COUCY-LE-CHÂTEAU-AUFFRIQUE

DZIEJE ZAMKU

Château de Coucy wzno­si się w Pi­kar­dii w gmi­nie Cou­cy le Châ­teau Auf­fri­que ja­ko dzie­ło XIII wie­ku, któ­re w XIX stu­le­ciu otrzy­ma­ło dru­gie ży­cie dzię­ki pra­com Eu­gè­ne’a Viol­let le Duca , czło­wie­ka obda­rzo­ne­go wy­obraź­nią tak sze­ro­ką jak mu­ry, któ­re pró­bo­wał zro­zu­mieć. W cza­sach swo­jej naj­więk­szej chwa­ły za­mek sły­nął z mo­nu­men­tal­nej wie­ży don­żo­nu, a jesz­cze bar­dziej z wła­ści­cie­li, któ­rzy ty­tu­ły uzna­li za zbęd­ny ba­last. Za­miast nich wy­bra­li de­wi­zę cy­to­wa­ną w ca­ło­ści i bez skró­tów roi ne suis, ne prince ne duc ne com­te aussi, je suis le si­re de Cou­cy, co w feu­dal­nej Fran­cji brzmia­ło jak ele­gan­cka, lecz chłod­na od­mo­wa wpi­sa­nia się w po­rzą­dek hie­rar­chii.

Dynastię panów z Cou­cy za­po­cząt­ko­wał w 1079 ro­ku En­guer­rand de Bo­ves (zm. 1116), uczest­nik pier­wszej kru­cja­ty, po któ­rym po­tom­ko­wie przez trzy ko­lej­ne stu­le­cia kon­se­kwen­tnie wy­sta­wia­li na pró­bę cier­pli­wość wład­ców za­rów­no świe­ckich jak i ko­ściel­nych. Je­go syn Tho­mas de Mar­le (zm. 1130) za­sły­nął z ra­bun­ko­wych na­pa­dów, a jed­no­cze­śnie wsparł wol­ne mia­sto La­on pod­czas po­wsta­nia prze­ciw­ko bi­sku­po­wi, do­wo­dząc, że bru­tal­ność i po­li­ty­czna kal­ku­la­cja mo­gły two­rzyć zwią­zek trwa­ły i obu­stron­nie uży­te­czny. Ten etap dzie­jów ro­du po­zo­sta­wił po so­bie wię­cej stra­chu niż sym­pa­tii, co w ów­cze­snych re­aliach ucho­dzi­ło za za wa­lu­tę w peł­ni ak­ce­pto­wal­ną.

Po nim Enguerrand II (zm. 1147) pod­jął pró­bę zła­go­dze­nia ro­dzin­ne­go wi­ze­run­ku, fun­du­jąc ko­ścio­ły i prze­no­sząc cię­żar dzia­łań z lo­kal­nych kon­fli­któw na sze­ro­ką sce­nę kru­cja­to­wą. Wy­ru­szył na dru­gą kru­cja­tę u bo­ku kró­la Fran­cji Lud­wi­ka VII , gdzie zgi­nął w po­bli­żu Na­za­re­tu, za­my­ka­jąc swój ży­cio­rys ge­stem bar­dziej po­bo­żnym niż prak­ty­cznym. Po nim dzie­dzi­ctwo prze­jął Ralph z Cou­cy (zm. 1191), któ­ry po­legł pod­czas oblę­że­nia Ak­ki, po­zo­sta­wia­jąc trzech sy­nów i ma­ją­tek go­to­wy do po­dzia­łu, a to w feu­dal­nym świe­cie za­po­wia­da­ło nie ci­szę, lecz ko­lej­ne na­pię­cia za­pi­sa­ne w do­ku­men­tach i mie­czach.

Najstarszemu z nich, En­guer­ran­do­wi III zwa­ne­mu Bu­do­wni­czym (zm. 1242), przy­pi­su­je się fun­da­cję wła­ści­wej śre­dnio­wie­cznej wa­ro­wni de Cou­cy. En­guer­rand nie za­mie­rzał bu­do­wać skrom­nie ani funk­cjo­nal­nie – twier­dza mia­ła kon­ku­ro­wać z zam­ka­mi kró­lew­ski­mi sa­mym roz­mia­rem i bez­czel­ną ska­lą przed­się­wzię­cia. Zaj­mo­wa­ła ona po­wierz­chnię oko­ło 14 he­kta­rów, po­sia­da­ła 33 wie­że, a dłu­gość mu­rów prze­kra­cza­ła 2 ki­lo­me­try, co już na eta­pie pla­nów wy­glą­da­ło jak pro­wo­ka­cja o ar­chi­te­kto­ni­cznych roz­mia­rach.

W chwili ukoń­cze­nia Cou­cy ucho­dzi­ło naj­pe­wniej za naj­więk­szą bu­do­wlę obron­ną w ca­łej chrze­ści­jań­skiej Eu­ro­pie. Na tle te­go ko­lo­sa naj­więk­sze zna­ne wie­że Fran­cji, Włoch czy Nie­miec wy­glą­da­ły jak wrze­cio­na po­zo­sta­wio­ne przy war­szta­cie po skoń­czo­nej ro­bo­cie. Ska­la przed­się­wzię­cia nie by­ła wy­łącz­nie este­ty­cznym ka­pry­sem – En­guer­rand III miał bo­wiem ta­lent do gro­ma­dze­nia wro­gów w ilo­ściach hur­to­wych i po­trze­bo­wał miej­sca, w któ­rym mógł­by się przed ni­mi sku­te­cznie ukryć.

Popadł on mię­dzy in­ny­mi w otwar­ty kon­flikt z bi­sku­pem Reims, któ­re­go zie­mie na­je­chał i ogra­bił z ener­gią god­ną lep­szej spra­wy. Zdo­był rów­nież La­on, gdzie po wy­ła­ma­niu drzwi ka­te­dry po­rwał dzie­ka­na, a do­bra tam­tej­szej ka­pi­tu­ły pu­sto­szył i pa­lił, nie zdra­dza­jąc naj­mniej­szych oznak skru­pu­łów. En­gu­er­rand pró­bo­wał też prze­jąć wła­dzę kró­lew­ską po śmier­ci Lud­wi­ka VIII Lwa , uzna­jąc, że je­go syn, Lud­wik IX , jest zbyt ma­ły, by prze­szka­dzać do­ro­słym w ich pla­nach. Sam okre­ślał się mia­nem pier­wsze­go ba­ro­na Fran­cji, co by­ło ty­tu­łem na­da­nym sa­mo­dziel­nie i nie­obar­czo­nym uciąż­li­wą pro­ce­du­rą ak­ce­pta­cji.

Oprócz warowni de Cou­cy En­gu­er­rand III wzniósł tak­że zam­ki w Saint-Go­bain, Mar­le, Acy i La Fè­re – punk­ty opar­cia, z któ­rych mógł de­mon­stro­wać swo­ją po­tę­gę, a w ra­zie po­trze­by rów­nie szyb­ko zni­knąć. By­ła to ar­chi­te­ktu­ra pod­po­rząd­ko­wa­na nie tyl­ko po­ka­zo­wi si­ły, lecz tak­że zdro­we­mu in­styn­kto­wi prze­trwa­nia czło­wie­ka, któ­ry do­sko­na­le wie­dział, że prę­dzej czy póź­niej ktoś przyj­dzie mu sko­pać ty­łek.

