WIDOK NA ZAMEK RAJSKO OD STRONY PÓŁNOCNEJ

łaściwie to nikt nie wie, jak to naprawdę było z zamkiem Rajsko. Według stanowiska niektórych uczonych średniowieczna warownia nigdy w tym miejscu nie powstała; według innych - wręcz przeciwnie - zameczek istniał i funkcjonował jako jedna z granicznych twierdz wchodzących w skład historycznego Okręgu Kwisy. Zgodnie z tradycją - i tej wersji będziemy się trzymać - stał tu w średniowieczu dwór myśliwski, który w wyniku rozbudowy przekształcony został w warownię o nazwie Nietburg. Nie wiadomo, kto przyłożył się do tej inwestycji, ani kto tutaj zamieszkał - jedyną, choć niezbyt wiarygodną wskazówką może być dla nas stare podanie wymieniające raubrittera Jobsta von Kolditz jako gospodarza Rajska, prowadzącego na tych terenach pełne przygód rozbójnicze życie. Obiekt prawdopodobnie zniszczony został w 1431 roku przez husytów, przechodzących tędy z wyprawą łupieżczą na Górne Łużyce, a następnie opuszczony popadł w ruinę.

ZAMEK NA NIEMIECKICH POCZTÓWKACH Z OKRESU XX-LECIA MIĘDZYWOJENNEGO

drodzenie zamku po ponad 400-letnim interludium nastąpiło w drugiej połowie XIX wieku za sprawą właściciela pobliskiego pałacyku w Biedrzychowicach - włoskiego hrabiego Aleksandra von Minutoli, wielkiego miłośnika, kolekcjonera i konesera sztuki. W roku 1863 kupił on stary zabytek i w latach 1875-78 doprowadził do jego rekonstrukcji w stylu nadreńskiego neogotyku, wykorzystując do tego celu oryginalne detale kamiennych sklepień, sztukaterii z piaskowca i marmuru oraz elementy metaloplastyki. Całe założenie o powierzchni użytkowej ok. 250 metrów2 zostało otoczone murem, co nadawało mu wygląd średniowiecznego gmachu obronnego. U podnóża tych romantycznych ruin von Minutoli zbudował kamienne schodki umożliwiające swobodne zejście na brzeg Kwisy. Wewnątrz zaś udostępnił zgromadzoną przez siebie bogatą kolekcję szkieł i ceramiki weneckiej, antyczne puchary i dzbany, afrykańskie maski, militaria, meble oraz obrazy tak znanych artystów jak Albrecht Durer, Paolo Veronese czy Rembrandt. W czasie rewolucyjnych rozruchów w 1919 Rajsko zostało zajęte i zdemolowane przez okolicznych chłopów - podczas tych burzliwych wydarzeń zaginęła część kolekcji, zaś to co udało się uratować, przeniesiono do pałacu. Po śmierci hrabiego jego córka Anna von Pfeil w roku 1925 na 30 lat wydzierżawiła budowlę lubońskiemu oddziałowi Verband Fur Deutsche Jugendherbergen. Wykorzystując projekty zgorzeleckiego architekta Stange dokonano kolejnej jej przebudowy i po zakończeniu prac otwarto tu schronisko o nazwie Graf Joachim Pfeil-Jugendherberge na pamiątkę zmarłego rok wcześniej hrabiego von Pfeil und Klein Ellguth, podróżnika i znanego badacza Afryki. Po 1945 roku obiekt został rozgrabiony i od tego czasu niszczeje.

