STRONA GŁÓWNA

MINIGALERIA

MAPKI

KSIĘGA GOŚCI

DOPISZ SIĘ

KONTAKT
BAGNO

BARANÓW SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO ŚLĄSKIE

BĄKOWA GÓRA

BESIEKIERY

BĘDZIN

BIERUTÓW

BIESTRZYKÓW

BISKUPIN

BOBOLICE

BODZENTYN

BOLKÓW

BORYSŁAWICE ZAMKOWE

BROCHÓW

BRODNICA

BRZEG

BYDLIN

BYSTRZYCA KŁODZKA

CHĘCINY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHANÓW

CIESZÓW

CZARNY BÓR

CZERNINA

CZERSK

CZĘSTOCHOWA

CZOCHA

DĄBRÓWNO

DRZEWICA

DZIAŁDOWO

DZIERZGOŃ

GDAŃSK

GIŻYCKO

GŁOGÓW

GNIEW

GNIEWOSZÓW Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZYŃ

GOŁAŃCZ

GOŁUCHÓW

GORZANÓW

GOŚCISZÓW

GÓRA

GRODZIEC

GRÓDEK

GRUDZIĄDZ

GRZĘDY

GRZMIĄCA z.ROGOWIEC

INOWŁÓDZ

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZÓW

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO GÓRECKIE

KAMIENIEC ZĄBKOWICKI

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

KĘTRZYN

KĘTRZYN - KOŚCIÓŁ

KIELCE

KLICZKÓW

KŁODZKO

KOŁO

KONARY

KONIN-GOSŁAWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KOŹMIN WLKP.

KÓRNIK

KRAKÓW

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTMĘT

KRĘPCEWO

KRUSZWICA

KRZYŻNA GÓRA

KRZYŻTOPÓR

KSIĄŻ WIELKI

KUROZWĘKI

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMIŃSKI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

ŁAGÓW

ŁĘCZYCA

ŁOWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAŁA NIESZAWKA

MIĘDZYLESIE

MIĘDZYRZECZ

MIRÓW

MOKRSKO

MSTÓW

MYŚLENICE

NAMYSŁÓW

NIDZICA

NIEPOŁOMICE

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJCÓW

OLEŚNICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OŁAWA

OŁDRZYCHOWICE KŁODZKIE

OPOCZNO

OPOLE GÓRKA

OPOLE OSTRÓWEK

OPORÓW

OSSOLIN

OSTRĘŻNIK

OSTRÓDA

OSTRÓW LEDNICKI

OTMUCHÓW

PABIANICE

PASTUCHÓW

PIESKOWA SKAŁA

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

PIOTRKÓW-BYKI

PIOTROWICE ŚWIDNICKIE

PŁOCK

PŁONINA

PŁOTY

PODZAMCZE GÓRA BIRÓW

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POŁCZYN-ZDRÓJ

POZNAŃ z.PRZEMYSŁAWA

POZNAŃ z.CESARSKI

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZÓWKA z.GRYF

PRZEWODZISZOWICE

PYZDRY

RABSZTYN

RADLIN

RADŁÓWKA

RADOM

RADZIKI DUŻE

RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROGÓW OPOLSKI

RYBNICA

RYBNICA LEŚNA

RYCZÓW

RYDZYNA

RZĄSINY

SANDOMIERZ

SIEDLĘCIN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIEWIERZ

SMOLEŃ

SOBKÓW

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA GÓRA

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

SULEJÓW

SZAMOTUŁY

SZCZECIN

SZTUM

SZYDŁÓW

SZYMBARK

ŚWIDWIN

ŚWIEBODZIN

ŚWIECIE n.WISŁĄ

ŚWIECIE k.LEŚNEJ

ŚWINY

TORUŃ

TORUŃ z.DYBÓW

TUCZNO

TYNIEC

UDÓRZ

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZYŻTOPÓR

UNIEJÓW

URAZ

WAŁBRZYCH z.KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.STARY KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.NOWY DWÓR