Równie rozważnie En­gu­er­rand dy­spo­no­wał lo­sem swo­jej naj­star­szej cór­ki. Ma­ria (zm. 1284) zo­sta­ła wy­da­na za mąż za Alek­san­dra II , kró­la Szko­cji (zm. 1249), co by­ło osiąg­nię­ciem, któ­rym moż­na by­ło się po­chwa­lić na­wet w to­wa­rzy­stwie mo­nar­chów. Mał­żeń­stwo to za­owo­co­wa­ło so­ju­szem mię­dzy Szko­cją a lor­da­mi Cou­cy, pod­trzy­my­wa­nym aż do śmier­ci Ma­rii i opar­tym nie na sen­ty­men­tach, lecz na woj­sko­wej i fi­nan­so­wej wza­jem­no­ści, jak przy­sta­ło na układ za­war­ty bez złu­dzeń.

Następcą Enguer­ran­da III zo­stał je­go naj­star­szy syn Ra­oul II , któ­ry zgi­nął 8 lu­te­go 1250 ro­ku w bi­twie pod Man­sou­rah w Egi­pcie, koń­cząc ka­rie­rę w spo­sób ty­po­wy dla epo­ki, lecz ma­ło uży­te­czny z pun­ktu wi­dze­nia suk­ce­sji. Spa­dek po nim prze­jął młod­szy brat, En­gu­er­rand IV (zm. 1311), po­stać, któ­ra za­pi­sa­ła się w pa­mię­ci współ­cze­snych nie osiąg­nię­cia­mi po­li­ty­czny­mi, lecz skłon­no­ścią do po­rząd­ko­wa­nia spraw przy uży­ciu sznu­ra i po­śpie­chu.

Enguerrand IV „zasłynął” bo­wiem wie­sza­jąc bez pro­ce­su trzech fla­man­dzkich gierm­ków schwy­ta­nych pod­czas nie­le­gal­ne­go po­lo­wa­nia na je­go zie­miach, de­mon­stru­jąc w ten spo­sób, że na Cou­cy pra­wo dzia­ła­ło spraw­nie, choć wy­łącz­nie w jed­ną stro­nę. Spra­wa oka­za­ła się jed­nak na ty­le ra­żą­ca, że na­wet w XIII wie­ku uzna­no ją za nad­uży­cie, a ba­ron de Cou­cy tra­fił na pe­wien czas do wię­zie­nia w pa­ry­skim Luw­rze, co po­ka­zu­je, że gra­ni­ce cier­pli­wo­ści wła­dzy ist­nia­ły, choć ry­so­wa­ły się dość mgli­ście.

Podobnie jak jego star­szy brat, En­guer­rand IV nie do­cze­kał się le­gal­nych mę­skich po­tom­ków, co po­no­wnie uru­cho­mi­ło me­cha­nizm suk­ce­syj­ne­go dry­fu. Po je­go śmier­ci ba­ro­nia de Cou­cy prze­szła w rę­ce En­guer­ran­da V de Guî­nes (zm. po 1321), dru­gie­go sy­na je­go sio­stry, co uzna­no za wy­star­cza­ją­co po­rząd­ne, by nie drą­żyć te­ma­tu.

Po nim majątek ob­jął je­go syn Guil­lau­me I de Cou­cy (zm. 1335), a na­stęp­nie wnuk En­guer­rand VI, któ­ry po­legł w sier­pniu 1346 ro­ku w słyn­nej bi­twie pod Cré­cy Bitwa pod Crécy – starcie zbrojne, które miało miejsce 26 sierpnia 1346 r. w okolicach Crécy-en-Ponthieu (Pikardia w północnej Francji) między wojskami angielskimi króla Edwarda III i francuskimi króla Filipa VI. Bitwa była wynikiem walk o sukcesję tronu Francji, do którego rościli sobie prawa angielscy władcy, a które przeszły do historii pod nazwą wojny stuletniej. . W ten spo­sób ród po raz wtó­ry wpi­sał się w eu­ro­pej­ską kro­ni­kę wiel­kich klęsk, za­my­ka­jąc ko­lej­ny roz­dział nie te­sta­men­tem, lecz po­lem bi­twy, zgod­nie z tra­dy­cją, któ­rą pie­lęg­no­wał z god­ną po­dzi­wu kon­se­kwen­cją.

Jedyny syn Enguer­ran­da VI, En­guer­rand VII (zm. 1397), był po­sta­cią, w któ­rej sku­pi­ły się wszyst­kie mo­żli­we po­wią­za­nia epo­ki: wier­ny wa­sal kró­la Fran­cji, wnuk ar­cy­księ­cia Au­strii, a tak­że zięć kró­la An­glii, któ­re­go cór­kę Ysa­beau po­znał ja­ko za­kład­nik na je­go dwo­rze. Swo­je ży­cie ukształ­to­wał kon­se­kwen­tnie po­przez woj­ny i dy­plo­ma­cję: tłu­mił bun­ty chłop­skie, pa­ry­ską re­wol­tę Mail­lo­tins (mło­tów) Maillotins to przydomek nadany paryżanom, którzy w 1382 roku za panowania Karola VI Szalonego zbuntowali się przeciwko systemowi podatków i swoimi młotami (maillot) zatłukli na śmierć kilkudziesięciu królewskich poborców podatkowych. , wal­czył we Flan­drii i na Wę­grzech, gdzie osta­te­cznie za­koń­czył ka­rie­rę w tu­re­ckiej nie­wo­li, co jak na czło­wie­ka tak roz­le­gle sko­li­ga­co­ne­go by­ło fi­na­łem ra­czej po­nu­rym niż efe­kto­wnym.

Zanim jednak przy­szło mu zni­knąć z eu­ro­pej­skiej sce­ny, w la­tach 1386–1387 prze­bu­do­wał śre­dnio­wie­czną wa­ro­wnię de Cou­cy w wy­staw­ny go­ty­cki pa­łac z im­po­nu­ją­cą sa­lą, ozdo­bio­ną mo­nu­men­tal­ny­mi po­są­ga­mi ry­ce­rzy. By­ła to już wów­czas ar­chi­te­ktu­ra re­pre­zen­ta­cji, nie obro­ny, sy­gnał, że ród wo­lał już im­po­no­wać świa­tu, za­miast przy­go­to­wy­wać się na je­go gniew.

Po śmierci En­guer­ran­da VII ba­ro­nię de Cou­cy odzie­dzi­czy­ła jed­na z có­rek, Ma­rie (zm. 1405), któ­ra w 1400 ro­ku sprze­da­ła ją za su­mę 400 000 li­wrów Lud­wi­ko­wi d’Orlé­ans (zm. 1407), sy­no­wi kró­la Fran­cji. Otrzy­ma­wszy jed­nak za­le­dwie jed­ną czwar­tą uzgod­nio­nej kwo­ty, pró­bo­wa­ła do­cho­dzić re­szty przed są­dem, wy­ka­zu­jąc god­ną po­dzi­wu wia­rę w sku­te­czność pra­wa wo­bec wy­so­kie­go uro­dze­nia. Wkrót­ce po­tem za­mil­kła na za­wsze, dość nie­spo­dzie­wa­nie, po jed­nym z po­sił­ków, co sku­te­cznie za­koń­czy­ło za­rów­no spór fi­nan­so­wy, jak i jej oso­bi­sty udział w dzie­jach zam­ku. W ten spo­sób châ­teau de Cou­cy tra­fił do ko­ro­ny kró­lew­skiej, a dzie­je ro­du za­koń­czy­ły się nie bi­twą ani zdra­dą, lecz obia­dem, po któ­rym go­spo­dy­ni już nie wsta­ła od sto­łu.

