STRONA G紟NA

ZA GRANIC

MINIGALERIA

MAPKI

LITERATURA

KONTAKT

WSTAW KOMENTARZ

名IDWIN

zamek 鈔edniowieczny

BARAN紟 SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO 印﹖KIE

B…OWA G紑A

BESIEKIERY

B犵ZIN

BIERUT紟

BIESTRZYK紟

BOBOLICE

BOBROWNIKI

BODZENTYN

BOLESTRASZYCE

BOLK紟

BORYSxWICE ZAMKOWE

BROCH紟

BRODNICA

BRZEG

BUKOWIEC

BYDLIN

BYSTRZYCA KΜDZKA

CH犴INY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHAN紟

CIESZ紟

CIESZYN

CZARNY B紑

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZ邘TOCHOWA

CZOCHA

CZORSZTYN

鱟IEL紟

D、ROWA

D、R紟NO

DRZEWICA

DZIAΑOWO

DZIERZGO

FREDROPOL (KORMANICE)

GDA垶K

GI玆CKO

GLIWICE

GΜG紟

GNIEW

GNIEWOSZ紟 Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZY

GOx哸Z

GOLCZEWO

GOΣCH紟

GO列ISZ紟

G紑A

GRODZIEC

GR笈EK

GRUDZI.Z

GRZ犵Y

GRZMI。A z.ROGOWIEC

HOMOLE

IㄞA

INOW笈Z

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZ紟

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO G紑ECKIE

KAMIENIEC Z、KOWICKI

KAMIENNA G紑A

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

K邛RZYN

K邛RZYN - KO列I茛

KIELCE

KLICZK紟

KΜDZKO

KOΜ

KONARY

KONIN-GOSxWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KO映IN WLKP.

K紑NIK

KRAK紟

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTM邛

KRASICZYN

KR襾CEWO

KRUSZWICA

KRZY烤A G紑A

KRZY狼OP紑

KSI* WIELKI

KUROZW艼I

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMI垶KI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

xG紟

犴ZYCA

ΜWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAx NIESZAWKA

MI犵ZYLESIE

MI犵ZYRZECZ

MIR紟

MOKRSKO

MOSZNA

MST紟

MUSZYNA

MY印ENICE

NAMYS紟

NIDZICA

NIEDZICA

NIEMCZA

NIEMODLIN

NIEPOΜMICE

NOWA RUDA

NOWY S。Z

NOWY WI吉ICZ

ODRZYKO

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJC紟

OLE吉ICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OxWA

OΑRZYCHOWICE KΜDZKIE

OPOCZNO

OPOLE G紑KA

OPOLE OSTR紟EK

OPOR紟

OSSOLIN

OSTR坒NIK

OSTR笈A

OSTR紟 LEDNICKI

OTMUCH紟

PABIANICE

PANK紟

PASTUCH紟

PIESKOWA SKAx

PIOTRK紟 TRYBUNALSKI

PIOTRK紟-BYKI

PIOTROWICE 名IDNICKIE

PxKOWICE

PΜCK

PΜNINA

PΜTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POzZYN-ZDR粑

POZNA

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZ紟KA z.GRYF

PRZEMY印

PRZEWODZISZOWICE

PSZCZYNA

PTKAN紟

PYZDRY

RABSZTYN

RACI*EK

RAD紟KA

RADOM

RADZIKI DU浩

RADZY CHEΚI垶KI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROG紟 OPOLSKI

RO烤紟 ZAMEK DOLNY

RO烤紟 ZAMEK G紑NY

RYBNICA

RYBNICA LE吉A

RYCZ紟

RYDZYNA

RYTWIANY

RZ﹖INY

SANDOMIERZ

SANOK

SIEDL犴IN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIERAK紟

SIEWIERZ

SMOLE

SOBK紟

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA G紑A

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STARY S。Z

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJ紟

SZAMOTUΧ

SZCZECIN

SZTUM

SZUBIN

SZYD紟

SZYMBARK

列INAWKA G紑NA

名IDWIN

名IEBODZIN

名IECIE n.WISㄐ

名IECIE k.LE吉EJ

名INY

TORU

TORU z.DYB紟

TUCZNO

TYNIEC

UD紑Z

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZY狼OP紑

UNIEJ紟

URAZ

WAyRZYCH z.KSI*

WAyRZYCH z.STARY KSI*

WAyRZYCH z.NOWY DW紑

WARSZAWA z.KR粌EWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

W、RZE昧O

WENECJA

W癿IERKA

W癿ORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIE

WIERZBNA

WITK紟

WLE

WOJNOWICE

WOJSxWICE

WROCxW

WROCxW LE吉ICA

WYSZYNA

ZAG紑Z

ZAG紑ZE 印﹖KIE

ZAΣ

Z、KOWICE 印﹖KIE

ZB﹖ZY

ZΜTORIA k.TORUNIA

昱笈x

涉GA

涉RY

浩LAZNO

烘IGR笈


ZAMEK W 名IDWINIE, WIDOK OD P茛NOCNEGO ZACHODU


DZIEJE ZAMKU


N

ie znamy dok豉dnej daty budowy gotyckiego zamku w 安id­wi­nie. We­d逝g his­to­ry­k闚 praw­do­po­dob­nie po­wsta on z fun­da­cji ksi­cia me­klem­bur­skie­go Przy­by­s豉­wa II (zm. po 1316), kt­ry w 1286 ro­ku ob­j掖 w dzier­瘸­w do­bra 鈍id­wi­skie, p豉­c帷 za ni mar­gra­bie­mu bran­den­bur­skie­muMargrabia - graf (hrabia) zarz康zaj帷y prowincj kresow – marchi. Al­brech­to­wi czte­ry ty­si­ce ma­rek. Pra­ce bu­dow­la­ne roz­po­cz­to za­pew­ne wkr鏒­ce po tej trans­ak­cji i kon­ty­nu­owa­no co naj­mniej do po­這­wy ostat­niej de­ka­dy XIII wie­ku, cze­go po­twier­dze­nie znaj­du­je­my w do­ku­men­cie z 1292 ro­ku, gdzie wspo­mi­na si o kwo­tach wy­這­穎­nych na umoc­nie­nie wa­row­ni. Pierw­sza wzmian­ka wska­zu­j­ca jed­no­znacz­nie ist­nie­nie Ca­strum Schiu­el­beyn po­cho­dzi z da­to­wa­ne­go na rok 1317 ak­tu je­go sprze­da­篡 przez Wal­de­ma­ra Wiel­kie­go bi­sku­po­wi ka­mie­skie­mu Hein­ri­cho­wi von Wach­holtz (zm. 1317). Umo­wa ta, opie­wa­j­ca na kwo­t sze­軼iu ty­si­cy ma­rek w sre­brze, ob­wa­ro­wa­na by­豉 klau­zu­l umo­li­wia­j­c wy­ku­pie­nie za­sta­wu w ci­gu ko­lej­nych czter­na­stu lat, z kt­rej to 闚­czes­ny mar­gra­bia nie zd­篡 sko­rzy­sta, po­nie­wa dwa la­ta p騧­niej zmar. Jesz­cze w 1319 do­bra 鈍id­wi­skie na­by­li za kwo­t je­de­na­stu ty­si­cy ma­rek bran­den­bur­skich w sre­brze du­ski ry­cerz Ni­co­laus Olaf­sohn i mar­sza­貫k na dwo­rze ksi­cia szcze­ci­skie­go, We­di­go von We­del (zm. 1324). Kil­ka lat p騧­niej von We­del sp豉­ci udzia­造 Du­czy­ka, sta­j帷 si je­dy­nym w豉­軼i­cie­lem mia­sta i zam­ku, z pra­wem oto­cze­nia ich mu­ra­mi, pa­li­sa­d oraz fo­sa­mi. W la­tach 1324-54 ma­j徠­kiem tym za­rz­dza syn We­di­go, Has­so von We­del, fun­da­tor go­tyc­kiej roz­bu­do­wy wa­row­ni, od­t康 sie­dzi­by ma­jo­ra­tu. W tym cza­sie wzni鏀 on r闚­nie ko­軼i馧 miej­ski pw. Naj­鈍i­tszej Ma­ryi Pan­ny, kt­re­go pro­boszcz na sta­貫 za­miesz­ka na zam­ku.