WARSZAWA z.KRÓLEWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

WĄBRZEŹNO

WENECJA

WĘGORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIEŚ

WIERZBNA

WITKÓW

WLEŃ

WOJNOWICE

WOJSŁAWICE

WROCŁAW

WROCŁAW LEŚNICA

WYSZYNA

ZAGÓRZE ŚLĄSKIE

ZĄBKOWICE ŚLĄSKIE

ZBĄSZYŃ

ZŁOTORIA k.TORUNIA

ŹRÓDŁA

ŻAGAŃ

ŻARY

ŻELAZNO

ŻMIGRÓD


ZAMEK KRÓLEWSKI W PIOTRKOWIE TRYBUNALSKIM



iewiele do czasów nam współczesnych przetrwało oryginalnych przekazów na temat pierwotnego królewskiego zamku w Piotrkowie Trybunalskim. Ze źródeł pośrednich możemy się dowiedzieć zaledwie, że być może w drewnianym jeszcze i pamiętającym czasy Kazimierza Wielkiego dworze w XV wieku wielokrotnie obradował sejm, Władysław Jagiełło wydawał akty królewskie, trzymano Krzyżaków pojmanych po bitwie pod Grunwaldem, a w 1469 posłowie czescy przysłani przez wystraszonego silną opozycją w swoim własnym kraju Jerzego z Podiebradu prawdopodobnie właśnie tutaj zaoferowali koronę królewską synowi Kazimierza Jagiellończyka Władysławowi. Najstarszy zachowany dokument wzmiankujący o istnieniu owej budowli pochodzi z 1487 i wymienia dzierżawcę Dobiesława z Kurozwęk, który miał otrzymać od podskarbiego królewskiego 2 cetnary (ok. 130 kg) ołowiu na remont okien w zamku. Dotychczasowa forma starego założenia nie przystawała jednak do potrzeb dworu królewskiego i niedługo potem przestało ono pełnić swą nadrzędną rolę. Na miejscu wcześniejszych zabudowań lub w ich pobliżu Zygmunt I Stary zlecił wystawienie nowego gmachu Turris In Modum Arcis, zawierającego w sobie wartości mieszkalne i będącego w stanie sprostać wymaganiom organizowanych tutaj sejmów Wielkich Koronnych.


ZAMEK ZILUSTROWANY PRZEZ E.J. DAHLBERGA PODCZAS OPUSZCZANIA MIASTA PRZEZ SZWEDÓW W ROKU 1657.
WIDOCZNA RUINA Z ZAWALONYMI DACHAMI. Z OKIEN WYDOBYWAJĄ SIĘ CHMURY DYMU, ŚWIADCZĄCE O POŻARZE.


enesansowa rezydencja króla zbudowana została w latach 1512-1519 przez warsztat królewski, którym kierował południowoniemiecki murator oraz rzeźbiarz Benedykt, zwany Sandomierzaninem, twórca detali architektonicznych użytych także do wystroju izb pałacu wawelskiego i zamku w Sandomierzu. Po zgonie Zygmunta Starego w 1548 roku wieża piotrkowska utraciła swe pierwotne funkcje mieszkalno-reprezentacyjne, choć przez pewien czas przebywała tutaj jeszcze królowa Bona (Zygmunt August wolał mieszkać w drewnianym dworze w podmiejskim Bugaju). Odtąd stała się ona tylko miejscem sejmów, a gdy te w 1567 przeniesiono do stołecznej Warszawy, przeznaczona została na siedzibę starosty i straciwszy na znaczeniu szybko podupadła. Lustracja z 1611 informuje już o częściowej ruinie budowli. Prawdziwe jednak zniszczenia przyniosły jej konflikty ze Szwecją, a szczególnie oblężenie z 1657, podczas którego zamek został najpierw ograbiony przez Szwedów, a później spalony przez polskie wojska Stefana Czarneckiego. Zrujnowany gmach w latach 1668-71 odbudował starosta piotrkowski Michał Warszycki z przeznaczeniem na urzędy sądu grodzkiego oraz na siedzibę Trybunału Koronnego (sporadycznie, ponieważ ten na co dzień odbywał się w ratuszu). Podczas owej restauracji zamek otrzymał nowy dach namiotowy i wystrój wnętrz utrzymany w stylu barokowym. Nie odtworzono jednak umocnień ani attyki, którą zapewne wcześniej również posiadał.