Ludwik d’Orléans, kon­ty­nu­ując dzie­ło bu­do­wla­ne En­guer­ran­da VII, do­ło­żył do Cou­cy dwie oka­za­łe sa­le – Preux i Preu­ses – pod­wyż­szył mu­ry i zwień­czył je ma­chi­ku­ła­mi, jak­by prze­czu­wał, że re­pre­zen­ta­cja znów bę­dzie mu­sia­ła ustą­pić miej­sca prze­mo­cy. Prze­czu­cie to oka­za­ło się tra­fne. Wkrót­ce zgi­nął on bo­wiem w spi­sku zor­ga­ni­zo­wa­nym przez księ­cia Bur­gun­dii Ja­na bez Trwo­gi , co uru­cho­mi­ło zna­ną se­kwen­cję zda­rzeń: eska­la­cję kon­fli­ktu mię­dzy ar­ma­nia­ka­mi Armaniacy – stronnictwo polityczne we Francji w pierwszej połowie XV w. (w czasie wojny stuletniej), walczące z Anglikami oraz rywalizujące o wpływy na dworze z burgundczykami Jana bez Trwogi. Nazwa pochodzi od jednego z przywódców. W 1429 roku niewielki oddział armaniaków pod dowództwem Joanny d’Arc pomagał w odsieczy Orleanu oblężonego przez Anglików. i bur­gund­czy­ka­mi Burgundczycy – francuskie stronnictwo polityczne okresu wojny stuletniej 1337-1453, zwolennicy książąt Burgundii, przeciwnicy armaniaków., a na­stęp­nie oblę­że­nie Cou­cy przez od­dzia­ły Wa­le­ria­na de Lux­em­bourg (zm. 1415).

W obliczu bez­po­śre­dnie­go za­gro­że­nia mia­sto, do­wo­dzo­ne przez En­guer­ran­da de Fon­tai­nes (zm. po 1412), pod­da­ło się bez wal­ki, uzna­jąc naj­wy­raź­niej, że mu­rów nie war­to nad­wy­rę­żać dla idei. Za­mek na­to­miast, znaj­du­ją­cy się w rę­kach Ro­ber­ta d’Es­nes (zm. po 1412), po­sta­no­wił za­cho­wać się zgod­nie z tra­dy­cją i sta­wił opór. To prze­są­dzi­ło o dal­szym prze­bie­gu wy­da­rzeń. Bur­gund­czy­cy, pró­bu­jąc skró­cić spra­wę, za­mi­no­wa­li bra­mę wja­zdo­wą na pod­zam­cze oraz jed­ną z wież, wy­ko­nu­jąc to z ta­kim kun­sztem, że kon­stru­kcja ru­nę­ła nie na obroń­ców, lecz na oble­ga­ją­cych ry­ce­rzy, za­my­ka­jąc ten etap oblę­że­nia spe­kta­ku­lar­nym fia­skiem.

Ostatecznie twier­dza ska­pi­tu­lo­wa­ła do­pie­ro po trzech mie­sią­cach, gdy obroń­com za­bra­kło już za­rów­no żyw­no­ści, jak i wo­dy pit­nej – ar­gu­men­tów trud­nych do zbi­cia na­wet naj­wyż­szym mo­ra­le – po czym Cou­cy po­zo­sta­ło w rę­kach bur­gun­dzkich aż do 1412 ro­ku, kie­dy w Au­xer­re pod­pi­sa­no po­kój, na mo­cy któ­re­go ba­ro­nia prze­szła for­mal­nie na wła­sność Ka­ro­la d’Or­lé­ans (zm. 1465). Był to jed­nak po­wrót wy­łącz­nie for­mal­ny: Ka­rol przez ko­lej­ne dwa­dzie­ścia pięć lat po­zo­sta­wał bo­wiem za­kład­ni­kiem na dwo­rze kró­la An­glii, co uczy­ni­ło z nie­go wła­ści­cie­la zdal­ne­go, na swo­je cza­sy wy­jąt­ko­wo no­wo­cze­sne­go.

Ciekawe rzeczy dzia­ły się w Cou­cy w lu­tym 1419 ro­ku, kie­dy to uwię­zie­ni na zam­ku pa­no­wie Mau­court, Bour­non­ville i Hu­merœ­uil­le zo­sta­li wy­pu­szcze­ni z cel przez dwóch słu­żąc­ych i po­ko­jów­kę – co po­zwa­la do­my­ślać się, jak trak­to­wa­no tam pro­ce­du­ry. Uwol­nie­ni i wspie­ra­ni przez gru­pę par­ty­zan­tów na­ty­chmiast prze­szli do rze­czy, mor­du­jąc ko­men­dan­ta i przej­mu­jąc wa­ro­wnię bez zbęd­nych for­mal­no­ści, co na­da­ło tej hi­sto­rii wy­miar po­dręcz­ni­ko­we­go za­rzą­dza­nia kry­zy­so­we­go bez ne­go­cja­cji. Jak ta hi­sto­ria się za­koń­czy­ła, źró­dła uprzej­mie mil­czą, co po­zwa­la do­my­ślać się fi­na­łu, któ­re­go le­piej by­ło nie opi­sy­wać w kro­ni­kach.

W roku 1423 twier­dza zna­la­zła się w rę­kach An­gli­ków, sta­cjo­nu­ją­cych tu pod do­wódz­twem Wil­liam de la Pole (zm. 1450), hra­bie­go Suf­folk, w cza­sie gdy woj­ska an­giel­skie oku­po­wa­ły nie­mal ca­łą Fran­cję. Był to ten sam okres, w któ­rym Jo­an­na d’Arc (zm. 1431) do­ko­ny­wa­ła swo­ich he­ro­icznych czy­nów, sku­te­cznie ni­we­cząc pla­ny lu­dzi po­kro­ju de la Pole i wy­sta­wia­jąc ich cier­pli­wo­ść na cięż­ką pró­bę. Osta­te­cznie jed­nak An­gli­cy opu­ści­li Cou­cy nie w wy­ni­ku klę­ski mi­li­tar­nej, lecz w za­mian za pie­nią­dze, krót­ko po uwol­nie­niu Ka­ro­la I z nie­wo­li w 1440 ro­ku. Tym sa­mym za­mek po raz ko­lej­ny zmie­nił go­spo­da­rza bez roz­strzy­ga­ją­cej bi­twy, po­twier­dza­jąc, że w Cou­cy o wła­dzy de­cy­do­wa­ły rów­nie czę­sto mie­cze, co sa­kiew­ki.

