STRONA GŁÓWNA

ZA GRANICĄ

MINIGALERIA

MAPKI

KSIĘGA GOŚCI

LITERATURA

KONTAKT
BARANÓW SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO ŚLĄSKIE

BĄKOWA GÓRA

BESIEKIERY

BĘDZIN

BIERUTÓW

BIESTRZYKÓW

BOBOLICE

BOBROWNIKI

BODZENTYN

BOLESTRASZYCE

BOLKÓW

BORYSŁAWICE ZAMKOWE

BROCHÓW

BRODNICA

BRZEG

BUKOWIEC

BYDLIN

BYSTRZYCA KŁODZKA

CHĘCINY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHANÓW

CIESZÓW

CIESZYN

CZARNY BÓR

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZĘSTOCHOWA

CZOCHA

CZORSZTYN

DĄBRÓWNO

DRZEWICA

DZIAŁDOWO

DZIERZGOŃ

FREDROPOL (KORMANICE)

GDAŃSK

GIŻYCKO

GLIWICE

GŁOGÓW

GNIEW

GNIEWOSZÓW Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZYŃ

GOŁAŃCZ

GOLCZEWO

GOŁUCHÓW

GOŚCISZÓW

GÓRA

GRODZIEC

GRÓDEK

GRUDZIĄDZ

GRZĘDY

GRZMIĄCA z.ROGOWIEC

INOWŁÓDZ

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZÓW

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO GÓRECKIE

KAMIENIEC ZĄBKOWICKI

KAMIENNA GÓRA

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

KĘTRZYN

KĘTRZYN - KOŚCIÓŁ

KIELCE

KLICZKÓW

KŁODZKO

KOŁO

KONARY

KONIN-GOSŁAWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KOŹMIN WLKP.

KÓRNIK

KRAKÓW

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTMĘT

KRASICZYN

KRĘPCEWO

KRUSZWICA

KRZYŻNA GÓRA

KRZYŻTOPÓR

KSIĄŻ WIELKI

KUROZWĘKI

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMIŃSKI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

ŁAGÓW

ŁĘCZYCA

ŁOWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAŁA NIESZAWKA

MIĘDZYLESIE

MIĘDZYRZECZ

MIRÓW

MOKRSKO

MOSZNA

MSTÓW

MUSZYNA

MYŚLENICE

NAMYSŁÓW

NIEDZICA

NIDZICA

NIEMCZA

NIEPOŁOMICE

NOWY SĄCZ

NOWY WIŚNICZ

ODRZYKOŃ

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJCÓW

OLEŚNICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OŁAWA

OŁDRZYCHOWICE KŁODZKIE

OPOCZNO

OPOLE GÓRKA

OPOLE OSTRÓWEK

OPORÓW

OSSOLIN

OSTRĘŻNIK

OSTRÓDA

OSTRÓW LEDNICKI

OTMUCHÓW

PABIANICE

PANKÓW

PASTUCHÓW

PIESKOWA SKAŁA

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

PIOTRKÓW-BYKI

PIOTROWICE ŚWIDNICKIE

PŁAKOWICE

PŁOCK

PŁONINA

PŁOTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POŁCZYN-ZDRÓJ

POZNAŃ

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZÓWKA z.GRYF

PRZEMYŚL

PRZEWODZISZOWICE

PSZCZYNA

PYZDRY

RABSZTYN

RACIĄŻEK

RADŁÓWKA

RADOM

RADZIKI DUŻE

RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROGÓW OPOLSKI

ROŻNÓW ZAMEK DOLNY

ROŻNÓW ZAMEK GÓRNY

RYBNICA

RYBNICA LEŚNA

RYCZÓW

RYDZYNA

RYTWIANY

RZĄSINY

SANDOMIERZ

SANOK

SIEDLĘCIN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIERAKÓW

SIEWIERZ

SMOLEŃ

SOBKÓW

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA GÓRA

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STARY SĄCZ

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJÓW

SZAMOTUŁY

SZCZECIN

SZTUM

SZUBIN

SZYDŁÓW

SZYMBARK

ŚCINAWKA GÓRNA

ŚWIDWIN

ŚWIEBODZIN

ŚWIECIE n.WISŁĄ

ŚWIECIE k.LEŚNEJ

ŚWINY

TORUŃ

TORUŃ z.DYBÓW

TUCZNO

TYNIEC

UDÓRZ

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZYŻTOPÓR

UNIEJÓW

URAZ

WAŁBRZYCH z.KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.STARY KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.NOWY DWÓR

