STRONA G紟NA

ZA GRANIC

MINIGALERIA

MAPKI

KSI癿A GO列I

LITERATURA

KONTAKT
BARAN紟 SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO 印﹖KIE

B…OWA G紑A

BESIEKIERY

B犵ZIN

BIERUT紟

BIESTRZYK紟

BOBOLICE

BOBROWNIKI

BODZENTYN

BOLESTRASZYCE

BOLK紟

BORYSxWICE ZAMKOWE

BROCH紟

BRODNICA

BRZEG

BUKOWIEC

BYDLIN

BYSTRZYCA KΜDZKA

CH犴INY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHAN紟

CIESZ紟

CIESZYN

CZARNY B紑

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZ邘TOCHOWA

CZOCHA

CZORSZTYN

D、ROWA

D、R紟NO

DRZEWICA

DZIAΑOWO

DZIERZGO

FREDROPOL (KORMANICE)

GDA垶K

GI玆CKO

GLIWICE

GΜG紟

GNIEW

GNIEWOSZ紟 Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZY

GOx哸Z

GOLCZEWO

GOΣCH紟

GO列ISZ紟

G紑A

GRODZIEC

GR笈EK

GRUDZI.Z

GRZ犵Y

GRZMI。A z.ROGOWIEC

INOW笈Z

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZ紟

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO G紑ECKIE

KAMIENIEC Z、KOWICKI

KAMIENNA G紑A

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

K邛RZYN

K邛RZYN - KO列I茛

KIELCE

KLICZK紟

KΜDZKO

KOΜ

KONARY

KONIN-GOSxWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KO映IN WLKP.

K紑NIK

KRAK紟

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTM邛

KRASICZYN

KR襾CEWO

KRUSZWICA

KRZY烤A G紑A

KRZY狼OP紑

KSI* WIELKI

KUROZW艼I

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMI垶KI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

