STRONA GŁÓWNA

ZA GRANICĄ

MINIGALERIA

MAPKI

KSIĘGA GOŚCI

LITERATURA

KONTAKT
BARANÓW SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO ŚLĄSKIE

BĄKOWA GÓRA

BESIEKIERY

BĘDZIN

BIERUTÓW

BIESTRZYKÓW

BOBOLICE

BOBROWNIKI

BODZENTYN

BOLESTRASZYCE

BOLKÓW

BORYSŁAWICE ZAMKOWE

BROCHÓW

BRODNICA

BRZEG

BUKOWIEC

BYDLIN

BYSTRZYCA KŁODZKA

CHĘCINY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHANÓW

CIESZÓW

CIESZYN

CZARNY BÓR

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZĘSTOCHOWA

CZOCHA

CZORSZTYN

DĄBRÓWNO

DRZEWICA

DZIAŁDOWO

DZIERZGOŃ

FREDROPOL (KORMANICE)

GDAŃSK

GIŻYCKO

GLIWICE

GŁOGÓW

GNIEW

GNIEWOSZÓW Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZYŃ

GOŁAŃCZ

GOLCZEWO

GOŁUCHÓW

GOŚCISZÓW

GÓRA

GRODZIEC

GRÓDEK

GRUDZIĄDZ

GRZĘDY

GRZMIĄCA z.ROGOWIEC

INOWŁÓDZ

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZÓW

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO GÓRECKIE

KAMIENIEC ZĄBKOWICKI

KAMIENNA GÓRA

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

KĘTRZYN

KĘTRZYN - KOŚCIÓŁ

KIELCE

KLICZKÓW

KŁODZKO

KOŁO

KONARY

KONIN-GOSŁAWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KOŹMIN WLKP.

KÓRNIK

KRAKÓW

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTMĘT

KRASICZYN

KRĘPCEWO

KRUSZWICA

KRZYŻNA GÓRA

KRZYŻTOPÓR

KSIĄŻ WIELKI

KUROZWĘKI

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMIŃSKI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

ŁAGÓW

ŁĘCZYCA

ŁOWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAŁA NIESZAWKA

MIĘDZYLESIE

MIĘDZYRZECZ

MIRÓW

MOKRSKO

MOSZNA

MSTÓW

MUSZYNA

MYŚLENICE

NAMYSŁÓW

NIEDZICA

NIDZICA

NIEMCZA

NIEPOŁOMICE

NOWY SĄCZ

NOWY WIŚNICZ

ODRZYKOŃ

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJCÓW

OLEŚNICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OŁAWA

OŁDRZYCHOWICE KŁODZKIE

OPOCZNO

OPOLE GÓRKA

OPOLE OSTRÓWEK

OPORÓW

OSSOLIN

OSTRĘŻNIK

OSTRÓDA

OSTRÓW LEDNICKI

OTMUCHÓW

PABIANICE

PANKÓW

PASTUCHÓW

PIESKOWA SKAŁA

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

PIOTRKÓW-BYKI

PIOTROWICE ŚWIDNICKIE

PŁAKOWICE

PŁOCK

PŁONINA

PŁOTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POŁCZYN-ZDRÓJ

POZNAŃ

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZÓWKA z.GRYF

PRZEMYŚL

PRZEWODZISZOWICE

PSZCZYNA

PYZDRY

RABSZTYN

RACIĄŻEK

RADŁÓWKA

RADOM

RADZIKI DUŻE

RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROGÓW OPOLSKI

ROŻNÓW ZAMEK DOLNY

ROŻNÓW ZAMEK GÓRNY

RYBNICA

RYBNICA LEŚNA

RYCZÓW

RYDZYNA

RYTWIANY

RZĄSINY

SANDOMIERZ

SANOK

SIEDLĘCIN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIERAKÓW

SIEWIERZ

SMOLEŃ

SOBKÓW

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA GÓRA

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STARY SĄCZ

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJÓW

SZAMOTUŁY

SZCZECIN

SZTUM

SZUBIN

SZYDŁÓW

SZYMBARK

ŚCINAWKA GÓRNA

ŚWIDWIN

ŚWIEBODZIN

ŚWIECIE n.WISŁĄ

ŚWIECIE k.LEŚNEJ

ŚWINY

TORUŃ

TORUŃ z.DYBÓW

TUCZNO

TYNIEC

UDÓRZ

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZYŻTOPÓR

UNIEJÓW

URAZ

WAŁBRZYCH z.KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.STARY KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.NOWY DWÓR

