STRONA GŁÓWNA

ZA GRANICĄ

MINIGALERIA

MAPKI

LITERATURA

KONTAKT

BROCHÓW

gotycki kościół św. Rocha i św. Jana Chrzciciela

BARANÓW SANDOMIERSKI

BARCIANY

BARDO ŚLĄSKIE

BĄKOWA GÓRA

BESIEKIERY

BĘDZIN

BIERUTÓW

BIESTRZYKÓW

BOBOLICE

BOBROWNIKI

BODZENTYN

BOLESTRASZYCE

BOLKÓW

BORYSŁAWICE ZAMKOWE

BROCHÓW

BRODNICA

BRZEG

BUKOWIEC

BYDLIN

BYSTRZYCA KŁODZKA

CHĘCINY

CHOJNICA

CHOJNIK

CIECHANÓW

CIESZÓW

CIESZYN

CZARNY BÓR

CZERNA

CZERNINA

CZERSK

CZĘSTOCHOWA

CZOCHA

CZORSZTYN

ĆMIELÓW

DĄBROWA

DĄBRÓWNO

DRZEWICA

DZIAŁDOWO

DZIERZGOŃ

FREDROPOL (KORMANICE)

GDAŃSK

GIŻYCKO

GLIWICE

GŁOGÓW

GNIEW

GNIEWOSZÓW Z.SZCZERBA

GOLUB-DOBRZYŃ

GOŁAŃCZ

GOLCZEWO

GOŁUCHÓW

GOŚCISZÓW

GÓRA

GRODZIEC

GRÓDEK

GRUDZIĄDZ

GRZĘDY

GRZMIĄCA z.ROGOWIEC

HOMOLE

IŁŻA

INOWŁÓDZ

JANOWICE WIELKIE z.BOLCZÓW

JANOWIEC

JAWOR

JEZIORO GÓRECKIE

KAMIENIEC ZĄBKOWICKI

KAMIENNA GÓRA

KARPNIKI

KAZIMIERZ DOLNY

KĘTRZYN

KĘTRZYN - KOŚCIÓŁ

KIELCE

KLICZKÓW

KŁODZKO

KOŁO

KONARY

KONIN-GOSŁAWICE

KORZKIEW

KOWALEWO POMORSKIE

KOŹMIN WLKP.

KÓRNIK

KRAKÓW

KRAPKOWICE

KRAPKOWICE - OTMĘT

KRASICZYN

KRĘPCEWO

KRUSZWICA

KRZYŻNA GÓRA

KRZYŻTOPÓR

KSIĄŻ WIELKI

KUROZWĘKI

KWIDZYN

LEGNICA

LIDZBARK WARMIŃSKI

LIPA

LUBIN

LUTOMIERSK

ŁAGÓW

ŁĘCZYCA

ŁOWICZ

MAJKOWICE

MALBORK

MAŁA NIESZAWKA

MIĘDZYLESIE

MIĘDZYRZECZ

MIRÓW

MOKRSKO

MOSZNA

MSTÓW

MUSZYNA

MYŚLENICE

NAMYSŁÓW

NIDZICA

NIEDZICA

NIEMCZA

NIEMODLIN

NIEPOŁOMICE

NOWA RUDA

NOWY SĄCZ

NOWY WIŚNICZ

ODRZYKOŃ

OGRODZIENIEC (PODZAMCZE)

OJCÓW

OLEŚNICA

OLSZTYN (JURA)

OLSZTYN (WARMIA)