xG紟

犴ZYCA

ΜWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAx NIESZAWKA

MI犵ZYLESIE

MI犵ZYRZECZ

MIR紟

MOKRSKO

MOSZNA

MST紟

MUSZYNA

MY印ENICE

NAMYS紟

NIDZICA

NIEDZICA

NIEMCZA

NIEMODLIN

NIEPOΜMICE

NOWY S。Z

NOWY WI吉ICZ

ODRZYKO

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJC紟

OLE吉ICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OxWA

OΑRZYCHOWICE KΜDZKIE

OPOCZNO

OPOLE G紑KA

OPOLE OSTR紟EK

OPOR紟

OSSOLIN

OSTR坒NIK

OSTR笈A

OSTR紟 LEDNICKI

OTMUCH紟

PABIANICE

PANK紟

PASTUCH紟

PIESKOWA SKAx

PIOTRK紟 TRYBUNALSKI

PIOTRK紟-BYKI

PIOTROWICE 名IDNICKIE

PxKOWICE

PΜCK

PΜNINA

PΜTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POzZYN-ZDR粑

POZNA

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZ紟KA z.GRYF

PRZEMY印

PRZEWODZISZOWICE

PSZCZYNA

PYZDRY

RABSZTYN

RACI*EK

RAD紟KA

RADOM

RADZIKI DU浩

RADZY CHEΚI垶KI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROG紟 OPOLSKI

RO烤紟 ZAMEK DOLNY

RO烤紟 ZAMEK G紑NY

RYBNICA

RYBNICA LE吉A

RYCZ紟

RYDZYNA

RYTWIANY

RZ﹖INY

SANDOMIERZ

SANOK

SIEDL犴IN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIERAK紟

SIEWIERZ

SMOLE

SOBK紟

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA G紑A

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STARY S。Z

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJ紟

SZAMOTUΧ

SZCZECIN

SZTUM

SZUBIN

SZYD紟

SZYMBARK

列INAWKA G紑NA

名IDWIN

名IEBODZIN

名IECIE n.WISㄐ

名IECIE k.LE吉EJ

名INY

TORU

TORU z.DYB紟

TUCZNO

TYNIEC

UD紑Z

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZY狼OP紑

UNIEJ紟

URAZ

WAyRZYCH z.KSI*

WAyRZYCH z.STARY KSI*

WAyRZYCH z.NOWY DW紑

WARSZAWA z.KR粌EWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

W、RZE昧O

WENECJA

W癿IERKA

W癿ORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIE

WIERZBNA

WITK紟

WLE

WOJNOWICE

WOJSxWICE

WROCxW

WROCxW LE吉ICA

WYSZYNA

ZAG紑Z

ZAG紑ZE 印﹖KIE

ZAΣ

Z、KOWICE 印﹖KIE

ZB﹖ZY

ZΜTORIA k.TORUNIA

昱笈x

涉GA

涉RY

浩LAZNO

烘IGR笈


IMG BORDER=1 style=

ZAMEK KOMTUR紟 KRZY涉CKICH W 名IECIU, WIDOK OD POΣDNIOWEGO WSCHODU



ierw­szym za­這­瞠­niem ob­ron­nym na te­re­nie wsp馧­czes­ne­­go 安ie­cia by gr鏚 ksi­膨t po­mor­skich, usy­tu­o­wa­ny praw­do­po­dob­nie na nad­wi­la­skich sto­kach zwa­nych Dia­bel­ski­mi G­ra­mi. Funk­cjo­no­wa on w tym miej­scu przy­pusz­czal­nie do ro­ku 1243, by nas­t瘼­nie de­cyz­j ksi­cia 安i­to­pe­ka II zos­ta prze­nie­sio­nym na p馧­wy­sep po­這­穎­ny nis­ko w wid­豉ch rzek: Wis­造 o­raz Wdy, co mo­g這 by kon­sek­wen­cj zdo­by­cia przez Krzy­瘸­k闚 w grud­niu 1242 ro­ku po­blis­kie­go gro­du w Sar­to­wi­cach. Wbrew pla­nom do­w鏚­c闚 za­kon­nych, kt­rzy zbroj­ny­mi pod­jaz­da­mi sta­ra­li si nie do­pu­ci do re­a­li­za­cji ksi­輳­cej in­wes­ty­cji, uda­這 si j u­ko­czy i przez ko­lej­ne 60 lat po­t篹­na jak na 闚­czes­ne stan­dar­dy wa­row­nia s逝­篡­豉 za re­zy­den­cj w豉d­cy, pias­tu­j帷 na­wet przez pe­wien ok­res funk­cj sto­li­cy XIII-wiecz­ne­go Po­mo­rza.


ZAMEK NA SZTYCHU E. DAHLBERGA Z DZIEx S. PUFENDORFA DE REBUS A CAROLO GUSTAVO GESTIS, 1656


1308 ro­ku Krzy­瘸­cy zdo­by­li Gda雟k roz­po­czy­na­j帷 tym wy­da­rze­niem ok­res nie­po­dziel­ne­go pa­no­wa­nia na Po­mo­rzu Wschod­nim. Po za­j­ciu Tcze­wa w sier­pniu 1309 przys­t­pi­li oni do zdobywania 安iecia - je­dy­ne­go ju wte­dy pol­skie­go gro­du w tym re­gio­nie. Ob­l­瞠­niem do­wo­dzi mistrz kra­jo­wy prus­ki Hen­ryk von Plot­zke, na­to­miast w鈔鏚 ob­ro­c闚 zna­le­li si dwaj bra­tan­ko­wie W豉­dys­豉­wa υ­kiet­ka, ksi­輳­ta Prze­mys­豉w i Ka­zi­mierz, a tak­瞠 ry­cer­stwo pol­skie i po­mor­skie pod do­w鏚z­twem Bo­gu­mi­豉 Lesz­czy­ca. Gr鏚 by do­brze u­moc­nio­ny, wi璚 o­bok kla­sycz­nych me­tod obl篹niczych ob­le­ga­j­cy pr­bo­wa­li r闚­no­cze­nie sto­so­wa roz­gryw­ki psy­cho­lo­gicz­ne: Wzni鏀­szy na wprost gro­du szu­bie­ni­ce za­po­wie­dzie­li ksi­輳­tom Prze­mys­豉­wo­wi i Ka­zi­mie­rzo­wi, oraz in­nym ry­ce­rzom bro­ni­cym zam­ku, 瞠 po zdo­by­ciu wa­row­ni, co ich zda­niem mo­g這 nas­t­pi la­da dzie, uka­rz ich szu­bie­ni­c, je­li gro­du nie wy­da­dz. I by tym wi­cej nas­tra­szy ob­ro­c闚 gro­du, co­dzien­nie wie­sza­li dwu, trzech lub wi­cej schwy­ta­nych we wsi. Ta­ki wi­dok ni­ko­go jed­nak spe­cjal­nie nie wzru­sza, przy ok­rop­no­ciach wie­k闚 鈔ed­nich nie sta­no­wi te 瘸d­nej na­der ok­rut­nej at­rak­cji, nie przy­ni鏀 wi璚 o­cze­ki­wa­nych re­zul­ta­t闚. Ob­l­瞠­nie trwa­這 na­dal. R闚­no­wa­g si za­k堯­ci do­pie­ro sa­bo­ta jed­ne­go z ob­ro­c闚, An­drze­ja Ced­ro­wi­cza, kt­ry prze­ku­pio­ny krzy­瘸c­kim z這­tem prze­ci­na sznu­ry kusz o­raz psu­je i 豉­mie ca­造 ryn­sztu­nek wo­jen­ny. Mistrz o­raz ca­貫 woj­sko u­cie­szo­ne t no­wi­n z wi瘯­sz od­wa­g za­bie­ra si do zdo­by­wa­nia wa­row­ni. Zbu­do­waw­szy wie­瞠 prze­wy­sza­j­ce wa­造 gro­du, mistrz pod­su­n掖 je w je­go s­siedz­two od tej stro­ny, z kt­rej gr鏚 ten nie jest ob­la­ny rze­k, i wi­dz帷, 瞠 jest bez­piecz­ny od po­cis­k闚 - co zresz­t pot­wier­dzi­這 do­wiad­cze­nie - za­cz掖 a­ta­ko­wa ci庵­造­mi, sil­ny­mi sztur­ma­mi. Sy­tu­a­cja ob­l­穎­nych sta­豉 si do te­go stop­nia z豉, 瞠 o­ba­wia­j帷 si o w豉s­ne lo­sy po co­raz bar­dziej praw­do­po­dob­nym u­pad­ku o­bro­ny za­war­li oni z Krzy­瘸­ka­mi uk­豉d o ho­no­ro­wej ka­pi­tu­la­cji. Pod ko­niec wrze­nia Bo­gu­mi wraz z ry­cer­stwem o­pu­ci bez­piecz­nie 安ie­cie i po­kor­nie u­da si do Pol­ski.


