|
|
|
ZAMEK JOANNITÓW W ŁAGOWIE
|
|
|
 ołożony na wąskim przesmyku pomiędzy dwoma jeziorami Łagów od dawien dawna pełnił funkcje strategiczne na styku granic Wielkopolski, Pomorza, Brandenburgii i Śląska. W X wieku wraz z Ziemią Lubuską obszar ten należał do Polski, następnie wchodził w skład dzielnicy śląskiej, by w połowie XIII stulecia przejść w ręce margrabiów niemieckich. Pierwsza zachowana wzmianka na temat drewnianego grodu castrum Lagowe pochodzi z roku 1299 i informuje o przekazaniu go w lenno braciom Albertowi oraz Henrykowi von Klepzig, przy czym obiekt ten znajdować się mógł w miejscu obecnego zamku albo na tzw. Sokolej Górze, usytuowanej nad brzegiem jez. Trześniewskiego (Ciecz). W 1347 obarczony długami magrabia Ludwik oddał w zastaw za 400 grzywien srebra hus Lagowe zakonowi Joannitów, który płacąc 100 grzywien margrabiemu i 300 jego wierzycielowi, Ludwikowi von Bahern, podpisał 3-letnią umowę dzierżawy, zamienioną w roku 1350 na akt własności z prawem do budowy murowanej warowni. Organizatorem nowej komturii, obejmującej poza Łagowem miasto Sulęcin i ok. 20 wsi, był Herman von Werberg. Komandoria łagowska była silnie związana politycznie z panami brandenburskimi, w imieniu margrabiów rycerze zakonni nierzadko sprawowali pieczę nad kupcami, konwojując ich na szlaku handlowym z Wielkopolski na ziemie niemieckie, tzw. "szlakiem polskim". Prawdopodobnie natychmiast po zasiedleniu Łagowa lub najpóźniej w latach 70-ych XIV wieku rozpoczęli oni murowanie warownego zamku w pierwotnej formie czworoboku muru z potężnym domem mieszkalnym i kwadratową przysadzistą wieżą.
|
|  | |  |
|
WIDOK WSPÓŁCZESNY OD POŁUDNIOWEGO-WSCHODU
|
BRAMA MARCHIJSKA I BASZTA ZAMKOWA
- DWA WSPANIAŁE SYMBOLE ŁAGOWA
|
|
omimo usytuowania w niezwykle trudnym geopolitycznie regionie zamek w całym okresie funkcjonowania oblegany był tylko jeden raz, do tego nieskutecznie - w toku działań wojny 30-letniej (1618-1648) miasto zajęły oddziały szwedzkie generała Lilienhocka i to one odparły w 1640 ów nieudany szturm nacierających nań legionów brandenburskich dowodzonych przez pułkownika Goldackera. Joannici od 100 lat byli już wówczas zakonem ewangelickim, mogli więc wstępować w związki małżeńskie, co groziło rozpadem majątków zakonnych. Pierwszym komturem Łagowa, który ożenił się, był Andreas von Schlieben, zmarły w 1571 roku i pochowany w miejscowym kościele (dziś jego duch straszy na zamku). Wbrew niepokojom jednak znajdujący się pod protektoratem świeckiej władzy margrabiego silni gospodarczo i militarnie Maltańczycy stopniowo rozbudowywali obronną rezydencję, wzmocnili również miasto, otaczając je murami obronnymi. Znaczny rozwój miejscowości przyniosły pierwsze lata XVIII wieku, gdy komturem został margrabia Christian Ludwik Hohenzollern (1705-35). Z jego inicjatywy wybudowano kościół, sam Łagów natomiast w 1727 otrzymał duże przywileje miejskie z prawem do pobierania akcyzy i organizacji trzech jarmarków w ciągu roku; wtedy też rozpoczęły się przekształcenia, które w przyszłości miały ze skromnego miasteczka stworzyć znany i atrakcyjny wypoczynkowo kurort. W roku 1810, za panowania na zamku landgrafa Fryderyka v. Hessen-Philippstahl, zakon joannitów w Prusach został na mocy edyktu królewskiego Fryderyka Wilhelma III skasowany, a jego dobra przejęte przez państwo. Siedem lat później król podarował warownię z posiadłością, obejmującą park, ogród zoologiczny i 6 majątków, swojemu adiutantowi i odtąd aż do końca II wojny światowej znajdowała się ona w rękach prywatnych - ostatnim gospodarzem była tutaj rodzina von Puckler. Po wojnie zaniedbaną budowlą administrowało Stowarzyszenie Historyków Sztuki, następnie Towarzystwo Muzyczne im. Wieniawskiego, zaś po remoncie 1966-71 - Ośrodek Sportu i Turystyki, który urządził w niej hotel dla turystów dewizowych.