OLSZTYNEK

OŁAWA

OŁDRZYCHOWICE KŁODZKIE

OPOCZNO

OPOLE GÓRKA

OPOLE OSTRÓWEK

OPORÓW

OSSOLIN

OSTRĘŻNIK

OSTRÓDA

OSTRÓW LEDNICKI

OTMUCHÓW

PABIANICE

PANKÓW

PASTUCHÓW

PIESKOWA SKAŁA

PIOTRKÓW TRYBUNALSKI

PIOTRKÓW-BYKI

PIOTROWICE ŚWIDNICKIE

PŁAKOWICE

PŁOCK

PŁONINA

PŁOTY

PODZAMCZE z.OGRODZIENIEC

PODZAMCZE PIEKOSZOWSKIE

POKRZYWNO

POŁCZYN-ZDRÓJ

POZNAŃ

PRABUTY

PROCHOWICE

PROSZÓWKA z.GRYF

PRZEMYŚL

PRZEWODZISZOWICE

PSZCZYNA

PTKANÓW

PYZDRY

RABSZTYN

RACIĄŻEK

RADŁÓWKA

RADOM

RADZIKI DUŻE

RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

RAJSKO

RAKOWICE WIELKIE

RATNO DOLNE

RAWA MAZOWIECKA

RESKO

ROGÓW OPOLSKI

ROŻNÓW ZAMEK DOLNY

ROŻNÓW ZAMEK GÓRNY

RYBNICA

RYBNICA LEŚNA

RYCZÓW

RYDZYNA

RYTWIANY

RZĄSINY

SANDOMIERZ

SANOK

SIEDLĘCIN

SIEDLISKO

SIERADZ

SIERAKÓW

SIEWIERZ

SMOLEŃ

SOBKÓW

SOBOTA

SOCHACZEW

SOSNOWIEC

SREBRNA GÓRA

STARA KAMIENICA

STARE DRAWSKO

STARY SĄCZ

STRZELCE OPOLSKIE

SULEJÓW

SZAMOTUŁY

SZCZECIN

SZTUM

SZUBIN

SZYDŁÓW

SZYMBARK

ŚCINAWKA GÓRNA

ŚWIDWIN

ŚWIEBODZIN

ŚWIECIE n.WISŁĄ

ŚWIECIE k.LEŚNEJ

ŚWINY

TORUŃ

TORUŃ z.DYBÓW

TUCZNO

TYNIEC

UDÓRZ

UJAZD k.TOMASZOWA

UJAZD KRZYŻTOPÓR

UNIEJÓW

URAZ

WAŁBRZYCH z.KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.STARY KSIĄŻ

WAŁBRZYCH z.NOWY DWÓR

WARSZAWA z.KRÓLEWSKI

WARSZAWA z.UJAZDOWSKI

WĄBRZEŹNO

WENECJA

WĘGIERKA

WĘGORZEWO

WIELICZKA

WIELKA WIEŚ

WIERZBNA

WITKÓW

WLEŃ

WOJNOWICE

WOJSŁAWICE

WROCŁAW

WROCŁAW LEŚNICA

WYSZYNA

ZAGÓRZ

ZAGÓRZE ŚLĄSKIE

ZAŁUŻ

ZĄBKOWICE ŚLĄSKIE

ZBĄSZYŃ

ZŁOTORIA k.TORUNIA

ŹRÓDŁA

ŻAGAŃ

ŻARY

ŻELAZNO

ŻMIGRÓD


KOŚCIÓŁ ŚW. ROCHA I ŚW. JANA CHRZCICIELA, WIDOK OD ZACHODU (OD STRONY RZEKI)


HISTORIA


P

ierwsza wzmianka o ma­zo­wiec­kiej wsi Bro­chów po­cho­dzi z 1113 ro­ku i zwią­za­na jest z dre­wnia­nym koś­cio­łem wy­bu­do­wa­nym w tym miej­scu w pierw­szej de­ka­dzie XII stulecia. W ro­ku 1331 drewnianą świątynię za­stą­pił ko­ściół murowany wystawiony z fundacji książąt mazowieckich przez - jak głosi legenda - rycerza An­drze­ja z Din­heim, któ­ry po­cząt­ko­wo prze­by­wał tu­taj w cha­rak­te­rze jeń­ca po bit­wie pod Płow­ca­mi cze­ka­jąc na wy­ku­pie­nie z rąk Ja­na Sów­ki, a póź­niej już go­spo­da­rza tych ziem, gdy nie­wo­lę po­li­tycz­ną za­mie­nił An­drzej na kie­rat mał­żeń­ski z cór­ką ka­szte­la­na. Wte­dy to mia­ła na­stą­pić bu­do­wa mu­ro­wa­nej boż­ni­cy fi­nan­so­wa­na ze środ­ków przez­na­czo­nych pier­wot­nie na ry­cer­ski okup. W 1356 ro­ku wzmian­ko­wa­ny jest pro­boszcz bro­chow­ski w oso­bie ka­pe­la­na księ­cia Zie­mo­wita III, a więc koś­ciół p.w. św. Ja­na Chrzci­cie­la był już wów­czas koś­cio­łem pa­ra­fial­nym. Kie­dy jed­nak zo­sta­ła ery­go­wa­na pa­ra­fia – te­go do­kład­nie nie wia­domo.