名IDWIN, PLAN MIASTA 吐EDNIOWIECZNEGO WEDΣG ZBIGNIEWA RADACKIEGO
1. ZAMEK, 2. RYNEK, 3. KO列I茛, 4. MURY MIEJSKIE, 5. RZEKA REGA


Po raz pierwszy nazwa Schiuelbeyn po­ja­­wi­豉 si w 1280 ro­ku, w ak­cie sprze­da­篡 oko­licz­nych ziem mar­gra­bie­mu bran­den­bur­skie­mu Al­brech­to­wi III przez bi­sku­pa ka­mie­skie­go Her­man­na von Glei­chen. W li­sto­pa­dzie 1292 ro­ku mar­gra­bia po­twier­dzi na pi­鄉ie de­kla­ra­cj zwro­tu na­k豉­d闚 po­nie­sio­nych przez dzier­瘸w­c zam­ku na umoc­nie­nie osa­dy lub wa­row­ni Schi­vel­beyn – do­ku­ment ten to dru­gi naj­star­szy za­pis, w kt­rym umiesz­czo­no XIII-wiecz­n na­zw obec­ne­go mia­sta. Za­mek bez­po­鈔ed­nio wy­mie­nio­no w do­ku­men­tach po raz pierw­szy w 1317 ro­ku, gdy ja­ko Cas­trum Schiu­el­beyn prze­szed on w za­staw bi­sku­p闚 ka­mie­skich. W ko­lej­nych la­tach, czy na­wet wie­kach ter­min ten ule­ga stop­nio­wym, lecz wzgl璠­nie nie­wiel­kim zmia­nom. W 1400 ro­ku pi­sa­no o mie­軼ie Schi­bil­bein, a p騧­niej Schi­wil­beyn (1405), Schi­wel­beyn (1456), Schie­vel­bein (1804) czy wresz­cie Schi­vel­bein (przed 1945). Po dru­giej woj­nie 鈍ia­to­wej na kr鏒­ko na­da­no mu na­zw 安i­bo­wi­na, a w 1946 ro­ku – 安id­win.


WIDOK ZAMKU OD ZACHODU, OBRAZ OLEJNY CARLA HESSMERTA Z OKOΜ 1900 ROKU


W

drugiej po這wie XIV wieku w豉軼icielem zamku i miasta zosta Hans von Wedel (zm. 1391), od 1381 ro­ku pe­ni­cy funk­cj sta­ro­sty No­wej Mar­chiiNowa Marchia (niem. Neumark) – prowincja Marchii Brandenburskiej, powsta豉 w wyniku ekspansji margrabi闚 na Ziemi Lubusk oraz pogranicze zachodniopomorsko-wielkopolskie. W tym okresie jej granic na po逝dniu okre郵a豉 linia dolnej Warty i Noteci, na zachodzie Odra do okolic Widuchowej, na wschodzie bieg rzeki Drawy, na p馧nocy za wbija豉 si klinem w ziemie 鈔odkowego Pomorza obejmuj帷 ziemi 鈍idwi雟k. Nazwa „Nowa Marchia” ukszta速owa豉 si dopiero pod koniec XIV w., wcze郾iej tereny pogranicza pomorsko-wielkopolskiego okre郵ane by造 jako terra trans Oderam, czy marchia transoderana. . Rok p騧­niej za­ci庵­n掖 on po­篡cz­k od ra­dy mia­sta Choj­na w wy­so­ko­軼i 500 grzy­wienGrzywna - dawna jednostka miary stosowana w 鈔edniowiecznej i nowo篡tnej Polsce. Odpowiada豉 warto軼i oko這 200 gram srebra. , kt­rej, jak si wkr鏒­ce oka­za­這, nie by w sta­nie sp豉­ci. Po­zba­wio­ny wkr鏒­ce urz­du sta­ro­sty, a tym sa­mym g堯w­ne­go 廝­d豉 do­cho­d闚, zmu­szo­ny zo­sta do sprze­da­篡 d鏏r 鈍id­wi­skich za­ko­no­wi krzy­瘸c­kie­mu, otrzy­mu­j帷 w za­mian obiet­ni­c sp豉­ty wie­rzy­cie­li, do­篡­wot­ni ren­t w wy­so­ko­軼i 150 grzy­wien oraz fol­wark w Uni­s豉­wiu pod To­ru­niem. Dzi­ki tej bar­dzo ko­rzyst­nej dla stro­ny krzy­瘸c­kiej trans­ak­cji pa­stwo za­kon­ne wzbo­ga­ci­這 si o en­kla­w te­ry­tor­ial­n, wy­ko­rzy­sty­wa­n od­t康 za punkt ko­mu­ni­ka­cyj­ny przy trak­cie pro­wa­dz­cym do Bran­den­bur­gii, sk康 re­kru­to­wa­豉 si wi瘯­szo嗆 no­wych ry­ce­rzy za­kon­nych i sk康 na­p造­wa­豉 po­moc mi­li­tar­na nie­zb璠­na do pro­wa­dze­nia wo­jen z Li­tw oraz z Pol­sk. Jak wa­ne by這 dla krzy­瘸­k闚 po­zys­ka­nie tej zie­mi, niech 鈍iad­czy fakt, 瞠 przy pod­pi­sy­wa­niu umo­wy na zam­ku w El­bl­gu w dniu 14 ma­ja 1384 ro­ku obec­ni by­li naj­wy­si ran­g do­stoj­ni­cy krzy­瘸c­cy, w鈔鏚 nich wiel­ki mistrz Kon­rad Zöll­ner von Ro­ten­stein, wiel­ki kom­tur, wiel­ki mar­sza­貫k, wiel­ki szpi­tal­nik, wiel­ki szat­ny za­ko­nu, a tak­瞠 sze­軼iu kom­tu­r闚 z Prus i Po­mo­rza Gda­skie­go. W za­mian za sp豉­t d逝­g闚 i otrzy­ma­ne ko­rzy­軼i von We­del zo­bo­wi­za­ny zo­sta do z這­瞠­nia o鈍iad­cze­nia, na mo­cy kt­re­go od­da­wa sie­bie wraz z zam­kiem, mia­stem i zie­mi 鈍id­wi­sk, z wszyst­ki­mi wsia­mi, po­siad­這­軼ia­mi, do­cho­da­mi i po­篡t­ka­mi, tak jak je odzie­dzi­czy, nie za­cho­wu­j帷 dla sie­bie 瘸d­nych praw lub w這­軼i.


