STRONA GŁÓWNA

ZA GRANICĄ

MINIGALERIA

MAPKI

KSIĘGA GOŚCI

KONTAKT
BARANÓW SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO ŚLĄSKIE

BĄKOWA GÓRA

BESIEKIERY

BĘDZIN

BIERUTÓW

BIESTRZYKÓW

BOBOLICE

BODZENTYN

BOLKÓW

BORYSŁAWICE ZAMKOWE

BROCHÓW

BRODNICA

BRZEG

BYDLIN

BYSTRZYCA KŁODZKA

CHĘCINY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHANÓW

CIESZÓW

CZARNY BÓR

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZĘSTOCHOWA

CZOCHA

DĄBRÓWNO

DOBKÓW

DRZEWICA

DZIAŁDOWO

DZIERZGOŃ

GDAŃSK

GIŻYCKO

GŁOGÓW

GNIEW

GNIEWOSZÓW Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZYŃ

GOŁAŃCZ

GOŁUCHÓW

GOŚCISZÓW

GÓRA

GRODZIEC

GRÓDEK

GRUDZIĄDZ

GRZĘDY

GRZMIĄCA z.ROGOWIEC

INOWŁÓDZ

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZÓW

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO GÓRECKIE

KAMIENIEC ZĄBKOWICKI

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

KĘTRZYN

KĘTRZYN - KOŚCIÓŁ

KIELCE

KLICZKÓW

KŁODZKO

KOŁO

KONARY

KONIN-GOSŁAWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KOŹMIN WLKP.

KÓRNIK

KRAKÓW

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTMĘT

KRĘPCEWO

KRUSZWICA

KRZYŻNA GÓRA

KRZYŻTOPÓR

KSIĄŻ WIELKI

KUROZWĘKI

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMIŃSKI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

ŁAGÓW

ŁĘCZYCA

ŁOWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAŁA NIESZAWKA

MIĘDZYLESIE

MIĘDZYRZECZ

MIRÓW

MOKRSKO

MOSZNA

MSTÓW

MYŚLENICE

NAMYSŁÓW

NIDZICA

NIEMCZA

NIEPOŁOMICE

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJCÓW

OLEŚNICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OŁAWA

OŁDRZYCHOWICE KŁODZKIE

OPOCZNO

OPOLE GÓRKA

OPOLE OSTRÓWEK

OPORÓW

OSSOLIN

OSTRĘŻNIK

OSTRÓDA

OSTRÓW LEDNICKI

OTMUCHÓW

PABIANICE

PANKÓW

PASTUCHÓW

PIESKOWA SKAŁA

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

PIOTRKÓW-BYKI

PIOTROWICE ŚWIDNICKIE

PŁAKOWICE

PŁOCK

PŁONINA

PŁOTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POŁCZYN-ZDRÓJ

POZNAŃ z.PRZEMYSŁAWA

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZÓWKA z.GRYF

PRZEWODZISZOWICE

PYZDRY

RABSZTYN

RACIĄŻEK

RADŁÓWKA

RADOM

RADZIKI DUŻE

RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROGÓW OPOLSKI

RYBNICA

RYBNICA LEŚNA

RYCZÓW

RYDZYNA

RZĄSINY

SANDOMIERZ

SIEDLĘCIN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIEWIERZ

SMOLEŃ

SOBKÓW

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA GÓRA

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJÓW

SZAMOTUŁY

SZCZECIN

SZTUM

SZYDŁÓW

SZYMBARK

ŚWIDWIN

ŚWIEBODZIN

ŚWIECIE n.WISŁĄ

ŚWIECIE k.LEŚNEJ

ŚWINY

TORUŃ

TORUŃ z.DYBÓW

TUCZNO

TYNIEC

UDÓRZ

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZYŻTOPÓR

UNIEJÓW

URAZ

WAŁBRZYCH z.KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.STARY KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.NOWY DWÓR

