*** RUINA ZAMKU KRZY涉CKIEGO W 名IECIU ***


.

STRONA G紟NA

ZA GRANIC

GALERIA

MAPY

KONTAKT

SHIRO & BASIA

名IECIE

ruina zamku komtur闚 krzy瘸ckich

ZAMEK W 名IECIU

DZIEJE ZAMKU

OPIS ZAMKU

ZWIEDZANIE


P

ierw­szym za­這­瞠­niem ob­ron­nym na te­re­nie wsp馧­czes­ne­­go 安ie­cia by gr鏚 ksi­膨t po­mor­skich, usy­tu­o­wa­ny praw­do­po­dob­nie na nad­wi­la­skich sto­kach zwa­nych Dia­bel­ski­mi G­ra­mi. Funk­cjo­no­wa on w tym miej­scu przy­pusz­czal­nie do ro­ku 1243, by nas­t瘼­nie de­cyz­j ksi­cia 安i­to­pe­ka II zos­ta prze­nie­sio­nym na p馧­wy­sep po­這­穎­ny nis­ko w wid­豉ch rzek: Wis­造 o­raz Wdy, co mo­g這 by kon­sek­wen­cj zdo­by­cia przez Krzy­瘸­k闚 w grud­niu 1242 ro­ku po­blis­kie­go gro­du w Sar­to­wi­cach. Wbrew pla­nom do­w鏚­c闚 za­kon­nych, kt­rzy zbroj­ny­mi pod­jaz­da­mi sta­ra­li si nie do­pu­ci do re­a­li­za­cji ksi­輳­cej in­wes­ty­cji, uda­這 si j u­ko­czy i przez ko­lej­ne 60 lat po­t篹­na jak na 闚­czes­ne stan­dar­dy wa­row­nia s逝­篡­豉 za re­zy­den­cj w豉d­cy, pias­tu­j帷 na­wet przez pe­wien ok­res funk­cj sto­li­cy XIII-wiecz­ne­go Po­mo­rza.




WIDOK ZAMKU OD STRONY POΣDNIOWEJ W LATACH 60. XX WIEKU I OBECNIE

W

1308 ro­ku Krzy­瘸­cy zdo­by­li Gda雟k roz­po­czy­na­j帷 tym wy­da­rze­niem ok­res nie­po­dziel­ne­go pa­no­wa­nia na Po­mo­rzu Wschod­nim. Po za­j­ciu Tcze­wa w sier­pniu 1309 ro­ku przys­t­pi­li oni do zdobywania 安iecia - je­dy­ne­go ju wte­dy pol­skie­go gro­du w tym re­gio­nie. Ob­l­瞠­niem do­wo­dzi mistrz kra­jo­wy prus­ki Hen­ryk von Plot­zke, na­to­miast w鈔鏚 ob­ro­c闚 zna­le­li si dwaj bra­tan­ko­wie W豉­dys­豉­wa υ­kiet­ka, ksi­輳­ta Prze­mys­豉w i Ka­zi­mierz, a tak­瞠 ry­cer­stwo pol­skie i po­mor­skie pod do­w鏚z­twem Bo­gu­mi­豉 Lesz­czy­ca. Gr鏚 by do­brze u­moc­nio­ny, wi璚 o­bok kla­sycz­nych me­tod obl篹niczych ob­le­ga­j­cy pr­bo­wa­li r闚­no­cze­nie sto­so­wa roz­gryw­ki psy­cho­lo­gicz­ne: Wzni鏀­szy na wprost gro­du szu­bie­ni­ce za­po­wie­dzie­li ksi­輳­tom Prze­mys­豉­wo­wi i Ka­zi­mie­rzo­wi, oraz in­nym ry­ce­rzom bro­ni­cym zam­ku, 瞠 po zdo­by­ciu wa­row­ni, co ich zda­niem mo­g這 nas­t­pi la­da dzie, uka­rz ich szu­bie­ni­c, je­li gro­du nie wy­da­dz. I by tym wi­cej nas­tra­szy ob­ro­c闚 gro­du, co­dzien­nie wie­sza­li dwu, trzech lub wi­cej schwy­ta­nych we wsi.