ZAMEK NA PI艼NEJ GRAFICE Z 1937 ROKU


W

kr鏒ce po uzyskaniu ziemi 鈍idwi雟kiej krzy瘸cy nadali jej sta­tus od­r瑿­ne­go w鎩­to­stwa, kt­rym od wrze­郾ia 1384 ro­ku za­rz­dza Wal­ra­be von Scharf­en­berg (zm. po 1390). Po­mi­mo, 瞠 prze­by­wa on tu­taj za­le­dwie pi耩 mie­si­cy (by p騧­niej ob­j望 kom­tur­stwo w Bierz­g這­wie), w tak kr鏒­kim cza­sie zdo­豉 na­gro­ma­dzi znacz­ne ilo­軼i wy­po­sa­瞠­nia i sprz­tu, za­o­pa­tru­j帷 wa­row­ni w dwie ma­貫 i jed­n wiel­k ar­ma­t, 25 kusz oraz du­瞠 za­pa­sy 篡w­no­軼i, nie­zb璠­nych na wy­padek ob­l­瞠­nia i dla za­pro­wian­to­wa­nia ry­ce­rzy po­dr­簑­j­cych z mi­sj do Prus. Po Scharf­en­ber­gu urz康 w鎩­ta 鈍id­wi­skie­go pe­ni Ka­spar von Brie­sen, lecz je­go rz­dy zn闚 nie trwa­造 d逝­go, bo­wiem ju w 1386 prze­ka­za to sta­no­wi­sko by­貫­mu pro­ku­ra­to­ro­wi dzia­dow­skie­mu Hein­ri­cho­wi von Wel­nitz (zm. 1386), na kr鏒­ko przed je­go 鄉ier­ci. W do­ku­men­tach 廝鏚­這­wych za­cho­wa­豉 si re­la­cja z za­ko­czo­nej suk­ce­sem wy­pra­wy, ja­k w ro­ku 1388 krzy­瘸c­ka za­這­ga zam­ku pod­j­豉 w ce­lu uwol­nie­nia po­s堯w ksi­cia Gel­driiGeldria – kraina historyczna po這穎na na terenie obecnej holenderskiej prowincji Geldria oraz powiatu Kleve w niemieckiej Nadrenii P馧nocnej. Stolic krainy by這 miasto Geldern. Wil­hel­ma I, po­rwa­nych w dro­dze do Mal­bor­ka i prze­trzy­my­wa­nych w Z這­cie­cu, na zie­miach kon­tro­lo­wa­nych przez po­mor­ski r鏚 Bor­k闚. W 1402 ro­ku za­kon nie­miec­ki zli­kwi­do­wa urz康 w鎩­ta 鈍id­wi­skie­go, po­wo­逝­j帷 w je­go miej­sce in­sty­tu­cj w鎩­ta no­wo­mar­chij­skie­go, kt­re­mu od­t康 pod­le­ga­這 roz­le­g貫 te­ry­to­rium od Ko­strzy­na a po 安id­win. Dom za­kon­ny w 安id­wi­nie si­陰 rze­czy po­cz徠­ko­wo sta­no­wi g堯w­n sie­dzi­b no­wej ad­mi­ni­stra­cji, jed­nak bez­po­鈔ed­nio za­rz­dza nim nie w鎩t, lecz le­郾i­czy (walt­mei­ster), od­po­wie­dzial­ny za spra­wy or­ga­ni­za­cyj­ne i fi­nan­so­we, nad­zo­ro­wa­nie go­spo­dar­ki fol­warcz­nej i eg­ze­kwo­wa­nie pra­wa na pod­le­g造m te­re­nie. Od os­tat­niej de­ka­dy XIV wie­ku na zam­ku po­鈍iad­czo­ny jest tak­瞠 piw­nicz­ny (kel­ler­mei­ster), mistrz kuch­ni (ku­chen­mei­ster) oraz mistrz ko­wal­ski (schmie­de­mei­ster). Z za­cho­wa­nych prze­ka­z闚 wy­ni­ka r闚­nie, 瞠 w ro­ku 1413 le­郾i­czy 鈍id­wi­ski mia utrzy­my­wa sta­le 23 knech­t闚Knecht - 穎軟ierz pieszy w dawnym wojsku niemieckim., kt­rych w鎩t no­wo­mar­chij­ski uzna­wa jed­nak za zu­pe­nie nie­u篡­tecz­nych w a tak znacz­nej je­go zda­niem licz­bie.



ZAMEK I MIASTO NA RYCINIE MATTHAEUSA MERIANA, 1652


W

raz z umacnianiem w豉dzy na nowym terenie krzy瘸cy przyst徙ili do roz­bu­do­wy zam­ku. Pra­ce bu­dow­la­ne pro­wa­dzo­ne by­造 jed­nak bar­dzo po­wo­li, co t逝­ma­czo­no znacz­n od­le­g這­軼i od sto­li­cy, ko­niecz­no­軼i ga­sze­nia kon­flik­t闚 w kr­gu sym­pa­ty­zu­j­ce­go z Pol­sk ry­cer­stwa No­wej Mar­chii, a tak­瞠 dre­nu­j­c skarb za­kon­ny woj­n pol­sko-krzy­瘸c­k. W 1408 ro­ku na zam­ku, obok kuch­ni, po­鈍iad­czo­na jest zbro­jow­nia (har­nisch). Przy­pusz­czal­nie w tym cza­sie trwa­豉 r闚­nie bu­do­wa p馧­noc­ne­go skrzy­d豉 miesz­kal­ne­go, prze­rwa­na na sku­tek za­豉­ma­nia si fi­nan­s闚 pa­stwa za­kon­ne­go po kl­sce grun­wal­dzkiej. W鎩­tem No­wej Mar­chii by wte­dy Mi­cha Küch­mei­ster von Stern­berg (zm. 1423), wiel­ki mistrz w la­tach 1414-22. Pod­czas woj­ny z Pol­sk 1409-11 n­ka on na­jaz­da­mi za­j­te przez woj­ska ko­ron­ne zam­ki i o鈔od­ki miej­skie Po­mo­rza Gda­skie­go. Bra te udzia w bi­twie pod Ko­ro­no­wemBitwa pod Koronowem – bitwa stoczona 10 pa寮ziernika 1410, w czasie wielkiej wojny, mi璠zy si豉mi zakonu krzy瘸ckiego, dowodzonymi przez Micha豉 Küchmeistera von Sternberg, a wojskami polskimi, dowodzonymi przez S璠ziwoja z Ostroroga i Piotra Nied德iedzkiego, pod wsi Wilcze, zako鎍zona zwyci瘰twem Polak闚. Polacy zdobyli liczne 逝py i je鎍闚, w tym wielu tak zwanych go軼i Zakonu. Do niewoli wzi皻y zosta tak瞠 naczelny w鏚z armii krzy瘸ckiej Micha Küchmeister von Sternberg, kt鏎ego osadzono p騧niej na zamku w Ch璚inach. , gdzie zo­sta poj­ma­ny do nie­wo­li, z kt­rej po­wr­ci do 安id­wi­na do­pie­ro po pod­pi­sa­niu pierw­sze­go po­ko­ju to­ru­skie­go. W ro­ku 1433, po wy­bu­chu ko­lej­nej woj­ny pol­sko-krzy­瘸c­kiej i wtar­gni­ciu wojsk hu­syc­kich Ja­na Čap­kaJan Čapek z Sán, zm. po 1445 – czeski dow鏚ca wojskowy, husyta, hetman wojsk tzw. sierotek. Z rozkazu kr鏊a W豉dys豉wa Jagie陶y, Jan Czapek jako dow鏚ca wojsk husyckich b璠帷ych oddzia豉mi posi趾owymi wojsk polskich dowodzonych przez S璠ziwoja Ostroroga i Miko豉ja z Micha這wa uczestniczy w wyprawie odwetowej na ziemie opanowane przez Zakon krzy瘸cki. Wyprawa zako鎍zy豉 si sukcesem. Za okazan pomoc zbrojn otrzyma od polskiego kr鏊a m.in. wielb陰da, kt鏎y p騧niej sta si jednym z element闚 herbu Pilzna. (pe­ni­cych funk­cj od­dzia­堯w po­si­ko­wych wojsk pol­skich) do No­wej Mar­chii, w s豉­bo za­opa­trzo­nym zam­ku w 安id­wi­nie schro­ni­li si ucie­ki­nie­rzy z za­j­tych przez hu­sy­t闚 ziem. Po­mi­mo znacz­nych nie­do­bo­r闚 篡w­no­軼i i uz­bro­je­nia za­這­ga pod do­w鏚z­twem nad­le­郾e­go Lam­pre­chta von We­del zdo­豉­豉 obro­ni wa­row­ni przed (b­d­cy­mi w so­ju­szu z Pol­sk) woj­ska­mi ksi­cia s逝p­skie­go Bo­gu­s豉­wa IXBogus豉w IX, zm. 7 grudnia 1446 – ksi捫 stargardzki i s逝pski z dynastii Gryfit闚. Syn ksi璚ia stargardzkiego Bogus豉wa VIII i ksi篹niczki holszty雟kiej Zofii. Rezydowa w Stargardzie. . Wkr鏒­ce jed­nak za­ci篹­ni krzy­瘸c­cy od­m­wi­li udzia­逝 w dal­szych wal­kach z po­wo­du nie wy­p豉­ce­nia im za­le­g貫­go 穎­du.