WARSZAWA z.KRÓLEWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

WĄBRZEŹNO

WENECJA

WĘGIERKA

WĘGORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIEŚ

WIERZBNA

WITKÓW

WLEŃ

WOJNOWICE

WOJSŁAWICE

WROCŁAW

WROCŁAW LEŚNICA

WYSZYNA

ZAGÓRZ

ZAGÓRZE ŚLĄSKIE

ZAŁUŻ

ZĄBKOWICE ŚLĄSKIE

ZBĄSZYŃ

ZŁOTORIA k.TORUNIA

ŹRÓDŁA

ŻAGAŃ

ŻARY

ŻELAZNO

ŻMIGRÓD


IMG BORDER=1 style=

XIV-WIECZNA SUSZARNIA SŁODU, ALBO STODOŁA, ALBO SPICHLERZ NA ZAMKU ŚREDNIM
WYKONANA W 2002 ROKU FOTOGRAFIA POSIADA JUŻ WARTOŚĆ HISTORYCZNĄ, PONIEWAŻ W 2007 ROKU BUDYNEK TEN ULEGŁ ZAWALENIU



amek w Po­krzyw­nie zbu­do­wał za­kon krzy­żac­ki praw­do­po­dob­nie w la­tach 30. XIII wie­ku, choć w opi­nii nie­któ­rych his­to­ry­ków pierw­sze za­bu­do­wa­nia w tym miej­scu wznieś­li cys­ter­si. W po­cząt­ko­wej fa­zie funk­cjo­no­wa­nia miał on for­mę pry­mi­tyw­nej drew­nia­no-ziem­nej for­ta­li­cji o­kreś­la­nej mia­nem En­gel­sberg - Mons An­ge­lo­rum (Gó­ra Anio­łów). Z ro­ku 1278 po­cho­dzą in­for­ma­cje o pierw­szym kom­tu­rze Po­krzyw­na, Hen­ry­ku Bra­ban­tu­sie i przy­pusz­czal­nie pod je­go ad­mi­nis­tra­cją roz­po­czę­to in­wes­ty­cję zwią­za­ną z bu­do­wą znacz­nie więk­sze­go, mu­ro­wa­ne­go za­ło­że­nia. Ze wzglę­dów bez­pie­czeń­stwa w pierw­szej ko­lej­noś­ci przys­tą­pio­no do sta­wia­nia mu­rów ob­wo­do­wych, a nas­tęp­nie do ko­lej­nych frag­men­tów mu­ru suk­ce­syw­nie dos­ta­wia­no wew­nętrz­ną za­bu­do­wę. Pra­ce te za­ję­ły bu­dow­ni­czym blis­ko pół wie­ku. Po­krzyw­no peł­ni­ło funk­cję sie­dzi­by kom­tur­stwa do ro­ku 1416, do śmier­ci os­tat­nie­go kom­tu­ra Fry­de­ry­ka von Zol­lern; póź­niej wa­row­nię i przy­le­ga­ją­cy do niej fol­wark włą­czo­no do wój­tos­twa w Ro­goź­nie. Na zam­ku En­gel­sberg prze­by­wał od­tąd tyl­ko za­kon­ny piw­ni­czy (Kel­ler­mei­ster) za­rzą­dza­ją­cy miej­sco­wym bro­wa­rem i gos­po­dar­stwem rol­nym.