FRAGMENT PANORAMY PIOTRKOWA Z WIEŻĄ KRÓLEWSKĄ (PO PRAWEJ) - WIDOK Z XVIII WIEKU




ZAMEK W PIOTRKOWIE


Niema może w całem królestwie zabytku równie starożytnego i tak bogatego w wspomnienia dziejowe, jak zamek w Piotrkowie trybunalskim, który wśród najuboższej dzielnicy miasta nad brzegiem rzeki Strawy, teraz zaledwie strumykiem zwać się mogącej, w nieprzystępnem prawie po deszczu położeniu, stoi zniszczony i siłą swoich murów zdaje się urągać czasowi. Dziś, patrząc na zaczerniałe zwaliska tego osobliwego gmachu otoczonego lichemi domkami starozakonnych mieszkańców, niktby się nie domyślił, aby on mógł być świadkiem tylu pamiętnych i świetnych zdarzeń, aby w nim kiedyś toczyły się i rozstrzygały najważniejsze sprawy dawnej rzeczypospolitej, a ważyły losy monarchów i całego kraju.

[...] Niegdyś cztery baszty strzegły tego gmachu, zbudowanego [...] na dwa piętra, z których najwyższe z największym przepychem było urządzone, jak to zeznaje współczesny pisarz niemiecki Herberstein, bawiący w tym zamku podczas sejmu za Zygmunta I. Ściana południowa była główną, i na tej wszystkie futra od okien mają jednakowy wymiar. Wejścia były dwa od północy, jedno na górę a drugie do sklepów podziemnych, obadwa u góry kołowemi łukami opasane. Wejście od strony wschodu później dopiero, a nawet, jak się zdaje, po opuszczeniu zamku zrobione zostało. Mury zewnętrzne grube są na trzy łokcie, wewnętrzne niewiele cieńsze. Te ostatnie nie idą w pośrodku budynku, ale się zbliżają do ścian wschodniej i północnej. Tym sposobem każde piętro ma jedną wielką salę narożną, po dwóch jej bokach dwa mniejsze pokoje, a w drugim rogu gmachu sień. Pokoje te i sale na wszystkich piętrach były sufitowane. Po utrzymujących się jeszcze kamiennych schodach, można dojść, chociaż z trudnością, aż do samego szczytu zamku, lecz dawnych sal i komnat obejrzeć już nie można. W jednej tylko na dole rozpoznać się daje wymalowany na ścianie wielki wizerunek Zbawiciela ukrzyżowanego, ale nałożona później powłoka wapna zakryła go zupełnie, równie jak pomieszczenie dokoła, a w części widne dotąd napisy łacińskie. Zresztą i te ślady zacierają się zwolna i cały zamek przedstawia smutny widok zupełnie opuszczonego. Dziś dach mocno zniszczał, i wyjąwszy wejścia, niema już żadnej komnaty z pułapem ani z podłogą, nie poruszone tylko zostały bale modrzewiowe. Dolne części zamku mają jeszcze stałych biednych mieszkańców. W suchych zaś rozległych piwnicach, z okrągłego polnego kamienia murowanych, są rozmaite składy [...].