WARSZAWA z.KRÓLEWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

WĄBRZEŹNO

WENECJA

WĘGIERKA

WĘGORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIEŚ

WIERZBNA

WITKÓW

WLEŃ

WOJNOWICE

WOJSŁAWICE

WROCŁAW

WROCŁAW LEŚNICA

WYSZYNA

ZAGÓRZ

ZAGÓRZE ŚLĄSKIE

ZAŁUŻ

ZĄBKOWICE ŚLĄSKIE

ZBĄSZYŃ

ZŁOTORIA k.TORUNIA

ŹRÓDŁA

ŻAGAŃ

ŻARY

ŻELAZNO

ŻMIGRÓD


IMG BORDER=1 style=

ZAMEK RAJSKO, WIDOK OD WSCHODU



łaś­ci­wie tak do koń­ca nie wia­do­mo, jak to na­praw­dę by­ło z zam­kiem Raj­sko. Wed­ług o­pi­nii nie­któ­rych his­to­ry­ków śred­nio­wiecz­na wa­row­nia nig­dy w tym miej­scu nie pow­sta­ła; wed­ług in­nych - wręcz prze­ciw­nie - za­mek ist­niał i funk­cjo­no­wał ja­ko jed­na z gra­nicz­nych twierdz wcho­dzą­cych w skład his­to­rycz­ne­go Ok­rę­gu Kwi­sy. Zgod­nie z tra­dyc­ją - i tej wer­sji bę­dzie­my się trzy­mać - stał tu w śred­nio­wie­czu dwór myś­liw­ski, któ­ry w wy­ni­ku roz­bu­do­wy przek­ształ­co­ny zos­tał w wa­row­nię o naz­wie Niet­burg. Nie wia­do­mo, kto przy­ło­żył się do tej in­wes­ty­cji, ani kto tu­taj za­miesz­kał. Je­dy­ną, choć niez­byt wia­ry­god­ną wska­zów­ką mo­że być dla nas sta­re po­da­nie wy­mie­nia­ją­ce rau­brit­te­ra Job­sta von Kol­ditz ja­ko gos­po­da­rza Raj­ska, pro­wa­dzą­ce­go na tych te­re­nach peł­ne przy­gód roz­bój­ni­cze ży­cie. Obiekt praw­do­po­dob­nie znisz­czo­ny zos­tał w 1431 ro­ku przez hu­sy­tów prze­cho­dzą­cych tę­dy z wy­pra­wą łu­pież­czą na Gór­ne Łu­ży­ce, a nas­tęp­nie o­pusz­czo­ny po­padł w ru­i­nę.


