STRONA GŁÓWNA

MINIGALERIA

MAPKI

KSIĘGA GOŚCI

DOPISZ SIĘ

KONTAKT
BAGNO

BARANÓW SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO ŚLĄSKIE

BĄKOWA GÓRA

BESIEKIERY

BĘDZIN

BIERUTÓW

BIESTRZYKÓW

BOBOLICE

BODZENTYN

BOLKÓW

BORYSŁAWICE ZAMKOWE

BROCHÓW

BRODNICA

BRZEG

BYDLIN

BYSTRZYCA KŁODZKA

CHĘCINY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHANÓW

CIESZÓW

CZARNY BÓR

CZERNINA

CZERSK

CZĘSTOCHOWA

CZOCHA

DRZEWICA

DĄBRÓWNO

DZIAŁDOWO

DZIERZGOŃ

GDAŃSK

GIŻYCKO

GŁOGÓW

GNIEW

GNIEWOSZÓW Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZYŃ

GOŁAŃCZ

GOŁUCHÓW

GORZANÓW

GOŚCISZÓW

GÓRA

GRODZIEC

GRÓDEK

GRUDZIĄDZ

GRZĘDY

GRZMIĄCA z.ROGOWIEC

INOWŁÓDZ

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZÓW

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO GÓRECKIE

KAMIENIEC ZĄBKOWICKI

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

KĘTRZYN

KĘTRZYN - KOŚCIÓŁ

KIELCE

KLICZKÓW

KŁODZKO

KOŁO

KONARY

KONIN-GOSŁAWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KOŹMIN WLKP.

KÓRNIK

KRAKÓW

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTMĘT

KRĘPCEWO

KRZYŻNA GÓRA

KRZYŻTOPÓR

KSIĄŻ WIELKI

KUROZWĘKI

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMIŃSKI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

ŁAGÓW

ŁĘCZYCA

ŁOWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAŁA NIESZAWKA

MAMERKI

MIĘDZYLESIE

MIĘDZYRZECZ

MIRÓW

MOKRSKO

MSTÓW

MYŚLENICE

NAMYSŁÓW

NIDZICA

NIEPOŁOMICE

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJCÓW

OLEŚNICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OŁAWA

OŁDRZYCHOWICE KŁODZKIE

OPOCZNO

OPOLE GÓRKA

OPOLE OSTRÓWEK

OPORÓW

OSSOLIN

OSTRĘŻNIK

OSTRÓW LEDNICKI

OSTRÓDA

OTMUCHÓW

PABIANICE

PASTUCHÓW

PIESKOWA SKAŁA

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

PIOTRKÓW-BYKI

PIOTROWICE ŚWIDNICKIE

PŁOCK

PŁONINA

PŁOTY

PODZAMCZE GÓRA BIRÓW

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POŁCZYN-ZDRÓJ

POZNAŃ z.PRZEMYSŁAWA

POZNAŃ z.CESARSKI

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZÓWKA z.GRYF

PRZEWODZISZOWICE

PYZDRY

RABSZTYN

RADLIN

RADŁÓWKA

RADOM

RADZIKI DUŻE

RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROGÓW OPOLSKI

RYBNICA

RYBNICA LEŚNA

RYCZÓW

RYDZYNA

RZĄSINY

SANDOMIERZ

SIEDLĘCIN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIEWIERZ

SMOLEŃ

SOBKÓW

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA GÓRA

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

SULEJÓW

SZAMOTUŁY

SZCZECIN

SZTUM

SZYDŁÓW

SZYMBARK

ŚWIDWIN

ŚWIECIE n.WISŁĄ

ŚWIEBODZIN

ŚWIECIE k.LEŚNEJ

ŚWINY

TORUŃ

TORUŃ z.DYBÓW

TUCZNO

TYNIEC

UDÓRZ

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZYŻTOPÓR

UNIEJÓW

URAZ

WAŁBRZYCH z.KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.STARY KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.NOWY DWÓR

