SZCZERBATA RUINA ZAMKU DRAHIM

arowny zamek Drahim wzniesiony został przez rycerski zakon joannitów w latach 1360-66 na korzeniu zniszczonego ponad dwieście lat wcześniej średniowiecznego grodu słowiańskiego plemienia Drawian. Stanowiący komunikacyjny pomost na wrogie dla szpitalników Pomorze obiekt został w 1366 roku stolicą baliwatu (okręgu administracyjnego większego od komandorii i wchodzącego w skład przeoratu), a już dwa lata później w wyniku militarnych dramatów margrabiego Brandenburgii Ottona Leniwego przyłączony został do Polski wraz z Czaplinkiem i całą komandorią. Zmiany polityczne nie miały zasadniczego wpływu na osadnictwo zakonne na terytorium Nowej Marchii; sympatyzujący z książętami niemieckimi i Krzyżakami joannici stracili wprawdzie formalnie wszystkie swoje zamki, w rzeczywistości nadal je jednak użytkowali - już jednak nie jako właściciele, a jedynie lennicy króla polskiego. Jedną z tych warowni, które otrzymały wówczas status lenna była również twierdza Drahim.

REKONSTRUKCJA ZAMKU ŚREDNIOWIECZNEGO WG H.JANOCHY

omimo przynależności do Korony joannici za wszelką cenę starali się uniezależnić od polskiego namiestnika, prowadząc własną politykę, niejednokrotnie skierowaną przeciw Polsce i sojuszniczemu jej Pomorzu. Po śmierci króla Kazimierza Wielkiego wybuchł konflikt pomiędzy Zakonem a księciem pomorskim Warcisławem VII, który w 1376 najechał Nową Marchię, zdobywając zamki w Czaplinku oraz Machlinach. Twierdza w Drawsku jako najpotężniejsza i najlepiej umocniona bez problemów się wtedy obroniła. Po objęciu tronu przez Ludwika Węgierskiego szpitalnicy umiejętnie wykorzystali osłabienie zainteresowania strony polskiej sprawami Pomorza i w wyniku ponownego przymierza z Brandenburgią oraz zakonem krzyżackim rozpoczęli własne, niezależne rządy na ziemi drawskiej (fałszowali też na dużą skalę monety księstw pomorskich, śląskich, polskie a nawet krzyżackie). Skierowana przeciwko Polsce polityka niemieckich zakonów skutkowała karnym najazdem Władysława Jagiełły w 1407, podczas którego po trzydniowym oblężeniu wojska polskie zdobyły zamek, wieńcząc w ten sposób 50-letni okres panujących w nim zakonnych porządków. Wydarzenie to opisał Jan Długosz:

Aby przywłaszczenie zamku w Drahimiu, zajętego przez joannitów nie nabrało mocy, a rzeczony nie przeszedł na własność jak zamek w Santoku, oderwany przez tych samych rycerzy od Królestwa Polskiego, Władysław Jagiełło przybył z odsieczą. Do komendanta rzeczonego zakonu wysłał posłów, którzy podali ultimatum: zamek podda się królowi Władysławowi Królestwa Polskiego lub odda hołd Królestwu i królowi. Po odrzuceniu obu warunków Tomasz z Węgleszyna zwany Kozłorogi herbu Jelita, kasztelan sandomierski i kapitan Wielkopolski, wysłany został przez króla w celu zdobycia rzeczonego zamku. Działając z rozkazu króla w ciągu czterech dni po bezskutecznej obronie joannitów siłą swego wojska zdobył zamek, który od tego czasu w posłuszeństwie i pod panowaniem Królestwa Polskiego pozostaje.

