ZAMEK W NAMYSŁOWIE OD POŁUDNIA I OD WSCHODU

arowny zamek w Namysłowie zbudowany został około 1360 roku na polecenie króla Czech i cesarza rzymskiego Karola IV Luksemburskiego. Powstał on w miejscu wcześniejszego grodu, o którym głośno było z racji politycznej roli, jaką gród ten odegrał w roku 1348 - będące w polskim zastawie miasto gościło wówczas wyżej wspomnianego Karola oraz jego adwersarza w osobie naszego Kazimierza Wielkiego, układających się po trwającej trzy lata wojnie między Koroną a Państwem Czeskim. Postanowienia pokojowe były dla nas niekorzystne i na wiele lat uzależniły Śląsk (z Namysłowem) najpierw od Czechów, a później od Niemców. Stanowiąca częsty cel odwiedzin Karola warownia nie posiada zbyt obszernej literatury. Do lat trzydziestych XVI stulecia przedstawiała własność królewską, z niewielkim interwałem na początku wieku XV, kiedy to Namysłów przez pewien okres należał do tzw. związku książęcego utworzonego w celu obrony wspólnych interesów śląskich. W roku 1404 na zamku gościł król Władysław Jagiełło, natomiast w 1439 zawarto tutaj ugodę pomiędzy kandydatami do tronu czeskiego: 13-letnim królewiczem Kazimierzem Jagiellończykiem, a Albrechtem Habsburgiem. W międzyczasie warownię próbowali zagarnąć husyci, ale im się nie udało.

ZAMEK NA PRZEDWOJENNYCH FOTOGRAFIACH:
PO LEWEJ SKRZYDŁO ZACHODNIE, PO PRAWEJ PRZEJAZD BRAMNY
I FRAGMENT SKRZYDŁA PÓŁNOCNEGO

1533 gmach trafił drogą zastawu w ręce Rady Miasta Wrocławia i niedługo potem z inicjatywy rajców miejskich rozbudowano go o zewnętrzny dziedziniec i dodatkową przestrzeń mieszkalną. W XVII i XVIII stuleciu prowadzono dalsze działania remontowe, szczególnie po pożarze w roku 1658 i zniszczeniach spowodowanych przez oddziały pruskie podczas wojny prusko-cesarskiej w 1741, kiedy to podczas 3-dniowego oblężenia poważnie ucierpiały północne i wschodnie mury zamienionej w twierdzę budowli. Nieco wcześniej, bo w roku 1703 zamek wykupili z rąk cesarskich joannici i przeznaczyli go na siedzibę zakonnej komandorii. Po kasacji zakonu w 1810 stał się on własnością skarbu państwa i 20 lat później został sprzedany prywatnemu właścicielowi. W 1895 zabytkowy gmach wraz z położonym w jego sąsiedztwie browarem trafił w ręce niemieckiego piwowara Augustyna Haselbacha (browar Haselbach) i pomimo późniejszych przekształceń własnościowych do dziś związany jest on z funkcjonującym pod zmienioną już nazwą zakładem.

NAJSTARSZE SKRZYDŁO PÓŁNOCNE
(OŚLEPIONE PRZEZ POŁUDNIOWE SŁOŃCE)

WIDOK NA DZIEDZINIEC

urowany średniowieczny zamek posiadał nieregularny, owalny zarys, nawiązujący przypuszczalnie do starych wałów drewniano-ziemnych. Zajmował on obszar około 1500 metrów2 i składał się z ceglanych, w dolnych partiach kamiennych murów obronnych i przystawionego do nich od północy piętrowego, jednotraktowego, trzyizbowego budynku głównego. Środkową oś domu mieszkalnego podkreślał dwupiętrowy ryzalit zawierający u dołu jednopiętrowy portyk wejściowy, a u góry kaplicę. Zamek prawdopodobnie nigdy nie posiadał wieży. W 1489 od wschodu powstał niewielki zewnętrzny dziedziniec z budynkiem bramnym, a w latach 1533-40 mieszczanie wrocławscy dostawili od zachodu wąski budynek zamkowy. Trzecie skrzydło, zamykające trapezoidalny dziedziniec wewnętrzny od południa, wzniesiono dopiero przez zakon joannitów ok. roku 1770. W okresie późniejszym rozebrano wschodni odcinek murów, trwale łącząc główny dziedziniec z dziedzińczykiem wschodnim.