WARSZAWA z.KRÓLEWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

WĄBRZEŹNO

WĘGORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIEŚ

WIERZBNA

WITKÓW WIELKI

WLEŃ

WOJNOWICE

WOJSŁAWICE

WROCŁAW

WROCŁAW LEŚNICA

WYSZYNA

ZAGÓRZE ŚLĄSKIE

ZĄBKOWICE ŚLĄSKIE

ZBĄSZYŃ

ZŁOTORIA k.TORUNIA

ŹRÓDŁA

ŻAGAŃ

ŻARY

ŻELAZNO

ŻMIGRÓD


ZAMEK W OLEŚNICY



urowana siedziba książąt oleśnickich zbudowana została prawdopodobnie w latach dwudziestych XIV wieku z inicjatywy księcia Konrada I Namysłowskiego, który po objęciu władzy w księstwie postanowił zamieszkać w rezydencji godnej jego osobistych ambicji i pozycji rządzonego przez niego młodego państewka. Ambicje miał zresztą Konrad wielkie, pragnął bowiem otrzymać koronę królewską, o czym świadczyć może napis na jego pieczęci: Konrad z łaski Boga dziedzic Królestwa Polskiego, książę śląski i pan na Oleśnicy. Prace budowlane przy zamku trwały około dekady i oparte były w głównej mierze na przekształceniu dotychczas istniejącego w tym miejscu XIII-wiecznego ośrodka kasztelańskiego w otoczony murami obronnymi ceglany zespół z elementem dominującym w postaci wysokiej cylindrycznej wieży - należy przy tym wspomnieć, że wieża ta powstała znacznie wcześniej, bo zapewne w pierwszej połowie XIII stulecia, służąc pierwotnie jako ostateczny punkt obrony wspomnianego grodu. Początkowy okres funkcjonowania warowni związany był z rządami Piastów oleśnickich, którzy mieszkali tutaj do roku 1492. Podobnie jak Konrad I, wielu z nich utrzymywało zaprzyjaźnione kontakty z królestwem polskim i jego dworem: Konrad II pośredniczył w negocjacjach Jagiełły z Krzyżakami, Konrad V był w młodości paziem na jego dworze, natomiast Konrad IX Czarny przez małżeństwo z córką Siemowita miał swój zaszczytny współudział w desancie polskich genów na ziemie śląskie.


ZAMEK NA POCZTÓWCE Z 1915 ROKU




POCZTÓWKA PATRIOTYCZNA 1916


1492 zmarł ostatni Piast oleśnicki Konrad X Biały. W rezultacie księstwo przeszło pod zarząd króla czeskiego Władysława II Jagiellończyka, który przekazał je za dobra Podiebrady oraz pięć tysięcy kop groszy praskich księciu ziębickiemu Henrykowi I wywodzącemu się z królewskiego rodu Podiebradowiczów. Henryk zbyt długo sobie jednak w Oleśnicy nie pomieszkał, bowiem po trzech latach umarł i jego następcą został syn Jerzy. Jerzemu udało się pożyć na zamku zaledwie rok dłużej, a że nie miał on męskich potomków, władzę po nim objął brat Karol I, zapamiętany przede wszystkim ze wspaniałej przebudowy rezydencji w Ząbkowicach Śląskich, gdzie przeniósł się wraz z rodziną w 1522. Syn Karola Jan Podiebrad ożenił się w roku 1536 z bogatą córką kasztelana krakowskiego i być może potężny zastrzyk finansowy uzyskany z posagu pozwolił mu podjąć decyzję o modernizacji przestarzałej i mocno już niewygodnej gotyckiej warowni. Rozpoczęte w 1542 i trwające 20 lat prace polegały na renesansowej przemianie dotychczasowych zabudowań mieszkalnych, budowie nowego pałacu z przejazdem bramnym w postaci barbakanu i podwyższeniu wieży głównej. Niespełna ćwierć wieku po ukończeniu działań budowlanych bratanek Jana - książę Karol II, wówczas jeden z najpotężniejszych władców śląskich, ponownie podjął próby mające na celu przekształcenie rodowej siedziby. Na podstawie wykonanych przez znanego architekta Bernarda Niurona projektów w okresie 1585-1608 powstały dwa kolejne skrzydła i wówczas zamek otrzymał bryłę, której wygląd nie uległ zasadniczej zmianie aż do czasów współczesnych. Przy okazji rozbudowano też i umocniono funkcję obronną zespołu poprzez utworzenie bastionów ze stanowiskami artyleryjskimi, choć przypuszczalnie inwestycja ta nie została zrealizowana do końca (więcej na temat wspomnianych przekształceń poniżej).