WARSZAWA z.KRÓLEWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

WĄBRZEŹNO

WENECJA

WĘGORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIEŚ

WIERZBNA

WITKÓW

WLEŃ

WOJNOWICE

WOJSŁAWICE

WROCŁAW

WROCŁAW LEŚNICA

WYSZYNA

ZAGÓRZE ŚLĄSKIE

ZĄBKOWICE ŚLĄSKIE

ZBĄSZYŃ

ZŁOTORIA k.TORUNIA

ŹRÓDŁA

ŻAGAŃ

ŻARY

ŻELAZNO

ŻMIGRÓD


IMG BORDER=1 style=

ZAMEK KRZYŻTOPÓR W UJEŹDZIE



ontemplując z bliska malowniczą ruinę zamku Krzyżtopór w Ujeździe aż trudno uwierzyć, że obiekt ten, przed powstaniem Wersalu największy tego typu w Europie, w pełni swojej świetności funkcjonował zaledwie jedenaście lat!!! Stanowił on dzieło życia starosty stopnickiego, podkomorzego sandomierskiego, później wojewody i posła na sejm Krzysztofa Ossolińskiego herbu Topór, który wzbogaciwszy się na dostawach wojennych postanowił wybudować siedzibę przewyższającą rozmachem wszystkie pozostałe inwestycje ówczesnych magnatów, w tym słynący w całym królestwie ze swej przestronności i bogactwa zamek w Ossolinie będący własnością jego brata - Jerzego Ossolińskiego. Budowę tej wspaniałej rezydencji, która pochłonęła podobno kwotę 30,000,000 złotych, rozpoczęto około 1620 roku i kontynuowano aż do 1644 pod kierownictwem architekta Wawrzyńca Senesa. Według niektórych historyków pochodzący z Sent w Alpach Senes odpowiedzialny był również za projekt zamku, jednakże brak w jego biografii innych podobnych realizacji nasuwa wniosek, że powierzono mu jedynie nadzór nad całością prac budowlanych, zaś autorem koncepcji oraz planów był ktoś inny. Być może twórcę lub przynajmniej współautora tak rozbudowanego programu ideowego należy upatrywać w osobie fundatora - Ossoliński posiadał bowiem odpowiednie wykształcenie, cechowały go też zainteresowania literackie i artystyczne. W definiowaniu właściwej formy odpowiadającej ogromnym ambicjom starosty pomagać mu mogli włoscy architekci: Matea Castello z Melide i królewski scenograf Agostin Locci Starszy.


MOST I ZNISZCZONA BRAMA WJAZDOWA NA OBRAZIE ZYGMUNTA VOGLA Z 1794



Krzysztof Ossoliński urodził się 28 kwietnia 1587 w Bukowsku na Podkarpaciu jako trzeci syn Zbigniewa i Jadwigi Sienieńskich. Rozpoczął edukację w kolegium jezuickim w Lublinie, by w roku 1604 wyjechać na studia do Niemiec. Edukację kontynuował na uniwersytetach w Bolonii i Padwie. Po powrocie do kraju w 1612 brał udział w kilku wyprawach wojennych przeciwko Tatarom i Turkom, a w roku 1618 rozpoczął karierę polityczną, najpierw jako podstoli, a później podkomorzy sandomierski. W 1633 został kasztelanem sądeckim, by pięć lat później otrzymać stanowisko wojewody sandomierskiego. W międzyczasie w spadku po ojcu dostał część dóbr mieleckich, które zamienił z bratem na majątek Iwaniska, gdzie we wsi Ujazd około 1627 roku rozpoczął budowę zamku Krzyżtopór.