(pisownia oryginalna) Tygodnik Ilustrowany, 1860




ZAMEK W POŁ. XIX WIEKU, RYS. POLKOWSKI


okresie rozbiorów zaniedbany zamek zamieniony został na magazyn. W połowie XIX wieku rozebrano miejskie mury, a po 1865 roku, gdy pożar zniszczył całą wschodnią dzielnicę miasta, spaloną i podupadającą w ruinę budowlę przekazano wojskom rosyjskim stacjonującym w mieście. Rosjanie rozebrali najwyższą i reprezentacyjną kondygnację, na pierwszym piętrze urządzili zbrojownię oraz kancelarię wojskową, na parterze zorganizowali cerkiew prawosławną, a w piwnicach umieścili piekarnię. Gmach otrzymał wtedy nowy dach z charakterystyczną kopułką cerkiewną. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości zabytek trafił w ręce miejscowego Oddziału Towarzystwa Krajoznawczego, które z publicznej zbiórki funduszy niezwłocznie przystąpiło do prac remontowo-adaptacyjnych z przeznaczeniem go na siedzibę muzeum. Oficjalne otwarcie muzeum nastąpiło 15 października 1922 roku. Okres drugiej wojny światowej zamek szczęśliwie przetrwał bez zniszczeń i już w 1947 Wojewódzki Konserwator Zabytków zdecydował o jego odbudowie i przywróceniu cech renesansowych sprzed przebudowy Michała Warszyckiego. Główne działania prowadzono w latach 1963-72, wtedy też całkowicie zrekonstruowano jego trzecią kondygnację.


ZAMEK PO PRZEBUDOWIE NA CERKIEW GARNIZONOWĄ...




...I W ROKU 1950



iotrkowska wieża powstała na wschodnich peryferiach ówczesnego miasta, zwanych Wielką Wsią, za rzeką Strawą, i umiejscowiona została na wzmocnionym sosnowymi balami kopcu ziemnym otoczonym fosą. Pomijając zewnętrzne elementy obronne (palisada, rów) wieża nie posiadała wyraźnych cech militarnych, zbudowana z myślą o przeznaczeniu na cele rezydencjalno-reprezentacyjne bardziej przypominała gotycko-renesansowy pałac niż klasyczny zamek obronny. W części przyziemnej zbudowano ją z kamienia eratycznego, w partiach wyższych z cegły, na planie zbliżonym do kwadratu o bokach ok. 19x20 metrów. Gmach posiadał pięć kondygnacji: sklepione kolebowo piwnice, wysokie przyziemie, parter oraz dwa piętra. Przyziemie i parter mieściły izby o funkcjach gospodarczo-magazynowych, na pierwszym piętrze urządzono apartamenty urzędnika królewskiego, a na drugim pokoje króla z dużą salą zwaną Palatium Stubam Superiorem. Naroża budynku oblicowane zostały piaskowcem, okna zaś ozdobiono kamiennymi obramieniami i portalami, nawiązującymi do detali architektonicznych pochodzących z zamku królewskiego na Wawelu, przy czym cechą charakterystyczną otworów okiennych jest to, że poczynając od parteru ich rozmiary rosną wraz z wysokością budowli. Wieżę nakryto czterospadowym dachem namiotowym. Wejście znajduje się w elewacji północnej i obwiedzione jest arkadowym portalem. Stamtąd do sieni parteru prowadzą kamienne schody, obok których zachowały się grawerunki wykute w XVI stuleciu przez (prawdopodobnie) uwięzionych tutaj podsądnych, m.in. Mikołaj Odrzywolski 1581, Roch Sierakowski 1565 i in.