ZAMEK NA SZTYCHU E. DAHLBERGA Z DZIEx S. PUFENDORFA "DE REBUS A CAROLO GUSTAVO GESTIS", 1656

T

a­ki wi­dok na ni­kim jed­nak nie ro­bi wi瘯­sze­go wra­瞠­nia, przy okrop­no­ciach wie­k闚 鈔ed­nich nie sta­no­wi te 瘸d­nej na­der ok­rut­nej at­rak­cji, nie przy­ni鏀 wi璚 o­cze­ki­wa­nych re­zul­ta­t闚. Ob­l­瞠­nie trwa­這 na­dal. R闚­no­wa­g si za­k堯­ci do­pie­ro sa­bo­ta jed­ne­go z ob­ro­c闚, An­drze­ja Ced­ro­wi­cza, kt­ry prze­ku­pio­ny krzy­瘸c­kim z這­tem prze­ci­na sznu­ry kusz o­raz psu­je i 豉­mie ca­造 ryn­sztu­nek wo­jen­ny. Mistrz o­raz ca­貫 woj­sko u­cie­szo­ne t no­wi­n z wi瘯­sz od­wa­g za­bie­ra si do zdo­by­wa­nia wa­row­ni. Zbu­do­waw­szy wie­瞠 prze­wy­sza­j­ce wa­造 gro­du, mistrz pod­su­n掖 je w je­go s­siedz­two od tej stro­ny, z kt­rej gr鏚 ten nie jest ob­la­ny rze­k, i wi­dz帷, 瞠 jest bez­piecz­ny od po­cis­k闚 - co zresz­t pot­wier­dzi­這 do­wiad­cze­nie - za­cz掖 a­ta­ko­wa ci庵­造­mi, sil­ny­mi sztur­ma­mi. Sy­tu­a­cja ob­l­穎­nych sta­豉 si do te­go stop­nia z豉, 瞠 o­ba­wia­j帷 si o w豉s­ne lo­sy po co­raz bar­dziej praw­do­po­dob­nym u­pad­ku o­bro­ny za­war­li oni z Krzy­瘸­ka­mi uk­豉d o ho­no­ro­wej ka­pi­tu­la­cji. Pod ko­niec wrze­nia Bo­gu­mi wraz z ry­cer­stwem o­pu­ci bez­piecz­nie 安ie­cie i po­kor­nie u­da si do Pol­ski.



PLAN ZAMKU W XVII WIEKU, "DE REBUS A CAROLO GUSTAVO GESTIS"

K

om­tur­stwo w 安ie­ciu za­這­穎­no praw­do­po­dob­nie we wrze­niu 1317 ro­ku. Je­go pierw­szym zwierz­chni­kiem by Diet­rich von Lich­ten­hein. Po­cz徠­ko­wo g堯w­n sie­dzi­b kom­tu­ra sta­no­wi gr鏚 zdo­by­ty na ksi­ciu po­mor­skim, jed­nak ju o­ko­這 ro­ku 1335 闚­czes­ny kom­tur Kon­rad von Bru­ning­sheim roz­po­cz掖 mu­ro­wa­nie no­we­go zam­ku kon­wen­tu­al­ne­go. Pra­ce za­sad­ni­cze pro­wa­dzi w la­tach 1344-50 kom­tur Gun­ter von Ho­hen­stein i mi­mo, i da­t ko­ca bu­do­wy us­ta­la si na la­ta ok. 1350, to in­wes­ty­cje na zam­ku ci庵­n­造 si prak­tycz­nie jesz­cze do ko­ca XIV wie­ku, o czym 鈍iad­czy za­pis w in­wen­ta­rzu kom­tu­rii z 1392 m­wi­cy o du­瞠j pro­duk­cji ma­ter­ia­堯w bu­dow­la­nych. Wa­row­nia w 安ie­ciu u­wa­瘸­na by­豉 w tam­tych cza­sach za klu­czo­w w sys­te­mie ob­ron­nym po­逝d­nio­wej gra­ni­cy krzy­瘸c­kie­go Po­mo­rza Gda­skie­go, a kom­tur­stwo 鈍iec­kie na­le­瘸­這 do naj­bar­dziej wp造­wo­wych w ca­造m Pa­stwie Za­kon­nym - je­go rocz­ny przy­ch鏚 w ok­re­sie naj­wi瘯­szej pros­pe­ri­ty wy­no­si o­ko­這 4000 grzy­wien. W 1396 ro­ku za­mek wy­po­sa­穎­ny by w 5 dzia i 400 o這­wia­nych po­cis­k闚, 2 du­瞠 bom­bar­dy z 48 ka­mien­ny­mi ku­la­mi, 120 in­ne ka­mien­ne ku­le o­raz 4 wor­ki pro­chu. W ro­ku 1411 doz­bro­jo­no go w 8 r璚z­nych pu­szek, 3 ta­ra­ni­ce, 5 dzia i 5 be­czek pro­chu. W ar­se­na­le znaj­do­wa­這 si po­nad­to 150 kusz i 15 ty­si­cy be­t闚, kom­tur­ia dys­po­­no­wa­豉 te 58 ko­mi. O stra­te­gicz­nym zna­cze­niu twier­dzy mo­瞠 鈍iad­czy fakt, 瞠 ju w 1377 ro­ku wy­po­sa­穎­no j w bro pal­n; by to wte­dy dru­gi chro­no­lo­gicz­nie krzy­瘸c­ki za­mek (po Li­pie­ku), kt­re­mu do­w鏚z­two za­fun­do­wa­這 t tech­no­lo­gicz­n no­win­k.