ZAMEK RAJSKO NA KOLOROWYCH POCZTÓWKACH Z POCZĄTKU XX WIEKU


dro­dze­nie zam­ku po po­nad 400-let­nim in­ter­lu­dium nas­tą­pi­ło w dru­giej po­ło­wie XIX stu­le­cia za spra­wą właś­ci­cie­la le­żą­ce­go w po­bli­żu majątku w Bied­rzy­cho­wi­cach - włos­kie­go hra­bie­go Alek­san­dra von Mi­nu­to­li, wiel­kie­go mi­łoś­ni­ka, ko­lek­cjo­ne­ra i ko­ne­se­ra sztu­ki. W ro­ku 1863 ku­pił on sta­ry, zruj­no­wa­ny za­by­tek i w la­tach 1875-78 do­pro­wa­dził do je­go re­kon­struk­cji w sty­lu nad­reń­skie­go ne­o­go­ty­ku, wy­ko­rzys­tu­jąc do te­go ce­lu o­ry­gi­nal­ne de­ta­le ka­mien­nych skle­pień, sztu­ka­te­rii z pias­kow­ca i mar­mu­ru o­raz e­le­men­ty me­ta­lo­plas­ty­ki. Ca­łe za­ło­że­nie o po­wierz­chni u­żyt­ko­wej o­ko­ło 250 met­rów kwa­dra­to­wych zos­ta­ło o­to­czo­ne mu­rem, co na­da­wa­ło mu wy­gląd śred­nio­wiecz­ne­go za­ło­że­nia ob­ron­ne­go. U pod­nó­ża tych ro­man­tycz­nych ruin von Mi­nu­to­li zbu­do­wał ka­mien­ne schod­ki u­mo­żli­wia­ją­ce swo­bod­ne zej­ście na brzeg Kwi­sy. Wew­nątrz u­dos­tęp­nił zgro­ma­dzo­ną przez sie­bie bo­ga­tą ko­lek­cję szkieł i ce­ra­mi­ki we­nec­kiej, an­tycz­ne pu­cha­ry i dzba­ny, afry­kań­skie mas­ki, mi­li­ta­ria, me­ble o­raz ob­ra­zy tak zna­nych ar­tys­tów jak Al­brecht Du­rer, Pa­olo Ve­ro­ne­se czy Rem­brandt. W cza­sie re­wo­lu­cyj­nych roz­ru­chów w 1919 ro­ku Raj­sko zos­ta­ło za­ję­te i zde­mo­lo­wa­ne przez o­ko­licz­nych chło­pów - pod­czas tych burz­li­wych wy­da­rzeń za­gi­nę­ła część ko­lek­cji, zaś to, co uda­ło się u­ra­to­wać, prze­nie­sio­no do pa­ła­cu. Po śmier­ci hra­bie­go je­go cór­ka An­na von Pfeil w ro­ku 1925 na 30 lat wy­dzier­ża­wi­ła obiekt lu­boń­skie­mu od­dzia­ło­wi Ver­band Fur Deut­sche Ju­gend­her­ber­gen. Wy­ko­rzys­tu­jąc pro­jek­ty zgo­rze­lec­kie­go ar­chi­tek­ta Stan­ge do­ko­na­no ko­lej­nej je­go prze­bu­do­wy i po za­koń­cze­niu prac ot­war­to w Raj­sku schro­nis­ko naz­wa­ne Graf Jo­a­chim Pfeil-Ju­gend­her­ber­ge na pa­miąt­kę zmar­łe­go rok wcześ­niej hra­bie­go von Pfeil und Klein El­lguth, pod­róż­ni­ka i zna­ne­go ba­da­cza Af­ry­ki. Po 1945 ro­ku miej­sce to zos­ta­ło roz­gra­bio­ne i przez dłu­gi czas poz­ba­wio­ne o­pie­ki nisz­cza­ło. Po ro­ku 2010 za­mek z pry­wat­nej ini­cja­ty­wy od­bu­do­wa­no, a nas­tęp­nie za­a­dap­to­wa­no na luk­su­so­wy ho­tel.