Krzysztof Ossoliński był trzykrotnie żonaty. Po raz pierwszy ożenił się w 1615 z Zofią Cikowską, po jej śmierci w 1638 roku zaślubił wdowę po Mikołaju Ligęzie Zofię Krasińską, zaś jego trzecią żoną była od 1642 Zofia Elżbieta Firlej, córka wojewody sandomierskiego Mikołaja. Ze związków tych doczekał się tylko jednego syna: Krzysztofa Baldwina. Był kasztelan zajadłym wrogiem reformacji - z jego inicjatywy wypędzono arian z okolicznych miejscowości: Skrzelowa, Rakowa i Iwanisk. Krzysztof zmarł 24 lutego 1645 roku schwytany nagłym atakiem febry.



WIDOKI ZAMKU NA DRZEWORYCIE Z 2. POŁOWY XIX WIEKU


udowę rezydencji rozpoczęto plantując teren przez zdjęcie warstwy ziemi kryjącej skalne podłoże i posadowienie solidnych fundamentów. Mury zamku wznoszono z zalegającego w okolicy piaskowca, z kamiennego podłoża podczas wyrównywania placu budowy pozyskiwano dolomit, a niezbędne do wykończenia cegły wyprodukowano z pobliskich pokładów gliny. Prace, w których według legendy brali udział jeńcy wojenni, ukończono prawdopodobnie w 1644 roku, o czym informuje nas inskrypcja umieszczona na ścianie pałacu w dziedzińcu eliptycznym. Wydaje się jednak, iż część prac dekoracyjnych, urządzanie wnętrz i zakładanie ogrodów trwało znacznie dłużej, zapewne więc fundator nie dożył czasów pełnego rozkwitu swego dzieła - Ossoliński zmarł bowiem w lutym 1645 schwytany nagłym atakiem febry. Wcześniej jednak przekazał Krzyżtopór synowi Krzysztofowi Baldwinowi jako prezent z okazji ślubu, na którym gościł między innymi sam król Władysław IV. Krzysztof Baldwin nie cieszył się zbyt długo nowym nabytkiem, ponieważ już w 1648 roku wyruszył z zastępem 100 husarzy na wyprawę wojenną przeciwko Tatarom, gdzie w roku następnym zginął w bitwie pod Zborowem. Jego ciała nigdy nie odnaleziono; przywiezione do Ujazdu zmasakrowane zwłoki zostały zidentyfikowane przez żonę Teresę Tarłównę jako obce. Niedługo potem zamek przeszedł w ręce krewnych zmarłego.


DRZEWORYT JANA STYFIEGO NA PODSTAWIE RYSUNKU WOJCIECHA GERSONA, KŁOSY, 1866


LITOGRAFIA NAPOLEONA ORDY, ALBUM WIDOKÓW, 1882


o Ossolińskich gospodarzem zamku został oboźny koronny Samuel Jerzy Kalinowski, mąż córki Jerzego Ossolińskiego - Urszuli Brygidy. W tym czasie spotkało Rzeczpospolitą wielkie nieszczęście w postaci napaści szwedzkiej, nazywanej powszechnie "potopem". Kalinowski jednak ani myślał ze Szwedami walczyć i podobnie jak większość szlachty sandomierskiej czym prędzej złożył wiernopoddańczą deklarację, oddając się pod protektorat króla szwedzkiego Karola Gustawa. 30 października 1655 okupanci pod dowództwem gen. Douglasa wkroczyli do zamku nie oddając ani jednego strzału, a następnie zorganizowali sobie w nim komfortową kwaterę, w której stacjonował gubernator obwodu Jan von Essen z grupą 400 rajtarów. Dwa lata później gościł w Ujeździe i osobiście podziwiał go Karol Gustaw oczekujący na spotkanie z księciem Siedmiogrodu Jerzym II Rakoczym: Tu Jego Królewska Mość, w chwili gdy oglądał piękny zamek Krzyżtopór, odebrał wiadomość, że książę Siedmiogrodu, Rakoczy, gotowy jest przybyć, aby ucałować rękę królewską. Budowla wywarła wielkie wrażenie również na Eryku Dahlbergu, kwatermistrzu wojsk szwedzkich i genialnym rysowniku, który opracowany przypuszczalnie w okresie późniejszym na podstawie wywiezionych z zamku planów szkic Chrzistopory opatrzył wymownym komentarzem Elegantissima iet bene munita arx, co tłumaczy się jako Najpiękniejsza i dobrze obwarowana twierdza.


