WIDOK NA ZAMEK W ŁĘCZYCY OD PÓŁNOCY

amek w Łęczycy wzniesiony został przypuszczalnie w latach 1357-70 z inicjatywy króla Kazimierza Wielkiego, wkrótce po tym jak włączył on księstwo łęczyckie w granice Państwa Polskiego. Pełniący funkcję królewskiej rezydencji, a później także siedziby lokalnego starosty gmach w roku 1406 zniszczony został przez pożar, będący następstwem zbrojnego najazdu krzyżackiego. Szybko jednak go odbudowano i już trzy lata później odbył się tutaj zjazd polskiego rycerstwa z udziałem Władysława Jagiełły, na którym omawiano głównie sprawy dotyczące Krzyżaków i nieuchronnej już wtedy wojny. Po zwycięskiej bitwie pod Grunwaldem na zamku osadzono oczekujących na wykup z niewoli jeńców krzyżackich oraz zachodnich rycerzy, tzw. gości zakonnych - prawdopodobnie trzymano ich wszystkich w obszernym pomieszczeniu pod bramą. W XV wieku w miasteczku kilkakrotnie odbywały się państwowe sejmy i zjazdy generalne, w tym dwa szczególnie burzliwe w sezonie 1420 i w 1426: na pierwszym z nich doszło do zbrojnego starcia między zwolennikami oskarżanych o przekroczenie kompetencji w rokowaniach z cesarzem posłów polskich a ich politycznymi przeciwnikami, na drugim zaś niezadowolona z postawy króla szlachta posiekała mieczami akt ugodowy gwarantujący następstwo tronu najstarszemu synowi Jagiełły Władysławowi, zwanemu później Warneńczykiem. Oczywiście powodem niezadowolenia szlachty jak zwykle były pieniądze.

WIDOK ZAMKU Z POCZĄTKU XIX WIEKU
"PRZYJACIEL LUDU", 1835

RUINA JUŻ BEZ WIEŻY - RYCINA Z POŁOWY XIX WIEKU

łodszy syn Jagiełły Kazimierz Jagiellończyk, podobnie jak ojciec również często przyjeżdżał do Łęczycy, którą na czas długiej wojny trzynastoletniej uczynił jednym z głównych ośrodków dowodzenia. Okresowo zamieszkiwała tu również jego żona Elżbieta Rakuszanka oraz syn Władysław, przyszły król Czech i Węgier. Trzecim i zarazem ostatnim goszczącym na zamku monarchą polskim był Zygmunt III Waza. Był on tutaj przejazdem w drodze z rodzinnej Szwecji na koronację do Krakowa i został powitany przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Stanisława Kamkowskiego. Wcześniej jednak, bo w latach 1462, a następnie w 1484 pożary miasta uszkodziły bryłę warowni doprowadzając do częściowej jej ruinacji, w jakiej pozostawała aż do połowy następnego wieku. Wtedy to starosta Jan Lutomierski, podskarbi koronny, żupnik krakowski, a także bliski współpracownik Zygmunta Augusta, za 3000 florenów wysupłanych z królewskiego skarbca przebudował zniszczoną bryłę starego zamku na starościńską rezydencję. Szeroko zakrojone prace przyniosły nie tylko przemianę wnętrz i wystroju zewnętrznego zgodnie z obowiązującą wtedy stylistyką oraz wymaganiami mieszkalnymi wieku XVI, ale przede wszystkim znaczne powiększenie przestrzeni użytkowej i mieszkalnej całego założenia. Przebudowa Lutomierskiego była jedyną o tak dużej skali w dziejach zamku, który ponownie poważnie ucierpiał blisko sto lat później podczas szturmu wojsk polskich Jana Kazimierza na stanowiska okupujących gmach Szwedów w październiku 1656. Wprawdzie w latach 80-ych XVII wieku wspólnym wysiłkiem szlachty łęczyckiej dało się go częściowo odbudować i zabezpieczyć przed całkowitą ruiną, jednak już w początkach XVIII stulecia działania zbrojne wojsk Stanisława Leszczyńskiego, wspieranych przez pułki szwedzkie Karola XII, przeciwko Augustowi Mocnemu spowodowały kolejne zniszczenia, z których warownia nigdy się już nie podniosła. W 1769 zrujnowany zamek zdobył w walce z konfederatami barskimi rosyjski generał Drewicz.