Ludwik II, książę Or­le­anu, wstę­pu­jąc na tron w 1498 ro­ku ja­ko Lud­wik XII (zm. 1515), włą­czył zie­mię Cou­cy do do­me­ny kró­lew­skiej, po­rząd­ku­jąc je ru­chem pió­ra, jak przy­sta­ło na mo­nar­chę lu­bią­ce­go kla­ro­wne roz­wią­za­nia. Wkrót­ce do­bra te sta­ły się apa­na­ge’em je­go cór­ki Clau­de de Fran­ce (zm. 1524), a gdy w 1514 ro­ku po­ślu­bi­ła ona księ­cia An­gou­lême, przy­szłe­go kró­la Fran­ci­szka I de Va­lois (zm. 1547), spra­wy po­to­czy­ły się zgod­nie z do­brze zna­nym sce­na­riu­szem: mał­żeń­stwo po­ciąg­nę­ło za so­bą no­we in­we­sty­cje. Fran­ci­szek zle­cił pra­ce nad za­bu­do­wa­nia­mi przy bra­mie wja­zdo­wej, wzmoc­nił mu­ry z my­ślą o ar­ty­le­rii i czę­ścio­wo prze­bu­do­wał część re­zy­den­cjo­nal­ną zam­ku, sta­ra­jąc się udo­wo­dnić, że da się jed­no­cze­śnie mie­szkać wy­go­dnie i wy­glą­dać groź­nie.

Ten uporządkowany obraz nie utrzy­mał się jed­nak dłu­go. Gdy wła­dzę ob­jął Ka­rol IX de Va­lois (zm. 1574), brat kró­la Pol­ski Hen­ry­ka Wa­le­ze­go , Fran­cja raz jesz­cze przy­po­mnia­ła so­bie, że re­li­gij­ne spo­ry rzad­ko kie­dy koń­czą się na aka­de­mi­ckiej de­ba­cie re­li­gij­nej. Woj­na mię­dzy ka­to­li­ka­mi a pro­te­stan­ta­mi szyb­ko roz­la­ła się tak­że na oko­li­ce Cou­cy, gdzie po­li­ty­ka i wia­ra spo­ty­ka­ły się re­gu­lar­nie, za­wsze w mo­żli­wie naj­gor­szym mo­men­cie i z prze­wi­dy­wal­nym skut­kiem.

W konsekwencji na­ra­sta­ją­ce­go cha­osu we wrze­śniu 1567 kal­wi­ni­ści pod wo­dzą hra­bie­go Rou­cy splą­dro­wa­li oko­licz­ne ko­ścio­ły i klasz­to­ry, po czym za­ję­li mia­ste­czko i za­mek Cou­cy, któ­re w tym cza­sie po­zo­sta­wa­ły prak­ty­cznie bez obro­ny, jak­by li­czo­no, że woj­na re­li­gij­na usza­nu­je daw­ne mu­ry. Rok póź­niej do­bra wró­ci­ły pod pa­no­wa­nie kró­lew­skie, a nie­dłu­go po­tem mia­sto sta­ło się przed­mio­tem na­da­nia Dia­ne de France (zm. 1619), nie­ślub­nej cór­ce kró­la Hen­ry­ka II, z oka­zji jej za­mąż­pój­ścia za Fran­çoisa , księ­cia Mont­mo­ren­cy (zm. 1579). Sa­ma twier­dza Cou­cy zo­sta­ła jed­nak z tej da­ro­wi­zny wy­łą­czo­na, naj­wy­raź­niej uzna­na za zbyt kło­po­tli­wą, by wrę­czać ją w pre­zen­cie na­wet przy tak pod­nio­słej oka­zji.

Kres funkcjonowania zam­ku ja­ko re­zy­den­cji i twier­dzy obron­nej przy­niósł rok 1652. Pod­czas fron­dy ksią­żę­cej Fronda książęca (1649-1653) to druga, arystokratyczna część francuskiego buntu frondy z połowy XVII wieku, polegająca na spiskach wielkich rodów szlacheckich i popierana przez Hiszpanię, która miała na celu osłabienie władzy królewskiej i kardynała Mazariniego, ostatecznie doprowadzając do upadku ruchu i umocnienia absolutyzmu we Francji. przez nie­mal trzy mie­sią­ce Cou­cy oble­ga­ły woj­ska mar­szał­ka François d’Estrées (zm. 1670), spro­wo­ko­wa­ne sta­no­wi­skiem miej­sco­we­go gu­ber­na­to­ra, Hé­ber­ta, któ­ry naj­wy­raź­niej uznał, że lo­jal­ność wo­bec wła­dzy cen­tral­nej ma swo­je gra­ni­ce – naj­le­piej wi­do­czne z mu­rów wła­snej twier­dzy. Za­py­ta­ny o prze­ka­za­nie zam­ku w rę­ce kró­lew­skie, od­po­wie­dział on bo­wiem z roz­bra­ja­ją­cą pew­no­ścią sie­bie: otrzy­ma­wszy na­ty­chmiast od kró­la Lou­isa XIII ko­men­dę nad miej­scem Cou­cy w na­gro­dę za swo­je usłu­gi i za­wsze wier­nie jej strze­gąc, nie wie­rzę, że je­go ma­je­stat chce mnie jej po­zba­wić i że o ile nie zo­ba­czę wy­raź­niej­szych roz­ka­zów, je­stem zde­cy­do­wa­ny ją utrzy­mać. By­ła to de­kla­ra­cja ele­gan­cka w for­mie, wąt­pli­wa w lo­gi­ce i sa­mo­bój­cza w skut­kach – do­kład­nie ta­ka, ja­kiej moż­na się spo­dzie­wać po pro­win­cjo­nal­nym gu­ber­na­to­rze dy­sku­tu­ją­cym z mo­nar­chią abso­lu­tną.

Po honorowej kapitulacji zam­ku wy­da­rze­nia przy­spie­szy­ły, a po­le ma­ne­wru dla złu­dzeń skur­czy­ło się do ze­ra. Lud­wik XIV (zm. 1715), w po­ro­zu­mie­niu z kar­dy­na­łem Giu­lio Maz­za­ri­nim (zm. 1661), do­szedł do wnio­sku, że Cou­cy – na­wet roz­bro­jo­ne – ma zbyt bo­ga­tą prze­szłość, zbyt so­lid­ne mu­ry i zde­cy­do­wa­nie zbyt wie­le wła­sne­go zda­nia, by mo­gło spo­koj­nie współ­ist­nieć z ideą wła­dzy kró­la Słoń­ce. Sko­ro więc za­mek mógł kie­dyś spra­wiać kło­po­ty, na­le­ża­ło ode­brać mu tę moż­li­wość na za­wsze. Lo­gi­ka by­ła pro­sta, kró­lew­ska i nie­zno­szą­ca sprze­ci­wu: pro­blem naj­le­piej roz­wią­zać ra­zem z no­śni­kiem pro­ble­mu.

Realizację po­wie­rzo­no nie­ja­kie­mu Me­te­zeau, któ­ry naj­wy­raź­niej uznał, że w ta­kich spra­wach nie wy­pa­da oka­zy­wać li­to­ści ar­chi­te­ktu­rze. Za­mi­no­wa­no więc fron­to­wą par­tię mu­rów, skle­pie­nia don­żo­nu i po­zo­sta­łe wie­że, po czym ca­łość wy­sa­dzo­no z roz­ma­chem god­nym epo­ki, a re­sztę – dla pew­no­ści – pod­pa­lo­no. Tak do­pro­wa­dzo­no rzecz do koń­ca. To, cze­go nie roz­strzy­gnął proch, do­po­wie­dział ogień, sku­tecz­nie za­my­ka­jąc Cou­cy wszel­kie mo­żli­wo­ści po­wro­tu do daw­nej for­my.