ZAMEK WIDOK OD STRONY JEZIORA - PO LEWEJ KOZA

o wypędzeniu joannitów zamek pełnił rolę siedziby polskiego starostwa grodowego. W roku 1422 starostą na zamku został Jan Wedel, a podczas wojny trzynastoletniej z zakonem krzyżackim funkcję tę sprawował Sędziwój Czarnkowski z Człopy. Zwycięstwo Polaków osłabiło ciągoty Zakonu do połączenia się z Nową Marchią, a tym samym spadła wyraźnie strategiczna rola twierdzy, która przez następne 200 lat we względnym spokoju funkcjonowała sobie jako siedziba drahimskiego okręgu administracyjnego. Podczas potopu odbity z rąk Szwedów przez oddziały Stefana Czarneckiego zamek w 1657 Jan Kazimierz postanowił oddać w zastaw za 120 tysięcy talarów reńskich elektorowi brandenburskiemu. Ówczesny starosta drahimski hetman Stanisław Rewera Potocki rozsądnie zignorował decyzję nieudolnego króla i warowni nie oddał. Brandenburczycy odebrali ją siłą dopiero po śmierci Potockiego w roku 1668 i władali nią aż do pierwszego rozbioru Polski. Pożar z 1758 rozpoczął smutny okres gwałtownego upadku dawnej zakonnej siedziby. Jeszcze pod koniec XVIII stulecia w budowli mieściły się biura pruskiego podatkowego urzędu ziemskiego, ale już w 1784 część zniszczonych murów rozebrano z przeznaczeniem na materiał do budowy stojącego nieopodal kościoła, co ostatecznie przesądziło o jej losie. W 1818 państwo pruskie sprzedało ruinę wraz z folwarkiem prywatnemu właścicielowi. W okresie międzywojennym prowadzono tam drobne prace prewencyjne, polegające na załataniu wyrw i wzmocnieniu murów. Poważniejsze działania, połączone z badaniami archeologicznymi i zabezpieczeniem zabytku w trwałej formie, miały miejsce w okresie 1963-68. Obiekt nie został wtedy jednak odpowiednio zagospodarowany i z upływem czasu coraz bardziej zarastał. W latach 90-ych ubiegłego stulecia kupił go prywatny przedsiębiorca, który planuje w przyszłości całkowitą rekonstrukcję zamku.

STARE DRAWSKO. WIDOK ZAMKU Z POŁOWY XIX WIEKU WG. E.RACZYŃSKIEGO.

a miejsce lokalizacji zespołu obronnego wybrano leżące na wąskim, 60-metrowym przesmyku pomiędzy jeziorami Drawsko i Żerno zniszczone wczesnośredniowieczne grodzisko, które na ten cel zostało sztucznie podwyższone. Zbudowany w fundamentowej części z potężnych głazów granitowych, a w części naziemnej z cegły obwód murów tworzył zbliżony do kwadratu czworobok o wymiarach 41x46,5 metra. W części południowej zamku znajdowało się najstarsze, dwu lub trzykondygnacyjne skrzydło o wymiarach 37,5x11 oraz wysokości 9 metrów z gospodarczo-więziennym przyziemiem i komnatami mieszkalnymi na wyższych piętrach. Zamek nie miał wieży. Wjazd na wybrukowany kamieniami dziedziniec usytuowano w kurtynie północnej, wzmacniając wysuniętą poza lico murów basztą bramną. W fazie średniowiecznej na dziedzińcu znajdowało się koliste poidło dla koni i ocembrowana kamiennymi głazami studnia o średnicy ok. 180 cm (patrz rekonstrukcja wyżej). Zamkowe wzgórze odcięte było od reszty lądu dwiema fosami obiegającymi je od północy i południa oraz wspomnianymi wcześniej jeziorami, które stanowiły naturalną przeszkodę od strony wschodniej i zachodu. Głębokość wody w fosach dochodziła do 5 metrów. Ciekawostką jest fakt, że stoki zamkowego wzniesienia od strony jezior wyłożono kamiennym brukiem, co miało na celu zapobieganie erozji elementów fortyfikacyjnych twierdzy. Most łączący teren umiejscowionego na północy gospodarczego przedzamcza z zamkiem wysokim wystrugano z drewna i wsparto grubych, pionowo ustawionych słupach.