NAROŻNIK PÓŁNOCNY (NAJSTARSZEGO) SKRZYDŁA ZACHODNIEGO Z XVI-WIECZNĄ DOBUDÓWKĄ


1647 ostatni panujący z rodziny Podiebrad - Karol Fryderyk - tuż przed śmiercią wydał swą córkę za księcia wirtenberskiego Sylwiusza Nemroda i od tego czasu aż do roku 1792 Oleśnica stanowiła własność rodziny Wirtenbergów. Przez cały wiek XVII ocalały z wojennych zawirowań zamek przeszedł zaledwie parę drobnych napraw, ale już w 1702 książę Krystian Urlyk dokonał kilku istotnych modernizacji. Dla swej czwartej żony Zofii Meklenburskiej kazał powiększyć otwory okienne w skrzydle wschodnim, w jednej z sal wybudował scenę teatralną, założył też oranżerię i ogród, w którym rosły egzotyczne rośliny, m.in. krzewy kakaowe. Około roku 1750 przeprowadzono dalsze działania mające na celu uświetnienie rodowej rezydencji: restaurowano krużganki, odnowiono zakończenie wieży, dobudowano także nowe izby mieszkalne. W 1792 zmarł ostatni książę oleśnicki z lini wirtenberskiej Karol Krystian, pozostawiając córkę, która po wyjściu za mąż za Augusta Fryderyka Brunszwickiego wniosła mu w posagu Oleśnicę wraz z okolicznymi dobrami. Nowi gospodarze dokonali niewielkich modyfikacji w wystroju i funkcji zamkowych wnętrz - skrzydło południowe przeznaczone zostało na pokoje księcia, zachodnie zaś na apartamenty księżnej. Część wschodnia posiadała charakter oficjalny, mieściły się w niej bowiem archiwa i pokoje gościnne. Na początku XIX wieku Brunszwiccy przeprowadzili się do nowego pałacu w Szczodrem i odtąd zamek był głównie miejscem przebywania urzędników książęcych, a brak należytej opieki ze strony właścicieli sprawił, że nie konserwowany z czasem podupadł.


SZCZODRE - NOWA REZYDENCJA BRUNSZWICKICH. POCZTÓWKA 1910




ZAMEK I OGRODY NA PRZEDWOJENNEJ POCZTÓWCE


XIX wieku Oleśnica stała się lennem monarchii pruskiej, za panowania której miała miejsce szczegółowa renowacja rezydencji połączona z jej przebudową. Z zamiarem wykorzystania zamku do zamieszkania przez rodzinę Friedricha Wilhelma w latach 1891-1905 pod kierownictwem arch. Józefa Maasa przekuto nowa bramę wjazdową, wymieniono hełm na wieży głównej, wyeliminowano część krużganków, odnowiono sgraffita. Dla wygody nowych lokatorów w budynkach założono instalacje elektryczne i centralne ogrzewanie, a w bezpośrednim otoczeniu gmachu ułożono alejki, wybrukowano również wszystkie ścieżki. Po klęsce Niemiec w 1918 i abdykacji cesarza w Oleśnicy zamieszkała żona następcy tronu razem z dziećmi. Osiem lat później dobra oleśnickie przekazane zostały na własność rodziny von Hohenzollern i od tego momentu do końca II wojny światowej zamek pełnił funkcję letniej rezydencji (zamieszkałego na stałe w Poczdamie) ex-cesarza oraz jego familii. Pod koniec działań wojennych zimą 1945 roku obiekt opustoszał. W strachu przed zbliżającym się frontem mieszkańcy wyjechali wgłąb Niemiec - przypuszczalnie do Drezna - zabierając ze sobą najcenniejszą część wyposażenia. Podczas toczonych w mieście walk gmach zamkowy szczęśliwie ocalał i tuż po wyzwoleniu przeznaczono go na miejsce internowania włoskich i węgierskich jeńców wojennych. W 1945-46 budowlę wykorzystywał oddział radzieckiego Międzynarodowego Czerwonego Krzyża zajmującego się zbiórką oraz przygotowywaniem do transportu alianckich jeńców wojennych i pracowników przymusowych z terenów ZSRR. W latach 1950-53 miało tu swoją siedzibę Technikum Budowlane z internatem. Potem część pomieszczeń przeznaczono na działalność magazynową i mieszkalną, część jednak nie była wykorzystywana w ogóle i pozbawiona gospodarza uległa szybkiej dekapitalizacji. Decyzja z 1971 roku o utworzeniu w zamku Centralnej Szkoły Instruktorów Zuchowych ZHP okazała się dla niego zbawienną, bowiem wiązały się z nią szeroko zakrojone prace renowacyjne - w następnych latach wzmocniono stropy, odgrzybiono i naprawiono stare mury, wymieniono część instalacji, wyremontowano dachy. Obok szkoły funkcjonowało tutaj muzeum, będące filią Muzeum Archeologicznego we Wrocławiu, jednak z początkiem lat 90-ych placówki te zamknięto i gmach znów opustoszał. Ostatecznie w 1993 zamek powierzono Ochotniczemu Hufcowi Pracy.