WIEŻYCZKA W ZESPOLE BRAMNYM

WSPANIAŁE XIX-WIECZNE PORTALE
ZACHOWAŁY SIĘ DO NASZYCH CZASÓW

BRZYDKIE POZOSTAŁOŚCI SCHRONISKA MŁODZIEŻOWEGO

WIDOK Z WIEŻY NA BRAMĘ WJAZDOWĄ

amek w swym XIX-wiecznym romantycznym kształcie wzniesiony został z łamanego kamienia i wykończony cegłą. Jego dominantę stanowiła smukła prostokątna wieża z platformą widokową, na którą prowadziły wąskie, kręte schody. W ścianach wieży wykuto sztuczne otwory strzelnicze, dodatkowo w ścianie wschodniej wmontowano płytki wykusz. Tuż obok bramy wybudowano drugą z wież, znacznie niższą, nakrytą dachem stożkowym i uzupełnioną o blanki. Pomiędzy nimi znajdował się taras prowadzący z budynku głównego przez późnogotycki portal, pochodzący prawdopodobnie z jednego z kościółków śląskich. Główny dom zamkowy usytuowano w północnej części założenia.

PRZEDWOJENNE KOLOROWE POCZTÓWKI PRZEDSTAWIAJĄCE ZAMECZEK
OD STRONY BRAMY WJAZDOWEJ I OD JEZIORA

uina położona jest na stromym, granitowo-gnejsowym wzniesieniu prawego brzegu Kwisy w jej przełomowym odcinku między jeziorami Złotnickim i Leśniańskim. Ma ona charakter wtórny, ponieważ jej współczesny stan to przede wszystkim pozostałości po XIX-wiecznej rekonstrukcji, dla której podłożem były relikty średniowiecznej warowni. Do dziś zachowały się kamienne elementy bramy wjazdowej, resztki budynków mieszkalnych z pięknymi portalami oraz strzelista wieża o wysokości 13 metrów, ze szczytu której rozciąga się widok na Jezioro Leśniańskie i dachy wznoszącego się na jego przeciwnym brzegu zamku Czocha. Od 1997 roku obiekt stanowi własność prywatną, co nie zmieniło jego złej sytuacji: ruina niszczeje w zawrotnym tempie. Obejrzeć ją może każdy, nie ma tutaj bowiem żadnych fizycznych ograniczeń dotyczących wstępu.

MAŁA WIEŻA PRZY BRAMIE ZACZYNA SIĘ SYPAĆ

WIEŻA GŁÓWNA NA SZCZĘŚCIE JEST JESZCZE
W CAŁKIEM NIEZŁEJ KONDYCJI

amek stoi w granicach niewielkiej wsi Zapusta przy drodze prowadzącej z Leśnej do Biedrzychowic. Aby dostać się do ruin należy na początku miejscowości (jadąc od strony Leśnej) skręcić w prawo w drogę wyłożoną betonowymi płytami, która kończy się po kilkuset metrach przy zamkowej bramie. Można tutaj dojść również szlakiem turystycznym, prowadzącym wzdłuż brzegu jeziora z położonego nieopodal ośrodka wypoczynkowego.
(mapa) (2004)

1. J. Lamparska: Tajemnice, zamki, podziemia, Asia Press 1999
2. R. Strzelewicz: Sztuczny zamek nad jeziorem, Sudety nr 10/2003
3. M. Świeży: Zamki, twierdze, warownie, Foto art. 2002

GÓRUJĄCA NAD LINIĄ LASU WIEŻA STANOWI ZNAKOMITY PUNKT WIDOKOWY NA POGÓRZE IZERSKIE I JEZIORO LEŚNIAŃSKIE Z ZAMKIEM CZOCHA (KTÓRY DOSTRZEC MOŻNA TYLKO WTEDY, GDY NA DRZEWACH NIE MA LIŚCI)

Leśna - zamek Czocha, ok. 6 km
Świecie - ruina zamku książęcego XIVw., ok. 9 km
Rząsiny - relikty zamku Podskale XIIIw., ok. 10 km
Proszówka - ruina zamku piastowskiego Gryf XIIIw., ok. 14 km

Zapraszam do prezentacji własnej opinii na temat zamku Rajsko oraz artykułu mu poświęconego. Komentarze naruszające normy obyczajowe zostaną usunięte. UWAGA: Wpis wyświetli się tylko po wypełnieniu wszystkich okien! Jeżeli ktoś nie chce podać własnego adresu e-mail może w tym miejscu wstawić kreseczkę.