ELEWACJA POΣDNIOWA ZAMKU NA KOLOROWANEJ POCZT紟CE Z OKOΜ 1910 ROKU


安idwin by najwa積iejszym punktem na tracie 陰­cz­cej kra­je Rze­szy z w豉­ci­wym te­ry­to­rium pa­stwa krzy­瘸c­kie­go, st康 cz­sto za­trzy­my­wa­li si tu­taj za­r闚­no po­s這­wie uda­j­cy si do Mal­bor­ka, jak i ry­ce­rze za­ci篹­ni, wer­bo­wa­ni do wal­ki w ra­mach wo­jen to­czo­nych z Kr­le­stwem Pol­skim i Li­tw. Za­mek w 安id­wi­nie pe­ni r闚­nie funk­cj wi­zie­nia, w kt­rym prze­trzy­my­wa­no przed­sta­wi­cie­li ry­cer­stwa po­mor­skie­go, cz­sto skon­flik­to­wa­nych z w鎩­tem No­wej Mar­chii i prze­ciw­sta­wia­j­cych si pro­wa­dzo­nej przez nie­go po­li­ty­ce.

W 1446 roku wielkie oburzenie mieszczan oraz lo­kal­nej szlach­ty wy­wo­豉­豉 spra­wa pod­st瘼­nie zwa­bio­ne­go przez krzy­瘸­k闚, a na­st瘼­nie uwi­zio­ne­go na zam­ku, i przy­pusz­czal­nie tu­taj za­mor­do­wa­ne­go prus­kie­go ry­ce­rza Hen­ry­ka Sko­li­ma. Nie wia­do­mo, czym do­k豉d­nie na­ra­zi si on wiel­kie­mu mi­strzo­wi, kt­ry bez­praw­nie po­zba­wi go ro­do­we­go ma­j徠­ku. Sko­li­ma d逝­go i bez­sku­tecz­nie szu­ka spra­wie­dli­wo­軼i przed s­dem bi­sku­pa war­mi­skie­go, a na­wet u ksi­cia W豉­dy­s豉­wa w Wied­niu - nie uzy­skaw­szy jej jed­nak wy­po­wie­dzia pa­nom za­kon­nym pry­wat­n woj­n i za­cz掖 na­je­d瘸 na­le­膨­ce do nich ma­j徠­ki. Po schwy­ta­niu zo­sta osa­dzo­ny w lo­chach 鈍id­wi­skie­go zam­ku, gdzie rze­ko­me do­wo­dy je­go wi­ny zdo­by mia bur­mistrz Klaus Bol­ten­ha­gen, kt­rym po­s逝­穎­no si, aby wzbu­dzi za­ufa­nie i osta­tecz­nie po­gr­篡 wi­zio­ne­go ry­ce­rza. Je­go 鄉ier za­og­ni­豉 i tak ju z貫 sto­sun­ki, ja­kie od d逝­sze­go cza­su pa­no­wa­造 po­mi­dzy za­ko­nem a ry­cer­stwem i sta­nem miesz­cza­skim, co osta­tecz­nie do­pro­wa­dzi­這 do wy­bu­chu po­wsta­nia an­ty­krzy­瘸c­kie­go w lu­tym 1454 ro­ku.



SKRZYDΜ POΣDNIOWE W LATACH 30. XX WIEKU I W 2004 ROKU


R

ozpocz皻e jeszcze na pocz徠ku wieku prace przy roz­bu­do­wie zam­ku uko­czo­no do­pie­ro po ob­j­ciu funk­cji wiel­kie­go mi­strza przez Kon­ra­da von Er­lichs­hau­se­na (zm. 1449) w la­tach 40. XV wie­ku. Uro­czy­sto嗆 za­ko­cze­nia tej in­we­sty­cji mia­豉 miej­sce w 1446 ro­ku, o czym do­wia­du­je­my si z za­pro­sze­nia, ja­kie do zwierzch­ni­ka za­ko­nu wy­sto­so­wa w鎩t No­wej Mar­chii Ge­org von Eg­loff­stein. Wy­dat­ki po­nie­sio­ne na jej re­ali­za­cj ni­gdy jed­nak si nie zwr­ci­造, bo­wiem za­le­dwie kil­ka lat p騧­niej krzy­瘸­cy zmu­sze­ni by­li opu­軼i za­mek, by ju do nie­go nie po­wr­ci. Po­wa­nie os豉­bie­ni mi­li­tar­nie i fi­nan­so­wo po wy­bu­chu woj­ny trzy­na­sto­let­niej od­sprze­da­li No­w Mar­chi ele­kto­ro­wi bran­den­bur­skie­muElektor Rzeszy – ksi捫 Rzeszy uprawniony do udzia逝 w elekcji cesarskiej, podczas kt鏎ej wybierano 安i皻ego Cesarza Rzymskiego. Ka盥y elektor sta na czele feudalnego pa雟twa – Elektoratu. Frie­dri­cho­wi II 疾­la­zne­mu (zm. 1471), co mia­這 od­su­n望 gro­b od­da­nia tych ziem Po­la­kom i sprzy­mie­rzo­nym z ni­mi ksi­輳­tom po­mor­skim, z za­strze­瞠­niem jed­nak pra­wa swo­bod­ne­go prze­jaz­du dla cz這n­k闚 za­ko­nu i od­dzia­堯w za­ci篹­nych uda­j­cych si do Mal­bor­ka. Ofi­cjal­ne prze­ka­za­nie w豉­dzy w r­ce ele­kto­ra od­by­這 si na zam­ku 鈍id­wi­skim w dniu 24 pa­dzier­ni­ka 1455 ro­ku. Pod­czas tej uro­czy­sto­軼i Frie­drich II prze­j掖 za­mek i mia­sto od re­zy­du­j­ce­go w鎩­ta krzy­瘸c­kie­go Chris­to­pha Eg­lin­ge­ra, wraz z przy­si­g wier­no­軼i od miesz­ka­c闚 安id­wi­na; jed­no­cze­郾ie po­twier­dzi za­cho­wa­nie wszyst­kich do­tych­cza­so­wych przy­wi­le­j闚 miej­skich. Od­t康 wa­row­nia pe­ni­豉 funk­cj sie­dzi­by w鎩­ta no­wo­mar­chij­skie­go z na­da­nia ele­ktor­skie­go, kt­ry w za­mian za do­cho­dy uzy­ski­wa­ne z op豉t s­do­wych, czyn­sz闚 oraz ren­ty z go­spo­darstw i m造­n闚 zo­bo­wi­za­ny by bro­ni okr­gu 鈍id­wi­skie­go, utrzy­my­wa sta­陰 za­這­g zam­ku i go­軼i na sw鎩 koszt ele­kto­ra wraz z je­go dwo­rem. Ja­ko pierw­sze­mu sta­no­wi­sko to po­wie­rzo­no Din­nie­so­wi von Der Os­ten (zm. 1477) zwa­ne­mu M­drym Ry­ce­rzem, za­s逝­穎­ne­mu do­w鏚­cy wojsk kal­mar­skichKalmar – miasto w po逝dniowo-wschodniej Szwecji, nad Cie郾in Kalmarsk (Morze Ba速yckie). W Kalmarze koronowano wsp鏊nego w豉dc trzech kr鏊estw skandynawskich, Eryka Pomorskiego. Do XVII wieku Kalmar by strategicznym punktem le膨cym na granicy z Dani. , w豉­軼i­cie­lo­wi zam­ku w P這­tach. W dru­giej de­ka­dzie XVI wie­ku, za rz­d闚 w鎩­ta Ker­stia­na von Bor­cke i je­go na­st瘼­cy, Jo­achi­ma von Schul­en­burg, do­ko­na­no roz­bu­do­wy wa­row­ni, o czym in­for­mu­j do­ku­men­ty ele­ktor­skie, w kt­rych wspo­mi­na si o za­tru­dnie­niu czte­rech mu­ra­rzy. Wznie­sio­no w闚­czas no­we skrzy­d這 miesz­kal­ne i zmo­der­ni­zo­wa­no sys­tem bram wjaz­do­wych wraz z przed­po­lem.