W ten oto sposób za­mek za­koń­czył swo­ją dłu­gą ka­rie­rę ja­ko twier­dza z cha­ra­kte­rem i am­bi­cja­mi, prze­cho­dząc do ro­li ru­in – for­my ist­nie­nia znacz­nie wy­go­dniej­szej dla wła­dzy cen­tral­nej. Ru­ina bo­wiem nie knu­je, nie ne­go­cju­je i nie po­wo­łu­je się na daw­ne przy­wi­le­je. Ru­ina po pro­stu stoi. I wła­śnie w tej po­sta­ci Cou­cy oka­za­ło się wre­szcie w peł­ni lo­jal­ne.

W 1790 roku ru­inę Cou­cy— już wcze­śniej so­li­dnie spo­nie­wie­ra­ną przez trzę­sie­nie zie­mi, któ­re na­wie­dzi­ło oko­li­cę pod ko­niec XVII wie­ku — otrzy­mał pa­ry­ski szpi­tal Hô­tel-Dieu. In­sty­tu­cja ta wy­ka­za­ła się po­dej­ściem skraj­nie prag­ma­ty­cznym: uczy­ni­ła z daw­nej twier­dzy źród­ło sta­łe­go do­cho­du, sprze­da­jąc oko­licz­nym miesz­kań­com frag­men­ty zam­ku po trzy fran­ki za wó­zek. W ten oto spo­sób Cou­cy, nie­gdyś po­strach mo­nar­chów, ze­szło do ro­li lo­kal­ne­go ka­mie­nio­ło­mu z cen­ni­kiem.

Podczas rewolucji fran­cu­skiej za­mek zna­lazł jesz­cze jed­no, przej­ścio­we za­sto­so­wa­nie. W je­go lo­chach funk­cjo­no­wa­ło wię­zie­nie, w któ­rym prze­trzy­my­wa­no mniej zna­czą­cych ska­zań­ców po­li­ty­cznych i kry­mi­nal­nych — ta­kich, któ­rych da­ło się zam­knąć, od­ha­czyć w pa­pie­rach i nie psuć ni­mi kra­jo­bra­zu re­be­lii, tej sa­mej, któ­ra mia­ła już peł­ne pla­ce gi­lo­tyn, ko­lej­ki do ko­szy i wy­star­cza­ją­co du­żo tru­pów na wi­do­ku, by nie za­wra­cać so­bie gło­wy drob­ni­cą gni­ją­cą po ci­chu pod zie­mią.

Dopiero moda na ro­man­tyzm na­uczy­ła pa­trzeć na Cou­cy ina­czej, przy­wra­ca­jąc ru­inie war­tość este­ty­czną, a prze­szło­ści urok wy­ni­ka­ją­cy z fa­ktu, że prze­sta­ła już ko­mu­kol­wiek re­al­nie za­gra­żać. Uległ jej tak­że Lud­wik Fi­lip I (zm. 1850), któ­ry w 1829 ro­ku wy­ku­pił pra­wa do ru­in za 6000 fran­ków, ka­zał oczy­ścić zam­ko­wą stud­nię i wstrzy­mał sprze­daż ka­mie­ni z mu­rów, jak­by ktoś uświa­do­mił mu, że to za­czy­na wy­glą­dać nie­ele­gan­cko.

Porządkowanie terenu na po­waż­nie ru­szy­ło jed­nak do­pie­ro w 1853 ro­ku, gdy Eu­gne Viol­let le Duc za­brał się za daw­ną wa­ro­wnię bez sen­ty­men­tów, ale i bez złu­dzeń: część po­miesz­czeń do­sta­ła da­chy, don­żon — gro­żą­cy dal­szym roz­pa­da­niem — spię­to ma­syw­ny­mi sta­lo­wy­mi klam­ra­mi, trak­tu­jąc ca­łość ra­czej jak kon­stru­kcję do utrzy­ma­nia w pio­nie niż pro­jekt re­kon­stru­kcyj­ny z am­bi­cja­mi. Na­po­le­on III (zm. 1873) przez chwi­lę roz­wa­żał od­bu­do­wę, po czym — za na­mo­wą mał­żon­ki — prze­niósł swo­je ar­chi­te­kto­ni­czne am­bi­cje do po­ło­żo­ne­go bli­żej Pa­ry­ża Châ­teau de Pier­re­fonds, zo­sta­wia­jąc Cou­cy w for­mie, któ­ra oka­za­ła się dla wszyst­kich naj­wy­go­dniej­sza: ru­iną za­bez­pie­czo­ną, fo­to­ge­ni­czną i na ty­le ma­rtwą, by już ni­gdy nie spra­wiać kło­po­tów.

Podczas I woj­ny świa­to­wej miej­sco­wość zna­la­zła się pod oku­pa­cją nie­mie­ckie­go gar­ni­zo­nu o zna­cze­niu stra­te­gi­cznym tak du­żym, że re­gu­lar­nie by­wa­li tu ce­sar­scy dyg­ni­ta­rze, wśród nich sam Wil­helm II (zm. 1941), któ­ry lu­bił miej­sca ro­bią­ce wra­że­nie na­wet wte­dy, gdy na­le­ża­ły do ko­goś in­ne­go. Z cza­sem to zna­cze­nie oka­za­ło się jed­nak cię­ża­rem trud­nym do unie­sie­nia, po­nie­waż de­cy­zja o od­wro­cie wojsk nie­mie­ckich za­mie­ni­ła daw­ny atut w wy­rok za­rów­no dla zam­ku, jak i ca­łe­go mia­ste­czka. To, co mia­ło chro­nić, za­czę­ło prze­szka­dzać, a prze­szko­dy w woj­nie no­wo­cze­snej trak­to­wa­no bez sen­ty­men­tu.

Dowodzący pruską obroną ge­ne­rał Erich Lu­den­dorff (zm. 1937) zde­cy­do­wał się bo­wiem na za­sto­so­wa­nie tak­ty­ki spa­lo­nej zie­mi, ni­szcząc za­bu­do­wę mia­sta, za­mek, mu­ry oraz bra­my, wy­ka­zu­jąc przy tym kon­se­kwen­cję god­ną le­pszej spra­wy. De­cy­zja ta wzbu­dzi­ła opór na­wet po­śród nie­mie­ckcih dyg­ni­ta­rzy woj­sko­wych. Ksią­żę Ru­precht ba­war­ski , do­wód­ca Szó­stej Ar­mii, pró­bo­wał na­wet prze­ko­nać Lu­den­dor­ffa do oszczę­dze­nia wa­ro­wni, ar­gu­men­tu­jąc trze­źwo, że sko­ro Niem­cy nie zna­le­źli dla niej za­sto­so­wa­nia, Fran­cu­zi rów­nież ra­czej nie znaj­dą, a jej zni­szcze­nie bę­dzie je­dy­nie bez­sen­so­wnym cio­sem w nie­mie­cki pre­stiż.