PANORAMA 名IECIA W XVIII WIEKU, Z PRAWEJ WIE涉 ZAMKU

P

od­czas wiel­kiej woj­ny z Pol­sk (1409-11) funk­cj kom­tu­ra 安ie­cia pe­ni Hen­ryk von Pla­uen. W okre­sie bez­po­red­nio pop­rze­dza­j­cym bit­w pod Grun­wal­dem w re­jo­nie mias­ta o­pe­ro­wa od­dzia pol­ski pod do­w鏚z­twem Ja­na Brzo­zo­g這­we­go, kt­ry 5 lip­ca 1410 po­ko­na w jed­nej z po­ty­czek for­ma­cj za­kon­n k豉­d帷 tru­pem m.in. pi­ciu ry­ce­rzy bra­ci. Przy­pusz­czal­nie zbroj­na ak­tyw­no嗆 te­go nie­wiel­kie­go od­dzia­逝 mia­造 wp造w na sp騧­nie­nie si von Pla­ue­na na po­le bit­wy grun­wal­dzkiej, co nie tyl­ko by mo­瞠 poz­wo­li­這 mu o­ca­li 篡­cie, ale te ot­wo­rzy­這 dro­g do dal­szych a­wan­s闚 i zasz­czy­t闚. Na wie嗆 o wiel­kim po­bi­ciu czym pr­dzej wy­ru­szy on do Mal­bor­ka, or­ga­ni­zu­j帷 na miej­scu sku­tecz­n ob­ro­n sto­li­cy przed trium­fu­j­cy­mi woj­ska­mi Ja­gie­造. Dziel­na i zde­cy­do­wa­na pos­ta­wa kom­tu­ra zos­ta­豉 do­ce­nio­na przez kon­went, kt­ry w 1410 ro­ku mia­no­wa go wiel­kim mis­trzem za­ko­nu, nas­t瘼­c tra­gicz­nie zmar­貫­go Ul­ric­ha von Jun­gin­ge­na. Sam za­mek w 安ie­ciu, do­wo­dzo­ny w zas­t瘼­stwie przez Mi­cha­豉 Kuch­mei­ste­ra - r闚­nie przysz­貫­go wiel­kie­go mis­trza - po­dob­nie jak sto­貫cz­ny Mal­bork pod­czas tej woj­ny nie ska­pi­tu­lo­wa, a woj­ska pol­skie za­do­wo­li si mu­sia­造 za­j­ciem mias­ta, nad kt­rym za­rz康 ob­j掖 sta­ros­ta byd­gos­ki Do­bies­豉w Pu­cha­豉. W wy­ni­ku u­re­gu­lo­wa po­ko­jo­we­go trak­ta­tu to­ru­skie­go z 1411 ro­ku za­kon zrzek si zie­mi do­brzy­skiej i 痂u­dzi, ale ca­貫 Po­mo­rze, w tym r闚­nie 安ie­cie po­zos­ta­這 w r­kach krzy­瘸c­kich. Dzia­豉­nia wo­jen­ne w gra­ni­cach kom­tu­rii mia­造 miej­sce r闚­nie pod­czas wy­pra­wy wojsk hu­syc­kich i pol­skich na Po­mo­rze Gda­skie w 1433 ro­ku. Za­mek nie by w闚­czas zdo­by­wa­ny, ale fakt wy­na­j­cia do je­go ob­ro­ny pol­skich ma­ry­na­rzy, kt­rzy sta­no­wi­li dwie trze­cie za­這­gi, sp­dza sen z po­wiek kom­tu­ra Hen­ry­ka Mar­scha­li­ka po­dej­rze­wa­j­ce­go, 瞠 wspom­nia­ni ma­ry­na­rze ch皻­niej by­li­by u ka­ce­rzy (hu­sy­t闚) ni tu­taj.



ZAMEK W 名IECIU, "DIE BAU- UND KUNSTDENKMALER DER KREISE...", 1887


Pro­ble­my kad­ro­we Krzy­瘸­k闚 o­ka­za­造 si du­穎 po­wa­niej­sze w chwi­li, kie­dy sku­pi­豉 si na nich nie­ch耩 ze stro­ny sta­nu miesz­cza­skie­go ob­wi­nia­j­ce­go za­kon o nad­u­篡­wa­nie w豉­dzy i roz­bu­cha­ny fis­ka­lizm. W przed­dzie wy­bu­chu woj­ny trzy­nas­to­let­niej, na po­cz徠­ku stycz­nia 1454 ro­ku w 安ie­ciu prze­by­wa­這 tyl­ko pi­ciu bra­ci za­kon­nych i pi皻­na­cie os鏏 s逝­by. Kom­tur Er­chard von Gans­ro­de uzna w闚­czas sy­tu­a­cj za na ty­le po­wa­n, 瞠 spa­ko­wa skar­biec i wy­je­cha do Mal­bor­ka, sk康 nig­dy ju nie wr­ci. Si­造 zwi您­ko­we pod do­w鏚z­twem Ot­to­na Mach­wi­ca, Ja­na z Turz­nic i Jan­ka z Tar­go­wis­ka roz­po­cz­造 ob­l­瞠­nie zam­ku 6 lu­te­go i nies­pe­na po dw鏂h ty­god­niach od­nios­造 spo­dzie­wa­ny suk­ces; zm­czo­na za­這­ga 19 lu­te­go zg這­si­豉 go­to­wo嗆 ka­pi­tu­la­cji. Nas­t瘼­ne­go dnia kom­tur do­mo­wy w za­mian za gwa­ran­cje nie­ty­kal­no­ci prze­ka­za wa­row­ni w r­ce do­w鏚­c闚 pol­skich, a ci za od­da­li j pod o­pie­k bis­ku­pa w這c­豉w­skie­go.