KOŚCIÓŁ NA RYCINIE Z POŁOWY XIX WIEKU, TYGODNIK ILUSTROWANY 1860


R

ozbudowa świątyni miała miejsce po roku 1551 z polecenia woj­skie­go war­szaw­skie­go Ja­na Bro­chow­skie­go her­bu Praw­dzic, który najął w tym celu włoskiego muratora Ja­na Bap­tys­tę, bu­dow­ni­cze­go m.in. war­szaw­skie­go bar­ba­ka­nu i autora przebudowy kolegiaty w Pułtusku. Prace budowlane po­le­ga­ły w swym głów­nym kształ­cie na do­da­niu do istniejącej bryły dwóch naw bocznych i narożnych wieżyczek o cha­rak­te­rze ob­ron­nym, łą­czo­nych ze so­bą bieg­ną­cym nad na­wa­mi bocznymi gankiem strzeleckim. Ukończono je już po śmier­ci fun­da­to­ra oko­ło dziesięć lat później. W 1661 roku Brochów działem spadkowym przeszedł na Ag­niesz­kę La­soc­ką z do­mu Brochowską, żo­nę Ol­brach­ta Ad­ria­na La­soc­kie­go herbu Dołęga, który Roku 1665 dnia 28 sier­pnia [...] koś­ciół chy­lą­cy się do upad­ku z po­wo­du sta­ro­ści z po­mo­cą Wielebnego Zygmunta Załęskiego [...] grun­tow­nie od­no­wił i na konserwację wieś Ple­ce­wi­ce tej Ba­zy­li­ce, za zgo­dą Rzeczypospolitej, na wieki wcielił. Na je­go hoj­noś­ci pa­ra­fia korzystała aż do 1863 roku, wszelkie naprawy i renowacje pokrywając ze środków po­cho­dzą­cych ze spec­jal­ne­go fun­du­szu zasilanego dochodami ze wsi Ple­ce­wi­ce. Upo­sa­że­nie to za­bra­no kościołowi po u­pad­ku Pow­sta­nia Stycz­nio­wego i odtąd przy remontach mógł liczyć on je­dy­nie na oko­licz­ne zie­miań­stwo.


KOŚCIÓŁ W BROCHOWIE, ELEWACJA POŁUDNIOWA


Kościół parafialny p.w. św. Rocha w Brochowie był szczególnie ważnym miejscem zwią­za­nym z ro­dzin­ną historią zamieszkałych w pobliskiej Żelazowej Woli Chopinów. W jego mu­rach 2 czerw­ca 1806 ro­ku od­był się ślub Mikołaja Cho­pi­na z Teklą Ju­sty­ną z Krzy­ża­now­skich; także tutaj w Wiel­ka­noc 1810 ro­ku ochrzczo­no ich syna - Fry­de­ry­ka Fran­cisz­ka. Za­cho­wa­ły się wpisy z księ­gi me­try­kal­nej i me­try­ki chrztu o treści:

Roku 1810, 23 miesiąca kwietnia o godzinie trzeciej po południu przed nami pro­bosz­czem bro­chow­skim, spra­wu­ją­cym obowiązki urzędnika stanu cywilnego parafii bro­chow­skiej po­wia­tu so­cha­czew­skie­go w departamencie warszawskim, stawili się Mi­ko­łaj Cho­pin, oj­ciec lat mający 40, we wsi Że­la­zo­wa Wo­la za­miesz­kały, i okazał nam dzie­cię płci męs­kiej, które urodziło się w domu jego w dniu 22 miesiąca lutego o go­dzi­nie 6 wie­czo­rem ro­ku bie­żą­ce­go, oświadczając, że jest ono spłodzone z niego i Justy­ny z Krzy­ża­now­skich, li­czą­cej lat 28, je­go mał­żon­ki, i że życzeniem jego jest nadać mu dwa imiona Fryderyk Fran­ci­szek. Po uczy­nie­niu powyższego oś­wiad­cze­nia i o­ka­za­niu dzie­cię­cia w przytomności Józefa Wyrzykowskiego, ekonoma, li­czą­ce­go lat 38, tu­dzież Fry­de­ry­ka Geszta, któ­ry rok 40 skoń­czył, oby­dwóch w wsi Żelazowa Wola zamieszkałych, oj­ciec oraz świad­ko­wie [...] po prze­czy­ta­niu ni­niej­sze­go aktu urodzenia stawiającym wyznali, iż pisać umieją. My akt ni­niej­szy pod­pi­sa­li­śmy, Ksiądz Jan Duch­now­ski, pro­boszcz broch­nowski, sprawujący obowiązki urzędnika stanu cy­wil­ne­go, Mi­ko­łaj Cho­pin, oj­ciec.

