CISY. FRAGMENT ZAMKU WYSOKIEGO

ierwsza zachowana wzmianka o założeniu obronnym Cisy pochodzi z roku 1243. Być może należy ją kojarzyć z drewnianym gródkiem (niektórzy uznają ją za falsyfikat), ponieważ według historyków zamek murowany powstał dopiero na przełomie XIII i XIVw., ale nie później niż w 1327, przypuszczalnie z inicjatywy Bolka I Świdnickiego. Niedługo potem warownia przeszła w dzierżawę rycerza Ryperta Unwogla von Bolz, figurującego w aktach jako posesor lokalnych dóbr przed 1341 i wieloletni sędzia dworski w Świdnicy. Po nim Cisy dziedziczył jego syn Nickel von Boltz (zm. 1401), wpływowa persona na dworze książąt świdnickich. Zapewne wzbogacili oni istniejący program architektoniczny zameczku, dostawiając do niego murowany obwód obronny i nowy dom mieszkalny. W drugiej połowie XIV wieku książę Bolko II po odbiciu warowni z rąk gniazdorycerzy rabusiów kontynuował rozbudowę. W roku 1353 wszystkie swe posiadłości Bolko zapisał bratanicy Annie, świeżo poślubionej królowi Czech Karolowi IV, jednak ostateczne przejście Cisowa wraz z całym księstwem jaworskim pod panowanie czeskie nastąpiło dopiero po śmierci spadkobierczyni, byłej małżonki księcia Agnieszki (1392). W latach następnych gmach stanowił rezydencję różnych rodów: do 1408 Zeispercków, dalej Aleksandra von Grunav zwanego Bolcze (z rodziny właścicieli Bolczowa) i od 1429 rodu Czettritzów. Podczas wojen husyckich na początku XV wieku zamek został zdobyty i zniszczony przez powstańców. Odbudowano go potem i zmodernizowano, przystosowując do warunków obrony artyleryjskiej.

REKONSTRUKCJA ZAMECZKU Z XIV WIEKU WG M.PRZYŁĘCKIEGO I J.SALMA

a początku XVII wieku warownia należała do Mikołaja von Czeschhaus. W 1634 roku została spalona przez wojska szwedzkie i opuszczona z czasem popadła w ruinę. Zaniedbana, zajmowana okresowo przez bandę zbójecką, u schyłku XVII wieku powróciła w ręce Czettritzów. W 1719r. kupił ją Christoph Friedrich hrabia Stolberg-Wenigerode. Po nim gospodarzem na Cisowie był landrat graf von Zieten ze Strugi, który podjął nieśmiałe próby ratowania zabytku, oczyszczając zamkowy teren z rosnących tam drzew i pokrzyw. W połowie XIX stulecia zamek przeszedł najpierw w ręce wrocławskiego patrycjusza, a potem gwarectwa górniczego ze Szczawna Zdroju. W późniejszym czasie właścicielami budowli byli m.in. radca handlowy z Berlina i hurtownik z Wrocławia. W międzyczasie obiekt pełnił rolę kamieniołomu dla okolicznych wieśniaków, którzy po cichutku rozbijali stare mury na łatwy budulec. Ten niecny proceder ukrócił w 1927 architekt Walther Brehmer. Wraz ze swoją niemiecką ekipą zabezpieczył on i zrealizował częściową rekonstrukcję ruin. Konserwacyję zamku kontynuowano w latach 1961-69 m.in. przy udziale harcerzy.

PRZEKRÓJ ZAMKU WYSOKIEGO - ŹRÓDŁO M.CHOROWSKA "REZYDENCJE ŚREDNIOWIECZNE NA ŚLĄSKU"

ODWIEDZINY ZAMKU CISY

[...] Zamek miał być podług powieści przez Mikołaja Czeschhaus zbudowany i był w tym czasie zajętym i zburzonym, gdy Szwedzi podczas 30-letniej wojny tę całą okolicę spustoszyli. Wierni służący dawnego właściciela zamku wybawili naonczas przez podstęp pana swojego z rąk nieprzyjacielskich. Włożyli go bowiem w koryto i przykrytego suknem zanieśli go do Hohenfriedberg (Dobromierza). Tu założył odtąd pomieszkanie swoje z żoną pochodzącą z familii Bibra i wybudował tu przez wdzięczność wybawienia swego kościół, na którym się ten wypis znajduje:

Nikolaus von Czeschhaus
Erbaute dieses Gotteshaus,
co spolszczone brzmi w tych słowach:
Pan Mikołaj Czeszdom
Wystawił ten Boży dom.

Od tego czasu zwaliła się reszta murów pozostałego zamku, tak że rzadko kto te strony odwiedza, przecież aż do Hohenfriedberg ma romantyczne powaby dla ogromnych skał bałwanów, które się po wszystkich prawie dolinach i parowach w rozmaitych postaciach malują, a z tego względu wartą jest ta okolica, aby była odwiedzaną. Stąd można na Adelsbach powrócić do Salzburn (Szczawna Zdroju). Kto z tego miejsca kąpieli odwiedza te zburzone mury zamku i nie nudzi się jednostajnością pustej drogi aż do Adelsbach, ten w austerii wspomnianej Adelsbach może bezpiecznie powóz i konie zostawić i resztę niewiele drogi pieszo do ruin odprawić.