PANORAMA MIASTA Z POCZ﹗KU XIX WIEKU, Z PRAWEJ WIE涉 ZAMKOWA


om­tur­stwo w 安ie­ciu za­這­穎­no praw­do­po­dob­nie we wrze­niu 1317 ro­ku. Je­go pierw­szym zwierz­chni­kiem by Diet­rich von Lich­ten­hein. Po­cz徠­ko­wo g堯w­n sie­dzi­b kom­tu­ra sta­no­wi gr鏚 zdo­by­ty na ksi­ciu po­mor­skim, jed­nak ju o­ko­這 ro­ku 1335 闚­czes­ny kom­tur Kon­rad von Bru­ning­sheim roz­po­cz掖 mu­ro­wa­nie no­we­go zam­ku kon­wen­tu­al­ne­go. Pra­ce za­sad­ni­cze pro­wa­dzi w la­tach 1344-50 kom­tur Gun­ter von Ho­hen­stein i mi­mo, i da­t ko­ca bu­do­wy us­ta­la si na la­ta o­ko­這 1350, to in­wes­ty­cje na zam­ku ci庵­n­造 si prak­tycz­nie jesz­cze do ko­ca XIV wie­ku, o czym 鈍iad­czy za­pis w in­wen­ta­rzu kom­tu­rii z 1392 m­wi­cy o du­瞠j pro­duk­cji ma­ter­ia­堯w bu­dow­la­nych. Wa­row­nia w 安ie­ciu u­wa­瘸­na by­豉 w tam­tych cza­sach za klu­czo­w w sys­te­mie ob­ron­nym po­逝d­nio­wej gra­ni­cy krzy­瘸c­kie­go Po­mo­rza Gda­skie­go, a kom­tur­stwo 鈍iec­kie na­le­瘸­這 do naj­bar­dziej wp造­wo­wych w ca­造m Pa­stwie Za­kon­nym - je­go rocz­ny przy­ch鏚 w ok­re­sie naj­wi瘯­szej pros­pe­ri­ty wy­no­si o­ko­這 4000 grzy­wien. W 1396 ro­ku za­mek wy­po­sa­穎­ny by w 5 dzia i 400 o這­wia­nych po­cis­k闚, 2 du­瞠 bom­bar­dy z 48 ka­mien­ny­mi ku­la­mi, 120 in­ne ka­mien­ne ku­le o­raz 4 wor­ki pro­chu. W ro­ku 1411 doz­bro­jo­no go w 8 r璚z­nych pu­szek, 3 ta­ra­ni­ce, 5 dzia i 5 be­czek pro­chu. W ar­se­na­le znaj­do­wa­這 si po­nad­to 150 kusz i 15 ty­si­cy be­t闚, kom­tur­ia dys­po­­no­wa­豉 te 58 ko­mi. O stra­te­gicz­nym zna­cze­niu twier­dzy mo­瞠 鈍iad­czy fakt, 瞠 ju w 1377 ro­ku wy­po­sa­穎­no j w bro pal­n; by to wte­dy dru­gi chro­no­lo­gicz­nie krzy­瘸c­ki za­mek (po Li­pie­ku), kt­re­mu do­w鏚z­two za­fun­do­wa­這 t tech­no­lo­gicz­n no­win­k.

MAΜ ZGRABNY WIZERUNEK RUIN ZAMKOWYCH NA POLSKIEJ LITOGRAFII OPUBLIKOWANY W 1843 ROKU


od­czas wiel­kiej woj­ny z Pol­sk (1409-1411) funk­cj kom­tu­ra 安ie­cia pe­ni Hen­ryk von Pla­uen. W ok­re­sie bez­po­red­nio pop­rze­dza­j­cym bit­w pod Grun­wal­dem w re­jo­nie mias­ta o­pe­ro­wa od­dzia pol­ski pod do­w鏚z­twem Ja­na Brzo­zo­g這­we­go, kt­ry 5 lip­ca 1410 po­ko­na w jed­nej z po­ty­czek for­ma­cj za­kon­n k豉­d帷 tru­pem m.in. pi­ciu ry­ce­rzy bra­ci. Przy­pusz­czal­nie zbroj­na ak­tyw­no嗆 te­go nie­wiel­kie­go od­dzia­逝 mia­造 wp造w na sp騧­nie­nie si von Pla­ue­na na po­le bit­wy grun­wal­dzkiej, co nie tyl­ko by mo­瞠 poz­wo­li­這 mu o­ca­li 篡­cie, ale te ot­wo­rzy­這 dro­g do dal­szych a­wan­s闚 i zasz­czy­t闚. Na wie嗆 o wiel­kim po­bi­ciu czym pr­dzej wy­ru­szy on do Mal­bor­ka, or­ga­ni­zu­j帷 na miej­scu sku­tecz­n ob­ro­n sto­li­cy przed trium­fu­j­cy­mi woj­ska­mi Ja­gie­造. Dziel­na i zde­cy­do­wa­na pos­ta­wa kom­tu­ra zos­ta­豉 do­ce­nio­na przez kon­went, kt­ry w 1410 ro­ku mia­no­wa go wiel­kim mis­trzem za­ko­nu, nas­t瘼­c tra­gicz­nie zmar­貫­go Ul­ric­ha von Jun­gin­ge­na. Sam za­mek w 安ie­ciu, do­wo­dzo­ny w zas­t瘼­stwie przez Mi­cha­豉 Kuch­mei­ste­ra - r闚­nie przysz­貫­go wiel­kie­go mis­trza - po­dob­nie jak sto­貫cz­ny Mal­bork pod­czas tej woj­ny nie ska­pi­tu­lo­wa, a woj­ska pol­skie za­do­wo­li si mu­sia­造 za­j­ciem mias­ta, nad kt­rym za­rz康 ob­j掖 sta­ros­ta byd­gos­ki Do­bies­豉w Pu­cha­豉. W wy­ni­ku u­re­gu­lo­wa po­ko­jo­we­go trak­ta­tu to­ru­skie­go z 1411 ro­ku za­kon zrzek si zie­mi do­brzy­skiej i 痂u­dzi, ale ca­貫 Po­mo­rze, w tym r闚­nie 安ie­cie po­zos­ta­這 w r­kach krzy­瘸c­kich. Dzia­豉­nia wo­jen­ne w gra­ni­cach kom­tu­rii mia­造 miej­sce r闚­nie pod­czas wy­pra­wy wojsk hu­syc­kich i pol­skich na Po­mo­rze Gda­skie w 1433 ro­ku. Za­mek nie by w闚­czas zdo­by­wa­ny, ale fakt wy­na­j­cia do je­go ob­ro­ny pol­skich ma­ry­na­rzy, kt­rzy sta­no­wi­li dwie trze­cie za­這­gi, sp­dza sen z po­wiek kom­tu­ra Hen­ry­ka Mar­scha­li­ka po­dej­rze­wa­j­ce­go, 瞠 wspom­nia­ni ma­ry­na­rze ch皻­niej by­li­by u ka­ce­rzy (hu­sy­t闚) ni tu­taj.