PLAN ZAMKU NA SZTYCHU ERIKA DAHLBERGA, SAMUEL PUFENDORF DE REBUS A CAROLO GUSTAVO GESTIS, 1656


zwedzi opuścili Ujazd jesienią 1657 roku, wcześniej starannie ogołociwszy go z elementów dekoracyjnego wystroju, wyposażenia i biblioteki; nie uszkodzili jednak murów, co im się czasami przypisuje. Pomimo ogromnej dewastacji gmach był wciąż zamieszkany, najpierw przez Kalinowskich, później przez Wiśniowieckich, a w roku 1720 osiedli tu Morsztynowie. Żaden z kolejnych właścicieli Ujazdu nie miał ani woli ani środków na odbudowę i zagospodarowanie tej znakomitej rezydencji, która z wolna zaczęła chylić się ku ruinie. Około roku 1760 niewielkiego remontu dokonał generał wojsk litewskich Jan Michał Pac, ówczesny właściciel Ujazdu. Zdążył on odrestaurować jego południową część, gdzie zamieszkiwał do wybuchu konfederacji barskiej w 1768 roku skierowanej przeciw kurateli Imperium Rosyjskiego, królowi Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu i próbie wprowadzenia korzystnych dla Rosji reform. Udostępnił on nawet część pomieszczeń zamkowych zwolennikom związku, jednak po przegranej stronnictwa pospiesznie wyjechał do Francji pozostawiając zdewastowany i wypalony wskutek walk obronnych obiekt na pastwę losu. Od 1770 roku Krzyżtopór był już tylko piękną ruiną, w której nikt nie mieszkał. Tak o nim i o pobycie tutaj Stanisława Augusta Poniatowskiego pisał Adam Naruszewicz: Przybywszy o dwie mile do Iwanisk drogą wybornie robioną, rozkazał tam zatrzymać wszystkim powozom, a sam wsiadłszy na konia pojechał o ćwierć mili, dla oglądania zwalisk sławnego niegdyś pałacu w Ujeździe, oglądawszy zaś gmach ten z zewnątrz oraz wewnątrz [...] rozpamiętywał wielkość Polaków w gmachu przypominający. Po wyjeździe Michała Paca majątek wraz z zamkiem nabył od jego rodziny biskup krakowski Kajetan Sołtyk, by następnie przekazać go w spadku swemu krewnemu, podstolemu koronnemu Stanisławowi Sołtykowi. Później gmach stanowił wiano Konstancji z Sołtyków Łempickiej, małżonki posła Ludwika Łempickiego. Łempiccy, choć bardzo zamożni, nie zamierzali prowadzić tutaj żadnych prac budowlanych traktując ruiny jako romantyczną atrakcję, którą warto było pochwalić się przed gośćmi.


