STRONA GŁÓWNA

ZA GRANICĄ

MINIGALERIA

MAPKI

KSIĘGA GOŚCI

LITERATURA

KONTAKT
BARANÓW SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO ŚLĄSKIE

BĄKOWA GÓRA

BESIEKIERY

BĘDZIN

BIERUTÓW

BIESTRZYKÓW

BOBOLICE

BOBROWNIKI

BODZENTYN

BOLESTRASZYCE

BOLKÓW

BORYSŁAWICE ZAMKOWE

BROCHÓW

BRODNICA

BRZEG

BUKOWIEC

BYDLIN

BYSTRZYCA KŁODZKA

CHĘCINY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHANÓW

CIESZÓW

CIESZYN

CZARNY BÓR

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZĘSTOCHOWA

CZOCHA

CZORSZTYN

DĄBRÓWNO

DRZEWICA

DZIAŁDOWO

DZIERZGOŃ

FREDROPOL (KORMANICE)

GDAŃSK

GIŻYCKO

GLIWICE

GŁOGÓW

GNIEW

GNIEWOSZÓW Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZYŃ

GOŁAŃCZ

GOLCZEWO

GOŁUCHÓW

GOŚCISZÓW

GÓRA

GRODZIEC

GRÓDEK

GRUDZIĄDZ

GRZĘDY

GRZMIĄCA z.ROGOWIEC

INOWŁÓDZ

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZÓW

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO GÓRECKIE

KAMIENIEC ZĄBKOWICKI

KAMIENNA GÓRA

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

KĘTRZYN

KĘTRZYN - KOŚCIÓŁ

KIELCE

KLICZKÓW

KŁODZKO

KOŁO

KONARY

KONIN-GOSŁAWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KOŹMIN WLKP.

KÓRNIK

KRAKÓW

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTMĘT

KRASICZYN

KRĘPCEWO

KRUSZWICA

KRZYŻNA GÓRA

KRZYŻTOPÓR

KSIĄŻ WIELKI

KUROZWĘKI

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMIŃSKI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

ŁAGÓW

ŁĘCZYCA

ŁOWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAŁA NIESZAWKA

MIĘDZYLESIE

MIĘDZYRZECZ

MIRÓW

MOKRSKO

MOSZNA

MSTÓW

MUSZYNA

MYŚLENICE

NAMYSŁÓW

NIEDZICA

NIDZICA

NIEMCZA

NIEPOŁOMICE

NOWY SĄCZ

NOWY WIŚNICZ

ODRZYKOŃ

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJCÓW

OLEŚNICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OŁAWA

OŁDRZYCHOWICE KŁODZKIE

OPOCZNO

OPOLE GÓRKA

OPOLE OSTRÓWEK

OPORÓW

OSSOLIN

OSTRĘŻNIK

OSTRÓDA

OSTRÓW LEDNICKI

OTMUCHÓW

PABIANICE

PANKÓW

PASTUCHÓW

PIESKOWA SKAŁA

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

PIOTRKÓW-BYKI

PIOTROWICE ŚWIDNICKIE

PŁAKOWICE

PŁOCK

PŁONINA

PŁOTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POŁCZYN-ZDRÓJ

POZNAŃ

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZÓWKA z.GRYF

PRZEMYŚL

PRZEWODZISZOWICE

PSZCZYNA

PYZDRY

RABSZTYN

RACIĄŻEK

RADŁÓWKA

RADOM

RADZIKI DUŻE

RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROGÓW OPOLSKI

ROŻNÓW ZAMEK DOLNY

ROŻNÓW ZAMEK GÓRNY

RYBNICA

RYBNICA LEŚNA

RYCZÓW

RYDZYNA

RYTWIANY

RZĄSINY

SANDOMIERZ

SANOK

SIEDLĘCIN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIERAKÓW

SIEWIERZ

SMOLEŃ

SOBKÓW

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA GÓRA

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STARY SĄCZ

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJÓW

SZAMOTUŁY

SZCZECIN

SZTUM

SZUBIN

SZYDŁÓW

SZYMBARK

ŚCINAWKA GÓRNA

ŚWIDWIN

ŚWIEBODZIN

ŚWIECIE n.WISŁĄ

ŚWIECIE k.LEŚNEJ

ŚWINY

TORUŃ

TORUŃ z.DYBÓW

TUCZNO

TYNIEC

UDÓRZ

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZYŻTOPÓR

UNIEJÓW

URAZ

WAŁBRZYCH z.KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.STARY KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.NOWY DWÓR