ZAMEK W 名IECIU, DIE BAU- UND KUNSTDENKMALER DER KREISE..., 1887



WOJNA TRZYNASTOLETNIA 1454-66

Pro­ble­my kad­ro­we Krzy­瘸­k闚 o­ka­za­造 si du­穎 po­wa­niej­sze w chwi­li, kie­dy sku­pi­豉 si na nich nie­ch耩 ze stro­ny sta­nu miesz­cza­skie­go ob­wi­nia­j­ce­go za­kon o nad­u­篡­wa­nie w豉­dzy i roz­bu­cha­ny fis­ka­lizm. W przed­dzie wy­bu­chu woj­ny trzy­nas­to­let­niej, na po­cz徠­ku stycz­nia 1454 ro­ku w 安ie­ciu prze­by­wa­這 tyl­ko pi­ciu bra­ci za­kon­nych i pi皻­na­cie os鏏 s逝­by. Kom­tur Er­chard von Gans­ro­de uz­na w闚­czas sy­tu­a­cj za na ty­le po­wa­n, 瞠 spa­ko­wa skar­biec i wy­je­cha do Mal­bor­ka, sk康 nig­dy ju nie wr­ci. Si­造 zwi您­ko­we pod do­w鏚z­twem Ot­to­na Mach­wi­ca, Ja­na z Turz­nic i Jan­ka z Tar­go­wis­ka roz­po­cz­造 ob­l­瞠­nie zam­ku 6 lu­te­go i nies­pe­na po dw鏂h ty­god­niach od­nios­造 spo­dzie­wa­ny suk­ces; zm­czo­na za­這­ga 19 lu­te­go zg這­si­豉 go­to­wo嗆 ka­pi­tu­la­cji. Nas­t瘼­ne­go dnia kom­tur do­mo­wy w za­mian za gwa­ran­cje nie­ty­kal­no­ci prze­ka­za wa­row­ni w r­ce do­w鏚­c闚 pol­skich, a ci za od­da­li j pod o­pie­k bis­ku­pa w這c­豉w­skie­go.

Po pi­ciu mie­si­cach wzgl璠­ne­go spo­ko­ju 10 lip­ca 1454 gru­pa za­ci篹­nych z Gnie­wu pod roz­ka­za­mi kom­tu­ra gniew­skie­go Han­sa Rem­chin­ge­na do­ko­na­豉 nies­po­dzie­wa­ne­go na­jaz­du na mias­to za­bi­ja­j帷 bur­mist­rza i bio­r帷 w nie­wo­l miesz­czan o­raz re­zy­du­j­ce tam pol­skie ry­cer­stwo. Krzy­瘸­cy zre­zyg­no­wa­li w闚­czas ze sztur­mu na za­mek i bio­r帷 ze so­b je­c闚 pow­r­ci­li do Gnie­wu. Wa­row­ni dzier­瘸­wi w tym cza­sie wo­je­wo­da brzes­ki Mi­ko­豉j Szar­lej­ski i pod­ko­mo­rzy dob­rzy­ski Jan Ko­cie­lec­ki. P騧­niej przesz­豉 ona w ra­mach kr­lew­skiej na­gro­dy w r­ce czes­kie­go na­jem­ni­ka Ol­drzy­cha Czer­won­ki, kt­ry roz­po­cz掖 kon­tro­l 瞠g­lu­gi na Wi­le, co po­wa­nie u­de­rzy­這 w tran­spor­ty krzy­瘸c­kie i za­pew­ne sta­這 si przy­czy­n dra­ma­tycz­nych wy­da­rze no­cy z 10 na 11 lis­to­pa­da 1460. Wte­dy to li­cz­cy czter­dzie­ci sze嗆 o­s鏏 od­dzia pod roz­ka­za­mi Cze­cha Ber­nar­da Szum­bor­skie­go prze­p造­n掖 Wis­喚 i z po­mo­c prze­ku­pio­ne­go war­tow­ni­ka wdar si po li­nie na mu­ry, sk康 szyb­ko zdo­by za­mek wy­so­ki i wie­輳. Od­siecz na­desz­豉 pi耩 dni p騧­niej od lo­jal­nych Pol­sce To­ru­nian, kt­rzy przy­by­li w licz­bie o­siem­dzie­si­ciu zbroj­nych pod wo­dz bur­mist­rza Ja­na von Loe. Ten nie­wiel­ki od­dzia nie wys­tar­czy jed­nak do po­ko­na­nia Krzy­瘸­k闚 i w prze­ci­gu kil­ku nas­t瘼­nych mie­si­cy roz­r鏀 si on do po­t篹­nej for­ma­cji, fi­nan­so­wa­nej g堯w­nie z pie­ni­dzy miesz­czan to­ru­skich, dla kt­rych po­ko­na­nie Niem­c闚 oz­na­cza­這 ko­niec k這­po­t闚 z tran­spor­tem to­wa­r闚 na Wi­le. Po sze­ciu mie­si­cach bez­sku­tecz­nych pr鏏 zdo­by­cia zam­ku w czer­wcu 1461 ro­ku Po­la­kom u­da­這 si wy­ko­na pod­kop pod mu­ra­mi i za­j望 wa­row­ni - w r­kach krzy­瘸c­kich po­zos­ta­wa­豉 jed­nak wie­瘸 g堯w­na, z kt­rej Krzysz­tof Skopp pro­wa­dzi o­bro­n a do 16 pa­dzier­ni­ka. Po 11-mie­si璚z­nym ob­l­瞠­niu wy­g這­dzo­na i tra­pio­na cho­ro­ba­mi za­這­ga ska­pi­tu­lo­wa­豉. Jej miej­sce za­j­li miesz­cza­nie, usi­逝­j­cy w ten spo­s鏏 za­pew­ni so­bie zwrot kosz­t闚 wo­jen­nej wy­pra­wy, ob­li­cza­nych przez nich na 5000 grzy­wien (tj. r闚­no­war­to嗆 o­ko­這 1 to­ny sreb­ra).