WIDOK ZAMKU OD ZACHODU, TYGODNIK ILUSTROWANY, 1878


RYSUNEK MARCINA OLSZYŃSKIEGO, KŁOSY, 1866


statnimi właścicielami Krzyżtoporu była rodzina Orsettich, która kupiła go w 1858 roku i trzymała do roku 1944 zamieszkując w położonym po sąsiedzku dworze ziemiańskim. W międzyczasie zamek, będąc już ruiną, jeszcze parokrotnie stanowił gniazdo oporu lub schronienie podczas toczących się w okolicy walk i konfliktów zbrojnych: po wybuchu powstania styczniowego przebywał tu 100-osobowy oddział partyzancki ukrywający się po bitwie z wojskiem carskim pod Szczeglicami, następnie w czasie I wojny światowej pośród zamkowych murów mieszkańcy dworu chronili się przed toczącymi w okolicy walkami. I wreszczcie w latach okupacji niemieckiej, kiedy słynny oddział partyzancki "Jędrusie" w piwnicach zamku przestrzeliwał broń, a mieszkańcy wsi we względnym bezpieczeństwie czekali finału walk na froncie sowiecko niemieckim. Pod koniec roku 1944, wkrótce po tzw. wyzwoleniu mieściły się tu magazyny żywnościowe Armii Czerwonej, gdzie zwożono prowiant z całej okolicy na potrzeby planowanej w styczniu wielkiej ofensywy. Po zaprzestaniu działań wojennych i wprowadzeniu "reformy rolnej" Krzyżtopór wraz z majątkiem ziemskim przeszedł na własność Skarbu Państwa - w okresie PRL pojawiło się wiele pomysłów i planów na jego zagospodarowanie, od pełnej rekonstrukcji po koncepcje skromniejsze, skupiające się na trwałym zabezpieczeniu ruin i ich adaptacji dla potrzeb turystyki. Dziś wiemy, że wybrano właśnie takie rozwiązanie, choć (przynajmniej częściowa) odbudowa tego pięknego zabytku nadal pozostaje kwestią otwartą.


FASADA POŁUDNIOWA PAŁĄCU NA POCZTÓWCE Z 1912 ROKU


WIDOK ZAMKU OD ZACHODU, 1959



zniesiony na planie regularnego pięcioboku zamek prezentuje bardzo rzadki w Polsce typ palazzo in fortezza, tj. rezydencji łączącej wygodę mieszkańców z funkcją obronną. Jego forma nawiązuje do kardynalskiej siedziby Farnese zbudowanej w mieście Caprarola we Włoszech i - jak wcześniej wspominałem - stanowił on największy tego typu obiekt przed Wersalem. Zwarta bryła pałacu, gmachów gospodarczych i bastionowych pięciobocznych fortyfikacji nowowłoskich zajmowała powierzchnię około 1,3 ha o łącznej długości murów ponad 600 metrów, a jej kubatura wynosiła 70 tysięcy metrów sześciennych. Zamiłowania Krzysztofa Ossolińskiego do symboliki i astrologii prawdopodobnie wpłynęły na rozplanowanie i układ przestrzenny gmachu pałacowego, który symbolizując trwanie w czasie rodu Ossolińskich miał posiadać 4 baszty, 12 sal, 52 komnaty i 365 okien - analogicznie z układem pór roku, miesięcy, tygodni oraz dni w roku kalendarzowym. Do tego nurtu nawiązuje także hieroglif W przypominający stylizowaną literę umieszczony z lewej strony portalu wjazdowego wieży bramnej, według ornamentyki aramejskiej oznaczający wieczne trwanie. Główną jednak dekorację bramy zamkowej stanowiły dwie masywne płaskorzeźby, od których wywodzi się nazwa tego miejsca: symbolizujący kontrreformacyjne poglądy Ossolińskiego Krzyż oraz herb rodu Topór. Przed laty nad wjazdem wisiała również tablica z napisem: Krzyż obrona/krzyż podpora/dziadki naszego Topora - dziś po tablicy nie ma już śladu.