WARSZAWA z.KRÓLEWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

WĄBRZEŹNO

WENECJA

WĘGIERKA

WĘGORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIEŚ

WIERZBNA

WITKÓW

WLEŃ

WOJNOWICE

WOJSŁAWICE

WROCŁAW

WROCŁAW LEŚNICA

WYSZYNA

ZAGÓRZ

ZAGÓRZE ŚLĄSKIE

ZAŁUŻ

ZĄBKOWICE ŚLĄSKIE

ZBĄSZYŃ

ZŁOTORIA k.TORUNIA

ŹRÓDŁA

ŻAGAŃ

ŻARY

ŻELAZNO

ŻMIGRÓD


IMG BORDER=1 style=

POZOSTAŁOŚCI ZAMKU BISKUPÓW POMEZAŃSKICH W PRABUTACH, STAN W 2004 ROKU



istoria osad­nic­twa krzy­żac­kie­go w Pra­bu­tach się­ga ro­ku 1236, kie­dy to ry­ce­rze za­kon­ni pod do­wódz­twem mar­gra­bie­go Miś­ni Hen­ry­ka zdo­by­li i znisz­czy­li sta­ro­prus­ki gród Re­zi­ja. Ze wzglę­du na stra­te­gicz­ne po­ło­że­nie o­sa­dy zdo­byw­cy szyb­ko ją od­bu­do­wa­li i za­a­dap­to­wa­li dla włas­nych pot­rzeb. Czter­dzieś­ci lat póź­niej pod­ję­to de­cyz­ję o pos­ta­wie­niu w jej miej­scu mu­ro­wa­nej wa­row­ni, któ­ra w przysz­łoś­ci mia­ła być pow­szech­nie u­wa­ża­na za jed­no z naj­o­ka­zal­szych i naj­pięk­niej­szych za­ło­żeń ob­ron­nych w ca­łym pań­stwie krzy­żac­kim. Bu­do­wa zam­ku ciąg­nę­ła się przez po­nad sześć­dzie­siąt lat; jak gło­si le­gen­da - w je­go są­siedz­twie pow­sta­ły wte­dy pod­ziem­ne ko­ry­ta­rze zwa­ne Je­ru­za­lem, gdzie raz do ro­ku znu­dze­ni za­kon­ni­cy or­ga­ni­zo­wa­li iś­cie chrześ­ci­jań­ską go­nit­wę za wys­tra­szo­ny­mi prus­ki­mi pa­choł­ka­mi, wy­peł­nia­jąc w ten spo­sób ślu­by wiecz­nej wal­ki z nie­wier­ny­mi. W ro­ku 1414 pod­czas pro­wa­dzo­nej mię­dzy Pol­ską a Za­ko­nem tak zwa­nej woj­ny gło­do­wej li­tew­ski do­wód­ca Zyg­munt Ko­ry­bu­to­wicz zdo­był pra­buc­ki za­mek, a w dniu 9 wrześ­nia za­wi­tał tam sam król Ja­gieł­ło, któ­ry na­ka­zał wa­row­nię złu­pić, a nas­tęp­nie spa­lić. Osiem lat póź­niej, pod­czas dzia­łań zbroj­nych w ra­mach to­czą­cej się woj­ny go­lub­skiej Pra­bu­ty po­now­nie za­ję­te zos­ta­ły przez woj­ska kró­lew­skie. Tym ra­zem jed­nak nie by­ło pot­rze­by sztur­mo­wa­nia mu­rów mias­ta, bo­wiem wys­tra­szo­ny wi­do­kiem nad­cią­ga­ją­cej pol­skiej ar­mii miej­sco­wy wójt Ja­kub Vis­cher na­ka­zał o­two­rzyć bra­my. Król Pol­ski naj­wy­raź­niej nie do­ce­nił te­go ges­tu i ...za­gar­nąw­szy wszyst­ko, co by­ło god­ne po­żą­da­nia, pod­pa­la je (mias­to i za­mek). W tym po­ża­rze spło­nę­ła rów­nież ka­ted­ra, a jej ścia­ny roz­pad­ły się.