GRAFIKA Z WIZERUNKAMI RAJSKA Z LAT 20. I 30. XX. WIEKU, Z PRAWEJ WEJŚCIE DO SCHRONISKA MŁODZIEŻOWEGOO



Gdy pew­ne­go dnia za­mek na­był Alek­san­der von Mi­nu­to­li, je­go his­tor­ia wzbo­ga­ci­ła się o no­wą o­po­wieść. Czło­wiek ten był zna­nym ko­ne­se­rem dzieł sztu­ki. Prze­mie­rza­jąc o­ko­li­cę nat­knął się na te in­te­re­su­ją­ce ru­i­ny i ku­pił je jesz­cze te­go sa­me­go dnia. Był rok 1863, Alek­san­der kil­ka lat skrzęt­nie od­na­wiał za­by­tek, aby przy­wró­cić mu daw­ną świet­ność. Kie­dy za­koń­czo­no pra­ce, Raj­sko ot­wo­rzy­ło pod­wo­je dla tu­rys­tów. Od­res­tau­ro­wa­ny za­mek był częs­to od­wie­dza­ny przez o­ko­licz­ną mło­dzież, gdyż moż­na by­ło tu wspa­nia­le wy­po­cząć. Zdro­we po­wiet­rze o­raz czys­ta wo­da przy­cią­ga­ły wie­lu lu­dzi. Pe­łen zach­wy­tu Alek­san­der pos­ta­no­wił do­bu­do­wać wie­żę, naj­wyż­szy punkt, z któ­re­go chciał po­dzi­wiać Po­gó­rze Izer­skie, pięk­ne je­zio­ro i mnós­two zie­le­ni. Naj­więk­szą cie­ka­wost­ką te­go niez­wyk­łe­go zam­czys­ka jest jed­nak tu­nel, któ­ry roz­cią­ga się od Raj­ska do pa­ła­cu w Bied­rzy­cho­wi­cach. Miał on słu­żyć no­we­mu właś­ci­cie­lo­wi do tran­spor­tu cen­nych skar­bów, któ­re zgro­ma­dził w cią­gu wie­lu lat. Dla bez­pie­czeń­stwa prze­no­sił je z pod­zie­mi do swo­jej re­zy­den­cji, któ­rą wcześ­niej na­był za nie­ba­ga­tel­ną kwo­tę. Pew­ne­go dnia poś­ród wieś­nia­ków wy­buch­ła e­pi­de­mia i nikt nie mógł jej zwal­czyć. Lu­dzie u­mie­ra­li, a me­dy­cy roz­kła­da­li bez­rad­nie rę­ce. Alek­san­der pos­ta­no­wił te­mu za­ra­dzić. W tu­ne­lu umieś­cił wszyst­kich cho­rych, aby za­ra­za się nie roz­przest­rze­ni­ła. Po­mysł o­ka­zał się sku­tecz­ny. Cho­ro­ba nie­dłu­go mi­nę­ła i aby już nie po­wró­ci­ła, pod­ziem­ne przej­ście na zaw­sze za­sy­pa­no ra­zem ze zmar­ły­mi. Nie­ba­wem Raj­sko zos­ta­ło roz­gra­bio­ne i po­pad­ło w ru­inę, zaś u­ro­czy pa­łac w Bied­rzy­cho­wi­cach za­cho­wał się do dziś w dob­rym sta­nie. Tu­tej­si miesz­kań­cy po­wia­da­ją, że w pa­ła­cu stra­szy, a o pół­no­cy wi­dać nie­kie­dy jas­ne świat­ła w ok­nach. Sły­chać też szep­ty i ję­ki, któ­re po­cho­dzą z wew­nętrz­nych ko­ry­ta­rzy. (...)

źródło: M. Świeży ZAMKI, TWIERDZE, WAROWNIE




WNĘTRZA SCHRONISKA MŁODZIEŻOWEGO NA ZAMKU W LATACH 30. XX WIEKU



amek w cha­rak­te­rys­tycz­nej XIX-wiecz­nej ro­man­tycz­nej for­mie wznie­sio­ny zos­tał z ła­ma­ne­go ka­mie­nia i wy­koń­czo­ny ceg­łą. Je­go do­mi­nan­tę sta­no­wi­ła smuk­ła pros­to­kąt­na wie­ża z plat­for­mą wi­do­ko­wą, na któ­rą pro­wa­dzi­ły wąs­kie, krę­te scho­dy. W ścia­nach wie­ży wy­ku­to ot­wo­ry 'strzel­ni­cze', do­dat­ko­wo w ścia­nie wschod­niej wmon­to­wa­no płyt­ki wy­kusz. Tuż o­bok bra­my wy­bu­do­wa­no dru­gą z wież, znacz­nie niż­szą, na­kry­tą da­chem stoż­ko­wym i uzu­peł­nio­ną o blan­ki. Po­mię­dzy ni­mi znaj­do­wał się ta­ras pro­wa­dzą­cy z bu­dyn­ku głów­ne­go przez póź­no­go­tyc­ki por­tal, po­cho­dzą­cy praw­do­po­dob­nie z jed­ne­go z koś­ciół­ków śląs­kich. Głów­ny dom zam­ko­wy u­sy­tu­o­wa­no w pół­noc­nej częś­ci za­ło­że­nia.