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

PRZEJAZD BRAMNY Z SYMBOLAMI ZAMKU: KRZYŻEM I TOPOREM


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

FASADA FRONTOWA CZEŚCI REPREZENTACYJNEJ ZAMKU


łówną oś zamku określa brama wjazdowa, eliptyczny dziedziniec wewnętrzny i środkowy bastion z ośmioboczną wieżą, a jego centralny element stanowi nawiązujący do antycznej architektury rzymskiej reprezentacyjny gmach pałacowy wzniesiony na planie prostokąta, którego dominantę tworzy trójprzęsłowy korpus główny. Fasadę budynku zdobią powtarzające się motywy łuku tryumfalnego z wnękami - we wnękach tych rozmieszczono podobizny przodków Krzysztofa Ossolińskiego i przedstawicieli rodzin z nim spokrewnionych. Część reprezentacyjna znajdowała się w skrzydle usytuowanym w głównej osi zamku zakończonym pięcioboczną wieżą wzniesioną w miejscu, gdzie wypływa źródło Krzyżopożanki. Z dziedzińca eliptycznego prowadził do niej tunel, nad którym mieściły się dwie obszerne reprezentacyjne sale: na pierwszym piętrze sala jadalna, a na drugim - dwukondygnacyjna sala balowa. Do części pałacowej z obu stron przylegały piętrowe skrzydła boczne tworzące pięcioboczne założenie zamykające duży trapezoidalny dziedziniec. Na ich narożach zbudowano wyższe od skrzydeł bocznych o jedną kondygnację czworoboczne baszty akcentujące regularność całego założenia. W części naziemnej skrzydeł ulokowano pomieszczenia gospodarcze i pokoje dla służby, w przyziemiach zaś znajdowały się piwnice, a także słynne stajnie z marmurowymi żłobami i wielkimi lustrami rozświetlającymi ich mroczne wnętrza.


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

GŁÓWNA BRAMA WEJŚCIOWA / POŁUDNIOWO-ZACHODNIE SKRZYDŁO GOSPODARCZE



Fasadę pałacu na dziedzińcu eliptycznym zdobiły przed laty motywy łuku tryumfalnego z wnękami, w których umieszczono podobizny przodków Krzysztofa Ossolińskiego oraz rodzin z nim spokrewnionych. Każda z tych podobizn uzupełniona była kilkuwierszową inskrypcją, z których większość zachowała się do czasów współczesnych. Oto niektóre z nich:

ANDRZEIOWI ZEBRZYDOWSKIEMU
PODCZASZEMU KRAK. PÓŁKOWNIKOWI DZIELNEMU 1590
W HONOR DOMU IEGO Y PAMIĘCI


KRZYSZTOFOWI Z BRZEZIA NA
KUROZWĘKACH LANCKOROŃSKIEMU
KASZTEL. MAŁOGOWSKIEMU
DZIADOWI MEMU 1561
W HONOR DOMU IEGO Y PAMIĘCI


CONSTANTEMU KSIĄŻĘCIU NA ZAŁOŚCACH
WIŚNIOWIECKIEMU WOIEW. RUSKIEMU
SZWAGROWI ZE KRWI TARŁÓW Y MNISZKÓW
SYNOWEY MEI 1635
W HONOR DOMU IEGO Y PAMIĘCI


STEPHANOWI NA PRZECŁAWIU KONIEC-
POLSKIEMU PÓŁKOWNIKOWI DO SKONU
SWEGO BRATU MEMU 1629
W HONOR DOMU IEGO Y PAMIĘCI
(poniżej)



KRZYŻTOPÓR SZCZEGÓLNIE PIĘKNIE PREZENTUJE SIĘ Z LOTU PTAKA
FOT. E. KUPIECKI 1960, ŹRÓDŁO: LEKSYKON ZAMKÓW W POLSCE


ewnętrzny obwód zamku tworzył oskarpowany murem z kamienia i posadzony na płycie skalnej wał ziemny zbudowany na planie pięcioboku. Spinające go bastiony wypełnione były ziemią, z wyłączeniem bastionu północno-zachodniego tzw. Rondla, który skazamatowano. Wierzchem nasypu biegła droga wałowa i murowane przedpiersie ze stanowiskami strzeleckimi, z których obrońcy mogli prowadzić skuteczny ogień we wszystkich kierunkach pokrywając nim całe przedpole. Zespół warowny otaczała wykuta w skale sucha fosa. Na północ od zamku rozciągały się połączone z pałacem ogrody francuskie - dziś nie pozostał po nich nawet najdrobniejszy ślad.