ZAMEK NA STARYCH FOTOGRAFIACH:
PO LEWEJ WIDOK Z LOTU PTAKA (Z WIEŻY KOŚCIELNEJ?) OD PÓŁNOCNEGO WSCHODU,
PO PRAWEJ DZIEDZINIEC W ROKU 1930



redniowieczną warownię wzniesiono z cegły na kamiennym fundamencie, jej plan opierając na nieregularnym czworoboku, co wiązać się mogło z rozmieszczeniem elementów obronnych w istniejącym tutaj wcześniej grodzie. Dwukondygnacyjne główne skrzydło mieszkalne (pałac książęcy) założono na planie wydłużonego prostokąta o lekko ściętym boku północnym i wymiarach 45x14 metrów. Dom posiadał 11 izb mieszkalnych, w tym część sklepionych, a grubość jego murów wynosiła 3 metry od zewnątrz i 2 metry od strony dziedzińca. W obrębie obwarowań oprócz pałacu znajdował się jeszcze co najmniej jeden murowany budynek - przylegał on do czworokątnej wieży i przypuszczalnie mieściła się w nim izba książęcego pisarza. Pozostałe zabudowania na dziedzińcu wykonane były z drewna. Pochodząca z okresu kasztelańskiego wieża miała ponad 11 m średnicy i około 20 m wysokości. Stanowiła ona strategiczny element obrony aktywnej zamku, dogodne miejsce obserwacji, pełniła funkcje katowskie i więzienne, a w trudnych chwilach służyła za miejsce ostatniej obrony - azyl, w którym oblężeni mogli przez dłuższy czas bronić się z nadzieją na odsiecz. Skrzydła mieszkalne i gospodarcze warowni ograniczały czworokątny dziedziniec, zamknięty z pozostałych stron grubymi na 2 i wysokimi na 8-10 m murami obronnymi, z usytuowanym od północnego wschodu przejazdem bramnym. Całe założenie liczyło około 2000 m2 powierzchni i było otoczone fosą.


REKONSTRUKCJA ZAMKU ŚREDNIOWIECZNEGO WG M.PRZYŁĘCKIEGO


odczas prowadzonej przez Jana Podiebrada modernizacji (1542-62) przebudowano główny dom mieszkalny, w którym zmieniono rozkład pomieszczeń oraz przekuto okna z kształtu gotyckiego na prostokątny. Na zewnątrz starego zamku wzniesiono okazały czterokondygnacyjny dom mieszkalny, który nosił miano zamku przedniego, Pałacu Wdów lub Pałacu Gościnnego. Jak łatwo się domyśleć, jego nazwa związana była z funkcją, jaką pełnił. Prawdopodobnie zamieszkiwały w nim bowiem owdowiałe żony książąt: Karola II - Elżbieta Magdalena, oraz Karola Fryderyka - Zofia Magdalena. Częściej jednak pałacyk służył za pomieszczenia gościnne, nie można też wykluczyć, że książę Jan kazał zbudować go dla siebie. Dom Wdów umocniono przedbramiem o cechach barbakanu, które posiadało potrójny system obrony: pomost bojowy, strzelnice na wysokości jezdni i przeznaczoną do ochrony fosy kaponierę. Powyżej jezdni barbakan wyposażony był w pomosty bojowe z blankami i otworami strzelniczymi. Wraz z jego powstaniem zlikwidowano poprzedni wjazd do zamku z usytuowanym w północnej części fosy zwodzonym mostem. Podczas czynności budowlanych podwyższono też wieżę główną, którą wzbogacono o oktogonalną nadbudowę z otoczoną balustradą widokową galeryjką.