Po pi­ciu mie­si­cach wzgl璠­ne­go spo­ko­ju 10 lip­ca 1454 gru­pa za­ci篹­nych z Gnie­wu pod roz­ka­za­mi kom­tu­ra gniew­skie­go Han­sa Rem­chin­ge­na do­ko­na­豉 nies­po­dzie­wa­ne­go na­jaz­du na mias­to za­bi­ja­j帷 bur­mist­rza i bio­r帷 w nie­wo­l miesz­czan o­raz re­zy­du­j­ce tam pol­skie ry­cer­stwo. Krzy­瘸­cy zre­zyg­no­wa­li w闚­czas ze sztur­mu na za­mek i bio­r帷 ze so­b je­c闚 pow­r­ci­li do Gnie­wu. Wa­row­ni dzier­瘸­wi w tym cza­sie wo­je­wo­da brzes­ki Mi­ko­豉j Szar­lej­ski i pod­ko­mo­rzy dob­rzy­ski Jan Ko­cie­lec­ki. P騧­niej przesz­豉 ona w ra­mach kr­lew­skiej na­gro­dy w r­ce czes­kie­go na­jem­ni­ka Ol­drzy­cha Czer­won­ki, kt­ry roz­po­cz掖 kon­tro­l 瞠g­lu­gi na Wi­le, co po­wa­nie u­de­rzy­這 w tran­spor­ty krzy­瘸c­kie i za­pew­ne sta­這 si przy­czy­n dra­ma­tycz­nych wy­da­rze no­cy z 10 na 11 lis­to­pa­da 1460. Wte­dy to li­cz­cy czter­dzie­ci sze嗆 o­s鏏 od­dzia pod roz­ka­za­mi Cze­cha Ber­nar­da Szum­bor­skie­go prze­p造­n掖 Wis­喚 i z po­mo­c prze­ku­pio­ne­go war­tow­ni­ka wdar si po li­nie na mu­ry, sk康 szyb­ko zdo­by za­mek wy­so­ki i wie­輳.

Od­siecz na­desz­豉 pi耩 dni p騧­niej od lo­jal­nych Pol­sce To­ru­nian, kt­rzy przy­by­li w licz­bie osiem­dzie­si­ciu zbroj­nych pod wo­dz bur­mist­rza Ja­na von Loe. Ten nie­wiel­ki od­dzia nie wys­tar­czy jed­nak do po­ko­na­nia Krzy­瘸­k闚 i w prze­ci­gu kil­ku nas­t瘼­nych mie­si­cy roz­r鏀 si on do po­t篹­nej for­ma­cji, fi­nan­so­wa­nej g堯w­nie z pie­ni­dzy miesz­czan to­ru­skich, dla kt­rych po­ko­na­nie Niem­c闚 oz­na­cza­這 ko­niec k這­po­t闚 z tran­spor­tem to­wa­r闚 na Wi­le. Po sze­ciu mie­si­cach bez­sku­tecz­nych pr鏏 zdo­by­cia zam­ku w czer­wcu 1461 ro­ku Po­la­kom u­da­這 si wy­ko­na pod­kop pod mu­ra­mi i za­j望 wa­row­ni - w r­kach krzy­瘸c­kich po­zos­ta­wa­豉 jed­nak wie­瘸 g堯w­na, z kt­rej Krzysz­tof Skopp pro­wa­dzi o­bro­n a do 16 pa­dzier­ni­ka. Po 11-mie­si璚z­nym ob­l­瞠­niu wy­g這­dzo­na i tra­pio­na cho­ro­ba­mi za­這­ga ska­pi­tu­lo­wa­豉. Jej miej­sce za­j­li miesz­cza­nie, usi­逝­j­cy w ten spo­s鏏 za­pew­ni so­bie zwrot kosz­t闚 wo­jen­nej wy­pra­wy, ob­li­cza­nych przez nich na 5000 grzy­wien (tj. r闚­no­war­to嗆 o­ko­這 1 to­ny sreb­ra).