PLAN ZAMKU KRZYŻTOPÓR:
1. WIEŻA ZEGAROWA Z PRZEJAZDEM BRAMNYM, 2. DZIEDZINIEC GŁÓWNY, 3. DZIEDZINIEC OWALNY, 4. PAŁAC,
5. WIEŻA OŚMIOKĄTNA, 6. SKRZYDŁA GOSPODARCZE, 7. DZIEDZIŃCE GOSPODARCZE, 8. BASTION "SMOK", 9. BASTION "OTO
DLA CIEBIE", 10. BASTION "SZARY MNICH", 11. BASTION "KORONA", 12. BASTION "WYSOKI BARBAKAN" (RONDEL)



ZAMEK


Postawił go na skale Krzysztof Wojewoda,
Ossoliński, jak wówczas wymagała moda -
W kształcie orła. Broniły go wały wysokie
Od najścia nieprzyjaciół i fosy głębokie.
Pięciokątną figurę miała ta budowa,
Co się tak przedstawiało: brama jako głowa,
Dwie baszty niby skrzydła, a dalej dwie drugie
Wyglądały jakoby orle nogi długie;
Środek budowli - korpus, a z zachodniej strony
Okrągła sala niby ogon roztoczony.

Baszt cztery przedstawiały cztery pory roku,
Dwie z jednego, a zaś dwie z drugiego znów boku.
Sal ogromnych rozmiarów, ni mniej ani więcej,
Tyle ich było, co w roku miesięcy.
Pokoi rozmaitych i przyjemnych oku
Tyle było w tem zamku, co tygodni w roku.
Okien różnych rozmiarów, taki gmach wspaniały
Tyle ich miał, z ilu dni rok składa się cały.
Do bramy most prowadził przez fosę rzucony,
Lecz tylko do połowy - niby nieskończony;
Na silnych był arkadach, próżny do połowy,
Gdy bramę otworzono, to most był gotowy.
Żelazną bramę na noc gdy się zamykało,
To w tym czasie pół mostu zawsze brakowało.

Franciszek Xawery Bartkowski
"Dożynki" (fragment), 1882



REKONSTRUKCJA ZAMKU I JEGO MAKIETA. ŹRÓDŁO WIKIPEDIA WIKIPEDIA, LICENCJA: [GNU FDL]



rzyżtopór to dziś pełna magii malownicza ruina zagubiona wśród pól opatowskich z dala od dróg i szlaków turystycznych, a jednocześnie najbardziej reprezentacyjny gmach ziemi sandomierskiej i największa warowna rezydencja magnacka w Polsce. Pomimo zniszczeń, jakie dokonały się tutaj w ciągu dwustu lat po opuszczeniu jej przez ostatnich mieszkańców, budowla wciąż stanowi czytelne założenie: zachowało się 90 procent oryginalnych murów i niestety tylko 10 procent sklepień. Co niezwykle ważne, zamek nie był nigdy przebudowywany w myśl nowych tendencji panujących w architekturze, dzięki czemu możemy go podziwiać w pierwotnej postaci - w wielu miejscach dostrzec można jeszcze resztki dekoracji sgraffitowych lub detali kamiennych stanowiących oryginalny wystrój otworów okiennych czy portali. W roku 1991 został on oficjalnie otwarty dla zwiedzających, których czeka spacer pośród labiryntów korytarzy i podziemii, obecnie pustych i pozbawionych jakiegokolwiek wyposażenia, ale przez to jeszcze bardziej tajemniczych, uskrzydlających wyobraźnię każdego, kto tutaj zajrzy. Dla ruchu turystycznego dostępne są sale i pomieszczenia do wysokości drugiej kondygnacji, podziemne stajnie i piwnice połączone wąskim, mrocznym tunelem, a także korona murów obronnych, którą wytyczono trasę spacerową wokół pięcioboku skrzydeł dawnego pałacu.