|
|  |
|  |
|
ZAMEK NA POCZTÓWKACH Z LAT 30-YCH XX WIEKU
|
|
KIM BYLI JOANNICI?
|
 Zakon rycerzy joannitów, którego tytularna współczesna nazwa brzmi: Suwerenny Rycerski Zakon Szpitalników Św. Jana z Jerozolimy, z Rodos i z Malty powstał w roku 1083* na bazie jerozolimskiego szpitala św. Jana Chrzciciela, ufundowanego przez kupców z włoskiego państewka Amalfi. Zgodnie z regułą zatwierdzoną przez papieża Paschalisa II zakon spełniać miał dwie ważne funkcje: prowadzić zbrojną obronę chrześcijan wobec muzułmanów oraz nieść pomoc chorym i rannym pielgrzymom przybywającym do Ziemi Świętej. Oprócz działalności militarnej i medycznej szpitalnicy rozwinęli na Wschodzie handel, sadownictwo, organizację portów, uprawę winorośli - zasadniczym elementem ich działań była żegluga morska, w której okazali się mistrzami. W odróżnieniu od krzyżaków, zakon posiadał charakter międzynarodowy, przyjmowano do niego wszystkich szlachetnie urodzonych rycerzy katolickich bez względu na narodowość. Bracia wstępując w szeregi zakonne ślubowali czystość, ubóstwo i posłuszeństwo; odtąd nosili czarny habit oraz czarny płaszcz z ośmiorożnym białym krzyżem, które na czas walki zamieniali na zbroję pokrytą czerwoną tuniką z białym krzyżem.
Po ustanowieniu Królestwa Jerozolimskiego szpitalnicy pełnili ponadto obowiązek strzeżenia wewnętrznego bezpieczeństwa nowego państwa i w tym celu wybudowali sieć potężnych fortec na terenie Palestyny, wśród nich m.in. ogromną twierdzę-szpital Margat (późniejsza oficjalna stolica), Belvoir czy Bethgibelin. Najsłynniejszy i największy był jednak Krak de Chevaliers, podarowany joannitom przez hrabiego Trypolisu Rajmunda II w 1144 i później przez nich rozbudowany. Krak był jedyną twierdzą krzyżowców, która przez niemalże cały XIII wiek pozostawała w ich rękach, z tej też przyczyny nazywany był przez muzułmanów "kością w gardle islamu".
|
Krak de Chevaliers |
Po klęsce Jerozolimy i upadku Państwa Jerozolimskiego w 1291 joannici przenieśli się wraz z templariuszami na Cypr, a po likwidacji zakonu templariuszy przejęli część ich majątku. W roku 1308 najechali i zdobyli należącą formalnie do cesarza bizantyjskiego wyspę Rodos, która odtąd była ich nową stolicą. Wyjechali stamtąd po roku 1522, uchodząc przed potęgą Sulejmana II. Przez kilka kolejnych lat zakon tułał się po różnych krajach Europy, wreszcie cesarz niemiecki Karol V pozwolił w 1530 osiedlić się joannitom na Malcie, gdzie zbudowali port, szpital i warownię, skąd kontynuowali militarną misję nękania okrętów otomańskich. W 1566 r. rozpoczęli oni budowę miasta, mającego stać się nową stolicą zakonu - na cześć wielkiego mistrza Jeana de la Valette miasto to otrzymało nazwę La Valetta.