BRAMA PROWADZĄCA DO DAWNEGO ZAMKU W POKRZYWNIE, FOTOGRAFIA 1906


BRAMA WJAZDOWA W XX-LECIU MIĘDZYWOJENNYM


ie­co wcześ­niej, bo kil­ka mie­się­cy przed bit­wą pod Grun­wal­dem ten nie­wiel­ki pod wzglę­dem or­ga­ni­za­cyj­nym i te­ry­to­rial­nym zes­pół o­bron­ny mógł posz­czy­cić się znacz­nym za­pa­sem mo­bi­li­za­cyj­nym, przy­go­to­wa­nym z myś­lą o to­czą­cej się już woj­nie. W spi­żar­niach kon­wen­tu trzy­ma­no wów­czas m.in. 16 be­czek śle­dzi, 2 becz­ki dor­szy, 3000 poł­ci mię­sa, 6000 se­rów, 44 becz­ki so­li i kil­ka ton zbo­ża. Na te­re­nie kom­tu­rii dla pot­rzeb Za­ko­nu ho­do­wa­no 180 sztuk byd­ła, 240 świń, 1600 owiec o­raz o­ko­ło 400 ko­ni, w tym kil­ka­naś­cie bo­jo­wych. W po­rów­na­niu do moż­li­woś­ci a­pro­wi­za­cyj­nych sy­tu­a­cja o­bron­na zam­ku wy­glą­da­ła już o wie­le skrom­niej - w zbro­jow­ni znaj­do­wa­ły się za­led­wie 24 pan­ce­rze, 38 heł­mów i 24 ku­sze. Po bit­wie, w któ­rej zgi­nął kom­tur Po­krzyw­na Bur­chard von Wo­bec­ke, wa­row­nię zdo­by­ły woj­ska pol­skie, ale już w nas­tęp­nym ro­ku zna­laz­ła się ona po­now­nie we wła­da­niu Krzy­ża­ków. Usu­nęli oni szko­dy spo­wo­do­wa­ne pol­ską o­ku­pa­cją twier­dzy i przys­tą­pi­li do roz­bu­do­wy jej sys­te­mu o­bron­ne­go, na po­trze­by któ­rej za­ku­pio­no du­że iloś­ci że­la­za i wap­na o­raz 14 ty­się­cy ce­gieł. Włas­noś­cią Za­ko­nu po­zos­ta­wał o­biekt do wy­bu­chu woj­ny trzy­nas­to­let­niej w 1454 ro­ku, kie­dy za­ję­ły go zbun­to­wa­ne od­dzia­ły Związ­ku Prus­kie­go. Na mo­cy po­ro­zu­mień dru­gie­go po­ko­ju to­ruń­skie­go w ro­ku 1466 Pok­rzy­wno wraz z ca­łą zie­mią cheł­miń­ską zos­ta­ło przy­łą­czo­ne do Pol­ski i aż do pierw­sze­go roz­bio­ru w 1772 ro­ku by­ło sie­dzi­bą pol­skich sta­ros­tów. W 1611 spło­nę­ła zam­ko­wa ka­pli­ca, któ­rą czte­ry la­ta póź­niej od­bu­do­wał ów­czes­ny sta­ros­ta Lud­wik Mor­tęs­ki. Oko­ło ro­ku 1630 na te­re­nie wa­row­ni za­miesz­ka­ły sios­try nor­ber­tan­ki z Żu­ko­wa. Nie­dłu­go po­tem Szwe­dzi zdo­by­li i spa­li­li za­mek, a ka­pli­cę spro­fa­no­wa­li. I choć póź­niej po­now­nie go od­bu­do­wa­no, to gmach ten już nig­dy nie wró­cił do kon­dy­cji sprzed lat. Za rzą­dów władz prus­kich na wpół zruj­no­wa­ną bu­dow­lę sprze­da­no nie­ja­kie­mu Key­se­ro­wi, któ­ry roz­po­czął jej wy­bu­rza­nie z przez­na­cze­niem na bu­do­wę dro­gi. Dzia­ła­nia te wpraw­dzie zos­ta­ły wstrzy­ma­ne po in­ter­wen­cji bis­ku­pa cheł­miń­skie­go Ba­ie­ra, ale już w 1789 ro­ku wi­chu­ra częś­cio­wo znisz­czy­ła ka­pli­cę, co da­ło pre­tekst do kon­ty­nu­o­wa­nia roz­biór­ki. W 1934 pol­skie wła­dze kon­ser­wa­tor­skie uz­na­ły ru­i­ny za za­by­tek, jed­nak­że w 1965 ro­ku prze­bu­do­wa dro­gi do­pro­wa­dzi­ła do wy­bu­rze­nia za­bu­do­wań przy­le­ga­ją­cych do po­łud­nio­wej par­tii mu­rów. Pierw­sze pra­ce za­bez­pie­cza­ją­ce pod­ję­to w ro­ku 1967.