RUINA NA KOLOROWANYCH POCZT紟KACH Z 2. DEKADY XX WIEKU


o pod­pi­sa­niu po­ro­zu­mie II po­ko­ju to­ru­skie­go w 1466 ro­ku mias­to zna­laz­這 si w gra­ni­cach Rze­czy­pos­po­li­tej, a wa­row­ni po­dzie­lo­no na dwie stre­fy: pod­zam­cze za­j­造 woj­ska pol­skie, na­to­miast za­mek wy­so­ki po­zos­ta w r­kach w豉dz mias­ta To­ru­nia, kt­re od­da­造 go kr­lo­wi Zyg­mun­to­wi I do­pie­ro po sp豉­ce­niu za­leg­造ch po­bo­r闚, co nas­t­pi­這 w ro­ku 1520. 安ie­cie pe­ni­這 od­t康 funk­cj sie­dzi­by kr­lew­skich sta­ros­t闚. Je­den z nich - Je­rzy Ko­no­pac­ki Dru­gi do­ko­na w po­這­wie XVI stu­le­cia nie­wiel­kiej prze­bu­do­wy ob­ron­ne­go za­這­瞠­nia, uzys­ku­j帷 wcze­niej za­pew­nie­nie, 瞠 po­nie­sio­ne z te­go ty­tu­逝 na­k豉­dy zos­ta­n wli­czo­ne w dzier­瘸­w. Z prze­pro­wa­dzo­nej w 1565 ro­ku lus­tra­cji do­wia­du­je­my si, 瞠 za­mek po­bie­ra od mias­ta co­rocz­n o­p豉­t w wy­so­ko­ci 109 flo­re­n闚, 16 gro­szy o­raz 6 fe­ni­g闚, pod­czas gdy a­na­lo­gicz­na pen­sja pod­sta­ros­ty wy­no­si­豉 a 40 flo­re­n闚, pi­sa­rza 30, a s逝­膨­ce­go za­led­wie 8 flo­re­n闚. Ok­res na­jaz­d闚 szwedz­kich przy­pad na cza­sy, kie­dy sta­ros­two 鈍iec­kie pod­le­ga­這 kr­lo­wej Ma­rii Lud­wi­ce. Na po­cz徠­ku pa­dzier­ni­ka 1655 ro­ku ge­ne­ra Hen­ryk Horn roz­bi pod mias­tem czte­ry huf­ce pos­po­li­te­go ru­sze­nia, wzi掖 do nie­wo­li pol­sk pie­cho­t i za­j掖 for­te­c, kt­r og­niem i pro­cha­mi pod­mi­no­wa i mu­r闚 nad­w徠­li. Po woj­nach ze Szwec­j wa­row­nia nie wr­ci­豉 ju do daw­nej 鈍iet­no­ci. Pod­czas pro­wa­dzo­nej w 1665 ro­ku lus­tra­cji za­pi­sa­no, 瞠 za­mek przez Szwe­d闚 zruj­no­wa­ny i wew­n徠rz spa­lo­ny tak, 瞠 tyl­ko mu­ry zos­ta­造, a nad ka­pli­c i ryn­ta­rzem dach z造 i dziu­ra­wy. By­造 pod zam­kiem cha­逝­py, w kt­rych rze­mie郵­ni­cy miesz­ka­li i p豉­ci­li do zam­ku na 鈍. Mar­ci­na po flo­re­n闚 10. Te­raz te cha­逝­py zni鏀 nie­przy­ja­ciel i pro­went za­gi­n掖. Pod ko­niec XVIII wie­ku ob­iekt pe­ni ju tyl­ko funk­cje miesz­kal­ne, a cz窷 po­miesz­cze wy­ko­rzys­ty­wa­no ja­ko ma­ga­zy­ny so­li. Z po­cz徠­kiem nas­t瘼­ne­go stu­le­cia na po­le­ce­nie w豉dz prus­kich roz­po­cz­豉 si roz­bi鏎­ka zam­ko­wych skrzy­de, pow­strzy­ma­na de­cyz­j Fry­de­ry­ka Wil­hel­ma II, kt­ry za­in­te­re­so­wa­ny lo­sem wa­row­ni na­ka­za wstrzy­ma­nie prac. W la­tach 1843-45 od­no­wio­no g堯w­n wie­輳 i od­t康 鈔ed­nio co dwie de­ka­dy pro­wa­dzo­no tam ja­kie pra­ce, ma­j­ce na ce­lu och­ro­n za­byt­ku przed kom­plet­n ru­in.


