RELIKTY ZAMKU KRYJĄ SIĘ W TEJ OTO ZIELONEJ KĘPIE

styczniu 1230 roku Konrad Mazowiecki nadał Krzyżakom drewniano-ziemny gród, castrum Nissoue, nazwany później przez nich samych Vogelsang, czyli Ptasi śpiew. Gródek ten stanowić miał podstawę ich działań przeciw plemionom pruskim, w tym okresie często niepokojącym swoimi najazdami ziemię chełmińską. Niemcy szybko założyli tu komturię z poświadczonym źródłowo komturem Henrykiem, wzmiankowanym w roku 1255. Współcześnie dawne położenie pierwszej zakonnej siedziby na ziemiach polskich nie jest znane, przypuszcza się jednak, iż znajdowała się ona w okolicach obecnego dworca PKP Toruń Główny. Po zajęciu przez Zakon Pomorza Gdańskiego w 1308r. nastąpiło pogorszenie stosunków z Polską, a tym samym wzrost strategicznego znaczenia lewobrzeżnego gródka, pełniącego odtąd rolę przyczółka ułatwiającego inicjowanie wypraw na należącą do Korony ziemię kujawską. Drewniano-ziemna konstrukcja nie gwarantowała jednak wystaraczającego bezpieczeństwa, dlatego kilka kilometrów na południe Krzyżacy wznieśli nowy, całkowicie już murowany zamek. Jego budowę rozpoczęto około roku 1327. Później prace wstrzymano na czas działań wojennych (z Łokietkiem), a następnie wznowiono w 1332 i kontynuowano do lat 80-ych XIV stulecia. Podczas wojny 1409-11 warownię nieszawską opanowały wojska Władysława Jagiełły, lecz na kanwie porozumień pierwszego pokoju toruńskiego powróciła ona w ręce Zakonu. Historię funkcjonowania zameczku zakończyła decyzja podjęta w Mełnie podczas rokowań pokojowych po kolejnym konflikcie polsko-krzyżackim 1422, tzw. wojnie golubskiej. Na podstawie zawartych tam porozumień Polska otrzymała okręg nieszawski oraz zapewnienie, że do dnia 24 czerwca 1423 warownia zostanie przez Niemców rozebrana. Ustalony termin Krzyżacy przekroczyli, za to rozbiórkę przeprowadzili niezwykle starannie i w 1424r. po zamku pozostały jedynie piwnice. Kilka lat później po tej samej stronie Wisły Polacy wznieśli własną twierdzę (Dybów), która również nosiła miano "nieszawskiej".

POZARASTANE RELIKTY KRZYŻACKIEJ WAROWNI

arownię wzniesiono na niewielkim półwyspie utworzonym przez zakole rzeki Wisły. W skład zespołu obronnego wchodził zamek właściwy oraz usytuowane od północy podzamcze z młynem, piekarnią, browarem, łaźnią i wozownią. Zamek właściwy zbudowano na rzucie kwadratu o boku ok 35 metrów. Otoczony był on prostokątnym murem oraz fosą o szerokości 19 i głębokości 5,5 metra. Wewnętrzna zabudowa składała się z czterech skrzydeł skupionych wokół brukowanego dziedzińca. Największe z nich położone było od południa, po przeciwnej stronie wjazdu. Stanowił je podpiwniczony budynek, w dolnej kondygnacji sklepiony, który według źródeł mieścił zakonne dormitorium. Sklepiona piwnica znajdowała się też pod północną częścią gospodarczego skrzydła wschodniego - wyposażona była ona w piecyk typu hypokaustum, służący do ogrzewania górnych pomieszczeń. Niepodpiwniczone skrzydło zachodnie na parterze mieściło zapewne kuchnię. Ostatnie, północne skrzydło nie zajmowało pełnej kurtyny murów obwodowych, sięgało ono od zachodniego ich narożnika do budynku bramnego, w którym na piętrze ulokowano mieszkanie komtura, a na parterze izbę dla straży. Wjazd do zamku prowadził przez most i szyję międzymurza do wspomnianej bramy, a następnie na dziedziniec, gdzie w północno-wschodnim narożniku znajdowała się ocembrowana drewniana studnia.
arownia powstawała w trzech zasadniczych etapach. W pierwszym wzniesiono mur obwodowy z cegły na kamiennej podmurówce, oraz północną szyję bramną. W fazie następnej zbudowany został budynek bramny. Z trzeciego okresu pochodzą mury skrzydeł południowego, zachodniego i przypuszczalnie wschodniego. Ze względu na niewielką ilość zachowanych śladów rozplanowanie wyższych kondygnacji twierdzy nie jest znane.

PLAN ZAMKU W NIESZAWIE

zamku do czasów nam współczesnych zachowały się jedynie relikty fundamentów z odsłoniętymi przez archeologów pozostałościami piwnic, oraz resztki po sztucznie wydrążonym dwuczęściowym stawie (do napełniania fosy) z groblą do spuszczania wody do Wisły. Relikty zamku skrywają się na prywatnej posesji, na otoczonej przez kartoflane pole "zielonej wyspie". Technicznie dostęp jest możliwy, podejrzewam jednak, że właściciele nie byliby zachwyceni widokiem zadeptujących ich cenne uprawy nielegalnych turystów. Choć jest to informacja niepotwierdzona, być może istnieje możliwość ustalenia z nimi terminu obejrzenia ruinek przez większe grupy (tel. (056) 678 72 98). W okresie letnim całość jest bardzo silnie zarośnięta, a zwiedzanie niezbyt przyjemne ze względu na licznie występujące tutaj: komary, meszki, pająki, liszaje, kleszcze, włochate gąsienice, skorki, oset, kolczaste gałęzie, metrowe pokrzywy i inne dary boże.

ozostałości zamku położone są ok. 100 metrów od wału przeciwpowodziowego i ok. 200 metrów przed miejscem (patrząc od strony Torunia), w którym niebieski szlak odbija w lewo. Od zamku Dybów dojście zajmuje około 40-50 minut. Po drodze mijamy XIX-wieczny fort i od tego miejsca należy liczyć odbijające w lewo ścieżki, albowiem piąta z nich oznacza bezpośrednie sąsiedztwo ruin. Dojazd samochodem możliwy. (mapa) (2004)

STARE MURY GDZIENIEGDZIE
NIEŚMIAŁO WYGLĄDAJĄ SPOZA GĘSTWINY

FORT X - BATERIA NADBRZEŻNA

1. W. Antkowiak, P. Lamparski: Zamki i strażnice krzyżackie..., Graffiti BC 1999
2. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
3. M. Haftka: Zamki krzyżackie w Polsce, 1999
4. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
5. R. Sypek: Zamki i obiekty warowne Państwa Krzyżackiego, Agencja CB 2000

Toruń - ruina zamku królewskiego Dybów XVw., ok. 4 km
Toruń - ruina zamku komturskiego XIIIw., ok. 5 km
Złotoria - ruina zamku królewskiego XIVw., ok. 16 km
Bierzgłowo - zamek krzyżacki XIIIw., ok. 25 km
Raciążek - ruina zamku biskupiego XIVw., ok. 30 km
Kowalewo Pomorskie - pozostałości zamku komturskiego XIIIw. ok. 33 km