SKRZYDΜ ZACHODNIE OKOΜ ROKU 1900 I OBECNIE, STERCZYNY ODTWORZONO W LATACH 60. XX WIEKU


WOJNA O KROW

Jesieni 1468 roku gospodarz z Niemierzyna, le膨cego w gra­ni­cach No­wej Mar­chii, po­篡­czy na okres zi­my kro­w jed­ne­mu z miesz­ka­c闚 wsi znaj­du­j­cej si w zie­mi bia­這­gardz­kiej, przy­na­le­nej te­ry­to­rial­nie do Po­mo­rza. Gdy na­de­sz豉 wio­sna, zwie­rz nie wr­ci­這 jed­nak do s­sied­niej miej­sco­wo­軼i, a je­go dzier­瘸w­ca po­zo­sta­wa g逝­chy na po­na­gle­nia i gro­by pra­wo­wi­te­go w豉­軼i­cie­la. Ten, wi­dz帷 瞠 s這­wa­mi nie­wie­le zdzia­豉, zor­ga­ni­zo­wa gru­p od­we­to­w i wraz z ni wtar­gn掖 do za­gro­dy bia­這­gardz­kiej, sk康 za­bra swo­j w豉­sno嗆 oraz do­dat­ko­wo kil­ka sztuk by­d豉 ty­tu­貫m na­wi您­ki. W od­po­wie­dzi ch這­pi z Po­mo­rza na­pa­dli na Nie­mie­rzy­no, sk康 wy­pro­wa­dzi­li jesz­cze wi瘯­sz ilo嗆 zwie­rz徠, za­ga­nia­j帷 je na dru­ga stro­n gra­ni­cy. Gdy miesz­ka­cy wsi po­skar­篡­li si w鎩­to­wi Ja­ko­bo­vi von Po­lenz, ten za­膨­da wy­ja­nie bez­po­鈔ed­nio od sta­ro­sty bia­這­gardz­kie­go Kar­ste­na Wo­per­snow. 秧­da­nia te po­zo­sta­造 bez od­po­wie­dzi, w zwi您­ku z czym za przy­zwo­le­niem w豉­dzy w 安id­wi­nie zor­ga­ni­zo­wa­no od­dzia z這­穎­ny z ch這­p闚 i miesz­czan, kt­ry wtar­gn掖 na zie­mi bia­這­gardz­k i za­gar­n掖 by­d這 znaj­du­j­ce si na przy­na­le­nych do niej pa­stwi­skach. W od­we­cie, dnia 15 lip­ca 1469 ro­ku miesz­ka­cy Bia­這­gar­du pod przy­w鏚z­twem w鎩­ta Kar­ste­na z Oparz­na ru­szy­li zbroj­nie na 安id­win. 安id­wi­nia­nie i bia­這­gar­dzia­nie spo­tka­li si pod wsi ­gi, na gra­ni­cy po­mor­sko-mar­chij­skiej, i tam star­li w bi­twie, w kt­rej we­d逝g re­la­cji jed­ne­go ze 鈍iad­k闚 zgi­n­這 300 bia­這­gar­dzian, a 100 dal­szych do­sta­這 si do nie­wo­li. Miesz­ka­cy 安id­wi­na zdo­by­li cho­r­giew Bia­這­gar­du i 300 wo­z闚 z 逝­pa­mi.

Na pami徠k tego wydarzenia, na­prze­mien­nie, jed­ne­go ro­ku w Bia­這­gar­dzie, a dru­gie­go – w 安id­wi­nie, or­ga­ni­zo­wa­ne s kon­ku­ren­cje spraw­no­軼io­we po­mi­dzy miesz­ka­ca­mi obu miast. Zwy­ci­zca za­wo­d闚 otrzy­mu­je prze­cho­dnie tro­fe­um, ja­kim s… kro­wie ro­gi.



