nie przyszło mu do głowy, że dziewczyna może miała już dość i po prostu uciekła przez okno?).
Niezależnie od faktów, smutna legenda o zakonnicy, która z miłości do mężczyzny wybrała tak straszną pokutę, przetrwała do dziś, a nazwę osady Miłoszówka zmieniono po latach na Svete.

BRAMA WJAZDOWA NA DZIEDZINIEC

WIEŻA MIESZKALNA

arownia otrzymała plan zbliżony do spłaszczonego owalu, usytuowanego wzdłuż osi północny-zachód - południowy-wschód i odpowiadającego formie szczytu wzgórza, na którym stoi. Kamienny, wzniesiony z gnejsowych bloków budynek mieszkalny zajmował pierwotnie niewielką powierzchnię, jego dłuższa oś liczy ok. 27 metrów, a średnia szerokość ok. 11 metrów. W skład zespołu obronnego wchodzą dziedzińce: mniejszy, górny przy domu mieszkalnym oraz tzw. dziedziniec dolny ulokowany wzdłuż wysokiego muru obwodowego. W czasach nowożytnych we wschodniej części założenia powstał nowy budynek mieszkalny, prawdopodobnie wykorzystujący fragmenty starszej kaplicy, która łączyła się z wieżą. Cały zespół obronny otoczony był przez wysoki mur z usytuowaną od zachodu bramą oraz przez wypełnioną wodą fosę.

RUINA NA PRZEDWOJENNEJ POCZTÓWCE

PLAN ZAMKU ŚREDNIOWIECZNEGO W ŚWIECIU:
1. WIEŻA, 2. DOM MIESZKALNY, 3. DZIEDZINIEC DOLNY
4. DZIEDZINIEC GÓRNY, 5. BRAMA, 6. MURY OBWODOWE

tan ruin pozwala jeszcze odczytać rozplanowanie średniowiecznej warowni. Ocalała bowiem znakomita część gotyckich murów obwodowych, niemal pełnej wysokości wieża z XIV-wiecznym gmachem mieszkalnym (wyposażonym w podziały wewnętrzne oraz fragmenty sklepień), zdewastowany nowożytny dom mieszkalny, kaplica i resztki budynków gospodarczych. Cały kompleks jest dość zaniedbany i niszczeje (stan z 2004r.), choć nowi właściciele (od roku 1999 jest nimi młode małżeństwo z Wlenia) starają się doprowadzić go do stanu sprzed lat, planując w przyszłości uruchomienie w pomieszczeniu gospodarczym karczmy, a w części pałacowej - muzeum z materiałem ceramicznym odnalezionym podczas wykopalisk archeologicznych i zbiorami własnymi. Urocza ruina jest zresztą już teraz licznie odwiedzana zarówno przez miejscową dzieciarnię, turystów, jak i zupełnie przypadkowych kierowców, którzy zauroczeni jej ciekawą formą nierzadko organizują sobie w tym miejscu krótki odpoczynek.

RUINA OD STRONY DZIEDZIŃCA

ZAMEK W ŚRODKU

amek stoi tuż przy drodze łączącej Leśną ze Świeradowem, około 5 km na południe od tej pierwszej. Przez wieś często jeżdżą autobusy PKS łączące wspomniane miasta - przystanek znajduje się nieopodal ruin. Samochód można zaparkować pod samą bramą (zmieszczą się 3-4 auta) albo pod usytuowanym nieopodal sklepem. (mapa) (2004)

1. M. Chorowska: Rezydencje średniowieczne na Śląsku, OFPWW 2003
2. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
3. I. T. Kaczyńscy: Zamki w Polsce południowej, Muza SA 1999
4. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
5. M. Świeży: Zamki, twierdze, warownie, Foto Art 2002

WIERZCHOŁKI ŚREDNIOWIECZNYCH MURÓW
PORASTAJĄ NIEBEZPIECZNE BRZÓZKI

DZIEDZINIEC GÓRNY. PO PRAWEJ RUINA NOWOŻYTNEGO
DOMU MIESZKALNEGO, PO LEWEJ KAPLICA

Leśna - zamek Czocha XIII/XIVw., ok. 9 km
Zapusta - ruina zamku piastowskiego Rajsko XIIIw., ok. 9 km
Proszówka - ruina zamku piastowskiego Gryf XIIIw., ok. 15 km
Rząsiny - relikty zamku Podskale XIIIw., ok. 20 km