WIDOK Z LOTU PTAKA, FOTOGRAFIA Z LAT. 20. XX WIEKU


a po­cz徠­ku XX wie­ku bez­po­red­nie s­siedz­two wa­row­ni przez­na­czo­no pod miej­skie te­re­ny re­kre­a­cyj­ne: od po­逝d­nia przy­go­to­wa­no bo­is­ko, a od p馧­no­cy wy­bu­do­wa­no przys­ta spor­t闚 wod­nych. Na zam­ku funk­cjo­no­wa­豉 res­tau­ra­cja, na­to­miast w 1929 ro­ku roz­po­cz­豉 w nim dzia­豉l­no嗆 fir­ma me­blar­ska nie­ja­kie­go B豉­chow­skie­go. Pod ko­niec II woj­ny 鈍ia­to­wej pod­czas walk o wyz­wo­le­nie mias­ta po­cisk ar­ty­le­ryj­ski usz­ko­dzi wie­輳, wy­ry­wa­j帷 dwa z­by kre­ne­la­瘸 i cz窷­cio­wo nisz­cz帷 p馧­noc­n po­wierz­chni wal­ca. Kre­ne­la wpraw­dzie od­bu­do­wa­no w la­tach pi耩­dzie­si­tych, ale przez ko­lej­ne dwie de­ka­dy za­mek po­zos­ta­wa bez ja­kiej­kol­wiek o­pie­ki. W ro­ku 1970 roz­po­cz­造 si naj­po­wa­niej­sze od cza­s闚 鈔ed­nio­wie­cza pra­ce bu­dow­la­ne. Pod­czas re­no­wa­cji 1970-75 pod­wy­szo­no mu­ry, zwie­czo­no je gan­ka­mi strzel­ni­czy­mi - po­這­穎­no te strop, cho nie u­da­這 si od­two­rzy o­ry­gi­nal­nej wer­sji da­chu. Od­bu­do­wa­no basz­t p馧­noc­no-wschod­ni, od­two­rzo­no cy­lin­drycz­n klat­k scho­do­w, po­sta­wio­no r闚­nie pie­ce z ka­na­豉­mi, kt­ry­mi p造­n­這 cie­p貫 po­wiet­rze pod po­sadz­k. W dal­szym e­ta­pie prac wy­pe­nio­no wyr­wy w mu­rach, a sta­r zu­篡­t ce­g喚 zas­t­pio­no za­byt­ko­w ce­g陰 go­tyc­k, wy­ko­na­no stro­py we wn皻­rzu wie­篡 i niez­b璠­n sto­lar­k, od­two­rzo­no frag­men­ty mu­r闚 o­bron­nych. Cz窷­cio­wo od­res­tau­ro­wa­ny gmach pr­bo­wa­no nas­t瘼­nie za­a­dap­to­wa dla po­trzeb kul­tu­ral­nych. Wpraw­dzie na po­cz徠­ku lat 80. or­ga­ni­zo­wa­no tu­taj r騜­ne im­pre­zy ma­so­we dla miesz­ka­c闚, z cza­sem jed­nak nie u­篡t­ko­wa­ny ob­iekt po­now­nie pod­u­pad, sta­j帷 si mek­k dla nar­ko­ma­n闚, kt­rzy w je­go wn皻­rzach u­rz­dzi­li so­bie me­li­n. Po ro­ku 1989 co drgn­這 - w za­rz­dza­nych przez OKSiR mu­rach roz­po­cz­to or­ga­ni­zo­wa­nie kon­cer­t闚, fes­ty­n闚, wys­taw, a na­wet mszy dla cz這n­k闚 klu­bu AA. W 1997 ro­ku po­ja­wi si no­wy dzier­瘸w­ca, re­a­li­zu­j帷 "am­bit­ny" po­mys wy­ko­rzys­ta­nia sta­rej twier­dzy ja­ko plat­for­my dla dys­ko­tek i kon­cer­t闚 dis­co­po­lo. Mias­to jed­nak szyb­ko roz­wi­za­這 z nim u­mo­w i po kr鏒­kim re­mon­cie ot­war­這 za­by­tek dla ru­chu tu­rys­tycz­ne­go, co nas­t­pi­這 w czerw­cu 2002 ro­ku.