PANORAMA MIASTA OD POŁUDNIA NA RYCINIE ABRAHAMA VON BOOT Z 1628 ROKU, ZAMEK PO LEWEJ


WIDOK PRABUT OD STRONY PÓŁNOCNEJ WG CHRISTOPHA JOHANNA HARTKNOCHA Z 1684 ROKU, ZAMEK WIDOCZNY PO PRAWEJ STRONIE


a po­cząt­ku woj­ny trzy­nas­to­let­niej, po­mi­mo dą­że­nia bis­ku­pa Kas­pra Lin­ke do ugo­dy z wiel­kim mis­trzem, Pra­bu­ty for­mal­nie o­po­wie­dzia­ły się po stro­nie Związ­ku Prus­kie­go. Kie­dy jed­nak król Pol­ski za­żą­dał prze­nie­sie­nia się bis­ku­pa do Kwi­dzy­na i od­da­nia twier­dzy od­dzia­łom pol­skim, ten o­fi­cjal­nie prze­szedł na stro­nę krzy­żac­ką pro­sząc w liś­cie do mis­trza Lud­wi­ka von Er­lich­sau­se­na - okreś­la­jąc go z mak­sy­mal­ną daw­ką wa­ze­li­ny na­szym szcze­gól­nie przy­chyl­nym ko­cha­nym Pa­nem - o po­wrót do łask. Trzy dni póź­niej za­mek za­ję­ły od­dzia­ły pro­ku­ra­to­ra Han­sa von Glei­chen, za rzą­dów któ­re­go u­moc­nio­no je­go ob­ron­ność i zwięk­szo­no stan uz­bro­je­nia. 12 paź­dzier­ni­ka 1458 ro­ku w Pra­bu­tach goś­cił Ka­zi­mierz Ja­giel­loń­czyk, gdzie pod­pi­sał dzie­wię­cio­mie­sięcz­ny ro­zejm wstrzy­mu­ją­cy do lip­ca 1459 dzia­ła­nia wo­jen­ne. Po 1466 ro­ku mias­to po­zos­ta­ło w gra­ni­cach pań­stwa krzy­żac­kie­go i ja­ko no­wa sto­li­ca Po­me­za­nii znacz­nie się roz­wi­nę­ło. Pod­czas os­tat­niej woj­ny pol­sko-krzy­żac­kiej w 1520 za­mek sta­ra­ły się zdo­być od­dzia­ły pol­skie do­wo­dzo­ne przez rot­mis­trza Sta­nis­ła­wa Kost­kę. Do ob­lę­że­nia jed­nak nig­dy nie dosz­ło, na­to­miast rok póź­niej w mar­cu 1521 ro­ku wa­row­nia o­de­gra­ła ro­lę jed­nej z dwóch (obok To­ru­nia) aren roz­mów po­ko­jo­wych, za­koń­czo­nych 4-let­nim ro­zej­mem (w nas­tęp­stwie se­ku­la­ry­za­cji Prus ro­zejm e­wo­lu­o­wał w trwa­ły po­kój). Pra­bu­ty zos­ta­ły re­zy­den­cją księ­cia prus­kie­go Al­brech­ta, by w przy­szłoś­ci peł­nić funk­cję po­pu­lar­ne­go miej­sca spot­kań dy­plo­ma­tycz­nych - w mieś­cie prze­by­wał m.in. ni­der­lan­dzki po­seł Abra­ham van Boot, któ­re­go pa­sje plas­tycz­ne za­o­wo­co­wa­ły se­rią ry­cin z pol­ski­mi i krzy­żac­ki­mi zam­ka­mi. Upa­dek świet­noś­ci zam­ku przy­niósł wiek XVII. W ro­ku 1688 bu­dow­la spło­nę­ła i choć zos­ta­ła częś­cio­wo od­res­tau­ro­wa­na, sto lat póź­niej o­gień po­now­nie stra­wił jej wy­po­sa­że­nie. W XIX stu­le­ciu roz­po­czę­ła się po­wol­na roz­biór­ka ca­łe­go za­ło­że­nia, za­koń­czo­na po ro­ku 1945 de­mon­ta­żem za­cho­wa­nych jesz­cze part­ii na­ziem­nych zam­ku.