ZAMEK W 名IECIU, "DIE BAU- UND KUNSTDENKMALER DER KREISE...", 1887

P

o pod­pi­sa­niu po­ro­zu­mie II po­ko­ju to­ru­skie­go w 1466 ro­ku mias­to zna­laz­這 si w gra­ni­cach Rze­czy­pos­po­li­tej, a wa­row­ni po­dzie­lo­no na dwie stre­fy: pod­zam­cze za­j­造 woj­ska pol­skie, na­to­miast za­mek wy­so­ki po­zos­ta w r­kach w豉dz mias­ta To­ru­nia, kt­re od­da­造 go kr­lo­wi Zyg­mun­to­wi I do­pie­ro po sp豉­ce­niu za­leg­造ch po­bo­r闚, co nas­t­pi­這 w ro­ku 1520. 安ie­cie pe­ni­這 od­t康 funk­cj sie­dzi­by kr­lew­skich sta­ros­t闚. Je­den z nich - Je­rzy Ko­no­pac­ki Dru­gi do­ko­na w po­這­wie XVI stu­le­cia nie­wiel­kiej prze­bu­do­wy ob­ron­ne­go za­這­瞠­nia, uzys­ku­j帷 wcze­niej za­pew­nie­nie, 瞠 po­nie­sio­ne z te­go ty­tu­逝 na­k豉­dy zos­ta­n wli­czo­ne w dzier­瘸­w. Z prze­pro­wa­dzo­nej w 1565 ro­ku lus­tra­cji do­wia­du­je­my si, 瞠 za­mek po­bie­ra od mias­ta co­rocz­n o­p豉­t w wy­so­ko­ci 109 flo­re­n闚, 16 gro­szy o­raz 6 fe­ni­g闚. Dla po­r闚­na­nia: rocz­na pen­sja pod­sta­ros­ty wy­no­si­豉 a 40 flo­re­n闚, pi­sa­rza 30, a s逝­膨­ce­go za­led­wie 8 flo­re­n闚.



RUINA NA FOTOGRAFII Z 1880 ROKU

O

k­res na­jaz­d闚 szwedz­kich przy­pad na cza­sy, kie­dy sta­ros­two 鈍iec­kie pod­le­ga­這 kr­lo­wej Ma­rii Lud­wi­ce. Na po­cz徠­ku pa­dzier­ni­ka 1655 ro­ku ge­ne­ra Hen­ryk Horn roz­bi pod mias­tem czte­ry huf­ce pos­po­li­te­go ru­sze­nia, wzi掖 do nie­wo­li pol­sk pie­cho­t i za­j掖 za­mek, kt­ry og­niem i pro­cha­mi pod­mi­no­wa i mu­r闚 nad­w徠­li. Po woj­nach ze Szwec­j wa­row­nia nie wr­ci­豉 ju do daw­nej 鈍iet­no­ci. Pod­czas pro­wa­dzo­nej w 1665 ro­ku lus­tra­cji za­pi­sa­no, 瞠 za­mek przez Szwe­d闚 zruj­no­wa­ny i wew­n徠rz spa­lo­ny tak, 瞠 tyl­ko mu­ry zos­ta­造, a nad ka­pli­c i ryn­ta­rzem dach z造 i dziu­ra­wy. By­造 pod zam­kiem cha­逝­py, w kt­rych rze­mie郵­ni­cy miesz­ka­li i p豉­ci­li do zam­ku na 鈍. Mar­ci­na po flo­re­n闚 10. Te­raz te cha­逝­py zni鏀 nie­przy­ja­ciel i pro­went za­gi­n掖. Pod ko­niec XVIII wie­ku ob­iekt pe­ni ju tyl­ko funk­cje miesz­kal­ne, a cz窷 po­miesz­cze wy­ko­rzys­ty­wa­no ja­ko ma­ga­zy­ny so­li. Z po­cz徠­kiem nas­t瘼­ne­go stu­le­cia na po­le­ce­nie w豉dz prus­kich roz­po­cz­豉 si roz­bi鏎­ka zam­ko­wych skrzy­de, pow­strzy­ma­na de­cyz­j Fry­de­ry­ka Wil­hel­ma II, kt­ry za­in­te­re­so­wa­ny lo­sem wa­row­ni na­ka­za za­prze­sta­nie tych prac. W la­tach 1843-45 od­no­wio­no wie­輳 g堯w­n.