PLAN WIEŻY W UPROSZCZENIU




FASADA PÓŁNOCNA -
PO LEWEJ GŁÓWNE WEJŚCIE DO ZAMKU

HERB KORONY NA ŚCIANIE POŁUDNIOWEJ



spółczesny wygląd budowli zawdzięczamy pracom restauracyjnym prowadzonym tu po 2. wojnie światowej. Z wczesnego wystroju zachowały się barokowe nadproża i odrzwia na pierwszym piętrze z herbem starosty Michała Warszyckiego, a także fragmenty bogato zdobionych portali oraz nadproży w otworach drzwiowych prowadzących z sieni do komnat królewskich. Obecnie w zamku mieści się Muzeum Okręgowe z różnorodną i bogatą w ciekawostki ekspozycją dotyczącą pięciu różnych zagadnień: broni białej i palnej, dziejów miasta, dziejów zamku, prehistorii ziemii piotrkowskiej oraz renesansowego i barokowego wyposażenia wnętrz. Wśród eksponatów zobaczyć możemy m.in.:
- miecz krzyżacki z okresu bitwy pod Grunwaldem,
- dwuręczny, ciężki miecz niemieckiej piechoty zaciężnej z XVIw.,
- krótki miecz katowski używany przy wykonywaniu wyroków wydawanych przez Trybunał Koronny w Piotrkowie,
- fragment oryginalnej armaty z murów miejskich Piotrkowa,
- kolekcję broni białej (szable, kindżały, bagnety, kosy bojowe, lance kawalerii polskiej),
- kolekcję broni palnej (pistolety, rewolwery, muszkiety, arkebuzy, karabinki, garłacze - pistolety Rumcajsa),
- makietę dawnego Piotrkowa,
- poczet królów i książąt polskich nieznanego autora z 2. połowy XVIII wieku.
Na zamku piotrkowskim panuje dziwny zwyczaj obowiązku wpisywania do specjalnej książki swoich danych osobowych, inaczej nici ze zwiedzania. Nieuregulowana jest również kwestia robienia zdjęć. Oficjalnie jest to zakazane, choć indywidualną zgodę może wydać dyrektor. Ja nikogo nie prosiłem - fotografie wykonałem z ukrycia.


Zamek i Muzeum w Piotrkowie
Plac Zamkowy 4
tel. (044) 646 52 72

Zamek udostępniony jest dla zwiedzających codziennie
z wyjątkiem poniedziałków i dni poświątecznych w godzinach:
we wtorki 10.00-17.00
od środy do piątku 10.00-15.00
w soboty 10.00-16.00
w niedziele 10.00-15.00




FRAGMENT EKSPOZYCJI MUZEALNEJ



ieża stoi przy Pl. Zamkowym w starszej, pożydowskiej dzielnicy miasta, na wschód od Rynku Trybunalskiego. Szukając tego miejsca najlepiej kierować się na wysokie kościelne wieże, których w najbliższej okolicy jest sporo. Przy zamku znajduje się niewielki darmowy parking, chociaż z uwagi na zamieszkującą w sąsiedztwie tak przez nas wszystkich kochaną liczną społeczność cygańską warto auto dobrze zabezpieczyć i lepiej nic cennego w środku nie zostawiać. (mapka) (2008)



1. I. T. Kaczyńscy: Zamki w Polsce północnej i środkowej, Muza SA 1999
2. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
3. A. R. Sypek: Zamki i warownie ziemi mazowieckiej, TRIO 2002
4. Piotrków Trybunalski i okolice - przewodnik, it 1997


WYSTAWA ARCHEOLOGICZNA - PO PRAWEJ REKONSTRUKCJA GROBU SPRZED 4000 LAT




Piotrków Trybunalski-Byki - dwór obronny XV-XVIIw., ok. 5 km
Sulejów - warowne opactwo pocysterskie XIII-XVIw., ok. 21 km
Ujazd - relikty zamku rycerskiego XVw. (w bryle pałacu), ok. 28 km
Majkowice - ruina dworu obronnego XVIw., ok. 40 km
Pabianice - dwór kapituły krakowskiej XVIw., ok. 40 km
Bąkowa Góra - ruina dworu obronnego XVw., ok. 41 km



STRONA GŁÓWNA