ZAMEK OD WSCHODU NA POCZTÓWCE Z 1928 ROKU



aj­sko po­ło­żo­ne jest na stro­mym, gra­ni­to­wo-gnej­so­wym wznie­sie­niu pra­we­go brze­gu Kwi­sy w jej prze­ło­mo­wym od­cin­ku mię­dzy je­zio­ra­mi Złot­nic­kim i Leś­niań­skim. Bu­dow­la ta ma cha­rak­ter wtór­ny, po­nie­waż jej współ­czes­na for­ma to prze­de wszyst­kim na­wią­za­nie do XIX-wiecz­nej re­kon­struk­cji, dla któ­rej pod­ło­żem by­ły re­lik­ty śred­nio­wiecz­nej wa­row­ni. Obec­nie funk­cjo­nu­je w niej obiekt ho­te­lo­wy na 10-18 osób wy­naj­mo­wa­ny tyl­ko ja­ko ca­łość, a ce­na wy­naj­mu co niek­tó­rych mo­że przy­pra­wić o zaw­rót gło­wy. Nie­wąt­pli­wie wpływ na re­pu­ta­cję te­go miej­sca mia­ła o­bec­ność zna­ne­go pio­sen­ka­rza i kom­po­zy­to­ra Ed Sheer­ana, któ­ry w 2018 ro­ku prze­by­wał przez kil­ka dni na zam­ku Raj­sko ba­wiąc z przy­ja­ciół­mi pod­czas pry­wat­nej wi­zy­ty w Pol­sce.


IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

FOTOGRAFIE DOKUMENTUJĄCE STAN RUIN PRZED REKONSTRUKCJĄ, 2004



amek stoi ukry­ty w le­sie po­mię­dzi wsia­mi Za­pus­ta a Boż­ko­wi­ce, nie­o­po­dal dro­gi pro­wa­dzą­cej z Leś­nej do Bied­rzy­cho­wic. Aby się do nie­go dos­tać na­le­ży przy wjeździe do Zapusty (ja­dąc od stro­ny Leś­nej) skrę­cić w pra­wo w dro­gę wy­ło­żo­ną be­to­no­wy­mi pły­ta­mi pro­wa­dzą­cą wprost pod zam­ko­wą bra­mę. W orien­ta­cji po­ma­ga nie­po­zor­ny dro­gow­skaz, któ­re­go o­bec­ny stan nie przys­toi do kla­sy ho­te­lu. Moż­na tu­taj dojść rów­nież szla­kiem tu­rys­tycz­nym wio­dą­cym wzdłuż brze­gu je­zio­ra z po­ło­żo­ne­go nie­o­po­dal oś­rod­ka wy­po­czyn­ko­we­go. (ma­pa zam­ków)




1. J. Lamparska: Tajemnice, zamki, podziemia, Asia Press 1999
2. R. Strzelewicz: Sztuczny zamek nad jeziorem, Sudety nr 10/2003
3. M. Świeży: Zamki, twierdze, warownie, Foto art. 2002



W pobliżu:
Leśna - zamek Czocha, 6 km
Świecie - ruina zamku książęcego XIVw., 9 km
Rząsiny - relikty zamku Podskale XIIIw., 10 km
Proszówka - ruina zamku piastowskiego Gryf XIIIw., 14 km





STRONA GŁÓWNA

tekst: 2004, 2019
fotografie: 2004, 2019
© Jacek Bednarek