SCENKA RODZAJOWA U PODN荅A ZAMKU, POCZT紟KA Z POCZ﹗KU XX WIEKU

RESTAURACJA ZAMKOWA, 1920

N

a po­cz徠­ku XX wie­ku bez­po­red­nie s­siedz­two wa­row­ni przez­na­czo­no pod miej­skie te­re­ny re­kre­a­cyj­ne: od po­逝d­nia przy­go­to­wa­no bo­is­ko, a od p馧­no­cy wy­bu­do­wa­no przys­ta spor­t闚 wod­nych. Na zam­ku funk­cjo­no­wa­豉 res­tau­ra­cja, na­to­miast w 1929 ro­ku roz­po­cz­豉 w nim dzia­豉l­no嗆 fir­ma me­blar­ska nie­ja­kie­go B豉­chow­skie­go. Pod ko­niec II woj­ny 鈍ia­to­wej pod­czas walk o wyz­wo­le­nie mias­ta po­cisk ar­ty­le­ryj­ski usz­ko­dzi wie­輳, wy­ry­wa­j帷 dwa z­by kre­ne­la­瘸 i cz窷­cio­wo nisz­cz帷 p馧­noc­n po­wierz­chni wal­ca. Kre­ne­la wpraw­dzie od­bu­do­wa­no w la­tach pi耩­dzie­si­tych, ale przez ko­lej­ne dwie de­ka­dy za­mek po­zos­ta­wa bez ja­kiej­kol­wiek o­pie­ki. W ro­ku 1970 roz­po­cz­造 si naj­po­wa­niej­sze od cza­s闚 鈔ed­nio­wie­cza pra­ce bu­dow­la­ne. Pod­czas re­no­wa­cji 1970-75 pod­wy­szo­no mu­ry, zwie­czo­no je gan­ka­mi strzel­ni­czy­mi - po­這­穎­no te strop, cho nie u­da­這 si od­two­rzy o­ry­gi­nal­nej wer­sji da­chu. Od­bu­do­wa­no basz­t p馧­noc­no-wschod­ni, od­two­rzo­no cy­lin­drycz­n klat­k scho­do­w, po­sta­wio­no r闚­nie pie­ce z ka­na­豉­mi, kt­ry­mi p造­n­這 cie­p貫 po­wiet­rze pod po­sadz­k. W dal­szym e­ta­pie prac wy­pe­nio­no wyr­wy w mu­rach, a sta­r zu­篡­t ce­g喚 zas­t­pio­no za­byt­ko­w ce­g陰 go­tyc­k, wy­ko­na­no stro­py we wn皻­rzu wie­篡 i niez­b璠­n sto­lar­k, od­two­rzo­no frag­men­ty mu­r闚 o­bron­nych.




STAN RUIN W LATACH 30. I 40. XX WIEKU

C

z窷cio­wo od­res­tau­ro­wa­ny gmach pr­bo­wa­no za­a­dap­to­wa dla po­trzeb kul­tu­ral­nych. Jesz­cze na po­cz徠­ku lat 80. or­ga­ni­zo­wa­no tu­taj r騜­ne im­pre­zy ma­so­we dla miesz­ka­c闚, z cza­sem jed­nak nie u­篡t­ko­wa­ny ob­iekt po­now­nie pod­u­pad, sta­j帷 si mek­k dla nar­ko­ma­n闚, kt­rzy w je­go wn皻­rzach u­rz­dzi­li so­bie me­li­n. Po ro­ku 1989 co drgn­這 - w za­rz­dza­nych przez OKSiR mu­rach roz­po­cz­to or­ga­ni­zo­wa­nie kon­cer­t闚, fes­ty­n闚, wys­taw, a na­wet mszy dla cz這n­k闚 klu­bu AA. W 1997 ro­ku po­ja­wi si no­wy dzier­瘸w­ca, re­a­li­zu­j帷 "am­bit­ny" po­mys wy­ko­rzys­ta­nia sta­rej wa­row­ni ja­ko plat­for­my dla dys­ko­tek i kon­cer­t闚 dis­co­po­lo. Mias­to jed­nak szyb­ko roz­wi­za­這 z nim u­mo­w i po kr鏒­kim re­mon­cie udo­st瘼­ni­這 za­by­tek dla ru­chu tu­rys­tycz­ne­go, co na­st­pi­這 w czerw­cu 2002 ro­ku.



ZAMEK PO CZ呇CIOWEJ ODBUDOWIE, WIDOK OD WSCHODU


DZIEJE ZAMKU

OPIS ZAMKU

ZWIEDZANIE


N

a bu­do­w zam­ku wa­row­ne­go o­bra­no wznie­sie­nie na le­wym brze­gu Wis­造, tu przy uj­軼iu do niej rze­ki Wdy. Aby wzmoc­ni o­bron­no嗆 za­這­瞠­nia Krzy­瘸­cy prze­su­n­li ko­ry­to Wdy, kie­ru­j帷 jej wo­dy wzd逝 p馧­noc­nych mu­r闚 bu­dow­li. Za­mek po­sta­wio­no z ce­g造 na ka­mien­nej pod­mu­r闚­ce na pla­nie kwad­ra­tu o bo­ku o­ko­這 51 met­r闚, z czte­re­ma o­kr庵­造­mi basz­ta­mi na na­ro­瘸ch wy­su­ni­ty­mi przed li­co mu­r闚 kur­ty­no­wych. P馧­noc­ne skrzyd­這 wznie­sio­no ja­ko bu­dy­nek jed­no­trak­to­wy i tr鎩­kon­dyg­na­cyj­ny, kry­j帷 go czte­ro­spa­do­wym da­chem. Re­pre­zen­ta­cyj­ne kom­na­ty mie­ci­造 si na je­go pi皻­rze. Cz窷 wschod­ni zaj­mo­wa­豉 ka­pli­ca 鈍. Ka­ta­rzy­ny o d逝­go­軼i o­ko­這 23 i sze­ro­ko­ci 9 met­r闚. Bocz­ne 軼ia­ny ka­pli­cy mia­造 trzy pa­ry wy­so­kich o­kien (jest to ce­cha cha­rak­te­rys­tycz­na zam­k闚 kon­wen­tu­al­nych), po­mi­dzy kt­ry­mi za­wie­szo­no 37 逝­k闚 przy­po­mi­na­j­cych o sta­貫j go­to­wo­ci bo­jo­wej ry­ce­rzy za­kon­nych. W za­chod­niej cz窷­ci pi皻­ra mie­ci si ka­pi­tu­larz, czy­li g堯w­na sa­la zam­ko­wa o d逝­go­ci 21 me­tr闚 i sied­miu oknach roz­miesz­czo­nych w u­k豉­dzie wzo­ro­wa­nym na ka­pli­cy. Par­ter skrzy­d豉 p馧­noc­ne­go wy­ko­rzys­ty­wa­no ja­ko po­miesz­cze­nia gos­po­dar­cze, w tym pie­kar­ni i ma­ga­zyn zbo­穎­wy, a na pod­da­szu po­pro­wa­dzo­no obron­ne gan­ki dla stra­篡.