WIDOK OD WSCHODU NA PRZEDBRAMIE I WIEŻĘ BRAMNĄ, STAN Z 1967 ROKU



a­mek w Po­krzyw­nie na­le­ży do naj­star­szych krzy­żac­kich za­ło­żeń o­bron­nych na zie­mi cheł­miń­skiej. W je­go rzu­cie wi­docz­na jest za­leż­ność od wa­run­ków to­po­gra­ficz­nych i roz­pla­no­wa­nia wcześ­niej­sze­go gro­du. Bu­dow­lę wznie­sio­no na wzgó­rzu o­to­czo­nym z trzech stron wo­da­mi rzecz­ki Ma­ru­szy i bez­imien­ne­go wąs­kie­go stru­mie­nia. Wzgó­rze są­sia­do­wa­ło z trak­tem pro­wa­dzą­cym z po­blis­kie­go Ra­dzy­nia do Gru­dzią­dza, co pod­no­si­ło stra­te­­gicz­ną ro­lę wa­row­ni. Zes­pół skła­dał się z zam­ku właś­ci­we­go o­raz dwóch u­sy­tu­o­wa­nych od pół­noc­ne­go wscho­du przed­zam­czy. Za­mek gór­ny, za­ło­żo­ny na pla­nie nie­re­gu­lar­ne­go sied­mio­bo­ku, wznie­sio­ny zos­tał z ce­gły i gła­zów na­rzu­to­wych za­pra­wio­nych wap­nem. Skła­dał się on z pię­ciu lub sześ­ciu skrzy­deł i wie­ży bram­nej. Wjazd na je­go te­ren pro­wa­dził przez u­moc­nio­ne pod­zam­cze, most zwo­dzo­ny o­raz u­bez­pie­cza­ną mu­ro­wa­nym przed­bra­miem basz­tę bram­ną. Skrzyd­ło wschod­nie zaj­mo­wa­ły po­miesz­cze­nia re­pre­zen­ta­cyj­ne: re­fek­tarz i ka­pi­tu­larz. W obręb­ie zam­ku kon­wen­tu­al­ne­go mieś­ci­ły się rów­nież: dor­mi­to­rium, in­fir­me­ria dla sta­rych i cho­rych bra­ci, łaź­nia, pie­kar­nia, spi­żar­nia o­raz kuch­nia. Od po­łud­nio­we­go wscho­du przy­le­gał do do­mu miesz­kal­ne­go za­cho­wa­ny o­bec­nie do wy­so­koś­ci ko­ro­ny mu­rów dru­giej kon­dyg­na­cji bu­dy­nek bram­ny z iz­bą wrot­ne­go. Pod­zam­cze wew­nętrz­ne, zwa­ne też zam­kiem śred­nim, od­se­pa­ro­wa­ne by­ło od zew­nątrz fo­są z mos­tem zwo­dzo­nym i mu­ra­mi ob­wo­do­wy­mi, w któ­rych cią­gu być mo­że wzno­si­ła się wie­ża bram­na. Przes­trzeń tą zaj­mo­wa­ły bu­dyn­ki miesz­kal­ne i gos­po­dar­cze, bro­war o­raz częś­cio­wo za­cho­wa­ny do dziś du­ży, trój­kon­dyg­na­cyj­ny bu­dy­nek (spi­chlerz, sto­do­ła, su­szar­nia sło­du?) ze strzel­ni­ca­mi na zew­nątrz i w kie­run­ku pod­zam­czy. Na wschód od zam­ku śred­nie­go mieś­ci­ło się pod­zam­cze zew­nętrz­ne - za­ło­żo­ny na pla­nie nie­re­gu­lar­nym roz­leg­ły zes­pół, w któ­re­go ob­ręb­ie u­miej­sco­wio­no do­dat­ko­we za­bu­do­wa­nia gos­po­dar­cze.