Na Malcie zakon ów rezydował do okresu wojen napoleońskich, kiedy na skutek interwencji wojsk francuskich stracił większość swych komandorii i niemal całkowicie podupadł. Jego struktury zaczęły odradzać się w połowie XIX wieku już jako nieformalne, często niezależne od siebie zgromadzenia świeckie (wielkim mistrzem był m.in. car Rosji Paweł I), zajmujące się działalnością charytatywną i szpitalniczą, niosąc pomoc w czasie klęsk żywiołowych i obu wojen światowych. Dzisiaj Zakon Maltański w swej katolickiej części liczy około 10000 szlachetnie urodzonych członków, stanowiąc suwerenne państwo wydaje własne paszporty, bije monety, emituje znaczki pocztowe. Na jego czele stoi Szkot, w. m. Andrew Bertie.
|
Rodos |
Na ziemie polskie joannici przybyli w połowie XII stulecia na zaproszenie księcia Henryka Sandomierskiego, zakładając komandorie w Zagościu, Poznaniu, Bardzie oraz Strzegomiu, później również na Pomorzu i w Ziemi Lubuskiej. Szpitalnicy posiadali swoje zamki m.in. w Łagowie, Chwarszczanach i w Starym Drawsku. Współcześnie do struktur zakonnych należy około 450 Polaków, wśród nich znany poznański polityk PiS Marcin Libicki.
(*) data umowna
|
|
|  |
|  |
|
ZAMKOWY DZIEDZINIEC I WNĘTRZA NA FOTOGRAFIACH ARCHIWALNYCH
|
|
|
 arownia wybudowana została z cegły, na planie zbliżonym do trapezu o wymiarach 33x34 metry. Pierwotnie w jej skład wchodził dwukondygnacyjny dom mieszkalny (ok. 27x8 metrów), usytuowany w zachodniej części dziedzińca, oraz wzniesiona na planie kwadratu o boku ok. 8,5 metra, dalej przechodząca w walec wieża, flankująca ulokowaną we wschodniej kurtynie bramę wjazdową. Tworzyły ją cztery poziomy: 14-metrowej głębokości loch więzienny, cela straży, strzelnice z latryną oraz osłonięty blankami pokład strzelecko-obserwacyjny. W pałacu oprócz pomieszczeń mieszkalnych od południa mieścił się nakryty sklepieniem krzyżowo-żebrowym trzyprzęsłowy refektarz, a od północy kaplica. W drugiej połowie XIV lub w XV stuleciu powstał zewnętrzny, ceglany obwód o wymiarach ok. 70x70 i wysokości 9 metrów. Mur ten obok funkcji obronnej pełnił równocześnie rolę konstrukcji oporowej dla sztucznie usypanego wzniesienia zamkowego. W XVI wieku zbudowano basztę bramną, zaś wieżę podwyższono do wysokości 35 metrów; od północy i zachodu obwodu zewnętrznego, pośrodku jego kurtyn wzniesiono też dwie półkoliste basteje. W końcu tego stulecia dostawiono skrzydło północne, a w drugiej połowie wieku XVII dom południowy. W XVIII wieku rezydencję przebudowano w stylu barokowym.