ELEWACJA POΣDNIOWA I P茛NOCNA SKRZYDx P茛NOCNEGO NA RYCYINACH C. STEINBRECHTA
"DIE ORDENSBURGEN DER HOCHMEISTERZEIT IN PREUSSEN"


SKRZYDΜ P茛NOCNE ZAMKU W 名IECIU, STAN W 2010 ROKU

S

krzyd­這 wschod­nie by­這 r闚­nie tr鎩­kon­dyg­na­cyj­ne. Po­mi­ja­j帷 piw­ni­ce, na je­go par­te­rze mie­ci­豉 si s這­dow­nia i bro­war, na­to­miast pi皻­ro zaj­mo­wa­造 dor­mi­to­rium, kuch­nia o­raz zbro­jow­nia. Spor­na wy­da­je si kwes­tia skrzy­de: za­chod­nie­go i po­逝d­nio­we­go. Dzi nie po­zos­ta­造 ju po nich 瘸d­ne 郵a­dy i cz窷 his­to­ry­k闚 pre­zen­tu­je po­gl康, 瞠 w ich miej­scu sta­造 je­dy­nie mu­ry kur­ty­no­we. Wed­逝g przed­wo­jen­ne­go ba­da­cza Con­ra­da Stein­brech­ta bu­dyn­ki te jed­nak ist­nia­造: w skrzyd­le za­chod­nim mie­ci si mia­豉 iz­ba kon­wen­tu, miesz­ka­nie kom­tu­ra i po­k鎩 szat­ne­go, na­to­miast pi皻­ro do­mu po­逝d­nio­we­go mia w ca­這­ci zaj­mo­wa re­fek­tarz. Nie­za­le­nie od te­go, czy bu­dyn­ki te w rze­czy­wis­to­ci fun­kcjo­no­wa­造, ich mu­ry zew­n皻rz­ne (lub mu­ry kur­tyn - patrz ryc. E. Dahl­ber­ga) li­czy­造 co naj­mniej 13 met­r闚 wy­so­ko­ci i wy­po­sa­穎­ne by­造 w trzy rz­dy w御­kich go­tyc­kich okien.



PLAN ZAMKU WG C. STEINBRECHTA: 1. ZAMEK WYSOKI, 2. MI犵ZYMURZE, 3. PODZAMCZE, 4. MOST, 5. RZEKA WDA

W

yso­ka na 34,5 met­ra wie­瘸 g堯w­na wzmac­nia­豉 obro­n wa­row­ni, s逝­篡­豉 do ob­ser­wa­cji te­re­nu, syg­na­li­za­cji op­tycz­nej, sta­no­wi­豉 os­tat­ni punkt o­po­ru dla u­przy­wi­le­jo­wa­nej gru­py o­bro­c闚, mie­ci­這 si w niej r闚­nie wi­zie­nie. W dol­nych par­tiach bu­dow­li znaj­du­j si cz窷­cio­wo za­sy­pa­ne pod­zie­mia, po­這­穎­ne po­ni­瞠j po­zio­mu rze­ki Wdy. 字ed­ni­ca bu­dow­li wy­no­si 10,2 met­ra, a je­dy­ne do niej wej­軼ie znaj­du­je si na wy­so­ko­ci 13 met­r闚 i wie­dzie przez skrzyd­這 p馧­noc­ne zam­ku. Wie­瘸 li­czy czte­ry po­陰­czo­ne spi­ral­ny­mi scho­da­mi ko­mo­ry wew­n皻rz­ne o sze­ro­ko­ci o­ko­這 4 met­r闚, z kt­rych wy­r騜­nia si kom­na­ta naj­wy­瞠j po­這­穎­na, gdzie wy­mu­ro­wa­no ko­mi­nek s逝­膨­cy stra­篡 w okre­sie zi­mo­wym. Wszyst­kie po­miesz­cze­nia u­lo­ko­wa­no po­wy­瞠j wej­軼ia, po­ni­瞠j nie­go za znaj­do­wa­豉 si pus­ta przest­rze o g喚­bo­ko­ci 13 met­r闚 pe­ni­ca funk­cj lo­chu. Szczyt pier­wot­nie kry­ty by da­chem sto­ko­wym, ale – jak g這­si tra­dy­cja - us­kar­瘸­no si, 瞠 wiatr zry­wa da­ch闚­ki i przy­pusz­czal­nie w p騧­nym 鈔ed­nio­wie­czu sto­瞠k za­st徙­io­no kre­ne­la­瞠m z nad­wie­szo­ny­mi na krok­szty­nach p馧­ko­li­cie skle­pio­ny­mi ma­chi­ku­豉­mi. Jest to ty­po­wo w這s­kie roz­wi­za­nie i pow­sta­這 ono za­pew­ne ju za pol­skich po­rz康­k闚 w mie­軼ie. W ro­ku 1866 dos­trze­穎­no, 瞠 wie­瘸 po­chy­li­豉 si o 45 cen­ty­met­r闚 w stro­n p馧­noc­no-za­chod­ni. Obec­nie prze­chy ten wzr鏀 do o­ko­這 p馧 me­tra.