POZOSTAŁOŚCI ZACHODNIEJ KURTYNY
NA FOTOGRAFII Z 1901 ROKU

DAWNA PROCHOWNIA -
FOTOGRAFIA Z LAT 30-YCH XX WIEKU

olejne etapy dewastacji warowni następowały w drugiej połowie XVIII wieku. Dom nowy został opuszczony, dom stary zaś - określany potem jako prochownia - choć początkowo służył jeszcze do przechowywania archiwów grodzkiego i ziemskiego, podupadł do tego stopnia, że archiwa wywieziono do klasztoru dominikanów, a sam gmach częściowo rozebrano. Równocześnie jeszcze w 1779 czyniono jakieś starania o zabezpieczenie zamku, w tym wykonano dla wygody publicznej remont wieży, lecz wkrótce potem, bo już w 1788 runął budynek bramny. W czasach pruskich zaborcy planowali przekształcić zamek i miasto w fortecę, w ramach prac z tymi planami związanych wykuto bramę w murze obwodowym, sam mur obniżono i zlikwidowano dotychczasowy przejazd bramny - pomimo tego forteca w założonej pierwotnie formie nigdy jednak nie powstała. Po kongresie wiedeńskim w 1815 warownię przejęła Komisja Wojny Królestwa Polskiego, a następnie przekazała do użytku na magazyny oraz laboratorium prochowe. Od roku 1831 dysponował nią burmistrz Łęczycy - traktując jako publiczny skład taniego materiału budowlanego rozpoczął on sprzedaż cegieł z jej murów i odtąd ceglana skorupka z roku na rok stawała się coraz skromniejsza. I pewnie nic by z niej do naszych czasów nie zostało, gdyby nie zbawienna interwencja wpływowych, nieznanych nam z nazwy sił zewnętrznych, na skutek której zarząd miejski zmuszony został do zaprzestania rozbiórki, dzięki czemu zamek w okrojonej formie doczekał się odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918. Zachowane mury zostały zabezpieczone profilaktycznie w okresie międzywojennym oraz w 1945, gdy wprowadzili się tam wraz z hufcem miejscowi harcerze. W roku 1949 harcerzy przegnano, a obiekt przeznaczony został na siedzibę nowo utworzonego muzeum. W latach 1964-76 zamek odbudowano.

WIDOK ZAMKU TUŻ PRZED ODBUDOWĄ -
POCZTÓWKA Z 1962 ROKU

WIDOK OD STRONY DZIEDZIŃCA NA POZOSTAŁOŚCI WIEŻY BRAMNEJ I DOM NOWY - ZDJĘCIE ARCHIWALNE PO 1945

arownię usytuowano w południowo-zachodnim narożu otoczonego murami zespołu miejskiego, od którego oddzielała ją zasilana wodami rzeki Bzury fosa. Ulokowany na sztucznie formowanym kopcu ziemnym zamek wzniesiony został w partii fundamentowej z kamienia, zaś wyżej z gotyckiej cegły. Wybudowano go na planie czworokąta o wymiarach 43x44x59x63 metry, a całość zajmowała powierzchnię ok 2600 metrów2. W średniowieczu obiekt składał się z wysokich na 10 metrów murów obwodowych, wieży głównej i bramnej, gmachu mieszkalnego opartego o partię kurtyny wschodniej oraz zabudowań drewnianych. Wieżę główną usytuowano w południowo-zachodnim narożniku założenia. Do wysokości 10 metrów zbudowana jest ona na planie kwadratu, który następnie przechodzi w ośmiobok. W północną część kurtyny zachodniej wkomponowano czworoboczną wieżę bramną, w której piwnicach mieściło się więzienie, a nad przejazdem - izba dla straży z oknem wychodzącym na miasto. Dom mieszkalny, zwany starym, liczył dwie kondygnacje podzielone sienią na część południową - reprezentacyjną, oraz część północną - mieszczącą po trzy małe izby na każdym piętrze. Dzisiaj obiekt ten już nie istnieje, a na jego miejscu stoi niewielki budynek zwany prochownią.