Argument ten okazał się jed­nak zbyt umiar­ko­wa­ny. Lu­den­dorff po­zo­stał nie­ugię­ty i 27 mar­ca 1917 ro­ku, po ewa­ku­acji miesz­kań­ców, mia­sto zo­sta­ło sys­te­ma­ty­cznie zrów­na­ne z zie­mią, a za­mek wy­sa­dzo­ny w po­wie­trze przy uży­ciu 28 ton dy­na­mi­tu. W ten spo­sób Cou­cy za­koń­czy­ło swój dłu­gi ży­wot nie w og­niu bi­twy, lecz ja­ko efekt de­cy­zji w sty­lu sko­ro nie na­sze, to ni­czy­je.

Trzy dni póź­niej, gdy ar­mia fran­cu­ska wkro­czy­ła do Cou­cy, zna­la­zła tu wy­łącz­nie ogrom­ne gru­zo­wi­sko, któ­re nie po­zo­sta­wia­ło miej­sca na złu­dze­nia ani na sen­ty­men­ty. Ska­la zni­szczeń do­ko­na­nych przez Niem­ców wy­wo­ła­ła gwał­to­wne obu­rze­nie opi­nii pu­blicz­nej i jesz­cze w 1917 ro­ku ru­iny uzna­no za pom­nik bar­ba­rzyń­stwa, co by­ło okre­śle­niem chłod­nym, a przy tym wy­jąt­ko­wo traf­nym. Tak więc praw­da le­ża­ła na zie­mi w ka­wał­kach i mia­ła się le­piej niż ja­kie­kol­wiek ofi­cjal­ne wy­ja­śnie­nia.

W 1923 roku, z fun­du­szy po­cho­dzą­cych z re­pa­ra­cji wo­jen­nych, oczy­szczo­no wie­że i wzmoc­nio­no mu­ry, za­cho­wu­jąc jed­nak po­tęż­ne ru­mo­wi­sko po don­żo­nie w sta­nie nie­na­ru­szo­nym, jak­by mia­ło ono peł­nić ro­lę trwa­łe­go oskar­że­nia. Od­bu­do­wa­no na­to­miast więk­szość do­mów miesz­kal­nych mia­ste­czka oraz bra­my miej­skie, wśród nich Por­te de Soi­ssons, w któ­rej urzą­dzo­no nie­wiel­kie mu­zeum po­świę­co­ne dzie­jom i ar­chi­te­ktu­rze tej wa­ro­wni. Dziś ca­łość ta two­rzy kraj­obraz oso­bli­wy, w któ­rym na­pra­wio­no to, co da­ło się zam­knąć w mu­rach, re­sztę po­zo­sta­wia­jąc ja­ko ra­chu­nek do obej­rze­nia.

OPIS ZAMKU

Château de Coucy wznie­sio­no na szczy­cie wzgó­rza w za­cho­dniej czę­ści mia­ste­czka, a od miej­skiej za­bu­do­wy od­dzie­lo­no je fo­są sze­ro­ką na dwa­dzie­ścia me­trów, co w śre­dnio­wie­czu by­ło ko­mu­ni­ka­tem pro­stym i nie­po­dle­ga­ją­cym ne­go­cja­cjom. Dłu­gie, odsło­nię­te po­dej­ście ob­na­ża­ło in­tru­za na dłu­go przed mu­ra­mi i dzia­ła­ło jak filtr dla głu­pich po­my­słów. Kto mi­mo to do­cho­dził do fo­sy, nie był już go­ściem, tyl­ko kimś, kto świa­do­mie wkra­czał w cu­dzą prze­strzeń i mu­siał li­czyć się z od­po­wie­dzią.

W chwili powstania wa­ro­wnia ucho­dzi­ła przy­pu­szczal­nie za naj­więk­szy za­mek śre­dnio­wie­cznej Eu­ro­py, a przy tym za­ska­ki­wa­ła ar­chi­te­kto­ni­czną spój­no­ścią, rzad­ką w epo­ce, któ­ra lu­bi­ła po­pra­wiać pro­je­kty w tra­kcie ich re­ali­za­cji. Wy­ni­ka­ło to z tem­pa bu­do­wy zam­knię­te­go w oko­ło dwu­na­stu la­tach, co jak na re­alia epo­ki mie­cza, za­pra­wy i spo­rów kom­pe­ten­cyj­nych by­ło tem­pem nie­mal nie­przy­zwo­itym.

Plan warowni przy­brał for­mę nie­re­gu­lar­ne­go tra­pe­zu o bo­kach dłu­go­ści 92, 35, 50 i 80 me­trów, a na­roż­ni­ki wzmoc­nio­no cy­lin­dry­czny­mi ba­ste­ja­mi o śred­ni­cy 18 me­trów i pier­wo­tnej wy­so­ko­ści oko­ło 35 me­trów, każ­dą z pię­cio­ma skle­pio­ny­mi kon­dy­gna­cja­mi że­bro­wy­mi. Łą­czył je mur kur­ty­no­wy nie­mal rów­ny im wy­so­ko­ścią i gru­by na trzy me­try, od we­wnątrz wspar­ty przy­po­ra­mi po­łą­czo­ny­mi ostro­łu­ka­mi, dzię­ki cze­mu ca­łość przy­po­mi­na­ła ar­chi­te­kto­ni­czne oświad­cze­nie, że kom­pro­mi­sy są dla słab­szych, a trwa­łość nie po­trze­bu­je ozdo­bni­ków.

Zachodnią i północną część cia­sne­go i ciem­ne­go dzie­dziń­ca zaj­mo­wa­ły bu­dyn­ki re­pre­zen­ta­cyj­ne z pod­cie­nia­mi, któ­re mia­ły spra­wiać wra­że­nie ele­gan­cji, choć świa­tła wpu­szcza­no tu do­kład­nie ty­le, aby nikt, na­wet przez mo­ment, nie uwie­rzył, że jest tu po to, by mu było mi­ło. W tym sen­sie dzie­dzi­niec dzia­łał jak filtr, przez któ­ry prze­cho­dzi­ło się już w od­po­wie­dnim sta­nie du­cha.

Na piętrze jednego z gma­chów urzą­dzo­no Sal­le des Preux, czy­li Kom­na­tę Ry­cer­ską, o roz­mia­rach 60 na 15 me­trów, któ­re po­zwa­la­ły za­rów­no na uro­czy­ste prze­mo­wy, jak i na de­mon­stra­cyj­ne echo. Kom­na­tę tę na­kry­wał po­tęż­ny drew­nia­ny strop w kształ­cie ka­dłu­ba sta­tku, jak­by sa­la mia­ła wy­pły­nąć na sze­ro­kie wo­dy ry­cer­skiej chwa­ły, bę­dąc jed­no­cze­śnie do­wo­dem, że śred­nio­wie­cze po­tra­fi­ło rów­nież ma­rzyć prze­strzen­nie. Ok­na i al­ko­wy zdo­bi­ły wi­tra­że oraz dzie­więć po­są­gów bo­ha­te­rów li­te­ra­tu­ry ry­cer­skiej, za­rów­no tych cał­kiem zmy­ślo­nych, jak i tych, któ­rzy rze­czy­wi­ście ży­li, co ja­sno po­ka­zy­wa­ło, że le­gen­da i rze­czy­wi­stość sto­ją tu na tej sa­mej pół­ce.