WEJ列IE DO WIE玆 ZE SKRZYDx P茛NOCNEGO ORAZ JEDNO Z JEJ WN邛RZ


WIDOKI Z WIE玆 ZAMKOWEJ: NA ZACH笈 (KO列I茛 PW. 名. BISKUPA M犴ZENNIKA) I NA POΣDNIE (PANORAMA MIASTA CHEΚNO)


DZIEJE ZAMKU

OPIS ZAMKU

ZWIEDZANIE


Z

daw­ne­go zam­ku pa­n闚 krzy­瘸c­kich do na­szych cza­s闚 za­cho­wa­這 si cz窷­cio­wo od­bu­do­wa­ne skrzyd­這 p馧­noc­ne z wie­膨 i frag­men­tem basz­ty p馧­noc­no-wschod­niej. Ze skrzyd­豉 wschod­nie­go przetr­wa­造 je­dy­nie prze­skle­pio­ne po­miesz­cze­nia piw­nicz­ne, oca­la­造 tak­瞠 dol­ne par­tie wszyst­kich po­zo­sta­造ch baszt o­­­raz kr鏒­kie od­cin­ki mu­r闚 ob­wo­do­wych. Za­by­tek znaj­du­je si pod opie­k O鈔od­ka Kul­tu­ry, Spor­tu i Re­kre­a­cji w 安ie­ciu. Uwaga: ze wzgl­du na pro­wa­dzo­ne pra­ce re­mon­to­we za­mek po­zo­sta­je zam­kni­ty przy­naj­mniej do ko­ca 2022 roku.




WN邛RZA SKRZYDx P茛NOCNEGO, STAN PRZED REMONTEM


DOJAZD


D

o 安ie­cia ko­le­j naj­豉t­wiej dos­ta si przez Las­ko­wi­ce Po­mor­skie, gdzie za­trzy­mu­j si po­ci­gi pos­piesz­ne, a nas­t瘼­nie au­to­bu­sem PKS. Po wyj­軼iu z dwor­ca au­to­bu­so­we­go na­le­篡 skr­ci w pra­wo w ul. Woj­ska Pol­skie­go i po przej­軼iu o­ko­這 jed­ne­go ki­lo­met­ra jesz­cze raz w pra­wo (b­dzie dro­gow­skaz) w ul. Mic­kie­wi­cza, a da­lej pros­to w d馧 a do rze­ki Wdy. Tu za mos­tem od­bi­ja w le­wo grun­to­wa dro­ga, kt­ra pro­wa­dzi bez­po­red­nio do zam­ku. Zmo­to­ry­zo­wa­ni zmu­sze­ni s po­je­cha jesz­cze ka­wa­貫k pros­to ul. Mos­to­w i skr­ci tu za ogr鏚­ka­mi dzia­ko­wy­mi. Pod zam­kiem nowy, du­篡 par­king (przy ul. Zam­ko­wej). (ma­pa zam­k闚 wo­je­w鏚z­twa)






LITERATURA


1. M. Haftka: Zamki krzy瘸ckie w Polsce, 1999
2. I. T. Kaczy雟cy: Zamki w Polsce p馧nocnej i 鈔odkowej, Muza SA 1999
3. J. Kami雟ki: Zamek wodny w 安ieciu, Wydawnictwo PWR 2003
4. L. Kajzer, J. Salm, S. Ko這dziejski: Leksykon zamk闚 w Polsce, Arkady 2001


ZAMEK W 名IECIU W TRAKCIE REMONTU (2021), WIDOK OD ZACHODU



W pobli簑:
Che軛no - relikty zamku krzy瘸ckich mistrz闚 krajowych z XIII w., 8 km
Gr鏚ek - relikty zamku krzy瘸ckiego z XIV w., 18 km
Lipieniek - relikty zamku krzy瘸ckiego z XIV w., 25 km
Papowo Biskupie - ruina zamku krzy瘸ckiego z XIII w., 25 km
Grudzi康z - relikty zamku krzy瘸ckiego z XIII w., 30 km
Nowy Jasieniec - ruina zamku krzy瘸ckiego z XIV w., 30 km




POWR紘

STRONA G紟NA

tekst: 2004
fotografie: 2010, 2021
© Jacek Bednarek