UJ犴IE Z DZIEDZI哸A NA SKRZYDΜ POΣDNIOWE I WIE缺 ZAMKOW, STAN W LATACH 20. XX WIEKU ORAZ WIDOK WSP茛CZESNY


W

czerwcu 1540 margrabia Johann von Brandenburg-Küstrin (Jan Ho­hen­zol­lern, zm. 1571) wy­mu­si na mi­strzu ba­li­wa­tu bran­den­bur­skie­goBaliwat (niem. Ballei) – struktura organizacyjna w niekt鏎ych zakonach rycerskich, po鈔ednia mi璠zy przeoratem a komandori, zarz康zana przez urz璠nika zakonnego zwanego baliwem Veit von Thü­men (zm. 1543) za­mia­n ko­man­do­rii w Chwar­szcza­nach na po­sia­d這­軼i 鈍id­wi­skie. W ten spo­s鏏 安id­win tra­fi w r­ce jo­an­ni­t闚, a je­go pierw­szym za­rz康­c zo­sta ostat­ni kom­tur Chwar­szczan Mel­chior von Bar­fuss (zm. 1544). War­to za­zna­czy, 瞠 wbrew wo­li w豉dz wiel­kie­go prze­ora­tu Nie­miec w tym cza­sie cz窷 za­ko­nu ofi­cjal­nie prze­sz豉 na lu­te­ra­nizm i w la­tach 40. XVI wie­ku w ba­li­wa­cie by­這 ju trzech 穎­na­tych kom­tu­r闚, w鈔鏚 nich wspo­mnia­ny wcze­niej von Bar­fuss (wy­bran­k je­go ser­ca zo­sta­豉 Este­ra von Da­mitz). W 1545 ro­ku za­st­pi go Franz von Neu­mann z 畝­ga­nia, kt­ry w 1564 ob­j掖 funk­cj mi­strza ba­li­wa­tu. Po­mi­mo, 瞠 no­bi­li­ta­cj na tak wy­so­kie sta­no­wi­sko von Neu­mann za­wdzi­cza sil­ne­mu po­par­ciu mar­gra­bie­go von Ho­hen­zol­ler­na, ju ja­ko zwierz­chnik za­ko­nu nie­ch皻­nie wy­ko­ny­wa je­go po­le­ce­nia, a cza­sem wr璚z je sa­bo­to­wa; w kon­se­kwen­cji zo­sta aresz­to­wa­ny i uwi­zio­ny. Za­pew­ne z ra­cji bar­dzo za­awan­so­wa­ne­go wie­ku zle­kce­wa­穎­no go jed­nak, dzi­ki cze­mu ten 80-let­ni ju wte­dy sta­rzec zdo­豉 zbiec do G這­go­wa, gdzie roz­po­cz掖 kam­pa­ni wy­mie­rzo­n w swe­go do­tych­cza­so­we­go mo­co­daw­c. Pod­czas woj­ny trzy­dzie­sto­let­niej, po trwa­j­cym trzy dni ob­l­瞠­niu za­mek w 1635 za­j­造 woj­ska szwedz­kie i ob­sa­dzi­造 sta­陰 za­這­g. 荑­czes­ny kom­tur Ge­org von Win­ter­feld (zm. 1657) wy­je­cha wraz z cz­軼i bra­ci do Pol­ski, sk康 po­wr­ci po pod­pi­sa­niu trak­ta­tu po­ko­jo­we­go i wy­co­fa­niu si wojsk ze 安id­wi­na, co na­st­pi­這 do­pie­ro w ro­ku 1650. Jo­an­ni­ci wpraw­dzie od­zy­ska­li swo­j w豉­sno嗆, lecz ze wzgl­du na znisz­cze­nia po­czy­nio­ne przez oku­pan­ta wy­ma­ga­豉 ona znacz­nych na­k豉­d闚 na na­pra­wy i re­mon­ty. R闚­nie ko­lej­ne kam­pa­nie wo­jen­ne, a w szcze­g鏊­no­軼i trze­cia woj­na p馧­noc­naIII wojna p馧nocna (wielka wojna p馧nocna) – konflikt zbrojny, kt鏎y toczy si w latach 1700–1721 pomi璠zy Kr鏊estwem Danii i Norwegii, Rosj, Saksoni, Prusami i Hanowerem (od 1715) z jednej strony a Szwecj z drugiej. Zako鎍zy豉 si podpisaniem pokoju w Nystad, w wyniku kt鏎ego wzros這 znaczenie Rosji, a Szwecja utraci豉 status europejskiego mocarstwa. (1700-21), moc­no nad­w徠­li­造 stan mu­r闚 wa­row­ni i jej wy­po­sa­瞠­nia. Du­瞠 in­we­sty­cje na zam­ku roz­po­cz­to jesz­cze w pierw­szej po­這­wie XVIII wie­ku z ini­cja­ty­wy ko­man­do­ra Hei­nri­cha Fle­min­ga (zm. 1728) i kon­ty­nu­owa­no w la­tach ca. 1740-90 pod nad­zo­rem Fried­ri­cha Wil­hel­ma von Kalck­stein, Alex­an­dra hra­bie­go von War­tens­le­ben (zm. 1775) i wresz­cie Kar­la Wil­hel­ma hra­bie­go Finck von Finck­en­stein (zm. 1800). Ich wy­ni­kiem by­豉 grun­tow­na prze­bu­do­wa za­這­瞠­nia, kt­ra po­zba­wi­豉 go cech obron­nych i na­da­豉 for­m re­pre­zen­ta­cyj­nej ba­ro­ko­wej re­zy­den­cji na mia­r po­trzeb swo­ich cza­s闚.


BRAMA ZAMKOWA Z HERBAMI TRZECH KOMANDOR紟 ZAKONU JOANNIT紟, POCZT紟KA Z POCZ﹗KU XX WIEKU


W

1803 roku kr鏊 Fryderyk Wilhelm III w uznaniu zas逝g dla Kr鏊estwa Pruskiego na­ka­za umie­軼i nad bra­m wjaz­do­w her­by ro­do­we trzech ko­man­do­r闚 jo­an­nic­kich, a za­ra­zem trzech me­ce­na­s闚 ba­ro­ko­wej prze­bu­do­wy zam­ku: Alek­san­dra hra­bie­go von War­tens­le­ben, Frie­dri­cha Wil­hel­ma von Kalck­stein i Kar­la Wil­hel­ma Finck von Finck­en­stein. Sza­cu­nek dla za­ko­nu i je­go zwierz­chni­k闚 nie prze­szko­dzi­造 mu jed­nak w pod­pi­sa­niu w 1808 ro­ku edy­ktu na­ka­zu­j­ce­go ka­sa­cj d鏏r ko­軼iel­nych w Pru­sach, w tym ma­j徠­k闚 na­le­膨­cych do jo­an­ni­t闚, co do­pro­wa­dzi­這 do li­kwi­da­cji ko­man­do­rii 鈍id­wi­skiej. Ostat­nim, pi皻­na­stym jej ko­men­dan­tem by Fry­de­ryk Le­opold hra­bia Ka­le­nin, by­造 pu­kow­nik woj­ska pol­skie­go. W prze­j­tym przez pa­stwo zam­ku utwo­rzo­no spich­lerz zbo­穎­wy, a po za­ko­cze­niu wo­jen na­po­le­o­skich cz窷 daw­nych po­miesz­cze miesz­kal­nych prze­zna­czo­no na sie­dzi­b ba­ta­lio­nu Po­mor­skie­go Pu­ku Land­we­hry oraz zbro­jow­ni. Od ro­ku 1818 w je­go mu­rach funk­cjo­no­wa­豉 jed­no­stka po­li­cji, na­st瘼­nie Urz康 Po­dat­ko­wy, a tak­瞠 S康 Po­wia­to­wy i Miej­ski z aresz­tem. W ci­gu kil­ku ko­lej­nych dzie­si­cio­le­ci gmach nie by na­le­篡­cie kon­ser­wo­wa­ny, co ne­ga­tyw­nie wp造­n­這 na je­go stan tech­nicz­ny, u schy­ku XIX wie­ku okre­郵a­ny ja­ko z造. Jesz­cze przed wy­bu­chem 2. woj­ny 鈍ia­to­wej na zam­ku zor­ga­ni­zo­wa­no 瞠­ski ob霩 wy­cho­waw­czy, kt­re­go uczest­ni­czki w du­chu na­ro­do­wo­so­cja­li­stycz­nym kszta­to­wa­造 swo­je cia­豉 i umy­s造 ku chwa­le ty­si帷­let­niej Rze­szy. Sto­sun­ko­wo nie­wiel­kie znisz­cze­nia, ja­kie przy­nio­s造 dzia­豉­nia wo­jen­ne, szyb­ko usu­ni­to, a w zam­ku umiesz­czo­no sie­dzi­b Li­ce­um Me­cha­ni­ki Rol­nej. Znacz­nie wi瘯­sze stra­ty spo­wo­do­wa po­瘸r, ja­ki w 1953 ro­ku wy­buch w go­tyc­kim skrzy­dle p馧­noc­nym, pu­sto­sz帷 prak­tycz­nie ca­陰 za­bu­do­w miesz­kal­n. Pa­ra­do­ksal­nie to nie­szcz­郵i­we zda­rze­nie sta­這 si ka­ta­li­za­to­rem ko­rzyst­nych dla za­byt­ku zmian, bo­wiem wkr鏒­ce pod­j­to de­cy­zj o je­go grun­tow­nej re­stau­ra­cji, kt­ra od d逝­sze­go cza­su by­豉 mu bar­dzo po­trzeb­na. Pra­ce re­mon­to­we za­ko­czo­no w 1968 ro­ku, a wkr鏒­ce po­tem w zam­ku roz­po­cz­造 dzia­豉l­no嗆 miej­skie pla­c闚­ki kul­tu­ral­no-o鈍ia­to­we.