Nr 2.23.IV /1810/. Ja, jak wyżej, spełniłem obrzędy nad niemowlęciem ochrzczonym z wody, dwoj­ga im­ion Fry­de­ry­kiem Fran­cisz­kiem, urodzonym 22 lutego 1806 z Wielmożnych Mikołaja Choppen Francuza o­raz Jus­ty­ny Krzy­ża­now­skiej, ślub­nych małżonków. Rodzice chrzestni - Wielmożny Franciszek Grembecki ze wsi Ciepliny z Wiel­moż­ną pan­ną An­ną Skar­bków­ną, hrabianką z Żelazowej Woli.


Należy tu wyjaśnić, że wymieniony w akcie chrztu Grembecki jedynie zastępował hrabiego Skarbka, który w tym cza­sie prze­by­wał w Pa­ry­żu, i któ­ry uwa­ża­ny był przez Chopinów za właściwego ojca chrzestnego. Niejasna jest też data u­ro­dzin Fry­de­ry­ka - wed­ług ro­dzin­nej tradycji kompozytor przyszedł na świat nie 22 lutego, lecz 1 marca.


ELEWACJA ZACHODNIA, NA PIERWSZYM PLANIE STARORZECZE BZURY


K

ościół uległ zniszczeniu w wyniku walk rosyjsko-pruskich toczonych nad Bzurą w la­tach 1915-16. Bu­dow­la do­szczęt­nie spłonęła, runęło sklepienie, bezpowrotnie zagładzie uległ wystrój i wyposażenie wnętrz. O­ca­la­ła je­dy­nie część murów, pojedyncze rzeźby, kilka mniejszych obrazów i kamienne tablice pa­miąt­ko­we. Po od­zys­ka­niu przez Pol­skę nie­po­dle­gło­ści zabytkowy obiekt poddano głębokiej rekonstrukcji przy u­dzia­le ar­chi­tek­tów: Ja­ro­sła­wa Woj­cie­chow­skie­go i Ty­mo­te­usza Sawickiego, którzy przy odbudowie połączyli wierność tra­dyc­ji hi­sto­rycz­nej z modnym w tym czasie stylem art deco. Rekonstrukcja ta nie objęła jednak wnę­trza świą­ty­ni; sklep­ie­nie i ściany po­kry­to je­dy­nie gład­ki­mi tyn­ka­mi, przez co niegdyś barwne i pełne ozdób teraz sta­ło się su­ro­we i ste­ryl­nie białe. Prace re­mon­to­we za­koń­czy­ły się około 1933 roku, a zaledwie sześć lat później kościół znów u­cier­piał od og­nia i po­cis­ków, kie­dy w 1939 Brochów znalazł się w zasięgu jednej z największych bitew kam­pa­nii wrześ­nio­wej zwa­nej Bitwą nad Bzurą. Ponownie odbudowano go w latach 1946-49. Później jednak, w ok­re­sie Pol­ski Lu­do­wej przy braku niezbędnych na­kła­dów fi­nan­so­wych ule­gał on powolnej, acz sys­te­ma­tycz­nej de­gra­da­cji: pojawiły się pęknięcia w murach, pęczniały za­wil­go­co­ne tyn­ki, za­wa­le­niem groził dach świątyni. Do­pie­ro w la­tach 90. XX wie­ku oraz na większą skalę pod koniec pierw­szej de­ka­dy wie­ku XXI wykonano tutaj grun­tow­ny re­mont, pod­czas którego usunięto zagrożenia budowlane. Po­nad­to od­no­wio­no po­li­chro­mię i kasetonowe sklep­ie­nie ko­leb­ko­we.



CAŁKOWICIE ZNISZCZONY KOŚCIÓŁ PO I WOJNIE ŚWIATOWEJ


ARCHITEKTURA


K

ościół jest klasyczną bazyliką obronną wybudowaną na planie prostokąta ze średniowieczną na­wą głów­ną i do­sta­wio­ny­mi do niej w XVI stuleciu dwiema nawami bocznymi, gdzie okna w nawie głów­nej u­sy­tu­o­wa­ne są nad da­ch­ami naw bocz­nych. Surową, zbliżoną do neoromańskiej formę zewnętrzną budowli pod­kreś­la­ją u­sta­wi­one w na­ro­żach dwie cy­lin­dryczne wieżyczki, pomiędzy którymi znajduje się rodzaj empory. Prez­bi­ter­ium zam­knię­te zos­ta­ło ab­sy­dą i gó­ru­ją­cą nad nią samotną wieżą, co w Polsce stanowi rozwiązanie rzadko spo­ty­ka­ne, po­pu­lar­ne by­wa na­to­miast w ar­chi­tek­tu­rze pół­noc­nych Włoch. Wnętrze kościoła nakryto rozciągniętym na je­go dłu­goś­ci bez­lu­ne­to­wym, ko­leb­ko­wym sklepieniem, dekorowanym siecią kasetonową z pow­ta­rza­ją­cy­mi się mo­ty­wami pro­sto­ką­ta oraz ko­ła. Wo­kół świą­ty­ni poprowadzono dwukondygnacyjny ganek tunelowy ze strzel­ni­ca­mi. Ca­łość o­ta­cza wy­bu­do­wa­ny praw­do­po­dob­nie w pierwszej połowie XVII stulecia mur z protobastionami, któ­ry - bio­rąc pod u­wa­gę cza­sy, w jakich po­wsta­wał - mógł mieć w tym przypadku znaczenie bardziej sym­bo­licz­ne niż ob­ron­ne.