Karol Fryderyk Mosch, 1821

DRZEWORYT G.HEUERA WG RYS. T.BLAETTERBAUERA 1887

arowny zespół książęcy składał się z dwóch przedzamczy i rozdzielającego je zamku właściwego, stanowiącego najstarszą część zespołu, wzniesioną na planie zbliżonym do prostokąta o wymiarach zewnętrznych ok. 22x28 metrów. Zbudowany z piaskowca dom mieszkalny posiadał co najmniej dwie kondygnacje i zajmował północno-zachodnią domenę dziedzińca. W jego południowo-wschodnim odcinku postawiono wieżę o wysokości około 10 metrów, wkomponowaną w linie murów obwodowych. Zamek wysoki otaczały wzmacniane w narożach mury zewnętrzne, tworzące przed bramą wjazdową niewielki dziedziniec. W jego północnym narożniku umieszczono bramę prowadzącą na otoczone murami przedzamcze. Wjazd na zamek górny prowadził mostem przez wieżę bramną. Drugie, większe przedzamcze komunikowało się z nim bezpośrednio przez bramę przy południowo-wschodnim narożniku muru zewnętrznego, usytuowaną u stóp wieży głównej. Przez dziedziniec biegła ścieżka do bramy wschodniej, poprzedzona szyją oraz mostem na fosie. Przedzamcze to otaczał mur z łamanego kamienia, obejmujący z dwóch stron zamkowe wzniesienie.

PLAN ZAMKU CISY:
1. ZAMEK GÓRNY, 2. WIEŻA, 3. PRZEDZAMCZE WSCHODNIE, 4. PRZEDZAMCZE ZACHODNIE,
5. BRAMA PROWADZĄCA NA ZAMEK GÓRNY OD ZACHODU, 6. BRAMA PROWADZĄCA NA ZAMEK
GÓRNY OD POŁUDNIA, 7. BRAMA WSCHODNIA

ameczek jest dziś malowniczą ruiną z częściowo zachowanymi fragmentami zamku wysokiego oraz licznymi odcinkami XVI-wiecznych murów obronnych, szczególnie urodziwych w północnej części założenia. Droga na teren zamkowy (od wschodu) prowadzi zrekonstruowaną przed II WŚ bramą, poprzedzoną nowiutkim mostem. Obszar ten jest dość rozległy, silnie zalesiony i bardzo klimatyczny, zwłaszcza po zmroku. Wstęp wolny.

CZERWONY MOSTEK W POŁUDNIOWYKM SŁOŃCU

uiny położone są na terenie Książańskiego Parku Krajobrazowego, na wzgórzu (350 m n.p.m.) na południowy zachód od wsi Cieszów. Koło Cisów spotykają się: zielony Szlak Zamków Piastowskich oraz żółto-niebiesko-żółty Szlak Ułanów Legii Nadwiślańskiej. Korzystając z komunikacji publicznej dobrze jest dojechać koleją do Świebodzic, następnie PKS-em do Cieszowa Górnego (kierunek Stare Bogaczowice lub po prostu na zachód), a dalej już piechotą. Szlaki do ruin są dobrze oznakowane, dla leniuchów możliwy jest także dojazd samochodem, który przy okazji zasmrodzi pół lasu. Dojście z zamku Książ zajmuje ok.1 godz. (mapka) (2002)

1. M. Chorowska: Rezydencje średniowieczne na Śląsku, OFPWW 2003
2. B. Guerquin: Zamki w Polsce, Arkady 1984
3. I. T. Kaczyńscy: Zamki w Polsce południowej, Muza SA 1999
4. L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Arkady 2001
5. A. Zieliński: Zamki dolnośląskie na dawnej rycinie, 1991

Fotografie cyfrowe - autor Sebastian Borecki

DWIE STARSZE FOTOGRAFIE (AUTORSKIE): Z LEWEJ IMPONUJĄCE FRAGMENTY PÓŁNOCNYCH
MURÓW OBRONNYCH, PO PRAWEJ WIDOK OD ZACHODU NA RUINĘ ZAMKU WYSOKIEGO Z WIEŻĄ

Wałbrzych - zamek Książ, ok. 5 km
Wałbrzych - ruina zamku Stary Książ XIII/XIVw., ok. 6 km
Wałbrzych - zamek XVIIw., przebudowany, ok. 13 km
Wałbrzych - pozostałości zamku Nowy Dwór XIVw., ok. 18 km

Zapraszam do prezentacji własnej opinii na temat zamku Cisy oraz artykułu mu poświęconego. Komentarze naruszające normy obyczajowe będą usunięte. UWAGA: Wpis pojawi się, gdy wypełnione zostaną wszystkie okienka! Jeżeli ktoś nie chce podać własnego adresu e-mail może w tym miejscu wstawić kreseczkę.

Więcej archiwalnych ilustracji ruin zameczku Cisy, ponadto kilka tysięcy grafik, fotografii i pocztówek obrazujących inne polskie warownie znajdziesz na płytach CD w wydawnictwie Zamki na historycznej ilustracji. Szczegóły tutaj.