ZAMEK PO ZNISZCZENIACH DOKONANYCH PRZEZ PO涉R W LATACH 50. XX WIEKU


ARCHITEKTURA


M

urowany zamek wzniesiono w bezpo鈔ednim s御iedztwie sze­ro­kie­go ro­zle­wi­ska rze­ki Re­gi, na pia­szczy­stej 豉­sze wy­nie­sio­nej i umoc­nio­nej przez na­wie­zie­nie g豉­z闚 na­rzu­to­wych i oto­cza­k闚. Pier­wot­nie sk豉­da si on z mie­rz­ce­go oko­這 12 me­tr闚 wy­so­ko­軼i i 2,5 me­tra gru­bo­軼i ka­mien­ne­go ob­wo­du wa­row­ne­go two­rz­ce­go plan nie­re­gu­lar­ne­go tra­pe­zu, oraz sto­j­ce­go przy kur­ty­nie p馧­noc­nej nie­pod­piw­ni­czo­ne­go do­mu miesz­kal­ne­go o wy­mia­rach pod­sta­wy 14x38 me­tr闚, r闚­nie mu­ro­wa­ne­go z ka­mie­nia. Pro­sty uk豉d prze­strzen­ny cz­軼i miesz­kal­nej w swej za­sad­ni­czej cz­軼i obej­mo­wa du­膨 sa­l (ry­cer­sk) o d逝­go­軼i 22 me­tr闚 oraz trzy­krot­nie od niej mniej­sz kom­na­t. Nie­re­gu­lar­ny uk豉d wa­row­ni zdra­dza jej me­klem­bur­skie po­cho­dze­nie, gdzie zam­ki wie­lo­bocz­ne lub ko­li­ste sta­no­wi­造 w tym cza­sie mo­del obo­wi­zu­j­cy w ar­chi­tek­tu­rze obron­nej. Na po­cz徠­ku XIV wie­ku na za­ch鏚 od prze­ja­zdu bram­ne­go zbu­do­wa­no ba­szt na pla­nie kwa­dra­tu o bo­ku oko­這 8 me­tr闚, wy­su­ni­t po­za ob­w鏚 mu­r闚 i nie­znacz­nie od nich wy­sz. Obron­no嗆 za­這­瞠­nia wzmac­nia­豉 fo­sa za­si­la­na wo­da­mi Re­gi oraz od­su­ni­ty o 6-8 me­tr闚 od mu­r闚 ka­mien­ny par­kan, kt­ry po­nad­to za­bez­pie­cza za­mek przed pod­my­wa­niem przez nurt rze­ki.



RZUTY PI犴IU KONDYGNACJI WIE玆 ZAMKOWEJ WG ZBIGNIEWA RADACKIEGO

XIV-WIECZNA PODSTAWA WIE玆 ZAMKOWEJ, PRZYLEGA DO NIEJ GOSPODARCZE SKRZYDΜ ZACHODNIE WZNIESIONE W XVIII WIEKU


P

o przej璚iu zamku przez zakon krzy瘸cki rozpocz皻o d逝­go­trwa­造 i kosz­tow­ny pro­ces jej mo­der­ni­za­cji, co po­dy­kto­wa­ne by­這 utwo­rze­niem w tej lo­ka­li­za­cji wa­ne­go stra­te­gicz­nie o鈔od­ka w豉­dzy. Na wsch鏚 od bra­my wznie­sio­no po­逝­dnio­we skrzy­d這 miesz­kal­ne, ma­j­ce cha­rak­ter tym­cza­so­wej sie­dzi­by w鎩­ta i za­這­gi zam­ku. R闚­no­cze­郾ie przy­st­pio­no do roz­bi鏎­ki do­tych­cza­so­we­go skrzy­d豉 p馧­noc­ne­go, kt­re za­st徙­io­no no­wym ce­gla­nym bu­dyn­kiem, wy­ko­rzy­stu­j­cym pe­n d逝­go嗆 p馧­noc­ne­go od­cin­ka ob­wo­du wa­row­ne­go. Ten no­wy gmach by ju pod­piw­ni­czo­ny i po­sia­da trzy kon­dyg­na­cje na­ziem­ne. Naj­bar­dziej oka­za­le pre­zen­to­wa­這 si tu­taj pierw­sze pi­tro, ze scho­da­mi w ob­r­bie przy­le­ga­j­cych do fa­sa­dy drew­nia­nych kru­gan­k闚, gdzie umiesz­czo­no ka­pli­c oraz pry­wat­ne po­ko­je ka­pe­la­na i w鎩­ta, a tak­瞠 re­fek­tarz i po­ko­je dla go­軼i za­ko­nu. Par­ter bu­dyn­ku mie­軼i kuch­ni, iz­b knech­t闚 oraz staj­nie, na­to­miast kon­dyg­na­cja naj­wy­sza pe­ni­豉 funk­cj ma­ga­zy­nu zbo­瘸, a w cza­sie za­gro­瞠­nia mo­g豉 by r闚­nie wy­ko­rzy­sty­wa­na ja­ko do­god­ny punkt obro­ny. Szczy­ty do­mu go­tyc­kie­go ozdo­bio­no bo­ga­t de­ko­ra­cj ce­gla­n ster­czy­no­wo-schod­ko­w z blen­da­mi, je­go wn­trza za roz­鈍ie­tla­造 nie­du­瞠 ok­na o pro­fi­lo­wa­nych o­cie­瘸ch i zam­kni­te 逝­ka­mi od­cin­ko­wy­mi w­skie ni­sze okien­ne. Pro­wa­dzo­ne w pierw­szej po­這­wie XV wie­ku pra­ce ob­j­造 r闚­nie wzmoc­nie­nie wa­lo­r闚 obron­nych zam­ku, cze­go przy­k豉­dem mo­der­ni­za­cja po­逝­dnio­wej wie­篡, kt­r naj­pierw zbu­rzo­no do po­這­wy wy­so­ko­軼i, a na­st瘼­nie nad­bu­do­wa­no w for­mie ce­gla­ne­go cy­lin­dra o 鈔ed­ni­cy 8 i 陰cz­nej wy­so­ko­軼i 26 me­tr闚 z w­ski­mi otwo­ra­mi strzel­ni­czy­mi oraz gan­kiem obron­nym na naj­wy­szych kon­dyg­na­cjach. Bu­dow­la ta by­豉 przy­go­to­wa­na do u篡­cia bro­ni pal­nej, o czym 鈍iad­cz bel­ki do mo­co­wa­nia ha­kow­ni­cy i ko­mo­ra pro­cho­wa. Po­ni­瞠j znaj­do­wa­造 si iz­by dla stra­篡 zam­ko­wej, a na sa­mym do­le wie­篡 umiesz­czo­no g喚­bo­kie ce­le wi­zien­ne.