WIDOK ZAMKU W POŁOWIE XVIII WIEKU NA RYCINIE F.B.WERNERA


latach 1585-86 Karol II postawił od fundamentów skrzydło wschodnie. Założone na planie regularnego prostokąta o wymiarach 53x13 metrów miało ono dwa poziomy piwnic, służących za magazyny i stajnie. Na piętrach zaprojektowanego przez Bernarda Niurona domu mieściły się apartamenty mieszkalne i sale reprezentacyjne. Niespełna 20 lat później do istniejącej zabudowy dostawiono potężne skrzydło południowe, przy czym w przeciwieństwie do wcześniej wzniesionego domu wschodniego, część południowa powstała w całości po wewnętrznej stronie muru kurtynowego. Rozbudowano również Pałac Wdów, powiększając go o wygodną klatkę schodową, wybudowano też przerzucony nad fosą łącznik z kościołem zamkowym oraz nowy dom, łączący Pałac Wdów z wieżą zamku i jego skrzydłem zachodnim. Dostawiony do pałacu barbakan, przypuszczalnie ze względu na niewiarę w jego skuteczność, przekuto na bramę bogato zdobioną symbolami herbowymi Śląskich Piastów i Podiebradów. W tym samym czasie podniesiono również urodę i funkcjonalność dziedzińca, wzbogacając go o dwa piętra obiegających trzy skrzydła oraz wieżę krużganków.


DZIEDZINIEC ZAMKOWY NA PRZEDWOJENNEJ WIDOKÓWCE



amek w Oleśnicy niestety znacznie ładniej prezentuje się na oficjalnych fotografiach niż w rzeczywistości. Blisko trzydziestoletnie tynki gdzieniegdzie już odpadają, a w niższych partiach są często gęsto pobazgrane przez ludzików o niewielkiej wrażliwości na historyczne piękno. Aktualnie mieści się tutaj siedziba Ochotniczego Hufca Pracy. Podczas moich pobytów (dwóch) za każdym razem z zabytkowych wnętrz wydobywały się wrzaski wygolonej młodzieży, a całość przypominała raczej pogotowie opiekuńcze albo poprawczak na koloniach. Mimo to, kto ma odwagę, ten powinien zajrzeć chociażby na dziedziniec, aby obejrzeć malownicze krużganki i liczne, wmurowane w zamkowe ściany płaskorzeźby, herby i popiersia. Prawdziwą ozdobą budowli jest również wykwintnie rzeźbione przedbramie z herbami księcia Karola II oraz jego żony Elżbiety i drugiej żony Katarzyny.


Centrum Kształcenia i Wychowania OHP
ul. Zamkowa 4, 56-400 Oleśnica
tel. (71) 314 20 12, faks (71) 314 29 09




PAŁAC WDÓW



biekt położony jest w zachodniej części Starego Miasta, około 15 minut drogi na północny zachód od dworca głównego PKP (kursują stamtąd autobusy komunikacji miejskiej), lub na południowy wschód od dworca Rataje. Oleśnica ma dobre połączenie z Wrocławiem, a w bliskim sąsiedztwie zamku znajduje się spora ilość miejsc parkingowych. (mapa) (2004)



1. M. Chorowska: Rezydencje średniowieczne na Śląsku, OFPWW 2003
2. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
3. I. T. Kaczyńscy: Zamki w Polsce południowej, Muza SA 1999
4. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
5. M. Przyłęcki: Zamek w trwałej ruinie - nowe funkcje, ochrona, ekspozycja
6. Internet


WIEŻA GŁÓWNA

POŁUDNIOWY NAROŻNIK SKRZYDŁA WSCHODNIEGO




Bierutów - zamek książąt oleśnickich XIIIw., przebudowany, ok. 16 km
Jelcz-Laskowice - ruina zamku książęcego XIV-XVIw., ok. 22 km
Twardogóra - pałac obronny XVIIIw., ok. 25 km
Syców - ruina zamku książąt Kurlandzkich XIXw., ok. 26 km
Namysłów - zamek królewski XIV-XVIIIw., ok. 28 km
Wrocław - zamki wrocławskie, ok. 28 km



STRONA GŁÓWNA

PENSJONAT VILLA GRETA
DOLNY ŚLĄSK, SUDETY



CHATA 'ALE LIPA'
NOCLEGI GÓRY SOWIE