|
|  |
|
PLAN ZAMKU ŚREDNIOWIECZNEGO:
1. PAŁAC MIESZKALNY, 2. WIEŻA GOTYCKA, 3. PRZEJAZD BRAMNY |
|
 obrze utrzymany zameczek pełni dziś funkcje komercyjne i nie jest udostępniany do zwiedzania. Mieści się w nim hotel o dość wyskim standardzie (180-300 zł za pokój), restauracja oraz centrum konferencyjne z szerokim wachlarzem fakultatywnych rozrywek o charakterze recitalowo-jarmarcznym. W sezonie turystom udostępniana jest wieża, z której rozciąga się urzekająca panorama lubuskiego krajobrazu. Miłośnikom kina Łagów zapewne kojarzy się z organizowanym przy zamku przeglądem filmów fabularnych - Lubuskim Latem Filmowym (w 2008 nie odbył się), a żołnierzom - z pięknie położonym nieopodal poligonem w Wędrzynie.
|
|
Baszta otwarta jest w sezonie letnim w godz. 10.00-18.00,
bilet wstępu kosztuje 3 zł
|
|
PRZEJAZD BRAMNY Z BRONĄ WE WSCHODNIEJ KURTYNIE OFICJALNIE OTWARTY TYLKO DLA GOŚCI HOTELOWYCH
|
JEDEN Z ZAKAMARKÓW WE WNĘTRZU WIEŻY
|
|
 iasteczko położone jest malowniczo na przesmyku jezior Łagowskiego i Ciecz, mniej więcej w połowie drogi między Gorzowem Wielkopolskim a Zieloną Górą, w pobliżu trasy E-30 Poznań-Świecko-Berlin. Najszybszym sposobem, aby tutaj dojechać, jest własny środek transportu. Do Łagowa wprawdzie docierają autobusy z Zielonej Góry, lecz kursują one zaledwie kilka razy dziennie. W sezonie jest tu zawsze tłoczno, a darmowe parkingi, jeśli w ogóle takie istnieją, są wiecznie zajęte. Warto więc oszczędzić sobie nerwów i zakotwiczyć na niedrogim placyku tuż przy samym zamku. (2008)
|
|
1. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
2. C. Gravett: Zamki świata, Elipsa 2001
3. I. T. Kaczyńscy: Zamki w Polsce środkowej i północnej, Muza SA 1999
4. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
5. internet
|
|
WIDOK Z BASZTY NA JEZIORO...
|
...ORAZ DZIEDZINIEC, KTÓRY PRZEKRYTO BLACHĄ
|
|
Świebodzin - ruina zamku książęcego XIII-XIVw., ok. 21 km
Międzyrzecz - ruina zamku królewskiego XIVw., ok. 26 km
|
|
Przy okazji pobytu w Łagowie warto zobaczyć również:
|
|
|
Na południe od zamku neoklasyczny kościół św. Jana Chrzciciela z 1726 roku, przebudowany i rozbudowany o wieżę oraz transept w 1887. W środku płyty nagrobne, między innymi szesnastowieczne nagrobki komandora von Schleibena i jego syna.
|
|
|
Obok zamku maleńki park bukowy z zabytkowym drzewostanem, założony w XVIII wieku. Park sąsiaduje z Jeziorem Trześniowskim, na którym znajduje się pomost, gdzie można wypożyczyć rowery wodne.
|
|
|
Nieopodal Brama Marchijska zwana też czasem Niemiecką - jedna z dwóch średniowiecznych bram miejskich, zamykających mierzącą 120 metrów uliczkę z zabytkowymi domami. Pochodzi z XVI wieku, w dolnej części ceglana, w górnej szachulcowa. Obecnie mieszczą się tutaj pokoje gościnne.
|
|
|
W południowej części historycznej zabudowy Brama Polska zwana też Poznańską. Zbudowana z cegieł w XV wieku. Pod Bramą Polską - podobnie jak w przypadku Bramy Marchijskiej - znajduje się wąski tunel dla samochodów, w którym ruch sterowany jest sygnalizacją świetlną. W środku pokoje gościnne.
|
Więcej archiwalnych ilustracji zamku w Łagowie, a ponadto kilka tysięcy grafik, fotografii i pocztówek obrazujących inne polskie warownie znajdziesz na płytach CD w wydawnictwie Zamki na historycznej ilustracji. Szczegóły tutaj.
|
|
|