ZDJ犴IA PRZEDSTAWIAJACE STAN RUIN W LATACH 60. I 70. UBIEGΒGO STULECIA, NA FOTOGRAFII WY浩J ZAMEK JESZCZE POZBAWIONY DACHU



a bu­do­w zam­ku wa­row­ne­go o­bra­no wznie­sie­nie na le­wym brze­gu Wis­造, tu przy uj­軼iu do niej rze­ki Wdy. Aby wzmoc­ni o­bron­no嗆 za­這­瞠­nia Krzy­瘸­cy prze­su­n­li ko­ry­to Wdy, kie­ru­j帷 jej wo­dy wzd逝 p馧­noc­nych mu­r闚 bu­dow­li. Za­mek po­sta­wio­no z ce­g造 na ka­mien­nej pod­mu­r闚­ce na pla­nie kwad­ra­tu o bo­ku o­ko­這 51 met­r闚, z czte­re­ma o­kr庵­造­mi basz­ta­mi na na­ro­瘸ch wy­su­ni­ty­mi przed li­co mu­r闚 kur­ty­no­wych. P馧­noc­ne skrzyd­這 wznie­sio­no ja­ko bu­dy­nek jed­no­trak­to­wy i tr鎩­kon­dyg­na­cyj­ny, kry­j帷 go czte­ro­spa­do­wym da­chem. Re­pre­zen­ta­cyj­ne kom­na­ty mie­ci­造 si na je­go pi皻­rze. Cz窷 wschod­ni zaj­mo­wa­豉 ka­pli­ca 鈍. Ka­ta­rzy­ny o d逝­go­ci o­ko­這 23 i sze­ro­ko­ci 9 met­r闚. Bocz­ne 軼ia­ny ka­pli­cy mia­造 trzy pa­ry wy­so­kich o­kien (jest to ce­cha cha­rak­te­rys­tycz­na zam­k闚 kon­wen­tu­al­nych), po­mi­dzy kt­ry­mi za­wie­szo­no 37 逝­k闚 przy­po­mi­na­j­cych o sta­貫j go­to­wo­ci bo­jo­wej ry­ce­rzy za­kon­nych. W za­chod­niej cz窷­ci pi皻­ra mie­ci si ka­pi­tu­larz, czy­li g堯w­na sa­la zam­ko­wa o d逝­go­ci o­ko­這 21 met­r闚 i sied­miu ok­nach roz­miesz­czo­nych w u­k豉­dzie wzo­ro­wa­nym na ka­pli­cy. Par­ter skrzy­d豉 p馧­noc­ne­go wy­ko­rzys­ty­wa­no na po­miesz­cze­nia gos­po­dar­cze, w tym pie­kar­ni i ma­ga­zyn zbo­穎­wy, za na pod­da­szu po­pro­wa­dzo­no o­bron­ne gan­ki dla stra­篡. Skrzyd­這 wschod­nie by­這 r闚­nie tr鎩­kon­dyg­na­cyj­ne. Po­mi­ja­j帷 piw­ni­ce, na je­go par­te­rze mie­ci­豉 si s這­dow­nia i bro­war, na­to­miast pi皻­ro zaj­mo­wa­造 dor­mi­to­rium, kuch­nia o­raz zbro­jow­nia. Spor­na wy­da­je si kwes­tia skrzy­de: za­chod­nie­go i po­逝d­nio­we­go. Dzi nie po­zos­ta­造 ju po nich 瘸d­ne 郵a­dy i cz窷 his­to­ry­k闚 pre­zen­tu­je po­gl康, 瞠 w ich miej­scu sta­造 je­dy­nie mu­ry kur­ty­no­we. Wed­逝g przed­wo­jen­ne­go ba­da­cza Con­ra­da Stein­brech­ta bu­dyn­ki te jed­nak ist­nia­造: w skrzyd­le za­chod­nim mie­ci si mia­豉 iz­ba kon­wen­tu, miesz­ka­nie kom­tu­ra i po­k鎩 szat­ne­go, na­to­miast pi皻­ro do­mu po­逝d­nio­we­go mia w ca­這­ci zaj­mo­wa re­fek­tarz. Nie­za­le­nie od te­go, czy bu­dyn­ki te w rze­czy­wis­to­ci fun­kcjo­no­wa­造, ich mu­ry zew­n皻rz­ne (lub mu­ry kur­tyn - patrz ryc. E. Dahl­ber­ga) li­czy­造 co naj­mniej 13 met­r闚 wy­so­ko­ci i wy­po­sa­穎­ne by­造 w trzy rz­dy w御­kich go­tyc­kich okien.



PLAN ZAMKU WG C. STEINBRECHTA: 1. ZAMEK WYSOKI, 2. MI犵ZYMURZE, 3. PODZAMCZE, 4. MOST, 5. RZEKA WDA


yso­ka na 34,5 met­ra wie­瘸 g堯w­na wzmac­nia­豉 o­bro­n wa­row­ni, s逝­篡­豉 do ob­ser­wa­cji te­re­nu, syg­na­li­za­cji op­tycz­nej, sta­no­wi­豉 os­tat­ni punkt o­po­ru dla u­przy­wi­le­jo­wa­nej gru­py o­bro­c闚, mie­ci­這 si w niej r闚­nie wi­zie­nie. W dol­nych par­tiach bu­dow­li znaj­du­j si cz窷­cio­wo za­sy­pa­ne pod­zie­mia, po­這­穎­ne po­ni­瞠j po­zio­mu rze­ki Wdy. 字ed­ni­ca bu­dow­li wy­no­si 10,2 met­ra, a je­dy­ne do niej wej­軼ie znaj­du­je si na wy­so­ko­ci 13 met­r闚 i wie­dzie przez skrzyd­這 p馧­noc­ne zam­ku. Wie­瘸 li­czy czte­ry po­陰­czo­ne spi­ral­ny­mi scho­da­mi ko­mo­ry wew­n皻rz­ne o sze­ro­ko­ci o­ko­這 4 met­r闚, z kt­rych wy­r騜­nia si kom­na­ta naj­wy­瞠j po­這­穎­na, gdzie wy­mu­ro­wa­no ko­mi­nek s逝­膨­cy stra­篡 w okre­sie zi­mo­wym. Wszyst­kie po­miesz­cze­nia u­lo­ko­wa­no po­wy­瞠j wej­軼ia, po­ni­瞠j nie­go za znaj­do­wa­豉 si pus­ta przest­rze o g喚­bo­ko­ci 13 met­r闚 pe­ni­ca funk­cj lo­chu. Szczyt pier­wot­nie kry­ty by da­chem sto­ko­wym, ale – jak g這­si tra­dy­cja - us­kar­瘸­no si, 瞠 wiatr zry­wa da­ch闚­ki i przy­pusz­czal­nie w p騧­nym 鈔ed­nio­wie­czu sto­瞠k zas­t­pio­no kre­ne­la­瞠m z nad­wie­szo­ny­mi na krok­szty­nach p馧­ko­li­cie skle­pio­ny­mi ma­chi­ku­豉­mi. Jest to ty­po­wo w這s­kie roz­wi­za­nie i pow­sta­這 ono za­pew­ne ju za pol­skich po­rz康­k闚 w mie­cie. W ro­ku 1866 dos­trze­穎­no, 瞠 wie­瘸 po­chy­li­豉 si o 45 cen­ty­met­r闚 w stro­n p馧­noc­no-za­chod­ni. Obec­nie prze­chy ten wzr鏀 do o­ko­這 p馧 met­ra.