ŚREDNIOWIECZNE MURY MIEJSKIE U PODNÓŻA RUIN ZAMKOWYCH NA PRZEDWOJENNYCH POCZTÓWKACH



arow­ny za­mek u­sy­tu­o­wa­no na wy­dzie­lo­nym cyp­lu w ob­rę­bie wy­so­kie­go przes­my­ku po­mię­dzy je­zio­ra­mi Młyń­skim i Li­wie­niec, zwa­nym dziś Zam­ko­wym. Znaj­do­wał się on wew­nątrz ob­wa­ro­wań miej­skich, ubez­pie­cza­nych przez wy­so­kie, opa­sa­ne mu­rem zbo­cza i częś­cio­wo wzmoc­nio­nych ob­ron­ny­mi basz­ta­mi. Wzgó­rze zam­ko­we mia­ło kształt o­wal­ny i by­ło od­se­pa­ro­wa­ne od mias­ta sze­ro­kim, ob­ni­żo­nym pa­sem zie­mi, któ­rym po­pro­wa­dzo­no fo­sę. Re­zy­den­cja bis­ku­pów by­ła bu­dow­lą trzy lub czte­ro­skrzyd­ło­wą na pla­nie pros­to­ką­ta, oto­czo­ną dwo­ma pier­ście­nia­mi mu­rów ob­wo­do­wych. Wiod­ły do niej bra­my: po­łud­nio­wa bez­poś­red­nio na dzie­dzi­niec z po­mi­nię­ciem przed­zam­cza i wschod­nia przez wol­no­sto­ją­cą wie­żę bram­ną u­sy­tu­o­wa­ną tuż nad fo­są, na sty­ku z mias­tem. Niez­na­ne są ar­chi­tek­to­nicz­ne szcze­gó­ły zes­po­łu ob­ron­ne­go ani je­go roz­pla­no­wa­nie; wia­do­mo je­dy­nie, że za­mek po­sia­dał naj­praw­do­po­dob­niej pięć wież, w tym wiel­ki wy­chód, czy­li gda­nis­ko.

PLAN ZABUDOWAŃ ZAMKU WYSOKIEGO, DIE BAU- UND KUNSTDENKMALER DES KREISES




PLAN SYTUACYJNY ZAMKU W PRABUTACH, DIE BAU- UND KUNSTDENKMALER DES KREISES, ZAMEK OZNACZONY KRZYŻYKIEM




ory­gi­nal­nej za­bu­do­wy przetr­wa­ły do dziś je­dy­nie skrom­ne frag­men­ty mu­rów o­po­ro­wych i na­kry­te skle­pie­nia­mi krzy­żo­wy­mi na fi­la­rach piw­ni­ce za­chod­nie­go skrzyd­ła o wy­mia­rach o­ko­ło 10x44 met­ry. Kil­ka lat te­mu od­kry­to i za­bez­pie­czo­no fun­da­men­ty zam­ko­we, na te­re­nie ruin pos­ta­wio­no też ma­kie­tę z wi­zu­a­li­za­cją zam­ku śred­nio­wiecz­ne­go. Ze wzgó­rza zam­ko­we­go roz­poś­cie­ra się urze­ka­ją­ca pa­no­ra­ma je­zio­ra Li­wie­niec.


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

ODKRYTE FUNDAMENTY ZAMKU WYSOKIEGO, FOTOGRAFIE WYKONANE W 2007 ROKU PRZEZ P. WORONKO
W GÓRNYM RZĘDZIE: FRAGMENT SKRZYDŁA POŁUDNIOWEGO I MIĘDZYMURZE OD STRONY JEZIORA
NA DOLE: RELIKTY ŚREDNIOWIECZNEJ STUDNI ORAZ RYNSZTOK W ŚREDNIOWIECZNYM BRUKU



uiny znaj­du­ją się na wy­so­kiej skar­pie nad je­zio­rem, na pół­noc od skrzy­żo­wa­nia ulic Kwi­dzyń­skiej i Zam­ko­wej. Po wyj­ściu z dwor­ca PKP na­le­ży skrę­cić w le­wo, a nas­tęp­nie po mi­nię­ciu fa­bry­ki HY­DRO­STER skrę­cić w pra­wo w ul. Da­szyń­skie­go. Po mi­nię­ciu ron­da kon­ty­nu­o­wać kurs na za­chód aż do o­siag­nię­cia ul. Zam­ko­wej, gdzie na­le­ży skrę­cić w pra­wo. Tu­taj wi­docz­na jest już na ho­ry­zon­cie wy­so­ka wie­ża kon­ka­ted­ry. Po do­tar­ciu w jej są­siedz­two trze­ba iść jesz­cze o­ko­ło 100 met­rów na pół­noc. Doj­ście z dwor­ca zaj­mu­je o­ko­ło 20 mi­nut. (ma­pa zam­ków)





1. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
2. M. Haftka: Zamki krzyżackie w Polsce, 1999
3. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
4. R. Sypek: Zamki i obiekty warowne Państwa Krzyżackiego, Agencja CB 2000


IMG BORDER=1 style=

ŚREDNIOWIECZNY OBRONNY MUR MIEJSKI U STÓP WZGÓRZA ZAMKOWEGO



Kwidzyn - zamek kapituły pomezańskiej XIVw., 21 km
Sztum - zamek wójtów krzyżackich XIVw., 23 km
Szymbark - ruina zamku kapitulnego XIVw., 24 km
Przezmark - ruina zamku komturskiego XIVw., 28 km



STRONA GŁÓWNA

tekst: 2004, 2010
fotografie: 2004, 2007
© Jacek Bednarek