Drugą wystawną prze­strze­nią by­ła Sal­le des Preu­ses, czy­li Kom­na­ta Za­słu­żo­nych, wy­po­sa­żo­na w wiel­ki ko­mi­nek, któ­ry ogrze­wał nie tyl­ko wnę­trze, lecz tak­że wy­obra­źnię miesz­kań­ców i go­ści. Rów­nież on zo­stał ob­wie­szo­ny fi­gu­ra­mi ry­cer­skich bo­ha­te­rów, co spra­wia­ło, że na­wet sto­jąc przy og­niu, trud­no by­ło za­po­mnieć, iż w tym zam­ku ry­cer­skość mia­ła być wi­do­czna z każ­de­go ką­ta, naj­le­piej je­szcze za­nim zdą­ży­ło się zdjąć płaszcz.

Francuscy autorzy XIX wie­ku, pa­trząc na Cou­cy, no­to­wa­li z mie­sza­ni­ną nie­ukry­wa­ne­go po­dzi­wu i kon­ster­na­cji: wszyst­ko jest ko­lo­sal­ne w tej twier­dzy; cho­ciaż wy­ko­na­na z wiel­ką sta­ran­no­ścią, kon­struk­cja ma w so­bie coś z szor­stko­ści i dzi­ko­ści, któ­ra kar­ło­wa­cie­je w oczach czło­wie­ka na­szych cza­sów. Wy­da­je się, że miesz­kań­cy tej feu­dal­nej re­zy­den­cji mu­sie­li na­le­żeć do ra­sy ol­brzy­mów, bo­wiem wszyst­ko, co jest zwy­cza­jo­wo przy­ję­te, jest na więk­szą ska­lę niż przyj­mu­je się dzi­siaj: stop­nie scho­dów, span­dre­le pa­ła­ców, ław­ki, są wy­ko­na­ne dla męż­czyzn o roz­mia­rach prze­wyż­sza­ją­cych zwy­kłe.

Jądro twierdzy sta­no­wił don­żon o śre­dni­cy 31 me­trów i wy­so­ko­ści 54 me­trów, wy­raź­nie za­pro­je­kto­wa­ny do wy­gry­wa­nia każ­dej ry­wa­li­za­cji o ska­lę. Przed zni­szcze­niem by­ła to naj­więk­sza wie­ża te­go ty­pu w Eu­ro­pie w ca­łej hi­sto­rii ar­chi­te­ktu­ry obron­nej, co w pra­kty­ce ozna­cza­ło, że re­szta kon­ty­ne­ntu mo­gła co naj­wy­żej mie­rzyć się z jej cie­niem. O ska­li te­go ko­lo­sa naj­le­piej świad­czy gru­bość mu­rów u je­go pod­sta­wy się­ga­ją­ca 7,5 me­tra, a więc ta­ka, przy któ­rej po­ję­cie ścia­ny za­czy­na­ło spra­wiać wra­że­nie nie­mal ge­olo­gi­cznej for­my wy­ję­tej ze ska­ły.

Paradoksalnie ta ka­mien­na ko­lo­sal­ność kry­ła w so­bie tyl­ko trzy skle­pio­ne że­bro­wo kon­dy­gna­cje na­ziem­ne, z któ­rych każ­da mie­rzy­ła 15 me­trów wy­so­ko­ści, czy­li wię­cej niż współ­cze­sny trzy­pię­tro­wy blok miesz­kal­ny, ra­zem z klat­ką scho­do­wą i ca­łą re­sztą in­fra­stru­ktu­ry ży­cia zbio­ro­we­go. W efe­kcie wnę­trze don­żo­nu nie przy­po­mi­na­ło bu­dyn­ku pię­tro­we­go, lecz ra­czej se­rię mo­nu­men­tal­nych pio­no­wych prze­strze­ni, w któ­rych czło­wiek szyb­ko uświa­da­miał so­bie, że zna­lazł się w miej­scu za­pro­je­kto­wa­nym bez cie­nia skrom­no­ści. Ska­la by­ła tu bo­wiem środ­kiem wy­ra­zu, a umiar naj­wy­raź­niej uzna­no za prze­sąd od­po­wie­dni dla chat, nie dla bu­do­wli, któ­re mia­ły onie­śmie­lać kon­ty­nent.

Na samym szczy­cie tej ka­mien­nej dem­on­stra­cji zna­la­zła się naj­wyż­sza kon­dy­gna­cja, zwień­czo­na kre­ne­la­żem, któ­ra peł­ni­ła jed­no­cze­śnie funk­cję ta­ra­su wi­do­ko­we­go i pla­tfo­rmy obron­nej, łą­cząc przy­jem­ność pa­trze­nia z obo­wią­zkiem kon­tro­li, czy ten kurz na ho­ry­zon­cie to jesz­cze wiatr czy już ar­mia. Ze szczy­tu wie­ży moż­na by­ło więc po­dzi­wiać oko­li­cę, a za­ra­zem kon­tro­lo­wać ją z po­zy­cji ab­so­lu­tnej prze­wa­gi, co spra­wia­ło, że wi­dok i wła­dza sta­pia­ły się tu w jed­no do­świa­dcze­nie. W tym sen­sie don­żon nie koń­czył się da­chem, lecz miej­scem, z któ­re­go wszyst­ko by­ło albo swo­je, al­bo po­dej­rza­ne.

Wejście do wieży umie­szczo­no na po­zio­mie pier­wsze­go pię­tra, co mia­ło sens obron­ny, lecz za­dba­no rów­nież o prze­kaz sym­bo­li­czny, ak­cen­tu­jąc por­tal pła­sko­rze­źbą ry­ce­rza wal­czą­ce­go z lwem. Ten mo­tyw nie pró­bo­wał ni­cze­go tłu­ma­czyć ani ła­go­dzić, lecz dzia­łał jak ka­mien­ny ko­mu­ni­kat na­pi­sa­ny pro­stym ję­zy­kiem, z któ­re­go ja­sno wy­ni­ka­ło, kto w Cou­cy rzą­dzi, ko­mu wol­no tu sta­wiać wa­run­ki i gdzie koń­czy się prze­strzeń na wa­ha­nie i nie­po­słu­szeń­stwo.

Pomiędzy zamkiem a mia­ste­czkiem roz­cią­ga­ło się pod­zam­cze go­spo­dar­cze o po­wierz­chni prze­kra­cza­ją­cej trzy­kro­tnie ob­szar zam­ku wła­ści­we­go, co już sa­mo w so­bie su­ge­ro­wa­ło, że za­ple­cze nie by­ło tu spra­wą wsty­dli­wą ani dru­go­rzęd­ną. Prze­ciw­nie, ta prze­strzeń mu­sia­ła po­mie­ścić wszy­stko to, cze­go mo­nu­men­tal­ne mu­ry nie chcia­ły oglą­dać na pier­wszym pla­nie, a bez cze­go nie da­ło się funk­cjo­no­wać na co dzień. Ska­la pod­zam­cza zdra­dza­ła więc zdro­wy re­alizm, pod­szy­ty prze­ko­na­niem, że na­wet naj­więk­sza wa­ro­wnia nie utrzy­ma się sa­mym roz­ma­chem.

