WIEŻA RYCERSKA W ŻELAŹNIE - WIDOK OD WSCHODU

ieża w Żelaźnie zbudowana została u schyłku XV wieku lub w następnym stuleciu, na terenie majątku sędziowskiego. Jej fundator nie jest znany, choć niekiedy historycy wskazują tutaj na postać burgrabiego zamku kłodzkiego Jacoba Stanke von Koritau, od roku 1485 właściciela lokalnych dóbr. Nieznana pozostaje również pierwotna funkcja wieży: jedni badacze widzą w niej średniowieczną strażnicę, inni - rycerską siedzibę mieszkalną, nie brakuje też głosów, że brak widocznych śladów okien to dowód na to, iż początkowo służyła ona jedynie celom gospodarczym jako spichlerz albo skład słodu przy browarze. Zniszczona przez pożar 22 października 1646 podczas wojny trzydziestoletniej, została odbudowana na mieszkanie w roku 1727. W 1966 wieżę poddano działaniom remontowo-konserwacyjnym.

ELEWACJA PÓŁNOCNA I WSCHODNIA - PO LEWEJ WEJŚCIE DO WIEŻY Z WYKUTĄ DATĄ 1727

udowla usytuowana została na wzgórzu w pobliżu ujścia potoku Piotrówka do Białej Lądeckiej, jako kamienny, czterokondygnacyjny gmach na planie kwadratu o boku ok. 7,4 metra (co czyniło ją jedną z najmniejszych na Dolnym Śląsku), w latach późniejszych otynkowany i nakryty siodłowym dachem. Podziały wewnątrz wieży są wtórne i pochodzą z czasów XVIII-wiecznej przebudowy, co wskazuje wykuta na nadprożu portalu wejściowego data 1727. Jej piętra mieszczą oświetlony szczelinowymi okienkami trakt komunikacyjny z drabiniastymi schodami oraz oddzielone przepierzeniem i wyposażone w okna prostokątne sale mieszkalne - po jednej na każdej kondygnacji. Parter pierwotnie nakryty był stropem na zachowanych do dziś kamiennych wspornikach. Średniowieczny rodowód reprezentują też pozostałości wykusza latrynowego na pierwszym piętrze, natomiast wąskie otwory okienne, interpretowane jako strzelnice lub otwory wentylacyjne, pochodzą z okresu późniejszego.

ELEWACJA POŁUDNIOWA WIEŻY
I PLANY KONDYGNACJI WG POMIARU IHASIiT PWr
ŹRÓDŁO: M.CHOROWSKA "REZYDENCJE ŚREDNIOWIECZNE NA ŚLĄSKU"

tara wieża jest własnością prywatną inwestorów z Wrocławia, którzy podjęli się jej kolejnego remontu - aktualnie skuwane są brzydkie, szarobure tynki, wymieniony ma być również dach. Obiekt nie jest dostępny dla zwiedzających, stoi on jednak tuż przy drodze i można podejść bardzo blisko nie naruszając praw własności. Kilkadziesiąt metrów dalej zachwyca kolorowy kościółek św. Marcina. We wsi znajduje się jeszcze jeden "zamek", XIX-wieczny romantyczny pałac magnacki, należący do PCK. Po niedawnym referendum wprowadził się tam Monar z zamiarem utworzenia Centrum Rekreacji i Terapii dla Dzieci i Młodzieży do lat 14 (oficjalnie) lub szpital dla narkomanów (wg lokalnej nomenklatury) . Z wrodzonej ciekawości podjechałem sprawdzić, lecz zamiast wyposzczonych dzieciaków na głodzie napotkałem agresywne towarzystwo upasionych australopiteków o "inteligentym" spojrzeniu, jakoś tak kusząco prowokującym do relaksacyjnego zapoznania się z zaletami sprawdzonego asortymentu radomskiego Łucznika. Niestety zamiast broni automatycznej miałem pod ręką tylko mały aparat, którego nie użyłem, bo bałem się go stracić. I dlatego aktualnych zdjęć pałacu zaprezentować tutaj nie mogę.

POZOSTAŁOŚCI WYKUSZA LATRYNOWEGO
W ŚCIANIE POŁUDNIOWEJ

BIAŁA LĄDECKA

ieża stoi po prawej (zachod.) stronie szosy prowadzącej z Kłodzka do Międzylesia, za rzeką, nieopodal krzyżówki, skąd odbija droga na Lądek Zdrój. Dojazd komunikacją autobusową z Kłodzka (kursuje bardzo często). Przystanek znajduje się przy wspomnianym skrzyżowaniu, 200 metrów od wieży. Samochód zaparkować można gdziekolwiek. (mapa)
(2005)

1. M. Chorowska: Rezydencje średniowieczne na Śląsku, OFPWW 2003
2. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
3. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001

WIDOK OD POŁUDNIA

KOŚCIÓŁ ŚW. MARCINA

Ołdrzychowice Kłodzkie - wieża mieszkalno-obronna XIVw., ob. dwór, ok. 5 km
Gorzanów - zamek XVIw., przebudowany, ok. 8 km
Kłodzko - Twierdza Kłodzka, ok. 8 km
Stara Łomnica - wieża mieszkalna XIV-XVIw., ok. 10 km
Bystrzyca Kłodzka - wieża mieszkalno-obronna XIVw., przebudowana, ok. 11 km
Szalejów Górny - kościół obronny św. Jerzego XIVw., ok. 13 km
Bardo Śląskie - relikty zamku książęcego XIVw., ok. 18 km
Lądek Zdrój - ruina zamku Karpień XIVw., ok. 20 km