PLAN ZAMKU W NAMYSŁOWIE:
KOLOREM CZARNYM OZNACZYŁEM MURY ŚREDNIOWIECZNE
KOLOREM BRĄZOWYM - BUDYNEK BRAMNY Z ROKU 1489 I DOM ZACHODNI Z XVI WIEKU
KOLOREM SZARYM - POŁUDNIOWY BUDYNEK MIESZKALNY Z XVIII STULECIA

o czasów nam współczesnych zamek zachował się we względnie dobrym stanie, choć biorąc pod uwagę fakt, że należy on do bogatego właściciela (browar), jego kondycja pozostawia wiele do życzenia. W związku z tym, że budowla stoi na terenie zakładu, dostęp do niej jest mocno ograniczony - praktycznie podejść można tylko od wschodu, gdzie przez furtę bramną prowadzi wejście na otwarty dla wszystkich pustawy i zaniedbany dziedziniec. Na dziedzińcu oprócz mocno odrapanych już elewacji uwagę przyciąga późnorenesansowa, ozdobiona maszkaronami, głowami lwów i motywami roślinnymi studnia z 1600 roku oraz zabytkowy ryzalit z nadbudowaną XIV-wieczną kaplicą. Według źródeł prowadzi tędy wstęp do usytuowanego w północnym skrzydle zamkowym lokalnego muzeum, informuje również o tym zawieszony po drodze drogowskaz, ale głucha cisza i brak jakichkolwiek tablic czy wywieszek na miejscu obudził we mnie uzasadnione wątpliwości (była niedziela). Być może w gmachu mieszczą się również prywatne mieszkania oraz siedziba Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego, przytoczone informacje nie są jednak wynikiem moich pospiesznych oględzin - znalazłem je w literaturze, w związku z tym mogą być już nieaktualne.

DZIEDZINIEC NA PRZEDWOJENNEJ FOTOGRAFII

amysłów położony jest ok. 50 km na wschód od Wrocławia, przy drodze 39 łączącej Kępno z Brzegiem. Dość często zatrzymują się tutaj pociągi z kierunków Wrocławia i Kluczborka. Po wyjściu z dworca PKP lub położonego nieopodal dworca autobusowego należy skręcić w lewo w ulicę Podwale i następnie iść wzdłuż miejskich murów obronnych (Stare Miasto w dużej części otoczone jest dobrze zachowaną linią umocnień z podwójnymi murami i licznymi basztami). Po kilkuset metrach na horyzoncie widać już zamek. Dostępu do niego broni jednak szlaban i budka strażnicza, trzeba więc przy budce skręcić w prawo, a po kolejnych stu metrach w lewo, w niewielki skwer im. kard. Wyszyńskiego, i na końcu skweru jeszcze raz w lewo (drogowskaz z napisem "muzeum"). Dalej droga prowadzi wąską uliczką między browarnymi zasiekami a ogródkami działkowymi bezpośrednio do zamkowej bramy. Technicznie wjazd samochodem na dziedziniec jest możliwy, choć nie wiem, czy w takim przypadku niedoceniana przez niewdzięczne społeczeństwo Straż Miejska, albo nasza ukochana policja, nie wniosą swoich złośliwych zastrzeżeń. (2004)

1. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
2. I. T. Kaczyńscy: Zamki w Polsce południowej, Muza SA 1999
3. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
4. Internet

ZABYTKOWA STUDNIA I XIV-WIECZNY PORTYK WEJŚCIOWY, A NAD NIM KAPLICA

Bierutów - zamek książąt oleśnickich XIIIw., przebudowany, ok. 13 km
Karłowice - zamek rycerski XIVw., przebudowany, ok. 28 km
Syców - ruina zamku książąt Kurlandzkich XIXw., ok. 29 km
Oleśnica - zamek książąt oleśnickich XIV-XVIw., ok. 30 km
Brzeg - zamek książąt brzeskich XIV-XVIw., ok. 33 km
Jelcz-Laskowice - ruina zamku książęcego XIV-XVIw., ok. 36 km
Oława - zamek książęcy XIVw., przebudowany, ok. 40 km

Więcej archiwalnych ilustracji zamku w Namysłowie, także kilka tysięcy grafik, fotografii i pocztówek obrazujących inne polskie warownie znajdziesz na płytach CD w wydawnictwie Zamki na historycznej ilustracji. Szczegóły tutaj.