PLAN ZAMKU WYSOKIEGO WG C. STEINBRECHTA


PLAN ZAMKU W POKRZYWNIE, DIE BAU- UND KUNSTDENKMAELER DES KREISES GRAUDENZ, 1894:
1. ZAMEK WYSOKI, 2. PODZAMCZE WEWNĘTRZNE, 3. PODZAMCZE ZEWNĘTRZNE



o cza­sów współ­czes­nych za­cho­wa­ły się znacz­ne par­tie mu­rów pod­zam­czy, cha­rak­te­rys­tycz­ny, zre­kon­stru­o­wa­ny XIV-wiecz­ny os­tro­łu­ko­wy por­tal wjaz­do­wy, sta­no­wią­cy nieg­dyś czo­ło dłu­gie­go przed­bra­mia, oraz ru­i­na spich­rza/sto­do­ły. W zie­mi przy pół­noc­nym mu­rze zam­ku śred­nie­go wi­docz­na jest skle­pio­na piw­ni­ca (częś­cio­wo za­sy­pa­na), na któ­rej jesz­cze w la­tach 60-ych XX wie­ku stał bu­dy­nek miesz­kal­ny. W obręb­ie zam­ku gór­ne­go przetr­wa­ła wie­ża bram­na, po­zos­ta­łoś­ci przed­bra­mia i mu­rów skrzyd­ła wschod­nie­go o­raz pół­noc­ne­go, a tak­że skrom­ne frag­men­ty mu­rów po­zos­ta­łych skrzy­deł. Pod ni­mi za­cho­wa­ły się po­łą­czo­ne ze so­bą skle­pio­ne piw­ni­ce. Lus­tra­cja kró­lew­ska z 1765 stwier­dzi­ła ist­nie­nie mu­ro­wa­nych tu­ne­li: ...są też i lo­chy mu­ro­wa­ne [...] przez kil­ko­ro staj wzdłuż dla po­trzeb­nych na­on­czas wo­ju­ją­cych Krzy­ża­ków wy­ciecz­ki w niek­tó­rych miej­scach zruj­no­wa­ne wiel­ce za­pad­łe, w dru­gich zaś jesz­cze do­bre. Po­ło­że­nie tu­ne­li jest o­bec­nie niez­na­ne.


IMG BORDER=1 style=

RUINA ZMAKU WYSOKIEGO WIOSNĄ I LATEM GINIE W OKUPUJĄCEJ JĄ ZIELENI



u­i­na znaj­du­je się w rę­kach pry­wat­nych i nisz­cze­je. Stoi ona po le­wej stro­nie dro­gi pro­wa­dzą­cej do Gru­dzią­dza (ma­pa zam­ków)





1. W. Antkowiak, P. Lamparski: Zamki i strażnice krzyżackie..., Graffiti BC 1999
2. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
3. M. Haftka: Zamki krzyżackie w Polsce, 1999
4. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
5. R. Sypek: Zamki i obiekty warowne Państwa Krzyżackiego, Agencja CB 2000


IMG BORDER=1 style=

GOTYCKI PORTAL BRAMNY PROWADZĄCY NA ZAMEK ŚREDNI


W pobliżu:
Radzyń Chełmiński - ruina zamku komturów krzyżackich XIII/XIVw., 7 km
Grudziądz - pozostałości zamku komturów krzyżackich XIIIw., 10 km
Rogoźno - ruina zamku krzyżackiego XIIIw., 15 km
Wąbrzeźno - pozostałości zamku biskupiego XIVw., 20 km



STRONA GŁÓWNA

tekst: 2002
fotografie: 2002
© Jacek Bednarek