ELEWACJA PÓŁNOCNA PO ODBUDOWIE W LATACH 30. XX WIEKU


STAN OBECNY


W

spółczesny charakter świątyni w pewnym stopniu odbiega od wyglądu XVI-wiecznego i jest re­zul­ta­tem kon­tro­wer­syj­nych, prowadzonych w pośpiechu działań konserwatorskich z lat 1946-49 oraz wy­ko­na­nej w okre­sie 2008-09 res­tau­ra­cji, która przywróciła jej wnętrzu dawną dekoracyjność - cementowe stropy i na­gie od po­nad 70 lat ścia­ny pokryto wielobarwną polichromią odtworzoną w oparciu o zachowane relikty re­ne­san­so­wej ma­la­tu­ry. Wy­po­sa­że­nie ko­ścio­ła jest niemal w całości wtórne i pochodzi z czasów współczesnych - do nie­licz­nych wy­jąt­ków na­le­żą ory­gi­nal­ne XVIII-wieczne figury świętych dominikańskich. Zachowały się również ko­min­ki do go­to­wa­nia po­ży­wie­nia za­ło­dze na wypadek oblężenia, a w podziemiach - groby rodu Lasockich - właś­ci­cie­li wsi z lat 1662-1931. Ko­ściół na­dal peł­ni funk­cje sa­kral­ne.


WIZYTÓWKĄ KOŚCIOŁA JEST BEZ WĄTPIENIA JEGO ELEWACJA ZACHODNIA Z DWIEMA WYSOKIMI WIEŻAMI FLANKUJĄCYMI GŁÓWNE WEJŚCIE DO ŚWIĄTYNI


P

ocząwszy od 2002 roku w trzecią niedzielę września Gmina Brochów bierze udział w or­ga­ni­zac­ji hi­sto­ry­cz­nych re­kon­struk­cji upamiętniających poszczególne epizody Bitwy nad Bzurą. Uczes­tni­czy w nich czyn­nie co naj­mniej kil­ku­set pasjonatów przebranych w mundury polskie, niemieckie, słowackie, także ka­wa­ler­ia i hi­sto­ryc­zne po­jaz­dy pan­cer­ne, a na­wet lot­nic­two. Inscenizacje te należą do największych pol­skich im­prez na­wią­zu­ją­cych do wydarzeń z dru­giej woj­ny świa­to­wej i najważniejszych spotkań miłośników historii Wrześ­nia'39.



Parafia Rzymskokatolicka św. Jana Chrzciciela i św. Rocha
Brochów 70, 05-088 Brochów
tel: (22) 725 70 66
parafiabrochow(at)wp.pl

W NAWIE GŁÓWNEJ


BEZ TYTUŁU


DOJAZD


B

rochów znajduje się 12 km na północ od Sochaczewa, przy zachodniej granicy Puszczy Kam­pi­nos­kiej. Do­jazd z So­cha­cze­wa drogą krajową nr 705. Po około 10 kilometrach jest skrzyżowanie z kap­licz­ką - na­le­ży tu­taj skrę­cić w le­­wo w dro­gę, na którą prowadzi tabliczka z napisem Malanowo 0,6. (ma­pa zam­ków wo­je­wódz­twa)




LITERATURA


1. Z. Skiełczyński: Dawny Brochów, Leszno 1993
2. A. G. Turczyk: Brochów i Chopin, Ziemia Sochaczewska, 7/2000


WIDOK KOŚCIOŁA OD STRONY POŁUDNIOWEJ


WIERZBY I WSPOMNIENIE CHOPINA - WITAMY NA MAZOWSZU


W pobliżu:
Sochaczew - ruina zamku książęcego z XIVw., 12 km
Łowicz - relikty zamku biskupów gnieźnieńskich z XIVw., 40 km




STRONA GŁÓWNA

tekst: 2015
fotografie: 2019
© Jacek Bednarek