REKONSTRUKCJA ZAMKU ŚREDNIOWIECZNEGO WG J.SALMA

odczas realizowanej przez Jana Lutomierskiego nowożytnej odbudowy w północno-zachodniej części dziedzińca wzniesiono oparty ścianą szczytową o mur północny, a od południa połączony z budynkiem bramnym dom nowy - trzypiętrowy, jednotraktowy gmach mieszkalny o bokach 8x16 i wysokości ok 18 metrów. W domu starym nadbudowano jedną kondygnację i wyremontowano sień, dodając jej zdobne sklepienia, przebito również stare gotyckie otwory okienne na większe okna pałacowe oraz wprowadzono nowy wystrój wnętrz. Wieżę bramną nadbudowano o jedną kondygnację, zrównując wysokością z domem nowym, a całość przykryto wspólnym dachem. Podczas prac remontowych zadbano także o walory obronne całego założenia - w tym celu wzmocniono i nadbudowano obwód murów oraz wieżę główną, którą zwieńczono kołpakiem sklepionym.

NA POŁY FANTASTYCZNA WIZJA
ŚREDNIOWIECZNEJ ŁĘCZYCY - W TLE WIDOCZNY ZAMEK

REKONSTRUKCJA ZAMKU RENESANSOWEGO

spółcześnie warownię określa stan pośredni między dobrze utrzymanym zabytkiem a częściową ruiną. Okazale prezentuje się skrzydło zachodnie z basztą bramną oraz wyposażoną w przyciągającą wzrok attykę wieżą główną, a także nieproporcjonalnie wąskim domem nowym. W północnej i wschodniej części zamku mury nie wyglądają już tak ładnie - najwyraźniej zabrakło cegły, wykorzystywany w celach kulturalnych zagracony dziedziniec do najpiękniejszych nie należy, a stojący w jego obrębie dawny gmach prochowni odpycha nieciekawą formą i zupełnie nie pasującym do charakteru miejsca zastosowaniem (pizzeria). W wieży bramnej i przylegającym do niej budynku mieści się niewielkie, ale bardzo ciekawe muzeum. Z atrakcji wymienić należy również możliwość wejścia na wieżę, skąd rozciąga się szeroki widok na płaskie jak naleśnik rozległości. Prowadzący tam korytarzyk jest ciemny i niski, trzeba więc uważać, bo łatwo można sobie rozbić głowę.

ZREKONSTRUOWANE SKRZYDŁO ZACHODNIE

PRZEJAZD BRAMNY - W TLE PROCHOWNIA

ałożone po drugiej wojnie światowej muzeum zamkowe w kilku dostępnych salach prezentuje ekspozycje dotyczące głównie historii regionu i powiązanej z nim sztuki ludowej. Prezentacje te można w uproszczeniu podzielić na trzy części:
Dział artystyczny, w skład którego wchodzą portrety, meble gabinetowe oraz wschodnia i europejska broń biała, w tym orientalne jatagany tureckie i perskie topory ceremonialne, a także inne muzealia: przybory pisarskie z XIXw., malarstwo o tematyce rodzajowej, pejzaże, ceramika stołowa, kafle, historyczna biżuteria, trochę współczesnej grafiki i rzeźby. Oprócz kafli piecowych żaden z eksponatów nie należy do oryginalnego wyposażenia zamku.
Dział historyczny prezentuje pradzieje regionu łęczyckiego oraz historię miasta i zamku królewskiego od początków ich powstania. Można obejrzeć tu m.in plany średniowiecznych murów Łęczycy w rysunkach pruskich inżynierów, rekonstrukcję zamku z XIVw., unikalne fotografie odsłoniętych fundamentów domu starego i jego ruiny przed ostatnim remontem. Jest też osobna wystawa poświęcona pobliskiej kolegiacie tumskiej, przedstawiająca bardzo atrakcyjne rekonstrukcje, a także znalezione podczas prac konserwacyjnych we wnętrzach kościoła stare pieniążki, przedmioty codziennego użytku itp. Kolekcję uzupełniają gliniane kule do proc i kule armatnie oraz repliki białej broni średniowiecznej.