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

DRUGA KONDYGNACJA I PRZYZIEMIE SKRZYDŁA GOSPODARCZEGO


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

DAWNE STAJNIE

SKLEPIENIE WIEŻY OKTOGONALNEJ



Zamek Krzyżtopór
Ujazd 73, 27-570 Iwaniska
tel. (015) 860 11 33
e-mail: zamek(at)krzyztopor.org.pl

Godziny otwarcia:
kwiecień-wrzesień - 8.00-20.00
październik - 8.00-17.00
listopad-marzec - 8.00-16.00

Ceny biletów:
normalny - 8 zł
ulgowy - 6 zł



IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

ZAMEK OD STRONY DAWNYCH OGRODÓW FRANCUSKICH / WIDOK OD POŁUDNIA



CIEKAWOSTKI ZWIĄZANE Z ZAMKIEM KRZYŻTOPÓR

Sala jadalna na górnej kondygnacji pałacu miała podobno strop wykonany ze...szkła w taki sposób, że wydawało się, iż jest to wielkie akwarium z rybkami w środku.

W przyziemiu północnej wieży wypływa źródełko, z którego zaopatrywano zamek w wodę. Woda ta, o nazwie Krzyżtopożanka, jest bardzo smaczna i uchodzi nawet za leczniczą.

W jednym z podziemnych pomieszczeń można zobaczyć drobne stalaktyty i stalagmity narosłe wskutek 300-letniego przecieku wody opadowej przez sklepienie ze skały wapiennej.

Stajnie zamkowe posiadają znakomite właściwości akustyczne. Warunki tam panujące są tak dobre, że w pomieszczeniach tych można z sukcesem organizować kameralne koncerty.

W miejscu, gdzie przed laty rospościerały się wspaniałe ogrody w stylu francuskim znajduje się skromny krzyż upamiętający więźniów z Ostrowca rozstrzelanych tutaj w 1944 roku przez żandarmerię niemiecką. Powodem egzekucji był atak polskiej grupy partyzantów na samochód niemieckiego starosty Oporowa. W wyniku ostrzału zmarła ciężarna żona starosty.

Podobno w latach 60. XX wieku Krzyżtopór stał się obiektem zainteresowań pewnego bogatego obywatela U.S.A., który chciał go kupić, pociąć na bloki, wywieźć do Stanów Zjednoczonych i tam ponownie złożyć na terenie swojej posiadłości w Teksasie.



IMG BORDER=1 style=

IMG BORDER=1 style=


amek stoi przy drodze nr 758 łączącej Iwaniska z Klimontowem, około 15 km na pd.zach. od Opatowa. W przypadku wystąpienia problemów z dotarciem na miejsce można liczyć na miejscową ludność, bowiem o Ujeździe słyszał każdy okoliczny mieszkaniec. Przy ruinach dwa parkingi: płatny i darmowy. (mapa) (2014, fotografie z 2008)





1. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
2. T. Kuls: Krzyżtopór, Zabytki Heritage nr 3/2006
3. J. Myjak: Opatów i okolice. Zamek Krzyżtopór w Ujeździe, PAIR 2008
4. A. R. Sypek: Zamki i warownie ziemi sandomierskiej, TRIO 2003


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

OSTATNI RZUT OKA NA ZAMEK I...

...KOMU W DROGĘ, TEMU CZAS



Konary - relikty zamku rycerskiego XIVw., 8 km
Tudorów - relikty zamku rycerskiego XIVw., 15 km
Ossolin - relikty zamku magnackiego XVIIw., 18 km
Ptkanów - inkastelowany kościół XIV., 18 km
Rembów - relikty zamku rycerskiego XIVw., 20 km
Międzygórz - relikty zamku królewskiego XIVw., 25 km
Rytwiany - relikty zamku rycerskiego XIVw., 31 km
Kurozwęki - zamek rycerski XIVw., przebudowany w stylu barokowym, 33 km
Szydłów - ruina zamku królewskiego XIVw., 34 km




STRONA GŁÓWNA