Wjazd na jego te­ren pro­wa­dził przez oka­za­ły gmach la por­te Maî­tre Odon, flan­ko­wa­ny dwie­ma cy­lin­dry­czny­mi wie­ża­mi war­to­wni­czy­mi, usta­wio­ny­mi fron­tem do mo­stu zwo­dzo­ne­go prze­rzu­co­ne­go nad fo­są sze­ro­ką na 20 me­trów. Ten układ nie po­zo­sta­wiał wie­le miej­sca na im­pro­wi­za­cję, po­nie­waż każ­dy, kto zbli­żał się do bra­my, znaj­do­wał się od ra­zu w po­lu wi­dze­nia, a most nie słu­żył tu do ro­man­ty­cznych po­wro­tów o zmie­rzchu. Ca­łość dzia­ła­ła spraw­nie i bez złu­dzeń, zgod­nie z lo­gi­ką miej­sca, któ­re nie ufa­ło ni­ko­mu na sło­wo.

Fortyfikacje zamku po­łą­czo­no z mu­ra­mi miej­ski­mi, two­rząc je­den spój­ny sys­tem, w któ­rym mia­sto i re­zy­den­cja funk­cjo­no­wa­ły wspól­nie, choć nie­ko­nie­cznie na rów­nych pra­wach. Kon­takt ze świa­tem ze­wnętrz­nym za­pew­nia­ły trzy bra­my miej­skie, czy­li Por­te de Sois­sons, Por­te de Chau­ny oraz naj­bar­dziej oka­za­ła Por­te de La­on zwa­na Bra­mą Lwów, któ­rej na­zwa nie po­zo­sta­wia­ła wąt­pli­wo­ści co do te­go, że wła­śnie tę­dy na­le­ża­ło wcho­dzić, je­śli chcia­ło się zo­stać za­uwa­żo­nym, oce­nio­nym i za­pa­mię­ta­nym, a nie przem­knąć bo­kiem jak ja­kiś do­staw­ca ka­pu­sty.

Wszystkie te bramy zo­sta­ły w mniej­szym lub więk­szym stop­niu znisz­czo­ne przez Niem­ców w mar­cu 1917 ro­ku, co spra­wi­ło, że sys­tem obron­ny Cou­cy za­koń­czył swo­je dzia­ła­nie w spo­sób gwał­to­wny, szyb­ki i cał­ko­wi­cie po­zba­wio­ny śre­dnio­wiecz­nej god­no­ści.

ZWIEDZANIE

Warowne miasto Coucy-le-Châ­teau-Auf­fri­que za­cho­wa­ło dzie­dzi­ctwo bu­do­wla­ne na ty­le wy­ra­zi­ste, że nie po­zwa­la za­po­mnieć, iż mia­ło kie­dyś bar­dzo wy­so­kie mnie­ma­nie o so­bie. XIII-wiecz­ny za­mek, po­tęż­ne mu­ry obron­ne, ko­ściół Saint Sau­veur oraz trzy ufor­ty­fi­ko­wa­ne bra­my skła­da­ją się na kraj­obraz, któ­ry bez wy­sił­ku bu­du­je śre­dnio­wie­czny na­strój, na­wet je­śli część tej sce­no­gra­fii ist­nie­je dziś głów­nie w for­mie alu­zji. Ca­łość spra­wia, że miej­sco­wość po­zo­sta­je atrak­cyj­nym ce­lem po­dró­ży dla tych, któ­rzy lu­bią ar­chi­te­ktu­rę z cha­ra­kte­rem i hi­sto­rię bez wy­gła­dza­nia kra­wę­dzi.

Zniszczenia dokonane przez Niem­ców pod­czas I woj­ny świa­to­wej spra­wi­ły jed­nak, że z nie­gdyś po­tęż­nej wa­ro­wni po­zo­sta­ły głów­nie frag­men­ty ścian oraz im­po­nu­ją­ce hał­dy gru­zu, któ­re trud­no uznać za ele­ment eks­po­zy­cyj­ny, choć ro­bią swo­je w kwe­stii ska­li. Z te­go po­wo­du na te­re­nie zam­ku nie znaj­dzie­my kla­sy­cznej wy­sta­wy, a je­dy­nym wy­jąt­kiem po­zo­sta­je la­pi­da­rium urzą­dzo­ne w oca­la­łych piw­ni­cach, gdzie ka­mień prze­ma­wia już bez po­śred­ni­ków.

Szerszy kontekst dzie­jów twier­dzy i szcze­gó­ły jej bu­do­wy moż­na na­to­miast po­znać w nie­wiel­kim Tour mu­sée mie­szczą­cym się w po­łu­dnio­wej bra­mie mia­sta, czy­li Por­te de Soi­ssons, co jest roz­wią­za­niem prak­ty­cznym i cał­kiem na miej­scu w mie­ście, któ­re od wie­ków naj­le­piej opo­wia­da swo­ją hi­sto­rię wła­śnie przez mu­ry.

Wstęp jest bi­le­to­wa­ny, lecz 7 eu­ro za zwie­dza­nie ru­in we­dług sta­wek z 2026 ro­ku to wy­da­tek, któ­ry nie wy­ma­ga ani na­ra­dy ro­dzin­nej ani kre­dy­tu. War­to rów­nież uwzglę­dnić lo­kal­ne mu­zeum z wy­sta­wą po­świę­co­ną zam­ko­wi, od lat wpi­sa­ne w lo­gi­czny ciąg zwie­dza­nia Cou­cy.

Na całość obejmującą za­mek, mu­zeum i mu­ry do­brze za­re­zer­wo­wać mi­ni­mum dwie go­dzi­ny, ina­czej wszy­stko za­cznie się zle­wać w je­den ka­mien­ny skrót.

DOJAZD

Niewielkie Coucy-le-Châ­teau-Auff­ri­que to spo­koj­na wieś w pół­no­cnej Fran­cji, po­ło­żo­na w de­par­ta­men­cie Ai­sne, mniej wię­cej pół go­dzi­ny ja­zdy od La­on i oko­ło go­dzi­ny od Re­ims. Na ma­pie wy­glą­da nie­po­zor­nie i w co­dzien­nym ry­tmie ży­cia rze­czy­wi­ście ta­ka jest, choć wy­star­czy pod­nieść wzrok, by zro­zu­mieć, że ktoś tu kie­dyś uznał tę pro­win­cję za ide­al­ne miej­sce do re­ali­zo­wa­nia wiel­kich fan­ta­zji.

Par­ko­wa­nie tuż przy mu­rach mo­żli­we jest na Rue du Châ­teau, lecz więk­szy wy­bór sta­no­wisk ofe­ru­je Place du Mar­ché.

ZAMKI WE FRANCJI

• Paryż – za­mek kró­lew­ski Lou­vre, 127 km

ŹRÓDŁA

1. Eu­gè­ne Viol­let-le-Duc: : Des­cri­ption du châ­teau de Cou­cy, 1875
2. www.castles.nl
3. www.everycastle.com
4. www.france-voyage.com
5. coucy.cpa.free.fr
6. fr.wikipedia.org
7. www.chateau-coucy.fr