FRAGMENT MUZEALNEJ KOLEKCJI

DIABŁY PRZEMYSŁOWE

BORUTA ANTI-NAZI

ednak chyba najciekawszą, a niewątpliwie najbardziej oryginalną z prezentowanych na zamku ekspozycji jest wystawa...diabłów. W liczącej 400 eksponatów kolekcji rzeźb demonicznych, większość to różne wcielenia diabła Boruty. Uzupełniają ją wizerunki innych znanych czartów: Lucyfera, Belzebuba, Fugasa oraz Rokity. Mamy więc tutaj Borutę browarniaka, parobka, diabła weneckiego i wieśniaka, są drewniane postacie wyobrażające diabła górnika, bartnika czy zakonnika, jest Boruta z dziewczyną, diabeł naturysta, a nawet diabełek chuligan. Wśród kolorowych figurek dostrzec możemy diabła skąpanego w wodzie święconej i kradnącego sieci oraz wszelkiej maści bezimienne diabełki leśne i błotne z wielu regionów Polski. Nie zabrakło na wystawie również współczesnych diabłów przemysłowych, a nawet całej diabelskiej orkiestry grającej na przedziwnych instrumentach.

Wystawa zamkowa otwarta jest od wtorku do niedzieli w godzinach:
- od wtorku do piątku 10.00-17.00 (po sezonie 10.00-16.00)
- w soboty, niedziele i święta 11.00-17.00 (po sezonie 10.00-15.00)
W Nowy Rok, Boże Narodzenie, 1. dzień Wielkiej Nocy, Boże Ciało, Święto Zmarłych
oraz we wszystkie poniedziałki zamek jest zamknięty
Bilet wstępu kosztuje 6 zł normalny i 3 zł ulgowy,
wejście na dziedziniec bezpłatne, w czwartki zwiedzanie zamku darmowe
Koszt wynajęcia przewodnika wynosi od 20 do 50 zł w zależności od wielkości grupy.
(wszystkie ceny dotyczą 2007 roku)

Muzeum w Łęczycy
ul. Zamkowa 1, 99-100 Łęczyca
tel. (024) 721 24 49, 721 89 97
muzeum@zamek.leczyca.pl

RÓZNE GATUNKI MAŁYCH DIABEŁKÓW ZEBRANE RAZEM NA DRZEWIE I BAWIĄCE SIĘ FUJARKAMI ;-)

DIABEŁ Z SAMOOBRONY

WIDOK NA DOM NOWY Z KORYTARZYKA
PROWADZĄCEGO NA WIEŻĘ

POŁUDNIOWO-ZACHODNI WYCINEK ZAMKU
Z WIEŻĄ GŁÓWNĄ

iasto położone jest 30 kilometrów na północ od rogatek Łodzi, przy drodze krajowej łączącej Śląsk z Trójmiastem. Dość często kursują tutaj pociągi podmiejskie z Łodzi (kierunek Kutno). Zamek stoi wciśnięty pomiędzy ul. Sienkiewicza i Zamkową, przy pd-wsch narożniku Starego Rynku - z dworca PKP dojście zajmuje około 20 minut. Parking i dworzec PKS - w bezpośrednim sąsiedztwie zamku. (mapa) (2007)

1. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
2. H. Jaworowski: [...] jak odbudowano zamek w Łęczycy, Z otchłani wieków, 1/1977
3. I. T. Kaczyńscy: Zamki w Polsce północnej i środkowej, Muza SA 1999
4. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
5. L. Kajzer: Zamki i dwory obronne w Polsce centralnej, DiG Warszawa 2004
6. J. Pietrzak: Zamki państwowe..., Zamki i przestrzeń społeczna..., 2002
7. internet

A NA DESER WIDOK Z WIEŻY...

REKLAMA DŹWIGNIĄ HANDLU

Besiekiery - ruina zamku rycerskiego XV-XVIw., ok. 23 km
Uniejów - zamek biskupi XIVw., przebudowany, ok. 32 km
Lutomiersk - d.zamek rycerski XVw., obecnie ośrodek kościelny, ok. 37 km
Sobota - zamek neogotycki XIXw., ok. 37 km
Oporów - zamek biskupi XVw., ok. 41 km

Więcej archiwalnych ilustracji zamku w Łęczycy, a ponadto kilka tysięcy grafik, fotografii i pocztówek obrazujących inne polskie warownie znajdziesz na płytach CD w wydawnictwie Zamki na historycznej ilustracji. Szczegóły tutaj.