ELEWACJA POΣDNIOWA I P茛NOCNA SKRZYDx P茛NOCNEGO NA RYCYINACH C. STEINBRECHTA, DIE ORDENSBURGEN DER HOCHMEISTERZEIT IN PREUSSEN



daw­ne­go zam­ku pa­n闚 krzy­瘸c­kich do na­szych cza­s闚 za­cho­wa­這 si cz窷­cio­wo od­bu­do­wa­ne skrzyd­這 p馧­noc­ne z wie­膨 i basz­t p馧­noc­no-wschod­ni. Ze skrzyd­豉 wschod­nie­go przetr­wa­造 je­dy­nie prze­skle­pio­ne po­miesz­cze­nia piw­nicz­ne, oca­la­造 tak­瞠 dol­ne par­tie wszyst­kich po­zos­ta­造ch baszt o­­­raz kr鏒­kie frag­men­ty mu­r闚 ob­wo­do­wych. Po­zos­ta­j­cy pod o­pie­k O­rod­ka Kul­tu­ry, Spor­tu i Re­kre­a­cji w 安ie­ciu za­by­tek jest ot­war­ty dla ru­chu tu­rys­tycz­ne­go. Udos­t瘼­nio­na zos­ta­豉 wie­瘸 g這­raz ca­貫 skrzyd­這 p馧­noc­ne ze skrom­n eks­po­zy­cj daw­ne­go uz­bro­je­nia i wy­sta­wa­mi cza­so­wy­mi.


Zamek w 安ieciu
ul. Zamkowa 1, 86-100 安iecie
tel.: +48 795 114 893
e-mail: tomasz.pasiek(at)oksir.eu

Godziny otwarcia zamku / Cennik



IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

IMG  BORDER=1 style= IMG  BORDER=1 style=

ZACHOWANE SKRZYDΜ P茛NOCNE, STAN W 2010 ROKU



o 安ie­cia ko­le­j naj­豉t­wiej dos­ta si przez Las­ko­wi­ce Po­mor­skie, gdzie za­trzy­mu­j si po­ci­gi pos­piesz­ne, a nas­t瘼­nie au­to­bu­sem PKS. Po wyj­軼iu z dwor­ca au­to­bu­so­we­go na­le­篡 skr­ci w pra­wo w ul. Woj­ska Pol­skie­go i po przej­軼iu o­ko­這 jed­ne­go ki­lo­met­ra jesz­cze raz w pra­wo (b­dzie dro­gow­skaz) w ul. Mic­kie­wi­cza, a da­lej pros­to w d馧 a do rze­ki Wdy. Tu za mos­tem od­bi­ja w le­wo grun­to­wa dro­ga, kt­ra pro­wa­dzi bez­po­red­nio do zam­ku. Zmo­to­ry­zo­wa­ni zmu­sze­ni s po­je­cha jesz­cze ka­wa­貫k pros­to ul. Mos­to­w i skr­ci tu za ogr鏚­ka­mi dzia­ko­wy­mi. Pod zam­kiem du­瘸 ilo嗆 miejsc par­kin­go­wych. (ma­pa zam­k闚 wo­je­w鏚z­twa)




1. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
2. M. Haftka: Zamki krzy瘸ckie w Polsce, 1999
3. I. T. Kaczy雟cy: Zamki w Polsce p馧nocnej i 鈔odkowej, Muza SA 1999
4. J. Kami雟ki: Zamek wodny w 安ieciu, Wydawnictwo PWR 2003
5. L. Kajzer, J. Salm, S. Ko這dziejski: Leksykon zamk闚 w Polsce, Arkady 2001



W pobli簑:
Che軛no - pozosta這軼i zamku krzy瘸ckich mistrz闚 krajowych XIIIw., 8 km
Gr鏚ek - relikty zamku krzy瘸ckiego XIVw., 18 km
Lipieniek - pozosta這軼i zamku krzy瘸ckiego XIVw., 25 km
Papowo Biskupie - ruina zamku krzy瘸ckiego XIIIw., 25 km
Grudzi康z - relikty zamku krzy瘸ckiego XIIIw., 30 km
Nowy Jasieniec - ruina zamku krzy瘸ckiego XIVw., 30 km



STRONA G紟NA

tekst: 2004
fotografie: 2010
© Jacek Bednarek