RUINA OD STRONY DROGI

DYBY (W CENIE BILETU)

óźniejsze rozbudowy zamku polegały przede wszystkim na dodaniu dwóch domów: usytuowanego od zachodu jednopiętrowego i krytego trzciną tzw. domu starosty oraz postawionego we wschodniej części dziedzińca budynku zwanego domem pomocnika starosty. Obydwa wspomniane domy nie przylegały bezpośrednio do murów obwodowych; od tych dzieliła je ok. 2-metrowa przestrzeń, dzięki czemu zyskiwały one dodatkowe światło (mury zewnętrzne nie miały okien). W okresie późniejszym skromna zabudowa dziedzińca powiększyła się o dwie drwalnie oraz wartownię, a zewnętrzny obwód wzbogacono dwiema drewnianymi wieżyczkami. Rozbudowa średniowiecznych umocnień miała miejsce w wieku XVI. Dotychczasowe fortyfikacje przekształcono wtedy na umocnienia typu nowożytnego, formując otaczające wzniesienie ziemne wały, które na narożach wzmocniono półkolistymi bastejami. W połowie XVII stulecia opracowano projekty opasania warowni fortyfikacjami bastionowymi, prawdopodobnie nie zostały one jednak nigdy zrealizowane.

REKONSTRUKCJA ZAMKU Z XVII WIEKU Z (PRZYPUSZCZALNIE)
NIE ZREALIZOWANYM OBRYSEM BASTIONOWYM

czyszczona z wszędobylskiej roślinności i zabezpieczona przed dalszym rozkładem ruina zachowała pełen obwód potężnych murów zewnętrznych, nad którymi górują resztki ścian głównego domu zamkowego. Obecnie gmach należy do Muzeum Motoryzacji i Techniki w Otrębusach, będącego własnością p. Zbigniewa Mikiciuka i w okresie od lipca do końca sierpnia otwarty jest dla ruchu turystycznego (w godz. 10-18). Na zamku znajduje się niewielka wystawa historycznego, choć z rzadka oryginalnego uzbrojenia oraz dość luźno powiązane ze sobą elementy rekonstrukcji średniowiecznej zagrody. Większość eksponatów można wziąć do ręki, pomacać i wypróbować, co w pewnym stopniu rekompensuje raczej wysoką cenę biletu: 5 zł normalny i 3 zł ulgowy. Gospodarz warowni we współpracy z gminą oraz bractwami rycerskimi w okresie wakacyjnym organizuje tutaj cykl imprez pod nazwą Lato z historią, którego celem jest promocja regionu i przywrócenie dawnej świetności posępnym ruinom. Zwieńczeniem cyklu jest odbywająca się w połowie sierpnia inscenizacja zdobywania twierdzy, nawiązująca do wstrząsających wydarzeń z 1407 roku i połączona z turniejem rycerskim, tańcami oraz koncertami muzyki dworskiej. W przyszłości gospodarz planuje pełną odbudowę zamku. Kontakt: 0 504 150 817.

STYLIZOWANY NA ŚREDNIOWIECZNĄ OSADĘ DZIEDZINIEC MOŻE STANOWIĆ
MIŁĄ NIESPODZIANKĘ DLA PRZYPADKOWYCH TURYSTÓW

uina stoi na przesmyku pomiędzy dwoma jeziorami, tuż przy drodze nr 163 łączącej Czaplinek z Połczynem. W Starym Drawsku zatrzymują się autobusy PKS z Wałcza, Koszalina, a nawet z Poznania (przystanek tuż obok zamku). U podnóża warowni znajduje się bezpłatny, obszerny parking, na którym funkcjonuje przydrożny punkt gastronomiczny. (2004)

1. G. J. Brzustowicz: Czasy Wedlów, ASz 2003
2. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
3. I. T. Kaczyńscy: Zamki w Polsce północnej i środkowej, Muza SA 1999
4. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
5. internet

NA ZAMKU WYSTAWIONO NIEWIELKĄ KOLEKCJĘ DAWNEGO UZBROJENIA
(CZĘŚĆ EKSPONATÓW MOŻNA PRZYMIERZYĆ I WYPRÓBOWAĆ)

Połczyn Zdrój - zamek rycerski XIVw., przebudowany, ok. 24 km
Złocieniec - relikty zamku rycerskiego XIVw., ok. 24 km
Mirosławiec - relikty zamku rycerskiego XIVw., ok. 34 km
Stare Dębno - relikty zamku rycerskiego XIVw., ok. 34 km
Szczecinek - zamek książęcy XIVw., przebudowany, ok. 44 km