REKONSTRUKCJA ZAMKU KRZY涉CKIEGO Z 1. POΜWY XV WIEKU WG A. K﹖INOWSKIEGO I H. PASZUN

NAJSTARSZE, GOTYCKIE SKRZYDΜ ZAMKU


P

o raz kolejny zamek rozbudowano w drugiej dekadzie XVI wieku, w okre­sie spra­wo­wa­nia rz­d闚 przez ele­kto­ra bran­den­bur­skie­go. Wznie­sio­no w闚­czas nie­re­gu­lar­ne w pla­nie skrzy­d這 wscho­dnie, opar­te o szczy­to­w 軼ia­n skrzy­d豉 po­逝­dnio­we­go i fa­sa­d do­mu go­tyc­kie­go. Wzmoc­nio­no r闚­nie obron­no嗆 ca­貫­go za­這­瞠­nia przez roz­bu­do­w sy­ste­mu bram w je­go po­逝­dnio­wej cz­軼i. Od­t康 a do XVIII stu­le­cia wa­row­ni omi­ja­造 wi瘯­sze in­we­sty­cje bu­dow­la­ne i do­pie­ro w la­tach 1704-58 re­zy­du­j­cy w 安id­wi­nie jo­an­ni­ci grun­tow­nie prze­bu­do­wa­li dom go­tyc­ki. Zbu­rzy­li r闚­nie skrzy­d這 wschod­nie i po­逝­dnio­we, wzno­sz帷 w ich miej­scu dwa jed­no­li­te ar­chi­tek­to­nicz­nie bu­dyn­ki miesz­kal­ne, kt­rych fa­sa­dy oz­do­bio­no ba­ro­ko­w de­ko­ra­cj w kszta­cie pi­la­str闚, a wn­trza otrzy­ma­造 re­pre­zen­ta­cyj­ny wy­str鎩. Z dzie­dzi­ca usu­ni­to na­gro­ma­dzo­ny przez wie­ki gruz i go wy­bru­ko­wa­no. Ba­ro­ko­wy gar­ni­tur od­no­wio­nej sie­dzi­by za­ko­nu pod­kre­郵a­造 ty­po­we dla te­go okre­su de­ta­le i zdo­bie­nia ar­chi­tek­to­nicz­ne, man­sar­do­we da­chy, a tak­瞠 cha­rak­te­ry­stycz­ne, ce­bu­lo­we zwie­cze­nie wie­篡 g堯w­nej. W dru­giej po­這­wie XVIII wie­ku za­sy­pa­no od­no­g Re­gi od­dzie­la­j­c wy­sp zam­ko­w od mia­sta, a po 1776 za­sy­pa­no tak­瞠 fo­sy i ro­ze­bra­no cz窷 umoc­nie, za­cie­ra­j帷 ar­cha­icz­ne ju w tym cza­sie ce­chy obron­ne zam­ku. W 1784 ro­ku wsku­tek zbyt p造t­kich fun­da­men­t闚 i ba­gien­ne­go grun­tu ru­n­這 go­spo­dar­cze skrzy­d這 za­chod­nie. Od­bu­do­wa­no je wkr鏒­ce ja­ko par­te­ro­we.




PLAN ZAMKU W 名IDWINIE, KOLOREM CZARNYM OZNACZONO MURY 吐EDNIOWIECZNE:
1. GOTYCKIE SKRZYDΜ P茛NOCNE, 2. BAROKOWE SKRZYDΜ WSCHODNIE, 3. BAROKOWE SKRZYDΜ POΣDNIOWE,
4. GOSPODARCZE SKRZYDΜ ZACHODNIE, 5. WIE涉, 6. WJAZD NA DZIEDZINIEC


ZAMEK Z LOTU PTAKA NA FOTOGRAFII Z LAT 30. XX WIEKU


STAN OBECNY


P

odczas prac adaptacyjnych prowadzonych w latach 60. ubieg貫go wie­ku od­s這­ni­to cz窷 za­cho­wa­nych frag­men­t闚 zam­ku 鈔ed­nio­wiecz­ne­go: mu­r闚 ob­ron­nych, wie­篡 oraz do­mu p馧­noc­ne­go z go­tyc­ki­mi de­ta­la­mi o軼ie­篡 okien­nych i drzwio­wych. Prze­trwa­造 ory­gi­nal­ne skle­pie­nia krzy­穎­wo-瞠­bro­we piw­nic bu­dyn­ku go­tyc­kie­go, skle­pie­nia wy­szych kon­dyg­na­cji wie­篡, a tak­瞠 ukry­te w jej mu­rach scho­dy i strzel­ni­ce. Dzi w za­byt­ko­wych wn­trzach mie­軼i si Cen­trum In­for­ma­cji Tu­ry­stycz­nej oraz miej­skie in­sty­tu­cje kul­tu­ral­ne: bi­blio­te­ka, pra­cow­nie ar­ty­stycz­ne i nie­wiel­kie ki­no. Do zwie­dza­nia udo­st瘼­nio­no 鈔ed­nio­wiecz­n ba­szt oraz naj­star­sz, go­tyc­k cz窷 wa­row­ni z ob­szer­n sa­l wi­do­wi­sko­w i hi­sto­rycz­n sa­l ry­cer­sk. Od­by­wa si ono w ra­mach tzw. re­ko­ne­san­su hi­sto­rycz­ne­go, w to­wa­rzy­stwie prze­wod­ni­ka. Dzie­dzi­niec zam­ko­wy do­st瘼­ny jest w go­dzi­nach funk­cjo­no­wa­nia in­sty­tu­cji miej­skich.


Centrum Informacji Turystycznej w 安idwinie
ul. Niedzia趾owskiego 17, 78-300 安idwin
tel. 797 230 952
e-mail: sekretariat@zamek.swidwin.pl

Godziny otwarcia / Cennik


IMG src= IMG src=
IMG src= IMG src=

NA DZIEDZI哸U ZAMKOWYM




DOJAZD


widwin po這穎ny jest na p馧nocnym skraju Po­je­zie­rza Draw­skie­go, przy tra­sie ko­le­jo­wej 陰­cz­cej Szcze­cin z Ko­sza­li­nem. Do mia­sta mo­積a w mia­r spraw­nie do­je­cha r闚­nie ko­mu­ni­ka­cj PKS z Draw­ska, Ko­sza­li­na i Gry­fic. Po wyj­軼iu ze sta­cji PKP na­le­篡 skr­ci na po­逝­dnie (w pra­wo). Da­lej po­d­瘸­j帷 ul. Ko­軼iusz­ki, a na­st瘼­nie ul. 1 Ma­ja – po dro­dze go­tyc­ka Bra­ma Ka­mien­na – doj­dzie­my wprost do zam­ku. Nie­wiel­ki par­king znaj­du­je si bez­po­鈔ed­nio przy bra­mie zam­ko­wej, wi瘯­szy – na du­篡m pla­cu przy ul. 1 Ma­ja, oko­這 200 me­tr闚 na p馧­noc od wa­row­ni.




LITERATURA


1. M. Haftka: Zamki krzy瘸ckie w Polsce, 1999
2. D. Hein: Zamki joannit闚 w Polsce, 2009
3. L. Kajzer, J. Salm, S. Ko這dziejski: Leksykon zamk闚 w Polsce, Arkady 2001
4. K. Kwiatkowski: Nowa Marchia w dzia豉niach militarnych 1410-1411 roku, Muzeum Lubuskie 2012
5. K. St瘼i雟ka: Pa豉ce i zamki w Polsce dawniej i dzi, KAW 1977
6. K. Wasilkiewicz: Templariusze i joannici w biskupstwie lubuskim (XIII-XVIw.), UAM Pozna 2016
7. K. Wasilkiewicz: Zarys dziej闚 baliwatu brandenburskiego..., Studia Europaea Gnesnensia 18/2018
8. A. Wagner: Murowane budowle obronne w Polsce X-XVIIw., Bellona 2019




W pobli簑:
Lipie - pozosta這軼i zamku biskupiego z XIV w., 16 km
Po販zyn-Zdr鎩 - zamek rycerski z XIV w., przebudowany, 24 km
Resko - pozosta這軼i zamku rycerskiego Bork闚 z XIV w., 24 km
Strzemiele - dw鏎 obronny z XVI-XVIIw., 30 km
P這ty - rycerska wie瘸 mieszkalna z XIII-XVI w., 36 km









STRONA G紟NA

tekst: 2021
fotografie: 2004, 2018
© Jacek Bednarek